II SA/Kr 1166/22

II SA/Kr 1166/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-01-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-10-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Magda Froncisz /sprawozdawca/
Małgorzata Łoboz /przewodniczący/
Piotr Fronc
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Sygn. powiązane
III OSK 1183/23 - Postanowienie NSA z 2026-03-10
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 8, art. 11, art. 75, art. 77 par. 1 oraz art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2021 poz 2233
art. 234
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz Sędziowie: Sędzia WSA Magda Froncisz (spr.) Sędzia WSA Piotr Fronc po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 13 lipca 2022 r. znak SKO-PW-4171-47/22 w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom oddala skargę.
Uzasadnienie
Wójt Gminy Jodłownik decyzją z 30 kwietnia 2022 r., znak: OŚ.6331.2.2021, po rozpatrzeniu wniosku B. P. z 11 października 2021 r., uzupełnionego 17 listopada 2021 r., w sprawie naruszenia stosunków wodnych na gruncie działek nr [...] i nr [...] w miejscowości S., orzekł o odmowie wydania nakazu właścicielowi działki nr [...] – P. M. oraz właścicielom działki nr [...] – Z. K. i L. K. przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom na działce nr [...] w miejscowości S..
Jako podstawę prawną decyzji organ I instancji wskazał art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej: "K.p.a.", w zw. z art. 234 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2021, poz. 2233 ze zm.).
Organ błędnie oznaczył nazwę ustawy – powołał poprzednio obowiązującą uchyloną ustawę z dnia 18 lipca 2001 r., choć oznaczenie Dziennika Ustaw i jednostka redakcyjna – art. 234 - odnosi się do obowiązującej ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (obecny t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2625 ze zm.), dalej "P.w.".
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że 12 października 2021 r. do Urzędu Gminy Jodłownik wpłynęło pismo B. P., właścicielki ww. działki nr [...]. W piśmie wnioskodawczyni zwróciła się o przeprowadzenie rozprawy wodno-prawnej na gruncie, podnosząc, że jej nieruchomość – tj. grunty rolne oraz zabudowania – są zalewane przez wody opadowe, spływające z fosy obok drogi oznaczonej jako działka [...], a także, że od pewnego czasu bez jej zgody i bez zgody właścicieli działek, po których spływa obecnie woda, na drodze oznaczonej jako dz. ew. [...] wykonano przepust, który zbiera wody z fosy przydrożnej drogi i kieruje wody opadowe na działki nr [...], [...], [...], [...], a następnie po niżej położonych działkach [...], [...], [...], [...], wlewając się na uprawne działki rolne wnioskodawczyni; następnie wody te spływają do potoku R.
Wnioskodawczyni podniosła, że ofosowanie drogi na działce ewid. nr [...] nie kończy się w miejscu pojawienia się przepustu, lecz biegnie wzdłuż drogi [...] i dalszym przedłużeniem tej drogi, czyli drogą będącą częścią działki ew. nr [...] w kierunku siedliska jej właścicieli. Wnioskodawczyni wskazała, że ktoś dokonał zasypania rowu w miejscu, w którym woda ma płynąć zgodnie z obranym kierunkiem, czyli fosą wzdłuż drogi; a także, że świadome zasypanie fosy spowodowało zmianę kierunku odpływu wód w jej stronę, a w konsekwencji rozmywanie i wymywanie gruntów.
W dalszej części uzasadnienia decyzji organ I instancji przedstawił przebieg postępowania. Wskazał, iż 27 października 2021 r. zostało wydane zawiadomienie o jego wszczęciu. Na podstawie wniosku z 11 października 2021 r. za strony uznano P. M. oraz wnioskodawczynię. Po uzupełnieniu wniosku pismem z 17 listopada 2021 r. za stronę uznano również Z. K. i L. K., właścicieli działek nr [...] oraz [...] stanowiących drogę.
Organ I instancji wskazał, iż w trakcie postępowania przeprowadzono oględziny na gruncie oraz przesłuchano strony i świadków powołanych przez strony postępowania. Organ stwierdził, że w trakcie postępowania dowodowego zarówno P. M. jak i świadkowie oświadczyli, że droga dojazdowa do budynków mieszkalnych biegnąca przez działki oznaczone nr [...], [...], [...] i dalej w granicy działki [...] wykonana była ponad 20 lat temu z udziałem gminy i mieszkańców, a także, że przepust pod drogą ozn. nr [...] został wstawiony w trakcie jej budowy. Droga ta jest własnością osób fizycznych.
Kolejno organ wskazał, że P. M. 4 marca 2022 r. zeznał, iż "przepust pod drogą [...] był wstawiony w trakcie wykonywania drogi czyli ok. 20 lat temu, w celu odprowadzenia wód po gruncie p. K. aż do stawu, który istniał wtedy na działce p. Kalickiego nr [...] pod domem, a następnie przy nadmiarze wody wylewała się z tego stawu w kierunku gruntów niżej położonych, w tym gruntów p. B. P. aż do potoku, który się kończy w połowie gruntów p. B. ". Podczas przesłuchania 4 marca 2022r. K. M. zeznał, iż "droga wykonywana była w 1997 r. przez gminę. Droga ta wykonywana była do miejsca zakończenia działki [...] i pod tą drogą został wstawiony przepust, który kierował wody z tej fosy na grunty p. K. i niżej położone". A. S. zeznał, że "Przepust pod drogą [...] był wstawiony w 1997 r. przez pracowników gminy, m.in. przeze mnie. Drogę wykonywał urząd gminy w 1997 r.". J. D. zeznała, że "Po śmierci p. K. droga była wykonana przez gminę. Mieszkańcy starali się o wykonanie tej drogi do domów. Był również wtedy wstawiony przepust przez drogę [...]".
Organ skonkludował, że z zeznań stron i świadków wynika jednoznacznie, że przepust pod drogą [...], który kieruje wody z rowu przydrożnego drogi nr [...] i [...] na grunty p. K. , został wstawiony w trakcie budowy drogi ponad 20 lat temu.
Organ I instancji stwierdził dalej, że postępowanie dowodowe nie wykazało, by w trakcie budowy drogi na całej jej długości – tj. [...], [...], [...] i w granicy działki [...] było wykonane nieprzerwane ofosowanie. Organ wskazał, iż z zeznań stron i świadków wynika, że droga o nr [...] i [...] była ofosowana na całej jej długości w trakcie jej budowy, a w miejscu, gdzie kończy się droga o nr [...], wstawiono przepust pod drogą kierujący wody na grunty p. K. do istniejącego stawu, a następnie do cieku wodnego i dalej do rowku przebiegającego przez grunt wnioskodawczyni aż do potoku R.
Na odcinku od miejsca, gdzie został wstawiony przepust pod drogą [...], w granicy działki [...] oraz części działki [...] o długości 7,60 m, istnieje przegłębienie terenu, w którym to miejscu wg oświadczeń strony i świadków istnieje przejazd do gruntów na odcinku ok 5 m w granicy działki [...], z której korzysta P. M.. Następnie wzdłuż drogi znajdującej się w granicy działki [...] istnieje dalsze ofosowanie tej drogi, które w 2021 r. zostało pogłębione z wykorzystaniem koparki na zlecenie gminy. Pogłębienie wykonano na prośbę właściciela – p. M. – po zaistniałej w czerwcu 2020 r. powodzi, na skutek której wiele gruntów i budynków zostało zalanych. Ofosowanie odprowadza wody z gruntów wyżej położonych, tj. działki [...] oraz częściowo z masywu leśnego zlokalizowanego nad działką [...], z których w naturalny sposób spływają wody opadowe aż do istniejącej fosy i następnie kierowane z niej do cieku wodnego znajdującego się pod zabudowaniami P. M..
Organ I instancji wskazał, iż wody opadowe spływające z terenów działek [...], [...] i całego masywu leśnego położonego powyżej spływają do fosy przy drodze o nr [...], [...], a następnie przekierowane przepustem pod drogą [...] na działkę [...] do stawu, a następnie do cieku wodnego i rowem po gruntach wnioskodawczyni aż do potoku R. ..
Organ I instancji wskazał, że według wnioskodawczyni P. M. zasypał rów w miejscu, gdzie obecnie istnieje przegłębienie terenu i przejazd do gruntów P. M. na odcinku 5 m. Nie wskazała jednak kiedy tego dokonał i nie przedstawiła żadnych konkretnych dowodów na tę okoliczność.
Organ stwierdził, że wnioskodawczyni w trakcie rozprawy administracyjnej na gruncie 4 marca 2022 r. zażądała, by na całej długości drogi udrożnić fosę, a istniejący przepust pod drogą [...] całkowicie zlikwidować i skierować wody dalej fosą przy drodze P. M. w kierunku potoku pod jego zabudowaniami. P. M. oświadczył zaś, że w tym miejscu na odcinku 5 m zawsze istniał przejazd do jego gruntów.
Organ wskazał, iż z zeznań świadków wynika, że w miejscu istniejącego przejazdu w granicy działek [...] i [...] istniało przegłębienie terenu, przez które przejeżdżano do gruntów rolnych.
Organ przywołał zeznania K. M. z 4 marca 2022 r.: "Ofosowanie drogi [...] kończyło się w miejscu wstawionego przepustu pod drogą" wskazując, iż powyższy fakt potwierdzili w swych zeznaniach A.S. , M. M., J. M. i Z. B..
Natomiast wnioskodawczyni i jej matka, J. D., zeznały odmiennie. J. D. stwierdziła, że ofosowanie było wykonane po całej długości drogi aż do zabudowań P. M..
Organ I instancji wskazał, że w trakcie postępowania administracyjnego nie przedstawiono żadnych dowodów wskazujących na istnienie ofosowania drogi dojazdowej o nr ew. [...], [...], [...] oraz w granicy działki [...] Postępowanie nie wykazało, by doszło do zasypania odcinka o długości ok. 7,60 m, który obecnie jest użytkowany jako przejazd do gruntów. Nie wykazało także, by na gruncie działek o nr [...] i [...] stanowiących drogę dojazdową i należących do państwa K. , dokonano zmiany stanu wody przez zasypanie rowu, czy też by postawiono przepust nr [...], jak wskazuje wnioskodawczyni, w wyniku czego doszłoby do zmiany stosunków wodnych.
W dalszej części uzasadnienia organ I instancji przywołał treść art. 234 P.w. z 2017 r. i wskazał, że wydanie decyzji na podstawie tego przepisu powinno poprzedzić ustalenia, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie oraz czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Zastosowanie przepisu jest uzależnione od wystąpienia szkody, tj. szkodliwego wpływu dokonanych zmian na grunty sąsiednie. Przesłankami warunkującymi wydanie jednego z nakazów, o jakich mowa w przepisie, są zmiana stanu wody na gruncie i szkodliwe oddziaływanie takiej zmiany na sąsiednie nieruchomości. Między zmianą stanu wody na gruncie a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy.
Organ I instancji wskazał, że obecny stan wody na gruncie działek [...], [...] i [...] nie uległ zmianie od ponad 20 lat, kiedy wykonano ofosowanie oraz założono przepust pod drogą [...]. Przeprowadzone postępowanie nie wykazało związku przyczynowo-skutkowego między zmianą zaistniałą ponad 20 lat temu a wystąpieniem szkód na gruncie wnioskodawczyni, tj. zalania gruntów oraz budynków w 2020 r.
Organ I instancji stwierdził, że szkody powstałe na gruncie wnioskodawczyni były wynikiem zaistniałej w czerwcu 2021 r. powodzi na terenie Gminy Jodłownik. W związku z intensywnymi, nawalnymi, długotrwałymi opadami atmosferycznymi, wylaniem rzek i potoków z brzegów, zalewaniem budynków mieszkalnych i użyteczności publicznej, niszczeniem mostów i dróg na całym terenie gminy oraz niekorzystną prognozą meteorologiczną na najbliższy czas, w dniu 20 czerwca 2020 r. Wójt Gminy Jodłownik ogłosił alarm przeciwpowodziowy.
W konkluzji uzasadnienia organ I instancji przywołał orzeczenie WSA w Wielkopolskim (sygn. akt II SA/Go 670/21), wedle którego "sam fakt określonej zmiany nie jest wystarczający do zastosowania art. 234 ust. 3 p.w. Konieczne jest ustalenie, że dokonana przez właściciela nieruchomości zmiana spowodowała zmianę stanu wody na gruncie".
Organ I instancji wskazał, że organy administracji nie są zobligowane do ustalania i poszukiwania wszelkich powodów zmiany stosunków wodnych, lecz do zbadania, czy pomiędzy konkretnym działaniem właściciela nieruchomości istnieje związek przyczynowo-skutkowy wyrażający się w zmianie stanu wód negatywnie oddziałującej na drugą nieruchomość. W ocenie organu nie zostały więc spełnione przesłanki art. 234 P.w., gdyż właściciele działek o nr [...] i [...] nie spowodowali swym postępowaniem zmiany stanu wody na gruncie w taki sposób, by miało to wpłynąć szkodliwie na działkę o nr [...].
Wnioskodawczyni B. P. złożyła odwołanie od powyższej decyzji Wójta Gminy Jodłownik z 30 kwietnia 2022 r., działając przez pełnomocnika – radcę prawnego, domagając się uchylenia decyzji I instancji w całości, a w dalszej kolejności przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:
a) art. 7 w zw. art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez wydanie decyzji na podstawie niekompletnego materiału dowodowego, czego skutkiem jest konieczność uznania, iż ma się do czynienia z rozstrzygnięciem administracyjnym o dowolnym charakterze, co w połączeniu z rodzajem dowodów koniecznym do przeprowadzenia w sprawie skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji administracyjnej w całości, a w dalszej kolejności koniecznością przekazania sprawy do rozstrzygnięcia przez organ I instancji,
b) art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 84 § 1 K.p.a. poprzez wydanie decyzji pomimo, że obowiązek zasięgnięcia w sprawie opinii biegłego sądowego wynika w sprawie nie tylko ze skomplikowanego charakteru sprawy, ale również jednolitego orzecznictwa sądów administracyjnych, które wskazują na zaistnienie tego rodzaju konieczności, co czyni zaskarżoną decyzję administracyjną wydaną przedwcześnie, a konieczność uchylenia rozstrzygnięcia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia bezwzględnym.
W uzasadnieniu odwołania podniesiono m.in., że podstawową nieprawidłowością jaka zaistniała na gruncie postępowania prowadzonego przed Wójtem Gminy Jodłownik jest ograniczenie postępowania wyjaśniającego do przyjętego z góry za prawidłowe stwierdzenia, iż wykonany przepust zbierający wody z fosy przydrożnej został zrealizowany podczas budowy drogi, która nastąpiła niemalże 20 lat temu. Skoro bowiem we wskazanym zakresie oparto się wyłącznie na rozbieżnych zeznaniach stron, nie przeprowadzając żadnego oczekiwanego postępowania dowodowego, jak dowód z dokumentacji projektowej, czy dokumentacji w postaci zdjęć lotniczych potwierdzających istnienie w określonym czasie urządzeń na gruncie – które to zdjęcia można z łatwością pozyskać od Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii – to należy przyjąć, że rozstrzygnięcie oparto na niepełnym materiale dowodowym, a więc decyzja administracyjna ma charakter dowolny.
Na potwierdzenie powyższej tezy przywołano stanowisko judykatury w postaci wyroków NSA: z 19 stycznia 2022 r., sygn. II GSK 2629/21; z 14 października 2021r., sygn. II GSK 1017/21; z 26 maja 2021 r., sygn. II OSK 2488/18 oraz z 27 kwietnia 2021 r., sygn. II GSK 819/18.
W dalszej części uzasadnienia odwołania podniesiono, że konieczność powołania biegłego w sprawach dotyczącym zmian stosunków wodnych podkreślana jest w orzecznictwie sądów administracyjnych. Skoro do ustalenia istnienia związku przyczynowo-skutkowego konieczne jest powołanie biegłego posiadającego wiedzę specjalistyczną, to fakt wydania decyzji administracyjnej z jego pominięciem, jak również opartej na niepełnym materiale dowodowym, należy ocenić jako fakt wydania decyzji samowolnej, o co najmniej przedwczesnym charakterze. Odwołująca się wskazała ponadto, iż powołany biegły mógłby odpowiedzieć na pytanie, czy szkodliwe zalewanie jej działki było wynikiem stanu powodziowego, czy też wynikiem zaburzenia ciągu odwodnienia istniejącego na gruncie ze szkodą dla nieruchomości sąsiednich. Nadmieniono także, iż w treści samej decyzji istnieją rozbieżności co do daty ogłoszenia stanu powodziowego i daty powstania podtopień powodziowych na terenach gminnych, co dodatkowo podważa zasadność wydanej decyzji administracyjnej.
W końcowej części odwołania zaznaczono, że obowiązkiem Wójta było wystąpienie chociażby do organów nadzoru geodezyjnego o dokumentację geodezyjną obrazującą stan drogi w terenie i umiejscowienie infrastruktury drogowej, w tym urządzeń służących do obsługi drogi. Przywołując stanowisko judykatury skarżąca wskazała, iż w sprawie pojawiła się konieczność przeprowadzenia dowodów w znacznym zakresie. Podniosła także, iż Wójt w sposób nieuzasadniony ograniczył zakres możliwego zastosowania przepisu wyłącznie do art. 234 ust. 1 P.w., tymczasem jego powinnością było także zbadanie możliwości zastosowania art. 234 ust. 3 P.w. Tym samym, w ocenie skarżącej doszło do naruszenia regulacji o charakterze materialnym – mianowicie do ograniczenia zakresu przepisu o charakterze materialnym, co stanowi dodatkową okoliczność wskazującą na konieczność uchylenia decyzji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z 13 lipca 2022 r., znak: SKO-PW-4171-47/22, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 234 ust. 3 P.w., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy zreferował treść decyzji I instancji i jej uzasadnienia, a także treść odwołania i jego uzasadnienia. Następnie organ II instancji stwierdził, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.
Organ odwoławczy wskazał, iż materialną podstawę prawną prowadzonego w sprawie postępowania administracyjnego oraz wydania decyzji stanowią przepisy art. 234 P.w., który to artykuł organ II instancji zacytował a jego treść wyjaśnił. Organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie niezbędne do prawidłowego rozstrzygnięcia okoliczności zostały ustalone w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym.
Analizie poddano materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy, w tym ustalenia poczynione przez organ I instancji podczas oględzin przeprowadzonych 4 marca 2022 r., dokumentację zdjęciową, jak również zeznania świadków i stron postępowania. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo uznał, iż w przedmiotowej sprawie nie doszło do szkodliwie oddziałującej na grunt sąsiedni zmiany stanu wody na gruncie. Organ odwoławczy powołał się na ustalenia organu I instancji dokonane podczas oględzin przeprowadzonych 4 marca 2022 r., z których wynika, iż w trakcie postępowania dowodowego zarówno strona P. M. jak i świadkowie, tj. K. M., A. S. , J. D., M. B., J. S. oświadczyli, że droga dojazdowa do budynków mieszkalnych biegnąca przez działki obecnie ozn. nr [...], [...], [...] i dalej w granicy działki [...] wykonana była ponad 20 lat temu z udziałem gminy i mieszkańców oraz że przepust pod drogą ozn. nr [...] został wstawiony w trakcie jej budowy. Droga ta jest własnością osób fizycznych, nie jest drogą gminną. Z zeznań stron i świadków jednoznacznie wynika, że przepust pod drogą [...], który kieruje wody z rowu przydrożnego drogi nr [...] i [...] na grunty p. K. , został wstawiony w trakcie budowy drogi ponad 20 lat temu.
Odnośnie ofosowania drogi, organ odwoławczy nie dał wiary twierdzeniom skarżącej, że P. M. zasypał rów w miejscu gdzie obecnie istnieje przegłębienie terenu i przejazd do gruntów P. M. na odcinku 5 m. Jak bowiem wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, postępowanie dowodowe nie wykazało aby w trakcie budowy drogi na całej jej długości tj. [...], [...], [...] i w granicy działki [...] było wykonane nieprzerwane ofosowanie. Ustalono, że na odcinku od miejsca gdzie został wstawiony przepust pod drogą [...], w granicy działki [...] oraz części działki [...] o długości 7,60 m istnieje przegłębienie terenu, w którym to miejscu wg oświadczenia strony oraz świadków istnieje (zawsze istniał) przejazd do gruntów na odcinku ok 5 m w granicy działki [...], z którego korzysta P. M.. Z zeznań świadków wynika, że w miejscu istniejącego przejazdu w granicy działki [...] oraz w granicy działki [...] istniało przegłębienie terenu, przez które przejeżdżano do gruntów rolnych. "Ofosowanie drogi [...] kończyło się w miejscu wstawionego przepustu pod drogą" (zeznania świadków K. M., A. S., M. M., J. M., Z. B.). Wzdłuż drogi znajdującej się w granicy działki [...] istnieje dalsze ofosowanie tej drogi, które w roku 2021 zostało pogłębione z wykorzystaniem koparki na zlecenie gminy. Pogłębienie to zostało wykonane na prośbę właściciela tj. P. M. po zaistniałej w czerwcu 2020 roku powodzi, na skutek której wiele gruntów i budynków zostało zalane.
Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że postępowanie dowodowe nie wykazało, aby na gruncie działek o nr [...] i [...] zlokalizowanych w miejscowości S. należących do państwa K. , stanowiących drogę dojazdową, dokonano zmiany stanu wody poprzez zasypanie rowu, czy też aby wstawiono przepust pod drogą nr [...], jak wskazuje wnioskodawczyni, w wyniku czego doszłoby do zmiany stosunków wodnych. W związku z tym organ odwoławczy przyznał rację organowi I instancji, że obecny stan wody na gruncie działek [...], [...] oraz [...] nie uległ zmianie od ponad 20 lat, kiedy to w trakcie budowy drogi wykonano ofosowanie oraz założono przepust pod drogą [...], a przeprowadzone postępowanie administracyjne nie wykazało związku przyczynowo skutkowego pomiędzy tą zmianą zaistniałą ponad 20 lat temu a wystąpieniem szkód na gruncie skarżącej.
Organ odwoławczy wskazał, za organem I instancji, iż ewentualne szkody powstałe na gruncie skarżącej były wynikiem zaistniałej w czerwcu 2020 r. powodzi na terenie Gminy Jodłownik. Organ II instancji podniósł, że w aktach sprawy znajduje się pismo - zarządzenie nr OA.0050.53.2020 Wójta Gminy Jodłownik z 20 czerwca 2020 r. w sprawie ogłoszenia alarmu przeciwpowodziowego na terenie Gminy Jodłownik w związku z intensywnymi, nawalnymi długotrwałymi opadami atmosferycznymi, wylaniem rzek i potoków z brzegów, zalewaniem budynków mieszkalnych i użyteczności publicznej, niszczeniem mostów, dróg na całym terenie Gminy Jodłownik oraz niekorzystną prognozą meteorologiczną.
Organ odwoławczy stwierdził, że ustalony na podstawie przeprowadzonych dowodów stan faktyczny nie budzi wątpliwości w okolicznościach faktycznych tej sprawy, zatem nie było konieczne przeprowadzanie dalszych czynności dowodowych. Czynności takie byłyby nieracjonalne i niecelowe w świetle zasady ekonomiki i szybkości postępowania. Uprawnienie strony do zgłoszenia żądania przeprowadzenia dowodu podlega ograniczeniom, a organ powinien każdorazowo rozważyć żądanie przeprowadzenia dowodu z uwagi na celowość i konieczność zapewnienia szybkości postępowania, zwłaszcza w sytuacji, gdy nie ma dostatecznych argumentów przemawiających za zakwestionowaniem dotychczasowych ustaleń (wyrok NSA z 11 lutego 2014 r., sygn. II OSK 2191/12). Jeśli zatem organ na podstawie dowodów zebranych w toku postępowania może dokonać ustalenia stanu faktycznego niebudzącego wątpliwości, wówczas dalsze prowadzenie postępowania dowodowego nie jest zasadne; nie ma obowiązku uwzględniania wszystkich wniosków dowodowych, jeśli w jego ocenie wniosek dowodowy strony dotyczy okoliczności dostatecznie wyjaśnionych w postępowaniu (wyroki NSA: z 21 lipca 2016 r., sygn. I FSK 808/16, z 27 września 2011 r., sygn. I FSK 1241/10).
W związku z powyższym organ II instancji uznał zarzuty zawarte w odwołaniu za nieuzasadnione i wskazał, iż w przedmiotowej sprawie nie można mówić o zmianie stanu wody na gruncie, czyli konkretnym działaniu konkretnych osób, szkodliwie oddziaływującym na gruncie sąsiednie. Mając powyższe na względzie organ odwoławczy uznał, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie zaistniały przesłanki do zastosowania art. 234 ust. 3 P.w.
B. P., działając przez pełnomocnika – radcę prawnego, wniosła na powyższą decyzję SKO z 13 lipca 2022 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Wobec zaskarżonej decyzji sformułowała zarzuty podobne jak w odwołaniu, a to naruszenia:
1) art. 7 w zw. z art. 8 § 1 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez przeprowadzenie jednostronnego, powierzchownego postępowania wyjaśniającego, gdzie przy udziale stron o sprzecznych interesach za wiarygodne zostały uznane wyłącznie zeznania jednej ze stron bezpośrednio zainteresowanych wynikiem prowadzonego postępowania, co jest szczególnie trudne do zaakceptowania, gdyż organy administracji publicznej z łatwością mogły pozyskać i przeprowadzić dowody w postaci chociażby dokumentacji urzędowej, wskazujące na sposób zagospodarowania poszczególnych nieruchomości na przestrzeni lat, a tym samym pozwalających na dokonanie oceny, czy zgodnie z twierdzeniami skarżącej doszło na działkach nr [...] i nr [...] do zmiany sposobu ich zagospodarowania ze szkodą dla nieruchomości sąsiednich, w tym działki stanowiącej własność skarżącej;
2) art. 7 w zw. z art. 8 § 1 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 78 § 1 K.p.a. poprzez wydanie decyzji przez SKO w Nowym Sączu, która ma charakter rozstrzygnięcia przedwczesnego, gdyż zarówno organ l, jak i II instancji nie przeprowadziły podstawowego dowodu w ramach postępowania dotyczącego zmiany stosunków wodnych, a mianowicie opinii biegłego, z góry przyjmując wygodną dla organu prowadzącego tezę, iż do zmiany stosunków wodnych nie doszło, a szkody powstałe na nieruchomości skarżącej są wynikiem warunków atmosferycznych, pomimo że we wskazanym zakresie nie zostały przeprowadzone żadne badania specjalistyczne, które mogłyby potwierdzić bądź wykluczyć zasadność założonej hipotezy.
Na podstawie ww. podniesionych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie decyzji SKO z 13 lipca 2022 r. w całości oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi zreferowano treść decyzji SKO z 13 lipca 2022 r. oraz jej uzasadnienia. Następnie skarżąca podniosła, że podstawową nieprawidłowością, jakiej dopuściły się organy obu instancji, jest naruszenie zasady działania w zaufaniu do czynności podejmowanych przez organy władzy publicznej, o której mowa w art. 8 § 1 K.p.a. Organy administracji publicznej nie uwzględniły faktu, iż w sprawie występują podmioty o sprzecznych interesach, a pomimo powyższego prowadzone postępowanie wyjaśniające zostało zasadniczo oparte na zeznaniach stron, w tym podmiotów zainteresowanych wynikiem prowadzonego postępowania. Przywoławszy stanowisko judykatury (wyroki WSA: w Poznaniu z 19 kwietnia 2018 r., sygn. IV SA/Po 50/18; w Warszawie z 11 stycznia 2018 r., sygn. VI SA/Wa 1868/17; we Wrocławiu z 12 grudnia 2018 r., sygn. IV SA/Wr 479/18), skarżąca wskazała, iż sposób prowadzenia postępowania, gdzie występują strony o przeciwnych interesach, gdzie organ daje wiarę wyłącznie jednej ze stron nie przeprowadzając jakiegokolwiek dodatkowego postępowania wyjaśniającego mogącego rozstrzygać zagadnienia historyczne, winien zostać uznany za całkowicie wadliwy skutkujący koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji administracyjnej w całości.
Skarżąca wskazała, że w ramach wniesionego odwołania podnosiła potrzebę przeprowadzenia dowodów w postaci chociażby dokumentacji projektowej, czy dokumentacji ze zdjęć lotniczych, która to dokumentacja dawałaby efekt w postaci potwierdzenia bądź zaprzeczenia twierdzeniom podnoszonym przez jedną ze stron postępowania administracyjnego, wszakże zainteresowanej wynikiem prowadzonego postępowania administracyjnego. Tymczasem organ II instancji takowej potrzeby nie dostrzegł, stwierdzając, że dotychczas przeprowadzone postępowanie wyjaśniające jest w zupełności wystarczające, gdyż w sprawie przeprowadzono oględziny nieruchomości, jak również przesłuchano świadków, w rezultacie czego ustalono, iż zmiany mające skutkować powstaniem negatywnych skutków dla nieruchomości sąsiednich powstały już przy budowie pierwotnej drogi mającej wszakże miejsce ponad 20 lat temu. Powyższa kwestia winna jednak zostać zbadana właśnie w oparciu o dokumentację projektową. Dowodem, który należało przeprowadzić we wskazanym zakresie, jest chociażby dokumentacja fotograficzna pozyskana z Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii w Warszawie, która ma charakter dokumentu urzędowego, a więc jednoznacznie i bezstronnie rozstrzygałaby wątpliwości dotyczące zmian na gruncie i ich negatywnego wpływu na nieruchomości sąsiednie.
Skarżąca wskazała, iż obowiązkiem organów administracji publicznej jest poszanowanie w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego art. 7 i art. 80 K.p.a. Wskazane zasady ustawowe nie zostały zrealizowane przez SKO, gdyż sposób prowadzenia postępowania wskazuje na jego pobieżny charakter, oparcie wydanych decyzji na niepełnym materiale dowodowym, czy przeprowadzenie postępowania dowodowego pod z góry przyjętą tezę zgodną z interesem tylko części podmiotów będących stronami prowadzonego postępowania, a pominięciem interesu pozostałych podmiotów, w tym bez uwzględnienia interesu publicznego (wyrok WSA w Łodzi z 15 lutego 2018 r., sygn. III SA/Łd 1065/17; wyroki NSA: z 22 lutego 2022 r., sygn. II OSK 594/19; z 14 września 2021 r., sygn. I OSK 153/21).
Skarżąca podniosła, że w ramach prowadzonego postępowania organy administracji publicznej ograniczyły zakres postępowania wyjaśniającego do zeznań świadków odnoszących się do przebiegu drogi i sposobu jej realizacji jaka miała miejsce ponad 20 lat temu uznając po tak znaczącym okresie czasu złożone wyjaśnienia za wystarczające i nie budzące najmniejszych wątpliwości. Ponadto pomimo jednoznacznego wskazania przez skarżącą możliwego katalogu dalszych środków dowodowych, nie skorzystały z powyższego, opierając wydaną decyzje na niekompletnym materiale dowodowym.
Skarżąca dodała, że SKO nie odniosło się w najmniejszym stopniu do faktu, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że w ramach spraw dotyczących zmiany stosunków wodnych koniecznym jest przeprowadzenie dowodu z biegłego w celu oceny okoliczności wymagających wiadomości specjalnych (wyrok WSA w Olsztynie z 12 kwietnia 2022 r., sygn. II SA/Ol 1025/21). Wydanie rozstrzygnięcia z pominięciem takiego dowodu czyni zaskarżoną decyzję rozstrzygnięciem o charakterze przedwczesnym.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
B. P. wniosła do WSA w Krakowie replikę na powyższą odpowiedź na skargę. Skarżąca podkreśliła, iż organ odwoławczy nie dostrzega związku przyczyno-skutkowego pomiędzy zmianą zaistniałą 20 lat temu a zalewaniem nieruchomości stanowiących własność skarżącej. Jednocześnie w ocenie SKO w Nowym Sączu ewentualne szkody powstałe na gruncie stanowiącym własność skarżącej powstały wyłącznie w wyniku powodzi, jaka zaistniała na terenie Gminy Jodłownik.
Skarżąca podniosła, iż zawarte w odpowiedzi na skargę twierdzenia winny stanowić wprost dodatkowy asumpt przemawiający za koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny. W sprawie występują strony o sprzecznych interesach, co winno skutkować przyjęciem przez organ I instancji, jak i SKO za cel przeprowadzenie tak postępowania administracyjnego, aby każda ze stron, w tym podmiot wskazujący, iż doszło do zmian na gruncie ze szkodą dla nieruchomości wchodzącej w skład majątku, mogła chociażby odczuć, iż zgłoszone żądanie zostało należycie i starannie potraktowane.
Skarżąca podniosła, iż obowiązkiem SKO było wydanie w sprawie takiego rozstrzygnięcia, które realizowałoby zasadę przekonywania, o której mowa w art. 11 K.p.a. Realizacja wskazanej zasady następuje również poprzez respektowanie przez organy administracji publicznej art. 107 § 3 K.p.a., który również nie został zrealizowany w niniejszej sprawie.
Skarżąca wskazała, że zarówno organ I instancji, jak i SKO winny mieć na uwadze, że w ramach postępowania administracyjną obowiązuje art. 75 § 1 K.p.a. W ramach postępowania istniała możliwość przeprowadzenia szeregu dowodów, które pozwalałyby na wyjaśnienie stanu faktycznego zaistniałego w sprawie, a to począwszy o dokumentacji projektowej związanej z wykonaniem przedmiotowej drogi przez gminę, która nie została pozyskana, dokumentacji geodezyjnej, jak również dowodów ze zdjęć lotniczych z lat uprzednich, które winny w sposób jasny zobrazować organom stan i przebieg przedmiotowych działek. Pomimo znaczących możliwości dowodowych postępowanie zostało przeprowadzone w sposób pobieżny. W związku z powyższym skarżąca podtrzymała dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U. 2020 r., poz. 491 ze zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Od 16 maja 2022 r. obowiązujący dotąd stan epidemii został zastąpiony stanem zagrożenia epidemicznego.
Zgodnie z art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.; dalej: ustawa o COVID), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020r., poz. 875) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących (ust. 2).
Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów (ust. 3).
W niniejszej sprawie Przewodniczący II Wydziału WSA w Krakowie wyznaczył na 11 stycznia 2023 r. posiedzenie niejawne Sądu w składzie trzech sędziów. Skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne w trybie wyżej opisanym, poprzedzone było próbą uzyskania od stron i uczestników postępowania potwierdzenia istnienia technicznych możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość (zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z 13 grudnia 2022 r., k. 36). Jednak nie uzyskano od wszystkich stron i uczestników postępowania potwierdzenia posiadania ww. technicznych możliwości.
Skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów umożliwiło jej rozstrzygnięcie bez szkody dla wyjaśnienia sprawy. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji stron i uczestników, bowiem podnoszone przez nich argumenty są rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz skargę, odpowiedź na skargę i inne pisma procesowe. Z tych względów Sąd rozpoznał na podstawie cytowanego powyżej art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 145 § 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw, podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami Sąd stwierdził, że nie ma podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
Kontrola Sądu w niniejszej sprawie dotyczyła decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z 13 lipca 2022 r. w przedmiocie odmowy nakazania, na podstawie art. 234 ust. 3 P.w., właścicielom działek: nr [...] – P. M.; nr [...] – Z. K. i L. K., przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom na działce nr [...] w miejscowości S..
Sąd aprobuje rozstrzygnięcie i ocenę prawną wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Należy także stwierdzić, że istotne elementy stanu faktycznego przedstawiają się tak, jak to wskazał organ II instancji. Zakres możliwego orzekania przez Sąd w niniejszej sprawie jest wyznaczony granicami sprawy administracyjnej, określonej przepisami prawa materialnego, a to art. 234 P.w.
Przeprowadzona przez Sąd kontrola wykazała, że zaskarżona decyzja została wydana w niezawierającym istotnych wad procesowych postępowaniu; spełnia co do zasady wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 K.p.a., a treść uzasadnienia decyzji świadczy o tym, że wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich relewantnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia (art. 7 i art. 77 K.p.a.). Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 K.p.a.). Zgodnie zaś z art. 107 § 3 K.p.a. w decyzji zawarto podstawowe jej elementy, wskazano uzasadnienie faktyczne i prawne. W szczególności uzasadniono stanowisko organu i wyjaśniono podstawy prawne rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa. Ustalenia i rozważania organu przedstawione w uzasadnieniu decyzji nie uzasadniają usunięcia jej z obrotu prawnego, wobec prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia. W tym stanie rzeczy Sąd podziela argumentację rozstrzygnięcia organu II instancji, ponieważ jest ona zgodna z obowiązującym prawem i dominującym orzecznictwem sądów administracyjnym w tym przedmiocie. Poczynione w przedmiotowej sprawie ustalenia organu II instancji obejmują okoliczności istotne dla wydanego rozstrzygnięcia w zakresie ustalenia, że w ciągu ostatnich pięciu lat od złożenia wniosku przez skarżącą nie wystąpiły zmiany stanu wody na gruncie, kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na gruncie położonych wyżej działek sąsiednich wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł.
W konsekwencji organy zastosowały w sprawie odpowiednie przepisy prawa i zweryfikowały negatywnie istnienie przesłanek do rozstrzygnięcia w postaci żądanych przez skarżącą nakazów. Ustalenia stanowiące podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, które w uzasadnieniu decyzji zostały w wystarczającym zakresie powołane, znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Nie budzą one istotnych zastrzeżeń co do ich prawidłowości.
Podstawę materialnoprawną kontrolowanej decyzji stanowił art. 234 P.w., zgodnie z którym:
1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:
1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;
2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.
2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.
3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.
4. Nakaz, o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane.
5. Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt.
Należy tu ponownie podkreślić, że zakres orzekania przez Sąd w niniejszej sprawie jest limitowany przesłankami określonymi ww. przepisem prawa. Poczynione w przedmiotowej sprawie ustalenia organu II instancji obejmują okoliczności istotne dla wydanego rozstrzygnięcia w zakresie ustalenia poprzedniego i aktualnego stanu wody na gruncie.
Nie było w sprawie sporne, że działka skarżącej nr [...] położona jest na terenie pochylonym w kierunku północno-zachodnim, niżej niż położone wyżej działki m.in.: [...], [...], a te z kolei niżej niż działki nr [...], [...], [...]. Powyżej ww. działek przebiega droga dojazdowa do budynków mieszkalnych biegnąca przez działki oznaczone nr [...], [...], [...] i dalej w granicy działki [...] Droga ta wykonana była ponad 20 lat temu, częściowo w 1997 r., częściowo ok. 2002 r. (działka nr [...]), z udziałem gminy i mieszkańców. W 1997 r. lub ok. 2002 r. w ramach budowy przedłużonej drogi umieszczono pod drogą przepust. Droga ta jest własnością osób fizycznych - Z. i L. K., prowadzi m.in. do zabudowań i działek P. M..
Nie budzi też wątpliwości Sądu, że m.in. na działki skarżącej wpływa z terenu wyżej położonych działek woda, która biegnie z lasu (masyw leśny K. ) przez grunty sąsiadów zgodnie ze spadkiem terenu. Woda zbierana jest na wysokości drogi nr [...] do fosy po górnej stronie drogi, następnie kierowana jest częściowo przepustem pod drogą w stronę działki [...] Z. K. i istniejącego tam, obecnie zarośniętego stawu. Kolejno zagłębieniem terenu odprowadzana jest m.in. po działce skarżącej w stronę potoku R. . W przypadku opadów długotrwałych lub nawalnych nadmiar wody zalewa posiadłość skarżącej.
Główną kwestią sporną w sprawie było podnoszone przez skarżącą twierdzenie, jakoby w trakcie budowy drogi na całej jej długości tj. [...], [...], [...] i w granicy działki [...] było wykonane nieprzerwane ofosowanie, przepust był wstawiony później, a w granicy działki [...] oraz części działki [...] o długości 7,60 m wykonano przegłębienie terenu stanowiące przejazd do gruntów na odcinku ok 5 m w granicy działki [...], z którego korzysta P. M., który to przejazd zniwelował istniejące w tym miejscu uprzednio ofosowanie.
Niewątpliwym jest, co organy ustaliły w sprawie jednoznacznie, że na odcinku od miejsca, gdzie został wstawiony przepust pod drogą [...], w granicy działki [...] oraz części działki [...] o długości 7,60 m, istnieje przegłębienie terenu (fosa w jednym miejscu płytsza - przejazd do gruntów rolnych), w którym to miejscu istnieje przejazd do gruntów na odcinku ok 5 m w granicy działki [...], z którego korzysta P. M.. Następnie wzdłuż drogi znajdującej się w granicy działki [...] istnieje dalsze ofosowanie tej drogi, które w 2021 r. zostało pogłębione z wykorzystaniem koparki na zlecenie gminy.
Przechodząc do wyjaśnienia mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa należy po pierwsze wskazać, że zgodnie z art. 234 ust. 3 w zw. z ust. 5 P.w., jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, gdy właściciel tych gruntów sąsiednich złożył stosowny wniosek przed upływem 5 lat od dnia, w którym dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.
W toku przedmiotowego postępowania wyjaśniającego w sposób niebudzący wątpliwości organy prawidłowo ustaliły, że ostatni stan wody na gruncie wynika przede wszystkim ze stanu ustalonego w wyniku budowy drogi na działce nr [...] najpóźniej w 2002 r. Skarżąca sama na 3 s. protokołu oględzin stwierdziła: "Przy wykonaniu drogi J. M. wstawił przepust".
Nie budzi wątpliwości Sądu, że z pewnością w 2002 r. wody z położonego wyżej obszaru, w tym rolnego i leśnego, wskutek naturalnego ukształtowania powierzchni terenu i jego obecnie istniejącego zagospodarowania, spływały tak jak ma to miejsce obecnie (przynajmniej do 2021 r. i pogłębienia ofosowania przez Gminę).
Organy wykazały, przeprowadzając wizję w terenie 4 marca 2022 r., a także poprzez przesłuchanie wielu okolicznych mieszkańców jako świadków, że po 2002 roku ani na działce drogowej, ani na pozostałych działkach wskazywanych przez skarżącą, nie były wykonywane żadne roboty wpływające negatywnie na warunki spływu wód opadowych. Skarżąca również nie przedstawiła dowodów, które świadczyłyby o wykonywaniu takich robót po zakończeniu budowy spornej drogi.
Mając na uwadze powyższe Sąd doszedł do przekonania, że Kolegium prawidłowo podzieliło stanowisko organu l instancji, iż w ciągu ostatnich 5 lat poprzedzających wniosek skarżącej inicjujący poddane sądowej kontroli postępowanie, brak było działań właścicieli sąsiednich, wyżej położonych gruntów, które spowodowałyby zmiany stanu wody na gruncie. Woda opadowa spływa zgodnie z naturalnym ukształtowaniem powierzchni terenu.
Powyższe okoliczności znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w aktach sprawy materiale dowodowym, w szczególności na podstawie oględzin w terenie (rozprawa z 4 marca 2022 r. - k. 19 i n. akt adm.), wyjaśnień stron postępowania wraz z dokumentacją fotograficzną i załącznikami mapowymi oraz zeznań świadków.
Wyniki przeprowadzonego w sprawie postępowania administracyjnego nie pozwalają na przyjęcie, że w sprawie zostały spełnione przestanki cytowanego wyżej przepisu, tj. zmiana stanu wody na gruncie i szkodliwe oddziaływanie takiej zmiany na nieruchomości sąsiednie w ciągu 5 lat od dowiedzenia się przez poszkodowanego właściciela o oddziaływaniu na jego grunt. Ustalenia organu I instancji są jednoznaczne, zaś przeciwne twierdzenia skarżącej, wyrażone w pismach, odwołaniu, skardze i replice, nie poparte konkretnymi dowodami, nie mogły przynieść zamierzonego skutku.
W szczególności takie twierdzenia skarżącej, jak "Ofosowanie zostało zasypane przez J. M., nie wiem dokładnie kiedy", czy "w 2020 r. ofosowanie było zasypane kamieniami, których teraz nie widać", jawią się jako gołosłowne i nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym.
Warunkiem koniecznym do nałożenia nakazów na podstawie art. 234 ust. 3 P.w. jest powiązanie związkiem przyczynowo-skutkowym działań właściciela gruntów powodujących zmianę stosunków wodnych z występującą szkodą. Taki związek w niniejszej sprawie we wskazanym okresie nie występuje.
Organ odwoławczy dokonał powtórnego, pełnego i merytorycznego rozpoznania sprawy administracyjnej w granicach zakreślonych treścią decyzji I instancji. Zbadał zarówno prawidłowość rozstrzygnięcia organu I instancji jak i poprzedzającego je postępowania wyjaśniającego w oparciu o akta sprawy.
Odnosząc się do poszczególnych zarzutów podnoszonych przez skarżącą, należy wskazać, że wobec prawidłowego zebrania materiału dowodowego w sprawie i ustalenia jej stanu faktycznego, zasadne było nieuwzględnienie wniosków dowodowych składanych przez skarżącą. W szczególności zauważyć trzeba jednoznacznie ustalony stan rzeczy dotyczący spornego odcinka drogi, który wyłania się ze spójnych ze sobą zeznań poszczególnych świadków, zamieszkałych w najbliższej okolicy. Nie stwierdzono w tym okresie na wskazywanych przez skarżącą działkach żadnych zmian dotyczących ich ukształtowania czy też zagospodarowania, które mogłyby wpływać na kierunek i natężenie odpływu wód opadowych i roztopowych spływających na grunt skarżącej.
Przebieg spływu wód przy nawalnych bądź długotrwałych opadach na działkę skarżącej jest znany i nie jest kwestionowany przez strony postępowania. Okoliczności spływu wody zostały wystarczająco opisane i wyjaśnione w treści uzasadnienia decyzji.
Wbrew zarzutom skargi organy nie przyjęły przy tym w z góry założony sposób, że twierdzenia skarżącej są bezzasadne, a poddały je rzetelnej weryfikacji z licznymi zeznaniami świadków i pozostałym zgromadzonym materiałem dowodowym (mapy, zdjęcia, wyniki oględzin). Dopiero zatem weryfikacja w terenie i analiza zeznań świadków doprowadziła do negatywnej oceny podnoszonych przez skarżącą okoliczności. Organy wbrew zarzutom skarżącej nie oparły się wyłącznie na rozbieżnych zeznaniach stron.
W tym kontekście podnoszone przez skarżącą zarzuty co do niekompletności materiału dowodowego, nie mogły przynieść zamierzonego skutku.
Należy przy tym przyznać, nawiązując do szeroko powołanego przez skarżącą orzecznictwa, że najczęściej w tego typu sprawach istotnie przydatne, a wręcz konieczne bywa powołanie biegłego hydrologa do ustalenia np. miejsca źródeł wody zalewającej działki, przepływu tej wody, przy uwzględnieniu nie tylko aktualnego stanu wody na gruncie ale i możliwych wariantów rozwoju stosunków wodnych w razie zaistnienia zwyczajnych i nadzwyczajnych opadów atmosferycznych, także w świetle budowy geologicznej i spadku terenu, stanu rowów odwadniających lub innych urządzeń wodnych. Częstokroć wartościowymi dowodami okazują się również zdjęcia lotnicze.
Jednak w przedmiotowej sprawie organy ustaliły w przekonywujący sposób, że w latach 2002-2021 nie było zmian stanu wody na gruncie wskazywanych przez skarżącą działek, a zatem dalsze powoływanie dowodów, w tym opinii biegłego, czy dokumentacji budowy drogi, nie było uzasadnione okolicznościami niniejszej sprawy.
Podobnie nie było zasadne domaganie się przez skarżącą dowodu w postaci zdjęć lotniczych, ponieważ w sprawie organy dokonały wiarygodnego ustalenia, że na wskazywanych przez skarżącą działkach w latach 2002-2021 nie były dokonywane żadne prace budowlane, ziemne, czy też istotne zmiany zagospodarowania działek.
Podsumowując, jakkolwiek tego typu dowody bywają pomocne w sprawach dotyczących stosunków wodnych, to w realiach niniejszej sprawy ich przeprowadzenie nie mogło doprowadzić do wniosków innych niż ustalone przez organy. Zatem zarzut braku wszechstronnego rozpatrzenia i błędnej oceny zebranego materiału dowodowego nie mógł przynieść zamierzonego skutku.
Wskazane przez organy zasadnicze obiektywne przyczyny takiego a nie innego samorzutnego kształtowania się stosunków wodnych w pochyłym terenie z naturalnym zagłębieniem, nie mają decydującego wpływu na przedmiotowe rozstrzygnięcie. Kluczowe znaczenie miał bowiem fakt stwierdzenia braku zmian stanu wody na gruntach wskazywanych przez skarżącą ze szkodą dla niej w ciągu ostatnich 5 lat przed złożeniem wniosku.
Dodatkowo wskazać należy, że niezrozumiały i bezzasadny jest zarzut odwołania zastosowania przez organ I instancji art. 234 ust. 1 a nie ust. 3 P.w., skoro organ ten wprost powołał i cytował w uzasadnieniu swojej decyzji treść art. 234 ust. 3 P.w. i analizował przesłanki zawarte w tym przepisie.
Z akt sprawy wynika, że część gruntów w przedmiotowym obszarze, w tym należące do skarżącej, P. M. oraz Z. i L. K., nie są w pełni chronione od szkodliwych oddziaływań spływu wody w przypadku niekorzystnych warunków pogodowych. Skoro jednak jest to przede wszystkim skutek naturalnego ukształtowania terenu i budowy drogi ponad 20 lat temu, zaradzenie temu problemowi winno przybrać formę zgodnych działań sąsiadów i Gminy, a brak jest podstaw do władczych rozstrzygnięć na podstawie art. 234 P.w.
Na marginesie można zaznaczyć, że co prawda art. 234 ust. 5 P.w. przewiduje w takich okolicznościach umorzenie postępowania, ale skoro skarżąca jednocześnie wskazywała na zmiany stanu wody na gruncie dokonane rzekomo przez P. M., a z drugiej strony żądała wydania decyzji nakazowej w trybie przepisów art. 234 ust. 3 P.w. dotyczących naruszenia stanu wody na gruncie w ostatnich 5 latach, to ten rodzaj rozstrzygnięcia organów należy w sprawie zaakceptować.
Podsumowując, zarzuty skargi okazały się niezasadne, a niezgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z oczekiwaniami skarżącej nie może być utożsamiana z naruszeniem prawa przez organy.
Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja organu odwoławczego została wydana z poszanowaniem przepisów prawa procesowego, a to: art. 7, art. 8, art. 11, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Pewne mniej istotne braki uzasadnienia decyzji organu odwoławczego w zakresie niepełnego odniesienia się do zarzutów odwołania nie miały wpływu na wynik sprawy.
Sąd nie stwierdził naruszenia żadnego ze wskazanych w odwołaniu i skardze przepisów, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Rolą sądu administracyjnego jest kontrola zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. tylko w razie zaistnienia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, jeżeli mogły one mieć wpływ na wynik sprawy lub w razie naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Takich naruszeń Sąd w sprawie nie stwierdził, dlatego oddalił skargi, o czym orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 151 P.p.s.a.