II SA/Kr 1071/03

II SA/Kr 1071/03 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2005-07-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-05-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Grażyna Danielec
Halina Jakubiec /przewodniczący sprawozdawca/
Krystyna Kutzner
Symbol z opisem
633  Zatrudnienie i sprawy bezrobocia
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec (Spr.) Sędziowie NSA Krystyna Kutzner NSA Grażna Danielec Protokolant Monika Pilch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lipca 2005 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia 26 marca 2003 r Nr [...] w przedmiocie zwrotu wypłaconego zasiłku dla bezrobotnych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. orzeka, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane.
Uzasadnienie
Wojewoda [...] zaskarżoną decyzją z dnia 26.03.2003 r ([...]) , Utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] .02.2003 r ([...]) wydaną po wznowieniu postępowania orzekającą o odmowie przyznania A. M. prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia [...] .11. 2001 r , orzekającej , że zasiłek dla bezrobotnych pobrany w okresie od [...] .11. 2001 r do [...] .11.2002 r jest świadczeniem nienależnym i zobowiązującą do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w łącznej kwocie brutto [...]zł.
W uzasadnieniu decyzji organy wskazały na następujące okoliczności faktyczne :
A. M. został zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] w dniu [...] .05.2001 r jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku do dnia [...] .11. 2002 r .W związku ze spełnieniem , ze względu na bezrobotną małżonkę i dziecko w wieku do lat 15 warunków z art. 25 ust. 1 pkt 3 lit "b" ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu ( Dz.U.z 2001 r Nr 6 poz. 56 ) wydana została decyzja przedłużająca prawo do zasiłku na okres od [...] .11. 2001 r do [...].11.2002 r.
W dniu [...].12.2002 r wpłynęła do Powiatowego Urzędu Pracy w [...] informacje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] o tym , że na mocy wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] .11. 2002 r przyznana została , żonie skarżącego I. M. rentę z tytułu niezdolności do pracy na okres od [...].10.2001 r do [...] .12. 2002 r. W tych okolicznościach organ postanowieniem z dnia [...].02. 2002 r powołując się na przepis art. 145 § 1 ustawy k.p.a , wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją Prezydenta Miasta [...] z [...].01.2002 r orzekającą o przyznaniu A. M. prawa do zasiłku dla bezrobotnych na okres przedłużony w związku z warunkami z art. 25 ust. 1 pkt 3 lit "b" ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu - tj. od dnia [...].11. 2001 r do [...].11.2002 r.
W wyniku tego wznowienia organ pierwszej instancji wydał oznaczoną na wstępie decyzję , w której uchylił ostateczna decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...].01.2002 r ([...]) orzekającą o przyznaniu A. M. zasiłku dla bezrobotnych od dnia [...].11.2001 r do [...].11.2002 r i równocześnie orzekł o odmowie przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych od [...].11.2001 i o uznaniu zasiłku pobranego za okres od [...].11. 2001 r do [...].11. 2002 r za nienależnie pobrane świadczenia oraz nałożył na A. M. obowiązek zwrotu tego świadczenia ( w kwcie [...]brutto ).
W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji powołał się na treść art. 2 ust. 1 pkt 2 lit "c" ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu , z którego treści wynika , iż za osobę bezrobotną nie może zostać uznaną osoba , która nabyła prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Tymczasem jak się okazało I. M. nabyła wstecz - na mocy orzeczenia sądowego prawo do renty , skutkiem czego nie mogła w tym samym okresie za który przyznano rentę tj. [...] .10.2001 r - [...] .12. 2002 r zostać uznaną za osobę bezrobotną , w związku z powyższym organ pierwszej instancji wydał - (jak należy się domyślać niezależnie od wznowionego postępowania ) w dniu [...] .12. 2002 r decyzję o utracie przez I. M. statusu osoby bezrobotnej od [...].10. 2001 r.
W opisanej sytuacji zdaniem organu pierwszej instancji nie było podstaw do przyznania A. M zasiłku dla bezrobotnych w oparciu o przepis art. 25 ust. 1 pkt 3 lit "b" , gdyż jednym z warunków koniecznych do nabycia prawa jest posiadanie statusu osoby bezrobotnej przez oboje małżonków. Tym samym zaistniały przesłanki do uznania wypłaconego zasiłku, za nienależne świadczenie i w rozumieniu art.28 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 orzeczono o obowiązku zwrotu świadczenia..
W odwołaniu od tj. decyzji A. M. podnosił , iż jego żona w czasie gdy przedłużono mu okres zasiłkowy faktycznie pozostawała bez żadnych świadczeń ani z systemu ubezpieczeń społecznych , ani z pomocy społecznej ani też z Funduszu Pracy .Na utrzymaniu pozostawał 9-letni syn a zaległą rentę wypłacono dopiero w styczniu 2003 r , w kwocie niższej niż pobrany za ten okres zasiłek .Aktualnie skarżący nie ma możliwości zwrotu tego świadczenia , gdyż nie ma pomocy , choruje i pozostaje bez środków do życia.
Organ odwoławczy - Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania podzielił stanowisko organu pierwszej instancji i utrzymał decyzję w mocy , pouczając równocześnie o możliwości ubiegania się o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia.
W skardze wniesionej na tę decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego , A. M. domagał się " wycofania " decyzji w zakresie żądania zwrotu wypłaconego zasiłku. Podkreślił , iż w spornym okresie zasiłek ten był jedynym źródłem utrzymania rodziny. Odebranie żonie przez ZUS prawa do renty i trwające postępowanie odwoławcze przed Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie zakończone zostało dopiero po kilku miesiącach , wydane [...] .11.2002 r przyznającym rentę za okres wsteczny od [...].10. 2001 r do [...].12. 2002 r. Nadto zarzucał, iż wbrew twierdzeniom Wojewody nie został pouczony o obowiązku zwrotu świadczenia.
W związku z wejściem w życie z datą [...] .01.2004 r ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 o p.s.a , sprawy w których skargi wniesiono do Naczelnego Sadu Administracyjnego a postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne z mocy art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych: ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zm. ).
Rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje :
Skarga zasługuje na uwzględnienie. Powołany przez organy przepis art.2 ust. 1 pkt 2 lit.,, c " ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu stanowiąc definicję legalną pojęcia osoby bezrobotnej wyklucza z kręgu osób bezrobotnych m.in. te osoby , które nabyły prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy.
Analizując sytuację zaistniałą wskutek przyznania żonie skarżącego I. M. renty za okres wsteczny należy zauważyć , iż " nabycie " uprawnień nastąpiło dopiero w dacie uprawomocnienia się wyroku Sądu Okręgowego w wykonaniu którego wypłacona została - zaległa renta.
Orzeczenie takie posiada bowiem charakter konstytutywny. Oznacza to, iż uprawnienie do renty za okres wskazany w wyroku powstaje dopiero na mocy tego wyroku..
Natomiast w dacie wydania uchylonej po wznowieniu postępowania decyzji przedłużającej skarżącemu prawo do renty w związku ze spełnieniem kryterium z art. 25 ust. 1 lit. "b" ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu , żona skarżącego faktycznie nie posiadała ustalonych uprawnień do renty. Brak było zatem podstaw do uchylenia decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] .01. 2002 r ([...]). W ocenie roku przyznania prawa do renty na okres za który organ przedłużył okres zasiłkowy małżonkowi uprawnionej do tej renty I. M., stanowiło przesłankę wznowienia postępowania w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 kpa , gdyż organ był władny zbadać wpływ tej nowej okoliczności faktycznej na wynik postępowania o przedłużenie okresu zasiłkowego .
Jednakże przyjęcie , iż I. M. już wdacie wydania decyzji z dnia [...].01. 2002 r nabyła prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy polega na błędnej ocenie charakteru wyroku przyznającego to prawo.
Organy mianowicie przyjęły , że ustalenie prawa do renty jest orzeczeniem deklaratoryjnym wywołującym skutek od daty wskazanej w orzeczeniu. Zdaniem Sądu wskazanie czasokresu na który ma być wypłacona renta nie jest tożsame z powstaniem uprawnień. Prawo do renty nie powstaje bowiem z mocy samego prawa , po spełnieniu określonych przesłanek , lecz dopiero na podstawie decyzji organu rentowego lub w razie sporu - na mocy wyroku sądu.
W jednym i drugim przypadku są to orzeczenia przyznające -ustalające uprawnienia , a zatem konstytutywne.
Uchylając decyzję z dnia [...] .01. 2002 r organ pierwszej instancji dokonał niewłaściwej interpretacji przepisu art. 2 ust.1 pkt 2 lit. "c" ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.
Natomiast znajdująca się w aktach decyzja pozbawiająca I. M. statusu osoby bezrobotnej od [...] .10. 20021 r i nie została doręczona , a przynajmniej z dołączonych akt nie można tego ustalić , brak zatem było podstaw do uznania , iż mogło stanowić podstawę uchylenia decyzji z [...].01. 2002 r (w/w ).
W tych okolicznościach brak było podstaw do uznania wypłaconego A. M. za sporny okres zasiłku , za świadczenie nienależne.
Nienależnym świadczeniem w rozumieniu art.28 ust. 1 i ust.2 pkt 3 jest zasiłek wypłacony osobie za okres za który nabyła prawo do renty jeżeli organ rentowy nie dokonał pomniejszenia na zasadach określonych w art. 29.
Przepis ten stanowi samodzielną podstawę orzeczenia o zwrocie świadczenia , niezależną od wznowienia postępowania w sprawie o jego przyznanie.
Jednakże trzeba zauważyć , iż przepis ten dotyczy osoby , która pobrała świadczenia za okres za który wypłacono jej rentę.
Regulacja ta , jako przepis szczególny wprowadzony, ustawą z dnia 17 grudnia 2001 r o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa , ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy , ustawodawcy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu ....... (Dz.U.Nr 154 poz. 1793 ) , nie mógł być zastosowany w stosunku do skarżącego także z tego powodu , iż nie został on jego treścią pouczony. Decyzja przedłużająca zasiłek zapadła wprawdzie w dacie obowiązywania tego zapisu , jednakże nie zawierała stosownego pouczenia.
Warunkiem uznania świadczenia za nienależne jest , jak wynika z treści art.28 ust.2 pkt 1 ustawy o zatrudnieniu ( w/w ) , pouczenie o okolicznościach powodujących ustanie do jego pobrania. Nie można uznać , za takie pouczenie, zawarte w decyzji sformułowane , iż przyznanie świadczenia i wypłata następuje pod warunkiem , że nie zachodzą okoliczności powodujące jego utratę.
Reasumując , Sąd dopatrując się powyższych uchybień i błędnego zastosowania przepisów ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu , uchylił zaskarżoną decyzję Jak i poprzedzająca ją decyzję organu pierwszej instancji, wstrzymując równocześnie jej wykonanie - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "a " i " c" i art. 152 p.p.s.a.