II SA/Kr 117/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2010-03-30
NSAbudowlaneWysokawsa
prawo budowlanepozwolenie na użytkowaniekara pieniężnanielegalne użytkowaniedeweloperzwłoka organuNSAWSAodpowiedzialność administracyjna

WSA w Krakowie uchylił postanowienia o karze za nielegalne użytkowanie obiektu, kierując się wykładnią NSA dotyczącą odpowiedzialności dewelopera i wpływu zwłoki organu.

Sprawa dotyczyła kary nałożonej na dewelopera za nielegalne użytkowanie budynku mieszkalnego przed uzyskaniem pozwolenia. WSA w Krakowie uchylił postanowienia organów obu instancji, opierając się na wykładni Naczelnego Sądu Administracyjnego. Kluczowe było ustalenie, czy to deweloper faktycznie przystąpił do użytkowania, czy nastąpiło to po wejściu w życie przepisów o karach, oraz czy zwłoka organu administracji mogła wpłynąć na ocenę samowoli.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, rozpoznając sprawę po raz kolejny na skutek wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, uchylił zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego oraz poprzedzające je postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego, które nałożyły na Przedsiębiorstwo Produkcji Różnej Handlu i Usług [ ] Sp. z o. o. karę pieniężną z tytułu nielegalnego użytkowania budynku mieszkalnego wielorodzinnego. Sąd administracyjny był związany wykładnią prawa dokonaną przez NSA, który wskazał, że samo umożliwienie przez dewelopera wykończenia lokali i przystąpienia do użytkowania przez nabywców nie jest równoznaczne z przystąpieniem do użytkowania przez dewelopera. Ponadto, NSA podkreślił, że kara pieniężna może być nałożona tylko wtedy, gdy przystąpienie do użytkowania nastąpiło po dacie wejścia w życie przepisu przewidującego jej nałożenie. Istotnym elementem była również kwestia wpływu długotrwałej, zawinionej przez organ zwłoki w załatwieniu sprawy o pozwolenie na użytkowanie na możliwość nałożenia kary. WSA uznał, że organy administracji nieprawidłowo zinterpretowały przepisy Prawa budowlanego, nie uwzględniając w pełni wytycznych NSA, co skutkowało koniecznością uchylenia ich postanowień. Sąd wskazał, że w ponownym postępowaniu organy będą musiały wyjaśnić, kto faktycznie przystąpił do użytkowania, kiedy to nastąpiło w kontekście przepisów prawnych, oraz czy zwłoka organu administracji mogła stanowić podstawę do odstąpienia od wymierzenia kary.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Nie, samo umożliwienie przez dewelopera wykończenia lokali i przystąpienia do użytkowania przez nabywców nie jest równoznaczne z przystąpieniem do użytkowania przez dewelopera.

Uzasadnienie

NSA wskazał, że przez przystąpienie do użytkowania należy rozumieć faktyczne rozpoczęcie korzystania z obiektu, a nie jedynie umożliwienie tego przez dewelopera.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (24)

Główne

u.p.b. art. 57 § ust. 7

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane

W przypadku stwierdzenia przystąpienia do użytkowania obiektu budowlanego lub jego części z naruszeniem przepisów art. 54 i 55, właściwy organ jest obowiązany do wymierzenia kary z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego. Do kary tej stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące kar, o których mowa w art. 59f ust. 1, z tym że stawka opłaty podlega dziesięciokrotnemu podwyższeniu.

u.p.b. art. 54

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane

Dotyczy zawiadomienia o zakończeniu budowy.

u.p.b. art. 55

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane

Dotyczy pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego.

p.p.s.a. art. 190

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd administracyjny uchyla decyzję lub postanowienie, o których mowa w art. 134, w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uwzględnia skargę w przypadku naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy.

Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych ustaw art. 7 § ust. 3

Do obiektów budowlanych, w odniesieniu do których przed dniem wejścia w życie ustawy wydano pozwolenie na budowę, nie stosuje się przepisów o obowiązkowej kontroli budowy po zawiadomieniu o zakończeniu budowy lub złożeniu wniosku o pozwolenie na użytkowanie.

Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane art. 1 § pkt 24 lit. b

Zmiana brzmienia art. 57 ust. 6 i 7 Prawa budowlanego, wprowadzająca karę pieniężną za nielegalne użytkowanie.

Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane art. 4 § ust. 2

Przepis przejściowy dotyczący wejścia w życie zmian w art. 57 ust. 7 Prawa budowlanego.

Pomocnicze

u.p.b. art. 59f § ust. 1

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane

u.p.b. art. 80 § ust. 2 pkt 1

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane

u.p.b. art. 83 § ust. 1

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane

k.p.a. art. 123

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 144

Kodeks postępowania administracyjnego

u.p.b. art. 80 § ust. 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane

u.p.b. art. 83 § ust. 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 35 § § 1 i 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 36

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie o kosztach postępowania.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu § § 6 w związku z § 14 ust. 2

Dotyczy zasad ustalania kosztów zastępstwa procesowego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Deweloper nie przystąpił do użytkowania obiektu, a jedynie umożliwił to nabywcom lokali. Przystąpienie do użytkowania nastąpiło przed wejściem w życie przepisów wprowadzających karę pieniężną. Długa i zawiniona zwłoka organu administracji w wydaniu pozwolenia na użytkowanie. Niewłaściwe zastosowanie przepisów o kontroli budowy i karach do obiektu, dla którego pozwolenie na budowę wydano przed wejściem w życie nowelizacji Prawa budowlanego z 2003 r.

Odrzucone argumenty

Strona skarżąca przystąpiła do użytkowania obiektu z naruszeniem przepisów art. 54 i 55 Prawa budowlanego. Organ administracji był zobligowany do wymierzenia kary z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu.

Godne uwagi sformułowania

Nie może budzić wątpliwości, iż w art. 57 ust. 7 Prawa budowlanego ustawodawca wprowadził administracyjną karę pieniężną jako sankcję za przystąpienia do użytkowania obiektu budowlanego lub jego części bez prawnego zakończenia procesu budowlanego. Nie powinno budzić wątpliwości, iż przez przystąpienie do użytkowania można rozumieć tylko wystąpienie określonego stanu faktycznego, polegającego na rozpoczęciu korzystania z obiektu lub jego części... Samo umożliwienie przez dewelopera wykończenia lokali i w konsekwencji przystąpienia do użytkowania obiektu przez podmioty, z którymi zawarł on umowy, nie jest równoznaczne z przystąpieniem do użytkowania. Nie może bowiem przyjąć, iż ma miejsce samowola użytkowa sankcjonowana wysoką karą pieniężną, gdy to organ administracji naruszył prawo nie wywiązując się ze swych ustawowych wobec strony obowiązków. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelnego Sąd Administracyjny.

Skład orzekający

Anna Szkodzińska

sprawozdawca

Małgorzata Brachel - Ziaja

członek

Wojciech Jakimowicz

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów Prawa budowlanego dotyczących kar za nielegalne użytkowanie, wpływu zwłoki organu na odpowiedzialność administracyjną oraz stosowania przepisów przejściowych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego i faktycznego, z uwzględnieniem wykładni NSA. Należy analizować kontekst czasowy i stan prawny obowiązujący w dacie zdarzenia.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa pokazuje, jak kluczowa jest wykładnia przepisów przez sądy wyższych instancji i jak błędy organów administracji mogą wpływać na rozstrzygnięcie. Pokazuje też złożoność przepisów przejściowych w prawie budowlanym.

Deweloper uniknął kary za nielegalne użytkowanie budynku dzięki błędowi organu i wykładni NSA!

Dane finansowe

WPS: 40 000 PLN

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Kr 117/10 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2010-03-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2010-01-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Anna Szkodzińska /sprawozdawca/
Małgorzata Brachel - Ziaja
Wojciech Jakimowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
określono, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonywane
Powołane przepisy
Dz.U. 2006 nr 156 poz 1118
art. 57 ust. 7
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie: NSA Anna Szkodzińska (spr.) WSA Małgorzata Brachel-Ziaja Protokolant: Maciej Żelazny po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2010 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Produkcji Różnej Handlu i Usług [ ] Sp. z o. o. K. na postanowienie [ ] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 31 marca 2008 r. nr [ ] w przedmiocie kary z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji; II. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonywane; III. zasądza od [ ] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. na rzecz strony skarżącej Przedsiębiorstwa Produkcji Różnej Handlu i Usług [ ] Sp. z o. o. w K. kwotę 2500 zł (słownie dwa tysiące pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] marca 2007 r. ([...]) na podstawie art. 57 ust. 7 w zw. z art. 59f ust. 1, art. 80 ust. 2 pkt 1, art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2003 r. , nr 207, poz. 2016 ze zm.) oraz art.123 kpa Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego wymierzył inwestorowi-Przedsiębiorstwu "A" Sp. z o.o. w K. karę w wysokości 40.000 zł (słownie: czterdzieści tysięcy zł.) z tytułu nielegalnego użytkowania budynku mieszkalnego wielorodzinnego przy ul. [...] dz. "1" obr. [...] w K..
Organ I instancji podał, że budynek mieszkalny przy ul. [...] w K. jest już zamieszkały. Inwestor oświadczył, że dokumentacja budynku została przekazana wspólnocie mieszkaniowej w dniu 21 grudnia 2004 r., a w imieniu powstałej w budynku wspólnoty obiektem zarządza firma "B".
Organ I instancji podał nadto, że zgodnie z dyspozycją art. 57 ust. 7 Prawa budowlanego w przypadku stwierdzenia przystąpienia do użytkowania obiektu budowlanego lub jego części z naruszeniem przepisów art. 54 i 55 w/w ustawy, właściwy organ wymierza karę z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego. Do kary tej stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące kar, o których mowa w art. 59 f ust. 1 ustawy z tym, że stawka opłaty podlega dziesięciokrotnemu podwyższeniu.
Na powyższe postanowienie zażalenie wniosło Przedsiębiorstwo Produkcji "A" Sp. z o.o. w K.. Żaląca się strona podała, że w dniu 23 października 2003 r. do organu I instancji został złożony wniosek o pozwolenie na użytkowanie przedmiotowego budynku, a w dniu 9 sierpnia 2004 r. (tj. po 308 dniach) organ I instancji wezwał inwestora do uzupełnienia braków wniosku. W międzyczasie inwestor przekazał mieszkania przyszłym właścicielom do wykończenia, celem uniknięcia kar umownych. W takich okolicznościach budynek został zamieszkany.
Postanowieniem z dnia 31 marca 2008 r. ([...]) Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144, art. 123 kpa oraz art. 80 ust. 2, art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2006 r., nr 156, poz. 1118 ze zm.) uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej numeru konta i w tym zakresie wskazał nowy numer konta. W pozostałym zakresie utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie
Organ odwoławczy podał, że w przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że inwestor przystąpił do użytkowania obiektu bez wcześniejszego uzyskania pozwolenia na użytkowanie. Nadto wskazał, że przepisy Prawa budowlanego nie pozwalają organom nadzoru budowlanego na uznaniowość w wydawaniu rozstrzygnięć dotyczących kar pieniężnych. W związku z zaistnieniem przesłanek z art. 57 prawa budowlanego należało więc wymierzyć karę z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego. Wyjaśnił, że przepis art. 55 w/w ustawy nie stanowi, że do użytkowania obiektu można przystąpić po złożeniu wniosku o pozwolenie na użytkowanie, ale dopiero pozyskaniu ostatecznej decyzji w tym przedmiocie.
Na powyższe rozstrzygnięcie Przedsiębiorstwo "A" Sp. z o.o. w K. złożyło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucając naruszenie art. 55 i 57 Prawa budowlanego oraz art. 7, 8, 35 § 1 i 3, 36 i 77 § 1 kpa. Odwołujący podał, że dopełnił wszelkich obowiązków prawnych, zaś zaistniała sytuacja jest wynikiem bezczynności organu administracji, który nadto nie uwzględnił wszystkich okoliczności faktycznych.
Wyrokiem z dnia 3 września 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę.
Sąd wskazał, że bezspornym jest, że strona złożyła wniosek o pozwolenie na użytkowanie budynku w dniu 23 październiku 2003 r. W dniu 9 sierpnia 2004 r. wezwano ją do uzupełnienia wniosku, po czym decyzją z dnia 7 września 2006 r. odmówiono wydania pozwolenia na użytkowanie. Strona ponownie wniosła o udzielenie pozwolenia na użytkowanie i decyzją z dnia 16 kwietnia 2007 r. wniosek ten został załatwiony pozytywnie. Bezspornym jest również, że strona skarżąca przystąpiła do użytkowania budynku przed uzyskaniem ostatecznej decyzji o pozwoleniu na użytkowanie, co potwierdził wynik kontroli przeprowadzonej w dniu [...] marca 2007 r.
Wyjaśnił Sąd, że w myśl art. 57 ust. 7 Prawa budowlanego w przypadku stwierdzenia przystąpienia do użytkowania obiektu lub jego części z naruszeniem art. 54 i 55 ustawy, właściwy organ wymierza karę z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego. Wydanie decyzji o pozwoleniu na użytkowanie nie stoi na przeszkodzie wymierzeniu przedmiotowej kary, do zastosowania której organ jest ustawą zobligowany. Organy administracji orzekające w przedmiotowej sprawie postąpiły więc prawidłowo nakładając na stronę skarżącą karę z tytułu nielegalnego użytkowania przedmiotowego budynku mieszkalnego. Podnoszona przez inwestora kwestia zwłoki w załatwieniu sprawy o pozwolenie na użytkowanie nie ma wpływu na wymierzenie kary, bowiem stronie przysługiwała skarga na bezczynność organu administracji do sądu administracyjnego.
Wyrokiem z dnia 16 grudnia 2009 r. Naczelny Sąd Administracyjny, uwzględniając skargę kasacyjną Spółki "A", uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podał co następuje:
"Nie może budzić wątpliwości, iż w art. 57 ust. 7 Prawa budowlanego ustawodawca wprowadził administracyjną karę pieniężną jako sankcję za przystąpienia do użytkowania obiektu budowlanego lub jego części bez prawnego zakończenia procesu budowlanego. W rozpatrywanej sprawie pojawił się jednak problem, czy samowolne przystąpienie do użytkowania, jako okoliczność stanowiącą warunek zastosowania wymienionego przepisu, można zarzucić inwestorowi będącemu deweloperem czy też raczej podmiotom, które nabyły prawo do poszczególnych części budynku mieszkalnego, wykończyły go i przystąpiły do użytkowania. Nie powinno budzić wątpliwości, iż przez przystąpienie do użytkowania można rozumieć tylko wystąpienie określonego stanu faktycznego, polegającego na rozpoczęciu korzystania z obiektu lub jego części, w szczególności zgodnie z przepisami rozdziału 6 Prawa budowlanego regulującego kwestie utrzymywania obiektów budowlanych. Samo umożliwienie przez dewelopera wykończenia lokali i w konsekwencji przystąpienia do użytkowania obiektu przez podmioty, z którymi zawarł on umowy, nie jest równoznaczne z przystąpieniem do użytkowania.
Ponadto przystąpienie do użytkowania, jako zdarzenie sankcjonowane karą pieniężną, musiałoby nastąpić w dacie prawnego obowiązywania przepisu regulującego kary za nielegalne użytkowanie budynku. Przepisy określane jako wprowadzające tzw. delikt administracyjny, powinny być stosowane w odniesieniu do zdarzeń mających miejsce w czasie ich obowiązywania. Oznacza to, iż rację ma strona skarżąca, że skoro nie ona przystąpiła do użytkowania i to w dacie obowiązywania/w przepisów, to zaskarżony wyrok oparty jest na błędnej wykładni art. 57 ust. 7 Prawa budowlanego.
Odrębną zaś kwestią, pozostającą poza rozpoznaniem w niniejszej sprawie jest, czy karę tę w warunkach danej sprawy można byłoby zastosować do nabywców części budynku lub też do wspólnoty mieszkaniowej".
Nadto naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "nie do pogodzenia z konstytucyjnym rozumieniem prawa jest przerzucanie całej odpowiedzialności na podmiot pozostający poza aparatem administracji publicznej w ten sposób, iż kara z art. 57 ust. 7 Prawa budowlanego ma bezwzględne zastosowanie nawet wówczas, gdy wniosek strony o udzielenie pozwolenia na użytkowanie wobec nieusprawiedliwionej zwłoki organu nie jest załatwiany przez szczególnie długi okres. W/w okoliczność powinna być dokładnie wyjaśniona w sprawie dotyczącej wymierzenia kary pieniężnej, bowiem w przypadku, gdy wystąpi przyczynienie się organu do zaistnienia przesłanki z w/w przepisu należałaby rozważyć ewentualne odstąpienie od wymierzenia kary". Nie można bowiem przyjąć, iż ma miejsce samowola użytkowa sankcjonowana wysoką karą pieniężną, gdy to organ administracji naruszył prawo nie wywiązując się ze swych ustawowych wobec strony obowiązków.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wykładnia prawa, o jakiej mowa w cytowanym przepisie, obejmuje zarówno prawo materialne, jak i prawo procesowe. Wojewódzki sąd administracyjny nie jest natomiast związany oceną Naczelnego Sadu Administracyjnego co do stanu faktycznego sprawy, albowiem ocena ta nie jest wykładnią przepisów prawa (porównaj J.P. Tarno - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis Warszawa 2004 str. 268).
Rozpoznając skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Naczelny Sąd Administracyjny dość kategorycznie wyraził szereg poglądów, wykazując kolejno nietrafność przyjętych przez Sąd Wojewódzki podstaw uchylenia zaskarżonej decyzji. Sformułowane przez Naczelny Sąd Administracyjny tezy nie odnoszą się tylko do stanu faktycznego sprawy, lecz również zawierają wiążącą Sąd I instancji wykładnię prawa. Poglądy prawne NSA odnoszące się do rozpatrywanej sprawy w ujęciu synestetycznym sprowadzić należy do następujących tez:
1. - samo umożliwienie przez dewelopera wykończenia lokali przez podmioty z którymi zawarł umowy i w konsekwencji umożliwienie tym podmiotom przystąpienia do użytkowania obiektu nie spełnia przesłanki przystąpienia do użytkowania przez dewelopera,
2. - kara pieniężna (z art. 57 ust. 7) może być nałożona tylko wówczas, gdy przystąpienie do użytkowania nastąpiło po dacie wejścia w życie przepisu przewidującego jej nałożenie,
3. - obowiązek nałożenia kary pieniężnej nie jest bezwzględny w przypadku stwierdzenia długotrwałej, zawinionej przez organ zwłoki w załatwieniu sprawy o udzielenie pozwolenia na użytkowanie, a ocena przesłanki przystąpienia do użytkowania w warunkach samowoli powinna być dokonywana z uwzględnieniem zwłoki organu w rozpatrywaniu sprawy o pozwolenie na użytkowanie.
Jak się wydaje opisany w punkcie 3 pogląd został sformułowany w nawiązaniu do uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2009 r., SK 3/08, (dotyczącym konstytucyjności przepisu art.57 ust.7 prawa budowlanego), w którym Trybunał, powołując się na wyrok z dnia 4 lipca 2002 r. sygn. P 12/01 (01 OTK-A 2002/4/50) stwierdził, że "odpowiedzialność administracyjna nie ma charakteru absolutnego i podmiot naruszający przepisy prawa budowlanego może uwolnić się od odpowiedzialności poprzez wykazanie, iż uczynił wszystko, czego można było od niego rozsądnie wymagać, by do naruszenia przepisów nie dopuścić". Choć w rozrywanej sprawie nie ma to znaczenia, można jednak odnotować, że wyrok TK z dnia z dnia 4 lipca 2002 r. sygn. P 12/01 dotyczył przepisu art. 172 § 1 prawa upadłościowego, który, inaczej niż przepis art. 57 ust. 7 Prawa budowlanego, zawierał klauzulę ekskulpacyjną ( ".....chyba że nie ponosi winy").
Jak wyżej jednak wskazano, rzedstawionymi poglądami Wojewódzki Sąd Administracyjny jest związany bez względu na to, czy je podziela, czy też nie. Nie ulega zaś kwestii, że konsekwencją tak sformułowanych prawnych ocen jest konieczność uchylenia zarówno zaskarżonego, jak i poprzedzającego go postanowienia. To organ bowiem zobowiązany będzie do wyjaśnienia, czy w świetle tych ocen podmiotem, który przystąpił do użytkowania obiektu bez wymaganego pozwolenia, a więc tym, który winien ponieść konsekwencje w postaci kary, był rzeczywiście inwestor (Spółka "A"), czy do samowolnego przystąpienia do użytkowania doszło przed czy po wejściu w życie przepisu art. 57 ust. 7 w obecnie obowiązującym brzmieniu, wreszcie czy można skarżącej Spółce przypisać samowolę w warunkach przewłoki postępowania administracyjnego o pozwolenie na użytkowanie. Dotychczasowe ustalenia organów dotyczące w/w okoliczności nie są bowiem ostateczne i precyzyjne, a u podstaw przyjętego rozstrzygnięcia legły diametralnie różne od wyrażonych przez NSA, poglądy prawne.
Niezależnie od powyższego warto zauważyć, że do wniosku o braku podstaw do nałożenia na skarżącą Spółkę kary za samowolne użytkowanie obiektu prowadzić może także nieco odmienna analiza przepisów Prawa budowlanego i kolejnych jego zmian.
Otóż w stanie prawnym obowiązującym w dacie uzyskania decyzji z dnia [...] marca 2002 r. zatwierdzającej projekt zamienny i zmieniającej pozwolenie na budowę, dotyczącej przedmiotowego obiektu, do użytkowania obiektu budowlanego, na którego wzniesienie było wymagane pozwolenie na budowę, można było przystąpić, z zastrzeżeniem przepisów art. 55 i art. 57, po zawiadomieniu właściwego organu o zakończeniu budowy, jeżeli organ ten, w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia, nie zgłosił sprzeciwu, w drodze decyzji. Zawiadomienia, o którym mowa w ust. 1, należało dokonać co najmniej 14 dni przed zamierzonym terminem przystąpienia do użytkowania (art. 54 prawa budowlanego – tekst jednolity Dz.U. 2000/106/1126). Uzyskanie pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego było wymagane m.in. wtedy, jeżeli obowiązek taki został nałożony w wydanym pozwoleniu na budowę (art. 55 ust.1 pkt 1 Prawa budowlanego). Zgodnie z wówczas obowiązującym przepisem art. 93 pkt 7 Prawa budowlanego, kto użytkował obiekt budowlany bez uzyskania wymaganego pozwolenia na użytkowanie, podlegał karze grzywny. Przepis ten uchylony został z dniem 26 września 2005 r. przez art.1 pkt 21 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. (Dz.U.2005/163/1364).
Istotnych zmian w powyższym zakresie dokonała nowelizacja prawa budowlanego - ustawa z dnia z dnia 27 marca 2003 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. 03.80.718). Wprowadziła ona przede wszystkim przepisy umożliwiające legalizację samowoli budowlanej polegającej na budowie obiektu budowlanego oraz system obowiązkowych kontroli i kar nakładanych na inwestorów w przypadku wykonywania robót niezgodnie z udzielonym pozwoleniem na budowę. Ustawą zmieniającą dodany został przepis art. 57 ust. 6 o treści: "wniosek o udzielenie pozwolenia na użytkowanie stanowi wezwanie właściwego organu do przeprowadzenia obowiązkowej kontroli, o której mowa w art. 59a". Dodany został również art. 59a regulujący istotę i zakres obowiązkowej kontroli budowy przeprowadzanej w celu stwierdzenia prowadzenia jej zgodnie z ustaleniami i warunkami określonymi w pozwoleniu na budowę. Ustawa zmieniająca nadała także nowe brzmienie art. 57 ust. 7: "w przypadku stwierdzenia przystąpienia do użytkowania obiektu budowlanego lub jego części z naruszeniem przepisów art. 54 i 55 właściwy organ jest obowiązany do dokonania bezzwłocznej obowiązkowej kontroli tego obiektu". Przepis ten korespondował z nowym przepisem art. 59 ust.1, stanowiącym, że decyzję o pozwoleniu na użytkowanie obiektu budowlanego wydaje się po przeprowadzeniu obowiązkowej kontroli, o której mowa w art. 59b ust. 1. Zgodnie zaś z tym ostatnim przepisem "organ przeprowadza, na wezwanie inwestora, obowiązkową kontrolę budowy po zawiadomieniu o zakończeniu budowy lub złożeniu wniosku o wydanie pozwolenia na użytkowanie".
Stosownie do treści przepisu przejściowego - art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. - do obiektów budowlanych, w odniesieniu do których przed dniem wejścia w życie ustawy wydano pozwolenie na budowę, nie stosuje się przepisów o obowiązkowej kontroli budowy po zawiadomieniu o zakończeniu budowy lub złożeniu wniosku o pozwolenie na użytkowanie. Oznacza to, że bez względu na to, kiedy została zakończona budowa i było prowadzone postępowanie w sprawie użytkowania wybudowanego obiektu, przepisów o obowiązkowej kontroli w tych przypadkach się nie stosuje.
Przyjęte zatem w art. 7 ust. 3 ustawy zmieniającej rozwiązanie wyłącza możliwość stosowania art. 59 ust. 1 prawa budowlanego ("właściwy organ wydaje decyzję o pozwoleniu na użytkowanie obiektu budowlanego po przeprowadzeniu obowiązkowej kontroli, o której mowa w art. 59b ust. 1") oraz art. 57 ust. 7 prawa budowlanego ("zawiadomienie lub wniosek, o których mowa w ust. 1, stanowią wezwanie właściwego organu do przeprowadzenia obowiązkowej kontroli, o której mowa w art. 59b ust. 1"), a co za tym idzie także art. 59a-59g prawa budowlanego do obiektów budowlanych, w odniesieniu do których przed dniem 11 lipca 2003 r. wydano pozwolenie na budowę.
Ustawa z dnia 23 marca 2003 r. weszła w życie po upływie 2 miesięcy od dnia ogłoszenia (czyli 11 lipca 2003 r.), z tym że przepisy art. 1 pkt 50, w części dotyczącej obowiązku przeprowadzania kontroli, weszły w życie z dniem 1 stycznia 2004 r. Z wyżej przytoczonych regulacji wynika zatem, że realizacja systemu obowiązkowych kontroli miała nastąpić dopiero z dniem 1 stycznia 2004 r. i to w dodatku wyłącznie w stosunku do obiektów budowlanych, w odniesieniu do których wydano pozwolenie na budowę po dniu 11 lipca 2003 r. Jeżeli zgodnie z art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. - do obiektów budowlanych, w odniesieniu do których przed dniem wejścia w życie ustawy wydano pozwolenie na budowę nie stosuje się przepisów o obowiązkowej kontroli budowy, to również nie stosuje się, będących ich konsekwencją, przepisów o karach wynikających ze stwierdzenia w trakcie obowiązkowej kontroli istotnego odstępstwa od zatwierdzonego projektu budowlanego lub innego rażącego naruszenia warunków pozwolenia na budowę. Dlatego też kary takiej nie można wymierzyć odnośnie obiektów budowlanych do których pozwolenie na budowę wydano przed 11 lipca 2003 r.
Instytucja kary pieniężnej za samowolne przystąpienie do użytkowania obiektu budowlanego wprowadzona została ustawą z dnia z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane (Dz.U.04/93/888). Zgodnie z art.1 pkt 24) lit. b) ustawy zmieniającej ustępy 6 i 7 art. 57 Prawa budowlanego otrzymały brzmienie : "wniosek o udzielenie pozwolenia na użytkowanie stanowi wezwanie właściwego organu do przeprowadzenia obowiązkowej kontroli, o której mowa w art. 59a (ust.6). W przypadku stwierdzenia przystąpienia do użytkowania obiektu budowlanego lub jego części z naruszeniem przepisów art. 54 i 55, właściwy organ wymierza karę z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego. Do kary tej stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące kar, o których mowa w art. 59f ust. 1, z tym że stawka opłaty podlega dziesięciokrotnemu podwyższeniu."(ust.7). Stosownie zaś do treści art. 4 pkt 2) ustawy - ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art. 1 pkt 24 lit. b w zakresie art. 57 ust. 7, który, w stosunku do obiektów budowlanych, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2005 r. Tak więc przepis art. 57 ust.7 ustawy Prawo budowlane, normujący instytucję kary pieniężnej za samowolne przystąpienie do użytkowania obiektu budowlanego, w stosunku do obiektów budowlanych, których budowa została zakończona przed 1 maja 2004 r., wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2005 r. W przepisie zatem art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. chodzić może wyłącznie o obiekty, odnośnie których pozwolenie na budowę wydano po dniu 11 lipca 2003 r.
Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że obecne rozstrzygnięcie wojewódzkiego sądu administracyjnego zdeterminowane zostało dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładnią prawa. Przyjęcie przez organy odmiennej wykładni art. 57 ust. 7 Prawa budowlanego w istocie ocenić należy jako mające wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa materialnego. Zarówno ustalenia, jak i ocena prawna w ponownym postępowaniu administracyjnym winny zostać poczynione w kierunku wskazanym przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylono postanowienia organów obu instancji.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w/w ustawy, przy uwzględnieniu, że skoro przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, to zastosowanie ma przepis § 6 w związku z § 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI