II SA/Kr 1148/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził nieważność części uchwały Rady Gminy Oświęcim dotyczącej warunków odprowadzania ścieków, uznając, że ogranicza ona prawo właściciela nieruchomości do wyboru sposobu zagospodarowania ścieków.
Skarżący, właściciel działki, zakwestionował część miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, która do czasu realizacji sieci kanalizacyjnej dopuszczała jedynie gromadzenie ścieków w szczelnych zbiornikach, wykluczając przydomowe oczyszczalnie. Sąd uznał, że przepis ten narusza prawo właściciela do wyboru sposobu odprowadzania ścieków, gwarantowane ustawą o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, i stwierdził jego nieważność w zaskarżonej części.
Sprawa dotyczyła skargi M. W. na uchwałę Rady Gminy Oświęcim z dnia 10 grudnia 2003 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego fragmentu terenu położonego w sołectwie Babice. Skarżący, właściciel działki, zakwestionował § 18 pkt 2 lit. d uchwały, który do czasu realizacji sieci kanalizacyjnej dopuszczał jedynie gromadzenie ścieków w szczelnych zbiornikach i usuwanie ich w sposób wskazany przez gminę. Skarżący argumentował, że przepis ten narusza jego interes prawny, ograniczając możliwość wybudowania przydomowej oczyszczalni ścieków, co jest zgodne z ustawą o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Sąd administracyjny zgodził się ze skarżącym, stwierdzając, że Rada Gminy przekroczyła swoje władztwo planistyczne, wprowadzając nieuzasadnione ograniczenie. Sąd podkreślił, że ustawa ta gwarantuje właścicielowi prawo wyboru sposobu odprowadzania ścieków (zbiornik bezodpływowy lub przydomowa oczyszczalnia) w sytuacji braku sieci kanalizacyjnej, a gmina nie może tego prawa ograniczać. W konsekwencji, Sąd stwierdził nieważność § 18 pkt 2 lit. d zaskarżonej uchwały jako naruszającego prawo, zasądzając jednocześnie od Gminy Oświęcim na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, przepis ten narusza prawo właściciela nieruchomości.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że Rada Gminy przekroczyła swoje władztwo planistyczne, wprowadzając nieuzasadnione ograniczenie. Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach gwarantuje właścicielowi prawo wyboru sposobu odprowadzania ścieków (zbiornik bezodpływowy lub przydomowa oczyszczalnia) w sytuacji braku sieci kanalizacyjnej, a gmina nie może tego prawa ograniczać.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
stwierdzono_nieważność
Przepisy (14)
Główne
u.p.z.p. art. 28 § ust. 1
Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
u.s.g. art. 91 § ust. 1
Ustawa o samorządzie gminnym
u.s.g. art. 101 § ust. 1
Ustawa o samorządzie gminnym
u.c.p.g. art. 5 § ust. 1 pkt 2
Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach
p.p.s.a. art. 147 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
u.p.z.p. art. 15 § ust. 2 pkt 10
Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
k.c. art. 140
Kodeks cywilny
Konstytucja RP art. 64 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
p.p.s.a. art. 3 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 5
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 200
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie wymaganego zakresu projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego art. 4 § pkt 9
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie art. 26 § ust. 3
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepis planu miejscowego narusza prawo właściciela do wyboru sposobu odprowadzania ścieków (przydomowa oczyszczalnia) w sytuacji braku sieci kanalizacyjnej. Gmina przekroczyła swoje władztwo planistyczne, wprowadzając nieuzasadnione ograniczenie. Przepis zawiera blankietowe upoważnienie dla gminy do jednostronnego określenia sposobu usuwania ścieków, co stanowi przekroczenie granic upoważnienia ustawowego.
Godne uwagi sformułowania
narusza jego uzasadniony interes prawny w zakresie możliwości wybudowania na jego nieruchomości przydomowej oczyszczalni ścieków właściciel nieruchomości ma prawo wyboru, a nawet ma publiczne prawo podmiotowe do dokonania wyboru w przedmiocie tego, przy pomocy jakich urządzeń będzie realizował obowiązek utrzymania czystości przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych naruszenie zasady ochrony tego prawa zagwarantowanej w art. 21 ust. 1 Konstytucji naruszenie granic przysługującego jej władztwa planistycznego orzekanie w granicach interesu prawnego" skarżącego musi wiązać się z wyeliminowaniem niezgodnego z prawem przepisu w całości
Skład orzekający
Joanna Człowiekowska
przewodniczący sprawozdawca
Agnieszka Nawara-Dubiel
sędzia
Sebastian Pietrzyk
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego w kontekście prawa właściciela do wyboru sposobu odprowadzania ścieków oraz granic władztwa planistycznego gminy."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji braku sieci kanalizacyjnej i dopuszczalności przydomowych oczyszczalni ścieków. Może być ograniczone w przypadku szczególnych walorów przyrodniczych terenu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu planowania przestrzennego i praw właścicieli nieruchomości w kontekście infrastruktury technicznej, co jest istotne dla wielu osób.
“Gmina nie może zakazać przydomowej oczyszczalni ścieków – ważny wyrok WSA dla właścicieli nieruchomości.”
Dane finansowe
WPS: 300 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Kr 1148/24 - Wyrok WSA w Krakowie Data orzeczenia 2024-11-07 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-08-27 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie Sędziowie Agnieszka Nawara-Dubiel Joanna Człowiekowska /przewodniczący sprawozdawca/ Sebastian Pietrzyk Symbol z opisem 6150 Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego 6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym) Hasła tematyczne Planowanie przestrzenne Zagospodarowanie przestrzenne Skarżony organ Rada Gminy Treść wyniku stwierdzono nieważność zaskarżonej uchwały w części Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 977 art. 28 Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Człowiekowska (spr.) Sędziowie: WSA Agnieszka Nawara - Dubiel WSA Sebastian Pietrzyk Protokolant: starszy referent sądowy Kamila Maśloch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2024 r. sprawy ze skargi M. W. na uchwałę nr XIII/105/2003 Rady Gminy Oświęcim z dnia 10 grudnia 2003 r. w sprawie uchwalenia "miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego fragmentu terenu położonego w sołectwie Babice (ul. [...], ul. [...], ul. [...])" I. stwierdza nieważność § 18 pkt 2) lit. d) zaskarżonej uchwały; II. zasądza od Gminy Oświęcim na rzecz skarżącego M. W. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Uzasadnienie W dniu 10 grudnia 2003 r. Rada Gminy Oświęcim podjęła uchwałę nr XIII/105/2003 w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego fragmentu terenu położonego w sołectwie B. (ul. [...], ul. [...], ul. [...]). W dniu 26 sierpnia 2024 r. M. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na ww. uchwałę w części stanowiącej §18 ust. 2 lit. d, wnosząc o stwierdzenie nieważności w tej części. Skarga została poprzedzona wezwaniem do usunięcia naruszenia planu. Uzasadniając swój interes prawny skarżący podał, że jest właścicielem działki nr [...] obr. [...], gm. O. Skarżący podniósł, że art. 18 ust. 2 lit. d miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego narusza jego uzasadniony interes prawny w zakresie możliwości wybudowania na jego nieruchomości przydomowej oczyszczalni ścieków na potrzeby zwykłego korzystania z wód. Jak podał skarżący, w dniu 5 lutego 2024 r. Kierownik Nadzoru Wodnego Wód Polskich w B. zgłosił sprzeciw do jego zgłoszenia dot. wykonania urządzeń wodnych służących do wprowadzania do ziemi ścieków oczyszczonych w przydomowej oczyszczalni ścieków na potrzeby zwykłego korzystania z wód - drenażu rozsączającego na terenie działki nr [...], obr. [...]. Podstawą wydania decyzji był m.in. ww. przepis. Dalej skarżący podał, że zgodnie z art. 15 ust. 2 pkt 10 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w planie miejscowym określa się obowiązkowo zasady modernizacji, rozbudowy i budowy systemów komunikacji i infrastruktury technicznej. Przepis ten został uszczegółowiony w (obowiązującym w dacie podjęcia przedmiotowej uchwały przez Radę Miasta Oświęcim) § 4 pkt 9 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie wymaganego zakresu projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (Dz.U. z 2003 r. Nr 164, poz. 1587). W przepisach tych brak jest delegacji do ustalania w planie miejscowym norm nakazujących i zakazujących (czyli nakazów, zakazów) adresowanych do podmiotów usytuowanych poza ustrojem administracji publicznej w zakresie m.in. obowiązku podłączania do sieci wodociągowej oraz kanalizacji. Tymczasem w § 18 pkt 2 lit. d ww. uchwały Rada Gminy Oświęcim ustaliła, iż "Dla terenów objętych planem ustala się następujące warunki uzbrojenia infrastrukturalnego: 1) w zakresie zaopatrzenia w wodę: (...) d) do czasu realizacji sieci kanalizacyjnej dopuszcza się gromadzenie ścieków w szczelnych zbiornikach i usuwanie ich w sposób wskazany przez gminę, (...)". Jednocześnie wskazano, że do czasu realizacji zbiorczej sieci kanalizacyjnej dopuszcza się stosowanie zbiorników bezodpływowych. Skarżący podniósł, że obowiązki właścicieli nieruchomości w zakresie odprowadzania nieczystości reguluje art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, zgodnie z którym właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych; przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych. Wskazany przepis formułuje obowiązki właścicieli nieruchomości związane zgromadzeniem i odprowadzaniem nieczystości ciekłych i ścieków bytowych, wyodrębniając w związku z tym hipotetyczne stany faktyczne. W sytuacji, kiedy istnieje sieć kanalizacyjna, właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej. Z kolei, w przypadku gdy w danym momencie brak jest sieci kanalizacyjnej, obowiązki właściciela nieruchomości polegają na wyposażeniu nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych. Zatem to właściciel nieruchomości realizując obowiązek utrzymania czystości i porządku ma prawo wyboru, a nawet ma publiczne prawo podmiotowe do dokonania wyboru w przedmiocie tego, przy pomocy jakich urządzeń będzie realizował obowiązek utrzymania czystości. Z ww. przepisu wynika, że przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych. Zdaniem skarżącego z powyższego wynika, że adresatowi normy ustawowej przysługuje wybór wykonania obowiązku zapewnienia utrzymania czystości i porządku pomiędzy wykonaniem zbiornika bezodpływowego na nieczystości ciekłe, a przydomową oczyszczalnią ścieków bytowych, przy czym ustawodawca przewiduje, że ma to miejsce w sytuacji, gdy budowa sieci jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona. Skarżący zauważył, że w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że właściciel nieruchomości może zrealizować prawo do budowy bezodpływowego zbiornika bądź przydomowej oczyszczalni ścieków bytowych zarówno w sytuacji, gdy budowa kanalizacji jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, jak i gdy jest uzasadniona, lecz - tak jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie - sieć taka nie została jeszcze zrealizowana. Jeżeli więc na terenie objętym planem nie ma sieci kanalizacyjnej, nawet jeśli pozostaje w sferze planów, właściciel nieruchomości zachowuje wynikające z ustawy prawo do zapewnienia utrzymania czystości na nieruchomości w zakresie odprowadzania ścieków poprzez realizację zbiornika bezodpływowego lub oczyszczalnię ścieków i plany inwestycyjne gminy nie mogą wyłączyć tego uprawnienia. W przeciwnym razie zostanie on pozbawiony uprawnienia ustawowego, w czym należy upatrywać również naruszenia zasady ochrony tego prawa zagwarantowanej w art. 21 ust. 1 Konstytucji (np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Po 157/21). Przeznaczenie danego terenu pod budownictwo mieszkaniowe, bez jednoczesnego zapewnienia możliwości zaopatrzenia tych terenów w bezodpływowe zbiorniki ściekowe bądź przydomowe oczyszczalnie ścieków bytowych do czasu realizacji kanalizacji sanitarnej, jest więc w świetle obowiązujących przepisów niedopuszczalne. Według skarżącego zaprezentowane powyżej stanowisko jest zasadne tym bardziej, że szereg przepisów prawa przewiduje możliwość odprowadzenia ścieków z budynków przeznaczonych na pobyt ludzi do bezodpływowych zbiorników lub oczyszczalni przydomowych w sytuacji, gdy brak jest warunków przyłączenia tych budynków do sieci kanalizacyjnej. Zgodnie z § 26 ust. 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie z dnia 12 kwietnia 2002 r., w razie braku warunków przyłączenia sieci kanalizacyjnej działka może być wykorzystana pod zabudowę budynkami przeznaczonymi na pobyt ludzi, pod warunkiem zastosowania zbiornika bezodpływowego lub przydomowej oczyszczalni ścieków, jeżeli ich ilość nie przekracza 5 m3 na dobę. Jeżeli ilość ścieków jest większa od 5 m3 to ich gromadzenie lub oczyszczanie wymaga pozytywnej opinii właściwego terenowo inspektora ochrony środowiska. W szczególnie uzasadnionych przypadkach, dopuszcza się więc stosowanie zbiorników bezodpływowych i przydomowych oczyszczalni ścieków, których budowa z założenia odpowiada kanalizacji sanitarnej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 684/12). Zdaniem skarżącego w przedmiotowej sprawie dokonano nieuprawnionego wprowadzenia generalnego ograniczenia realizacji przydomowych oczyszczalni ścieków (§ 18 pkt 2 lit. d), przy czym wskazano, że do czasu realizacji zbiorczej sieci kanalizacyjnej dopuszcza się stosowanie jedynie zbiorników bezodpływowych (§ 18 pkt 2 lit. d). Rada Gminy wyszła zatem z założenia, że jedyną dopuszczalną formą odprowadzania ścieków na terenie objętym planem miejscowym będzie korzystanie ze zbiorczej kanalizacji ścieków. Jedyną okolicznością uzasadniającą odstąpienie od nakazu przyłączenia do zbiorczej sieci kanalizacyjnej jest w świetle treści uchwały tylko brak realizacji sieci kanalizacyjnej. W takiej sytuacji, do czasu wykonania zbiorczej kanalizacji sanitarnej, właściciel nieruchomości może odprowadzać ścieki jedynie do zbiorników bezodpływowych. Tymczasem w sytuacji, gdy na danym terenie nie ma sieci kanalizacyjnej, to ustawa gwarantuje właścicielowi nieruchomości możliwość dokonania wyboru sposobu odprowadzania ścieków (zbiornik bezodpływowy lub przydomową oczyszczalnię ścieków) i gmina nie może przejmować tego prawa, zmuszając właściciela nieruchomości do wyboru tylko określonego przez Gminę rozwiązania. Nadto zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, w świetle treści art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, właściciel nieruchomości nie tylko ma prawo do realizacji w określonych sytuacjach przydomowych oczyszczalni ścieków (tj. gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona), ale również w przypadku, gdy dojdzie do realizacji zbiorczej sieci kanalizacji sanitarnej dla nieruchomości korzystających już z przydomowych oczyszczalni ścieków, właściciel nieruchomości nie ma obowiązku podłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej. Z powyższego, zdaniem skarżącego wynika, że uchwała Nr XIII/105/03 Rady Gminy w Oświęcimiu z dnia 10 grudnia 2003 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego fragmentu terenu położonego w sołectwie B. (ul. [...], ul. [...], ul. [...]) (Dziennik Urzędowy Województwa Małopolskiego z 2004 r. Nr 49, poz. 633), zawiera postanowienia naruszające obowiązujący porządek prawny i chroniony prawem interes skarżącego. Wykroczenie przez organ uchwałodawczy poza granice upoważnienia ustawowego i dokonanie modyfikacji regulacji ustawowych należy zaś ocenić jako istotne naruszenie prawa i interesów skarżącego, skutkujące nieważnością wadliwego przepisu prawa miejscowego. W odpowiedzi na skargę, organ w zakresie żądania stwierdzenia nieważności zaskarżonej w części, tj. §18 ust. 2 lit. d, pozostawił tę kwestię do uznania Sądu. Zastrzeżono, że ewentualne uwzględnienie skargi i stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały powinno odnosić się do działki nr [...] obręb B. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 5 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego. Stosownie do art. 147 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5, stwierdza nieważność aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności. Przepisy te korespondują z art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2024 r. poz. 609, dalej: u.s.g.), który przewiduje, że uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. Przywołać należy również art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1130, dalej: u.p.z.p.), zgodnie z którym istotne naruszenie zasad sporządzania studium lub planu miejscowego, istotne naruszenie trybu ich sporządzania, a także naruszenie właściwości organów w tym zakresie, powodują nieważność uchwały rady gminy w całości lub części. Zasady sporządzania planu miejscowego rozumiane są jako wartości i merytoryczne wymogi kształtowania polityki przestrzennej przez uprawnione organy dotyczące m.in. zawartych w akcie planistycznym ustaleń. Pojęcie zasad sporządzania planu zagospodarowania przestrzennego należy wiązać zatem z zawartością aktu planistycznego (częścią tekstową, graficzną i załącznikami), zawartych w nim ustaleń, a także standardów dokumentacji planistycznej. Natomiast tryb postępowania odnosi się do sekwencji czynności, jakie podejmuje organ w celu doprowadzenia do uchwalenia planu miejscowego począwszy od uchwały o przystąpieniu do sporządzania planu, a skończywszy na uchwaleniu planu (por. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r., II SA/Kr 1037/17, orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 101 ust. 1 u.s.g. każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego. Przepis ten determinuje legitymację skargową, a także – zwłaszcza w przypadku kontroli aktów prawa miejscowego takich jak miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego – zakres rozpoznania i orzekania sądu administracyjnego. Kontrola zaskarżonego aktu dokonywana jest w granicach wyznaczonych prawną ochroną przysługującą skarżącemu mającemu tytuł prawny do oznaczonej nieruchomości objętej planem. W konsekwencji ewentualne uwzględnienie skargi powinno nastąpić wyłącznie w części wyznaczonej indywidualnym interesem skarżącego. Także potencjalne naruszenia procedury planistycznej mogą być brane pod uwagę tylko wtedy, gdy pozostają w związku z interesem prawnym skarżącego (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 grudnia 2017 r., II SA/Kr 1037/17 oraz powołane tam orzecznictwo). W tym kontekście trzeba też dostrzegać różnicę między naruszeniem interesu prawnego (uprawnienia) skarżącego, stanowiącym podstawę legitymacji skargowej, a podstawą do uwzględnienia skargi, w szczególności zaś stwierdzenia nieważności uchwały. Podstawą uwzględnienia skargi może być wyłącznie naruszenie obiektywnego porządku prawnego. W tak zakreślonych ramach skarga okazała się uzasadniona. Wyjść należy od tego, że stosownie do art. 101 ust. 1 u.s.g. skarżący M. W. wykazał legitymację do wniesienia skargi na uchwałę nr XIII/105/03 Rady Gminy w Oświęcimiu z dnia 10 grudnia 2003 r. w sprawie "miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego fragmentu terenu położonego w sołectwie B. (ul. [...], ul. [...], ul. [...])", opublikowanej w Dzienniku Urzędowym Województwa Małopolskiego z 2004 r. Nr 49, poz. 633. Jest on bowiem właścicielem działki numer [...] obręb B., przeznaczonej pod zabudowę, podczas gdy zaskarżony przepis dotyczy ogólnie terenów objętych planem. Przechodząc do analizy zaskarżonej normy, Sąd wskazuje, że w przedmiotowej uchwale nie ma jednostki redakcyjnej stanowiącej §18 ust. 2 lit. d, a kwestionowana treść znajduje się w przepisie oznaczonym jako §18 pkt 2 lit. d. Przepis ten stanowi jeden z warunków "uzbrojenia infrastrukturalnego" w zakresie odprowadzania ścieków: "do czasu realizacji sieci kanalizacyjnej dopuszcza się gromadzenie ścieków w szczelnych zbiornikach i usuwanie ich w sposób wskazany przez gminę". W tym kontekście przypomnieć wypada, że jednym z podstawowych materialnoprawnych kryteriów oceny legalności planów miejscowych jest sposób skorzystania przez organy planistyczne z przyznanego im władztwa. Przypomnieć należy w tym kontekście, że elementem ustawowej definicji prawa własności jest możność korzystania i rozporządzania rzeczą, jednakże w granicach określonych w art. 140 Kodeksu cywilnego. W myśl tego przepisu oraz art. 64 ust. 3 Konstytucji RP, jednym z elementów ograniczających prawo własności są przepisy ustaw. Do kategorii ustaw ograniczających prawo własności należą niewątpliwie przepisy ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Ustawa ta stanowi w art 3 ust. 1, że gminie przysługuje prawo do władczego przeznaczania terenu pod określone funkcje i ustalania zasad zagospodarowania terenu w planie miejscowym, określane jako "władztwo planistyczne". Wyraża się ono w wyłącznej kompetencji rady gminy do uchwalania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Z kolei art. 6 ust. 1 stanowi, że ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego kształtują sposób wykonywania prawa własności nieruchomości, a ust. 2 tegoż artykułu, że każdy ma prawo do zagospodarowania terenu, do którego ma tytuł prawny, w granicach określonych przez ustawę, zgodnie z warunkami ustalonymi w miejscowym planie. Zestawienie powyższych norm prowadzi do wniosku, iż możliwe jest tylko takie zagospodarowanie terenu, jakie jest dopuszczone przez obowiązujące normy prawne, w tym przepisy planu miejscowego. Należy też zauważyć, że granice władztwa planistycznego gminy są wyznaczane trzema determinantami: 1) normą kompetencyjną kreującą władcze kompetencje planistyczne, 2) normami zadaniowymi adresowanymi do gminy i jej organów, określającymi zadania w zakresie planowania przestrzennego, a więc określającymi sposób korzystania z władztwa, 3) publicznymi prawami podmiotowymi jednostek, w tym w szczególności prawem zabudowy stanowiącym emanację prawa własności (J. Parchomiuk, "Nadużycie władztwa planistycznego gminy", Samorząd Terytorialny, z. 4/2014, s. 24). Jak wskazuje się w orzecznictwie, o przekroczeniu władztwa planistycznego można mówić wówczas, gdy rozwiązania planistyczne okażą się dowolne i będą pozbawione uzasadnienia merytorycznego" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2015 r., II OSK 2233/13). Analizując treść §18 pkt 2 lit. d zaskarżonego planu miejscowego z przedstawionej perspektywy, należy wskazać, że w kompetencji rady gminy mieści się określanie sposobu zagospodarowania terenu, w szczególności jego zabudowy, z czym wiążą się również zasady dotyczące budowy infrastruktury technicznej. Zgodnie z art. 15 ust. 2 pkt 10 u.p.z.p. (w brzmieniu obowiązującym w dacie uchwalenia zaskarżonego planu) plan miejscowy powinien obowiązkowo określać zasady modernizacji, rozbudowy i budowy systemów komunikacji i infrastruktury technicznej. Obowiązek ten został uszczegółowiony w § 4 pkt 9 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie wymaganego zakresu projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Określenie tych zasad powinno korespondować z ustawowo określonymi zadaniami gminy w zakresie budowy sieci infrastruktury technicznej, w szczególności wodnej i kanalizacyjnej. Równocześnie jednak konieczne jest uwzględnianie publicznego prawa podmiotowego określanego jako wolność zabudowy własnej nieruchomości, która ściśle wiąże się z prawem dostępu do publicznej infrastruktury technicznej, ale i z prawem zastosowania rozwiązań technicznych, umożliwiających prawidłowe (zgodne z przeznaczeniem) funkcjonowanie legalnego obiektu budowlanego. Tego aspektu dotyczy akcentowana w skardze norma wynikająca z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. 2024 poz. 399, dalej: u.c.p.g.). Przywołany przepis stanowi, że "właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych; przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych". W orzecznictwie sądów administracyjnych formułuje się na tle analizowanego przepisu, prawo właściciela nieruchomości do zastosowania, w przypadku braku dostępu do sieci kanalizacyjnej, wskazanych tam rozwiązań odprowadzania ścieków. Taką wykładnię analizowanego przepisu Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie podziela, zastrzegając, że i to prawo nie może być postrzegane jako absolutne. Możliwe wydaje się bowiem ograniczenie tego wyboru na podstawie szczególnych (innych) przepisów ustawowych, np. w razie potrzeby ochrony szczególnych przyrodniczych walorów określonego terenu. W przedmiotowej uchwale Rada Gminy dopuściła, do czasu realizacji sieci kanalizacyjnej, gromadzenie ścieków wyłącznie w szczelnych zbiornikach i usuwanie ich w sposób wskazany przez gminę. W ocenie Sądu ograniczenie to, wykluczające możliwość odprowadzania ścieków za pośrednictwem przydomowych oczyszczalni ścieków (a tym samym możliwość lokalizacji tego rodzaju obiektów), nie znajduje uzasadnienia, także w przedłożonej Sądowi dokumentacji planistycznej. Również w odpowiedzi na skargę Wójt nie wykazał przyczyn takiego ograniczenia. To prowadzi do wniosku że Rada Gminy Oświęcim naruszyła granice przysługującego jej władztwa planistycznego, stanowiąc §18 pkt 2 lit. d. Sąd zauważa, że przepis ten zawiera także blankietowe upoważnienie dla gminy do jednostronnego określenia sposobu usuwania ścieków, co też stanowi o przekroczeniu granic upoważnienia ustawowego. Jak wskazano powyżej obowiązki właścicieli nieruchomości w zakresie utrzymania porządku i czystości w zakresie własnych nieruchomości, w tym odprowadzania ścieków, reguluje przywołana ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, w szczególności jej rozdział 3. Powyższe stanowi o naruszeniu w rozpatrywanej sprawie zasad sporządzania planu miejscowego, a naruszenie to należy zakwalifikować jako istotne. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.p.z.p. istotne naruszenie zasad sporządzania planu miejscowego skutkuje nieważnością uchwały rady gminy w sprawie planu miejscowego w całości lub części. Sąd orzekł o stwierdzeniu nieważności uchwały w części obejmującej przepis §18 pkt 2 lit. d, bez ograniczenia zakresu tej nieważności do nieruchomości skarżącego. W ocenie Sądu, w przypadku ogólnych regulacji planu miejscowego, które nie odnoszą się do przeznaczenia konkretnego terenu, "orzekanie w granicach interesu prawnego" skarżącego musi wiązać się z wyeliminowaniem niezgodnego z prawem przepisu w całości. Z tego względu, na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w części, to jest w zakresie § 18 pkt 2 lit. d. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI