II SA/KR 1065/24

II SA/Kr 1065/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-11-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-08-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Joanna Człowiekowska
Monika Niedźwiedź
Paweł Darmoń /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Darmoń (spr.) Sędziowie: WSA Joanna Człowiekowska WSA Monika Niedźwiedź Protokolant: Specjalista Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2024 r. sprawy ze skargi Gminy Miejska K. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 10 czerwca 2024 r. znak: WS-VI.7534.3.24.2024.KP w przedmiocie zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody Małopolskiego na rzecz strony skarżącej Gminy Miejskiej K. kwotę 680 zł (sześćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 10 czerwca 2024 r., nr WS-VI.7534.3.24.2024.KP, na podstawie art. 9a w zw. z art. 142 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 344; dalej: u.g.n.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: k.p.a.) - po rozpatrzeniu odwołania Gminy K., utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 29 stycznia 2024 r., znak: [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości.
Opisaną wyżej decyzją Starosta [...] orzekł:
- w punktach 1, 2, 3, 4 i 5 - o zwrocie nieruchomości oznaczonych jako działki: nr [...] o pow. 210 m2 i nr [...] o pow. 177 m2, obręb [...] jedn. ewid. [...] m. K. w udziałach na rzecz: M. J. O., R. K. K., A. J., J. B., E. B., A. W., D. W., J. C., I. T. M., V. J. M., J. K. K. i J. M. K. oraz o zobowiązaniu osób wymienionych do zwrotu na rzecz Gminy K. kwoty 36671,59 zł, odpowiadającej kwocie zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości w kwotach odpowiadających przysługującym im udziałom w nieruchomości oraz o sposobie wpłaty należności na rzecz Gminy K.;
- w punkcie 6 - o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 33 m2 obręb [...] jedn. ewid. [...] m. K. w udziałach na rzecz: M. J. O., R. K. K., A. J., J. B., E. B., A. W., D. W., J. C., I. T. M., V. J. M. J. K. K. i J. M. K.;
- w punktach 7, 8, 9, 10, 11 i 12 - o zwrocie nieruchomości oznaczonych jako działki: nr [...] o pow. 1685 m2, nr [...] o pow. 761 m2, działki nr [...] o pow. 115 m2, nr [...] o pow. 388 m2, nr [...] o pow. 367 m2, nr [...] o pow. 60 m2, nr [...] o pow. 622 m2, nr [...] o pow. 238 m2 i nr [...] o pow. 223 m2, obręb [...], jedn. ewid. [...] m. K. w udziałach na rzecz: E. B., A. W., D. W., J. C., I. T. M., V. J. M., J. K. K. i J. M. K. oraz o zobowiązaniu ww. osób do zwrotu na rzecz Gminy K. kwoty 422 528,59 zł, odpowiadającej kwocie zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości w kwotach odpowiadających przysługującym im udziałom w nieruchomości oraz o sposobie wpłaty należności na rzecz Gminy K.;
- w punkcie 13 - o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot nieruchomości oznaczonych jako działki: [...], nr [...], działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] (która uległa podziałowi na działki: nr [...] i nr [...]) i nr [...], obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. w części prowadzonej na wniosek B. W.
Odwołanie od powyższej decyzji Starosty [...] w zakresie punktów 1-5 oraz punktów 7-12 złożyła Gmina K., podnosząc, że wnioski z dnia 23 września 2022 r. J. C., E. B., I. M. i V. M. oraz z dnia 4 października 2019 r. B. W., A. W. i D. W. wpłynęły po upływie terminów o których mowa w przepisach art. 136 ust. 7 u.g.n. i art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, czyli zostały złożone po 20 latach od daty wywłaszczenia oraz po upływie 12 miesięcy od dnia wejście w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami tj. po dacie 14 maja 2020 r. Brak złożenia terminowego wniosku skutkował zaś wygaśnięciem roszczenia.
Rozpatrując odwołanie oraz całość materiału dowodowego zebranego w sprawie Wojewoda Małopolski w pierwszej kolejności stwierdził, że w zakresie punktów 6 i 13 decyzja Starosty Krakowskiego z dnia 29 stycznia 2024 r. jest ostateczna.
Następnie Wojewoda wyjaśnił, że decyzja Starosty [...] została wydana w wyniku ponownego przeprowadzenia postępowania wskutek uchylenia decyzją Wojewody Małopolskiego z dnia 5 kwietnia 2022 r. poprzedniej decyzji Starosty [...] z dnia 14 lipca 2020 r. w zakresie punktów 2, 3 i 4 orzekających w pkt. 2 o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot udziałów w nieruchomości oznaczonej jako działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K., w zakresie wniosków złożonych przez J. K. i J. K. (z uwagi na stan powagi rzeczy osądzonej w związku z ostateczną decyzją Wojewody Małopolskiego z dnia 30 sierpnia 2019 r. utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 10 grudnia 2018 r.); w pkt. 3 o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot udziałów w nieruchomości oznaczonej jako działki: nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K., w zakresie wniosków złożonych przez J. B., A. J. i K. K. (z uwagi na stan powagi rzeczy osądzonej w związku z ostateczną decyzją Wojewody Małopolskiego z dnia 30 sierpnia 2019 r. utrzymującą w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 31 stycznia 2019 r.; w pkt. 4 o odmowie zwrotu udziałów w nieruchomości oznaczonej jako działki: nr [...], nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K. na rzecz J. K. i J. K. (z uwagi na wygaśnięcie roszczenia o zwrot nieruchomości).
W decyzji z dnia 5 kwietnia 2022 r. organ odwoławczy uwzględnił wydany w sprawie prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie sygn. akt II SA/Kr 470/21 z dnia 6 września 2021 r. uchylający poprzednią decyzję Wojewody Małopolskiego z 9 lutego 2021 r. utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...] w zakresie punktów 2, 3 i 4.
W ww. wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, stwierdził, że "(...) po nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami po stronie skarżących powstało nowe roszczenie o zwrot udziału w nieruchomości a przepis art. 3 ust. 1 wprost odnosił się do prawnej sytuacji skarżących tj. wcześniejszego powiadomienia ich o zamiarze użycia nieruchomości na inny cel niż cel wywłaszczenia i niezłożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia. Brak zatem podstaw prawnych by uznać sprawę za bezprzedmiotową czy też że zachodzi stan powagi rzeczy osądzonej. Brak też podstaw do uznania, że roszczenia skarżących wygasły, bo jak - mowa wyżej - sprawa nie dotyczy roszczeń o zwrot nieruchomości lub jej części, ale roszczeń o zwrot udziału w nieruchomości (...)".
Mając na uwadze, że nie został wówczas zaskarżony punkt 1 decyzji z dnia 14 lipca 2020 r. orzekający o odmowie zwrotu udziałów w nieruchomości oznaczonej jako: działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] poł. w obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K. na rzecz: J. B., A. J. i K. K. (z uwagi na brak legitymacji procesowej ww. wnioskodawców), w zakresie punktu 1 przedmiotowa decyzja stała się ostateczna.
Przechodząc do analizy zaskarżonej w punktach 1-5 oraz w punktach 7-12 decyzji Starosty [...] z dnia 29 stycznia 2024 r., Wojewoda stwierdził, że decyzją Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia 19 marca 1990 r. orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonych w K., obr. [...], dz. adm. [...], na cele budowy osiedla "[...]", w tym:
- wymienionych w pkt. 5 działek nr [...] i nr [...], objętych wykazem hipotecznym Lwh 671 [...] za odszkodowaniem ustalonym w kwocie 12 600 000 zł, w tym na rzecz: Z. z P. K. za udział 2/4 cz. w kwocie 6 300 000 zł oraz A. W. za udział 1/12 cz. w kwocie 1 050 000 zł, Z. C. za udział 1/12 cz. w kwocie 1 050 000 zł i T. Z. za udział 1/12 cz. w kwocie 1 050 000 zł, R. M. za udział w 1/4 cz. w kwocie 3 150 000 zł;
- wymienionych w pkt. 28 działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], objętych księgą wieczystą nr [...] za odszkodowaniem ustalonym w kwocie: 66 960 000 zł, w tym na rzecz: A. W. za udział 1/6 cz. w kwocie 11 160 000 zł, Z. C. za udział 1/6 cz. w kwocie 11 160 000 zł i T. Z. za udział 1/6 cz. w kwocie 11 160 000 zł oraz H. K. w 1/2 cz. w kwocie 33 480 000 zł;
- wymienionych w pkt. 29 działek nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] objętych księgą wieczysta nr [...], za odszkodowaniem ustalonym w kwicie 66 810 000 zł, w tym na rzecz W. Z. za udział 1/2 cz. w kwocie 33 405 000 zł i H. K. za udział 1/2 cz. w kwocie 33 405 000 zł.
Zgromadzone w aktach sprawy postanowienia sądowe o stwierdzeniu nabycia spadku potwierdzają, że do złożenia wniosku o zwrot:
- działek: nr [...] i nr [...] (podzielonej na działki: nr [...] i nr [...]), obręb [...], jedn. ewid. [...] m. K. uprawnieni są: M. J. O. 1/12 cz., R. K. K. w 1/12 cz., A. J. w 1/6 cz., J. B. w 1/6 cz., E. B. w 1/24 cz., A. W. w 1/48 cz., D. W. w 1/48 cz., J. C. w 1/24 cz., I. T. M. w 1/24., V. J. M. w 1/12 cz., J. K. K. w 1/8 cz. i J. M. K. w 1/8;
- działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], obręb [...] jedn. ewid. [...] m. K., uprawnieni są: E. B. w 1/12 cz., A. W. w 1/24 cz., D. W. w 1/24 cz., J. C. w 1/12 cz., I. T. M. w 1/12 cz., V. J. M. w 1/6 cz., J. K. K.w 1/4 cz. i J. M. K. w 1/4 cz.
Postępowanie zostało wszczęte wnioskiem z dnia 16 października 2019 r. J. K., J. K., K. K. (w miejsce którego weszli: M. O. i R. K.), A. J. i J. B., po rozpoznaniu którego została wydana poprzednia decyzja Starosty [...] z dnia 14 lipca 2020 r. uchylona w zakresie punktów 2, 3 i 4 decyzją Wojewody Małopolskiego z dnia 5 kwietnia 2022 r. W ponownym postępowaniu, organ I instancji zawiadomił pismami z dnia 9 września 2022 r. pozostałych spadkobierców poprzednich właścicieli nieruchomości tj.: E. B., V. M., I. M. i J. C. oraz domniemanego spadkobiercę G. W. – B. W., o możliwości złożenia wniosku o zwrot nieruchomości.
W odpowiedzi na zawiadomienia z dnia 9 września 2022 r., pismem z dnia 23 września 2022r. wniosek o zwrot ww. działek złożyli: J. C., E. B., I. M. i V. M. oraz pismem z dnia 4 października 2022r. wniosek o zwrot nieruchomości złożyli: B. W., A. W., D. W., przy czym B. W. zaznaczyła, że jedynymi spadkobiercami G. W. są: A. W. i D. W., co potwierdziło sądowe postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku.
W związku z powyższym w pkt. 13 zaskarżonej decyzji orzeczono o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot nieruchomości oznaczonych jako działki: [...], nr [...], działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] (która uległa podziałowi na działki: nr [...] i nr [...]) i nr [...], obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. na rzecz: B. W. Od punktu 13 decyzji nie wniesiono odwołania.
Odnosząc się do postawionego w odwołaniu Gminy Miejskiej K. zarzutu, że wnioski o zwrot nieruchomości złożone przez: J. C., E. B., I. M. i V. M. oraz A. W. i D. W. zostały złożone po upływie terminu wskazanego w art. 136 ust. 7 u.g.n., tj. po 20 latach od daty wywłaszczenia oraz po upływie 12 miesięcy od dnia wejście w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2019r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami tj. po dacie 14 maja 2020 r. (z uwzględnieniem przepisów o zawieszeniu biegu terminów związanych z pandemią covid), a w związku ze zmianą przepisu art. 136 ust. 3 u.g.n. powstało nowe roszczenie o zwrot udziału w nieruchomości, na co zwrócił uwagę sąd w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie sygn. akt II SA/Kr 470/21 z dnia 6 września 2021 r., a zatem każdy wniosek o zwrot udziału w nieruchomości stanowi samodzielne roszczenie i każdy z nich oddzielnie powinien zachować wymagany ww. przepisami termin do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, Wojewoda stwierdził, że odwołanie się w tym zakresie przez Gminę Miejską K. do regulacji art. 136 ust. 7 u.g.n., było chybione.
Organ zauważył, że przepis ten został dodany ustawą z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, która weszła w życie 14 maja 2019 r. i nie była to jedyna zmiana dokonana ww. ustawą w przepisach regulujących instytucję zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Powyższa ustawa dodała do przepisów u.g.n. także regulacje art. 136 ust. 2a, ust. 2b, ust. 3a i ust. 3b – które Wojewoda przytoczył, a następnie wywiódł, że złożenie wniosku o zwrot w ustawowym terminie choćby przez jednego uprawnionego rodzi po stronie organu (starosty/prezydenta miasta na prawach powiatu) obowiązek poinformowania pozostałych uprawnionych o możliwości ubiegania się o zwrot przysługującego im udziału w wywłaszczonej nieruchomości albo udziału w jej części (art. 136 ust. 3a u.g.n.), a jeżeli byłoby to niemożliwe (brak spadkobierców ustalonych we właściwym trybie), organ zobowiązany jest do prowadzenia jednego postępowania dotyczącego wszystkich zgłoszonych żądań (art. 136 ust. 3b u.g.n.).
W ocenie Wojewody Małopolskiego nic nie stało na przeszkodzie, aby w toku postępowania wszczętego na wniosek J. K., J. K., K. K. (w miejsce którego weszli: M. O. i R. K.), A. J. i J. B. przystąpiły do sprawy kolejne osoby, tj.: J. C., E. B., I. M. i V. M. oraz A. W. i D. W. Art. 136 ust. 7 (zd. 2) u.g.n. wyłącza bowiem obowiązek zawiadomienia uprawnionych osób określony w art. 136 ust. 2 u.g.n. (czyli przed wszczęciem postępowania), a nie wynikający z treści art. 136 ust. 3b u.g.n., tj. po wszczęciu postępowania, którego przedmiot oraz zakres podmiotowy może przecież zostać ostatecznie określony/zmodyfikowany w jego toku aż do wydania (ostatecznego) rozstrzygnięcia.
Wojewoda podkreślił, że przepisy dopuszczające zwrot udziałów w nieruchomości zostały wprowadzone do ustawy na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego 14 lipca 2015 r., sygn. akt SK 26/14, w którym Trybunał zaznaczył wyraźnie, że jakkolwiek możliwe powinno być dochodzenie zwrotu części ułamkowych wywłaszczonej nieruchomości, to jednak zasadą jest zwrot całej wywłaszczonej nieruchomości.
Organ odwoławczy powołując się na uzasadnienie do rządowego projektu ustawy zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami - druk sejmowy nr 3108, stwierdził, że celem ustawodawcy wprowadzającego do przepisów u.g.n. swego rodzaju instytucję dawności było umożliwienie aktualnemu właścicielowi wywłaszczonej nieruchomości (będącego podmiotem publicznoprawnym) wykorzystanie jej na cel inny niż wskazany w decyzji wywłaszczeniowej - niezależnie od ziszczenia się przesłanki zbędności, określonej w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 u.g.n., która po upływie określonego w ww. przepisie terminu w ogóle nie podlega badaniu. W tym kontekście przyjęcie interpretacji przepisu art. 136 ust. 7 u.g.n. zaprezentowanej przez organ I instancji kłóci się z jego ratio legis, bowiem wygaśnięcie roszczenia zwrotowego jedynie w stosunku do ułamkowej części nieruchomości co do zasady nie umożliwi osiągnięcia celu tej regulacji, tj. przeznaczenia nieruchomości na inny cel niż wynikający z decyzji wywłaszczeniowej po upływie zakreślonego terminu.
Z powyższych względów Wojewoda Małopolski nie podzielił zapatrywań Gminy K. w zakresie wykładni i zastosowania regulacji określonej w art. 137 ust. 7 u.g.n. w związku z art. 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ponadto zauważył, że organ I instancji zawiadomił pozostałe osoby o możliwości przyłączenia się do postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości dopiero w 2022 r., pomimo, że postępowanie zostało wszczęte pismem z 16 października 2019 r. J. K., J. K., K. K. (w miejsce którego weszli: M. O. i R. K.), A. J. i J. B. i toczyło się po nowelizacji ustawą z dnia 4 kwietnia 2019 r. ustawy o gospodarce nieruchomościami, a zatem organ I instancji powinien był zawiadomić pozostałe strony przed upływem terminu do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.
Odnosząc się do kolejnej przesłanki stanowiącej warunek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, tj. zbędności wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na cel wywłaszczenia, Wojewoda przytoczył treść art. 137 ust. 1 u.g.n., i stwierdził, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11, przepis art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. - w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu - został uznany za niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Z regulacji art. 136 i art. 137 u.g.n., Wojewoda wywiódł, że obowiązkiem organów prowadzących postępowanie w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest w pierwszej kolejności możliwie najbardziej precyzyjnie określić cel wywłaszczenia nieruchomości, a następnie - w drodze dostępnych środków dowodowych ustalić - czy w odniesieniu do konkretnej nieruchomości zaistniała przesłanka zbędności, określona w art. 137 ust. 1 u.g.n. z uwzględnieniem skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r.
Z akt sprawy i zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wywnioskował, że decyzją Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia 19 marca 1990r; orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonych w K., obr. [...], dz. adm. [...], na cele budowy osiedla "[...]", na wniosek [...] Dyrekcji Inwestycji Oddział II na cele budowy osiedla mieszkaniowego "[...]" Przedsięwzięcie III zad. 1.3.5., zad. 1.3.6, zad.1.3.7., na podstawie ostatecznej decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji z dnia 21 grudnia 1988 r. i postanowienia z dnia 28 lutego 1989 r.
Pomimo podjętych poszukiwań organ I instancji nie odnalazł planu realizacyjnego zatwierdzonego ww. decyzją, lecz plan realizacyjny "Os. [...]. Plansza podstawowa", zatwierdzony decyzją z dnia 26 stycznia 1990 r. Na podstawie tego planu, opatrzonego mapą ewidencyjną działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] (tom II, karty akt nr 205, 210) można zdaniem Wojewody ustalić, że ww. działki znajdowały się w terenie zadania 1.3.6., w ramach którego planowano zrealizować bloki mieszkalne, budynki handlowe (kioski i sklep), ciągi komunikacyjne wraz z parkingiem oraz zieleń osiedlową. Planowano również w tym terenie realizację sieci technicznych: elektroenergetycznej, ciepłowniczej, wodociągowej i kanalizacyjnej, odwodnienia terenu, gazowej i teletechnicznej.
Na terenie działek nr [...], nr [...] i nr [...] obr. [...], jedn. ewid. [...] miały się znaleźć części bloków mieszkalnych, z ciągami komunikacyjnymi i zielenią. Budynki zlokalizowane na działce nr [...] miały zostać wyburzone. Działki nr [...] i nr [...] znajdowały się w terenie przeznaczonym na parking z drogą dojazdową i zieleńcem, a przez działkę nr [...] przebiegać też miała sieć kanalizacji ogólnospławnej. Teren działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] (podzielonej na działki nr [...] i nr [...]) oraz działki nr [...] miał stanowić duży teren zieleni osiedlowej z alejkami, drzewami, trawnikami, odgraniczający osiedle mieszkaniowe od ulicy [...].
Na podstawie zgromadzonych w aktach zdjęć lotniczych z lat 1993, 1997, 1998, 2003 (tom III, karty 369-372) oraz ortofotomap z Miejskiego Systemu Informacji Przestrzennej z lat 1970, 1996, 2004, 2013, 2018, 2021 (tom II, karty: 294- 303) stwierdzono, że planowa inwestycja w postaci części osiedla mieszkaniowego, tj. budynków wielorodzinnych, ciągów komunikacyjnych, planowanej zieleni i parkingu, nie została zrealizowana.
Na podstawie ortofotomapy z 1970 ustalono, że przez teren działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] (wydzielonych z niej działek nr [...] i nr [...]) przebiegała wówczas droga - ulica [...], przy której położony był budynek mieszkalny nr [...], ze stodołą murowaną, komórką drewnianą, ustępem murowanym, studnią, ogrodzeniem sztachetowym i ogrodzeniem z siatki na słupkach drewnianych (wskazany w elaboracie szacunkowym sporządzonym dla potrzeb ustalenia odszkodowania), które później zostały wyburzone.
Na zdjęciach z 1993r. i z 1997r. sporne działki są położone w dużym niezagospodarowanym terenie zielonym. Ze zdjęcia z 1998 r. wynika, że teren działek dalej znajdował się w dużym terenie zielonym, częściowo rozjeżdżonym i rozkopanym w związku z prowadzoną na wschód od działek inwestycją. Ze zdjęcia z 2003r. oraz ortofotomapy z Miejskiego Systemu Informacji Przestrzennej z 2004r. wynika, że na północ od działek nr [...], nr [...] i nr [...] powstały dwa bloki mieszkalne, które kształtem i lokalizacją nie odpowiadają planowi realizacyjnemu, a na wschód od terenu obejmującego działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], powstał również blok mieszkalny. Widać również budowany obok niego blok mieszkalny. Na podstawie ortofotomapy z Miejskiego Systemu Informacji Przestrzennej z 2004r. można stwierdzić, że przedmiotowe działki stanowią duży niezagospodarowany teren zielony położony pomiędzy blokami mieszkalnymi położonymi przy ulicy [...], a blokami położonymi przy ulicy [...].
Stan przedmiotowych działek na ortofotomapach: z 2013, 2018 i 2021 r. nie uległ zmianie, co potwierdzają również oględziny nieruchomości. Jak wynika z protokołu z 2.06.2023r. z rozprawy połączonej z oględzinami nieruchomości, działki nr [...], nr [...], działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] (która podzieliła się na działki nr [...] i nr [...]) i nr [...], obr. [...] jedn. ewid. [...] stanowią niezagospodarowany teren zielony, porośnięty drzewami, samosiejkami, krzewami oraz wysoką trawą. Na działce nr [...] znajdują się wydeptane ścieżki w liniach północ - południe oraz wschód - zachód.
Na podstawie pisma Miejskiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej S.A. w K. z dnia 14 października 2022 r. ustalono, że przez działki nr [...] i nr [...] przebiega sieć cieplna o średnicy 2 x DN 800, przekazana na majątek MPEC S.A. dokumentem z dnia 31 grudnia 1987 r., jeszcze przed wywłaszczeniem nieruchomości, a na pozostałych działkach przedsiębiorstwo nie posiada sieci technicznych.
Z kolei pismem z dnia 10 października 2022 r. TAURON Dystrybucja S.A. poinformowała, że na terenie działek: nr [...], nr [...], nr [...], [...] i nr [...] przebiega napowietrzna sieć średniego napięcia, prawdopodobnie wybudowana w 1953 r.
Pismem Orange Polska S.A. z 10 października 2022 r. poinformowała, że na działkach nr [...], nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] znajduje się sieć teletechniczna ziemna w postaci kanalizacji teletechnicznej.
Z pism Wodociągów Miasta [...] S.A. z dnia 27 września 2022r. i Polskiej Spółki Gazownictwa sp. z o.o. z 19 września 2022r. wynika, że na spornych działkach przedsiębiorstwa nie posiadają sieci technicznych.
Działki nie są obciążone prawami obligacyjnymi i rzeczowymi na rzecz osób trzecich, co wynika z pisma Urzędu Miasta K. z 7 października 2022r., przy czym w zakresie działek nr [...] i nr [...] jest prowadzone postępowanie o udostępnienie Miejskiemu Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej S.A. pod budowę sieci ciepłowniczej wraz z kanalizacją odwadniającą, a w piśmie z dnia 10 sierpnia 2023 r. poinformował, że zawarto umowę z ww. przedsiębiorstwem na zajęcie ww. działek pod budowę sieci technicznej.
Pismo Zarządu Zieleni Miejskiej w Krakowie z 29 września 2022r. - zarządcy działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] oraz pismo Zarządu Dróg Miasta K. z 27 września 2022 r. w zakresie działek nr [...], nr [...] (z której powstały działki nr [...] i nr [...]) oraz działki nr [...], potwierdzają, że zarządcy dróg również nie posiadają informacji w przedmiocie obciążeń działek prawami obligacyjnymi i rzeczowymi na rzecz osób trzecich.
W aktach sprawy znajduje się ostateczna decyzja Prezydenta Miasta K. z dnia 14 grudnia 2022 r. zatwierdzającą projekt budowlany i udzielająca zezwolenie na realizację inwestycji drogowej pn. "Budowa ul. [...] w K. pn. "Budowa ul. [...] w K. (...) jako kategorii gminnej klasy drogi zbiorczej, w zakresie odcinka nr 3 przedsięwzięcia, tj. od odcinka od wysokości działki ewidencyjnej [...] obręb [...] do zakresu budowy Trasy [...]; wraz z budową infrastruktury technicznej, oświetlenia ulicznego, kanału ogólnospławnego, kanalizacji deszczowej, kanału technologicznego, kanalizacji kablowej, oraz przebudową kolidującej infrastruktury technicznej,: sieci elektroenergetycznej, sieci technicznych, przebudową zjazdów, rozbiórką ogrodzeń". W liniach rozgraniczających tej inwestycji znajduje się działka nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...]. Poza liniami leży z kolei działka nr [...], na której planuje się przebudowę/budowę zjazdu. Z uwagi na powyższe działka nr [...] nie może przedmiotem obrotu w związku z art. 11 d ust. 9 ustawy z dnia 10.04.2003r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. W przedmiocie działki nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] organ I instancji orzekł w punkcie 6 decyzji, który nie został zaskarżony.
Zgromadzony materiał dowodowy potwierdza zatem, że do realizacji celu wywłaszczenia nieruchomości, tj. budowy osiedla mieszkaniowego "[...]" Przedsięwzięcie III zad. 1.3.6, na podstawie ostatecznej decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji z dnia 21 grudnia 1988 r. i postanowienia z dnia 28 lutego 1989 r., nie doszło. Natomiast zrealizowanie sieci technicznych: ciepłowniczej, przekazanej na majątek MPEC S.A. W Krakowie w 1987 r., sieci energetycznej wybudowanej w 1953 r. oraz sieci teletechnicznej na częściach działkach, znajdujących się na dużym niezagospodarowanym terenie na cel osiedla mieszkaniowego zad. 1.3.6, nie niweluje tego faktu, że również te części działek nie zostały zagospodarowane na zadanie 1.3.6.
Analiza akt sprawy potwierdza zatem zdaniem Wojewody, że prawidłowo organ I instancji orzekł o zwrocie nieruchomości na rzecz wnioskodawców, czego w odwołaniu nie kwestionuje również Gmina Miejska K.
Przechodząc do kwestii rozliczeń (uregulowanych art. 140 ust. 1-3a u.g.n.) związanych ze zwrotem działek: nr [...], nr [...], działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K., Wojewoda stwierdził, że Starosta [...] dokonał waloryzacji odszkodowania ustalonego z tytułu wywłaszczenia spornej nieruchomości w oparciu o wskaźniki zmian cen towarów i usług konsumpcyjnych (ze względu na brak ogłoszenia jak dotąd przez Prezesa GUS wskaźników zmiany cen dla nieruchomości drogowych), a następnie dokonał stosownego przeliczenia określonej kwoty odpowiednio do zwracanej części (fizycznej i ułamkowej) nieruchomości, następnie zobowiązując poszczególnych wnioskodawców do zwrotu wskazanych kwot stosownie do przysługujących im udziałów w zwracanym gruncie.
Pozyskany do akt sprawy operat szacunkowy rzeczoznawcy majątkowego mgr. inż. T. B. z 20 września 2023 r. potwierdza, że wartość zwracanych działek, położonych w obr. [...], jedn. ewid. [...]: nr [...], nr [...], działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. nie przekracza 50% aktualnej ich wartości rynkowej. Przepis art. 217 ust. 2 u.g.n. nie znajduje zatem w sprawie zastosowania. Odwołujący się nie zakwestionował rozliczeń związanych ze zwrotem wywłaszczonej nieruchomości, a organ odwoławczy nie dopatrzył się uchybień w tym zakresie. Zwrot zwaloryzowanego odszkodowania następuje na rzecz Gminy Kraków - zgodnie z dyspozycją zawartą w pkt. 2 i pkt. 8 zaskarżonej decyzji.
Skargę na powyższą decyzję wniosła Gmina Miejska K., zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
1) art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 136 ust. 7 u.g.n. oraz art. 2 ust. 1 ustawy z 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez ich niezastosowanie i w związku z tym przyjęcie, że roszczenia dotyczące zwrotu udziałów w nieruchomościach będących przedmiotem postępowania, nie wygasły z uwagi na upływ ustawowego terminu do złożenia wniosku w tym przedmiocie, podczas gdy wnioski o zwrot udziałów w nieruchomościach będących przedmiotem postępowania złożone zostały po upływie terminów określonych ww. przepisami, co skutkowało bezprzedmiotowością postępowania i koniecznością jego umorzenia;
2) art. 136 ust. 7 u.g.n. oraz art. 2 ust. 1 ustawy z 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez ich niezastosowanie i w związku z tym, utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, mimo, że wnioski o zwrot udziałów w nieruchomościach zostały złożone z uchybieniem zarówno terminu określonego w art. 137 ust. 7 u.g.n. jak i terminu wynikającego z ww. przepisu przejściowego;
3) art. 136 ust. 3a w zw. z art. 136 ust. 7 u.g.n., poprzez ich błędną wykładnie i w związku z tym przyjęcie, że organ prowadzący postępowanie w przedmiocie zwrotu udziału w nieruchomości obowiązany jest zawiadomić o jego wszczęciu również osoby, których roszczenie wygasło w związku z upływem terminów do złożenia wniosku.
W związku z powyższym, Gmina wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi Gmina wyjaśniła, że wnioski z dnia 23 września 2022 r. J. C., E. B., I. M. i V. M., oraz z dnia 4 października 2022 r. B. W., A. W. i D. W. zostały złożone po 20 latach od daty wywłaszczenia, oraz po upływie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. po dacie 14 maja 2020 r. (z uwzględnieniem przepisów o zawieszeniu biegów terminów), a zatem z uchybieniem terminu powodującym wygaśnięcie praw lub obowiązków o charakterze materialnym. W takim przypadku postępowanie administracyjne nie może być wszczęte.
W ocenie Gminy Miejskiej K. w niniejszym stanie prawnym nie można też stosować przepisów o czynnościach zachowawczych współwłaścicieli nieruchomości. Czynności zachowawcze, o których mowa w art. 209 k.c., po pierwsze mają na celu "zachowanie wspólnego prawa", a więc ochronę interesu wszystkich współwłaścicieli. Z tego też powodu czynnością zachowawczą nie będzie działanie współwłaściciela w celu zachowania jedynie swojego udziału we współwłasności (tak wyrok SN z dnia 30 października 2013 r. sygn. akt II CSK 673/12). Każdy z poprzednich właścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców w postępowaniu zwrotowym samodzielnie dochodzi przysługujących mu udziałów, a nie wraz z pozostałymi uprawnionymi dochodzi wspólnego im prawa restytucji nieruchomości. Roszczenie o zwrot nieruchomości może być realizowane podzielnie (w udziałach na rzecz każdego z uprawnionych osobno), a nie tylko w całości. Tym samym zgłoszenie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jako dotyczące udziału w wywłaszczonej nieruchomości, a nie "wspólnego prawa", nie może stanowić czynności zachowawczej w rozumieniu art. 209 k.c.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. W przeciwnym razie Sąd skargę oddala na podstawie art. 151 p.p.s.a. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Wymaga jednak podkreślenia, że Sąd nie ma obowiązku, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (wyrok NSA z 11 października 2005 r., sygn. akt FSK 2326/04, LEX nr 173127)
Skarga jest zasadna i prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Postępowanie administracyjne zostało wszczęte wnioskiem z dnia 16 października 2019 r. J. K., J. K., K. K. (w miejsce którego weszli: M. O. i R. K.), A. J. i J. B., po rozpoznaniu którego została wydana decyzja Starosty [...] z dnia 14 lipca 2020 r. (uchylona w zakresie punktów 2, 3 i 4 decyzją Wojewody Małopolskiego z dnia 5 kwietnia 2022 r.). Następnie organ I instancji zawiadomił pismami z dnia 9 września 2022 r. (k – 413-421 akt adm.) pozostałych spadkobierców poprzednich właścicieli nieruchomości tj.: E. B., V. M., I. M. i J. C. oraz domniemanego spadkobiercę G. W. – B. W., (którzy dotychczas wniosków nie złożyli) o możliwości złożenia wniosku o zwrot udziału w wywłaszczonej nieruchomości albo udziału w jej części, poprzez "przyłączenie się do sprawy o zwrot".
W odpowiedzi na zawiadomienia z dnia 9 września 2022 r. - pismem z dnia 23 września 2022r. (k - 432) wniosek o zwrot nieruchomości złożyli: J. C., E. B., I. M. i V. M. oraz pismem z dnia 4 października 2022r. (k - 416) wniosek o zwrot nieruchomości złożyli: B. W., A. W., D. W., przy czym B. W. zaznaczyła, że jedynymi spadkobiercami G. W. są: A. W. i D. W., co potwierdziło sądowe postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku.
Sąd nie podziela stanowiska organu odwoławczego, leżącego u podstaw rozstrzygnięcia, w kwestii skuteczności złożonych wniosków o zwrot udziałów w nieruchomościach, po wystosowaniu przez organ I instancji zawiadomień - pismami z dnia 9 września 2022 r. Wobec wygaśnięcia roszczeń o zwrot udziałów w wywłaszczonych nieruchomościach, te dokonane zawiadomienia o możliwości złożenia wniosków nie kreowały po stronie wstępujących do postępowania wnioskodawców nowych uprawnień.
Trafnie zarzuca skarga, że zaskarżona decyzja narusza art. 136 ust. 7 ustawy z 21 sierpnia 1997 r o gospodarce nieruchomościami (Dz.U.2024.1145 t.j. z dnia 2024.07.30) oraz art. 2 ust. 1 ustawy z 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez ich niezastosowanie i w związku z tym przyjęcie, że roszczenia dotyczące zwrotu udziałów w nieruchomościach będących przedmiotem postępowania, nie wygasły z uwagi na upływ ustawowego terminu do złożenia wniosku w tym przedmiocie, podczas gdy wnioski o zwrot udziałów w nieruchomościach będących przedmiotem postępowania złożone zostały po upływie terminów określonych przepisami.
Jak wynika z art. 136 ust. 7 u.g.n., uprawnienie do zwrotu, o którym mowa w ust. 3, wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku, o którym mowa w ust. 3. W takim przypadku właściwy organ nie ma obowiązku zawiadamiania oraz informowania, o którym mowa w ust. 2.
Norma wynikająca z tego przepisu dotyczy przedmiotowej sprawy, bowiem wywłaszczenia dokonano na podstawie decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego [...] znak: [...] z dnia 19 marca 1990 r, mocą której orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonych w K. obr [...] dz. adm. [...] na cele budowy osiedla "[...]." Niewątpliwie upłynęło 20 lat od dnia wydania tej decyzji.
Dalej zauważyć trzeba, że art. 136 ust. 7 u.g.n. został wprowadzony na podstawie art. 1 pkt 1 lit. f ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. poz. 801, dalej: nowela). Zgodnie z art. 2 ust. 1 noweli, w przypadku gdy termin, o którym mowa w art. 136 ust. 7 ustawy zmienianej w art. 1, upłynął przed dniem wejścia w życie ustawy albo gdy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy do upływu tego terminu pozostało nie więcej niż 12 miesięcy, wniosek, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, może zostać złożony w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.
Organ II Instancji dokonał błędnej wykładni art. 136 ust. 7 i art. 136 ust 3a u.g.n., mimo, że wnioski o zwrot udziałów w nieruchomościach zostały złożone z uchybieniem zarówno terminu określonego w art. 136 ust. 7 u.g.n. jak i terminu wynikającego z ww. przepisu przejściowego oraz przyjął, że organ prowadzący postępowanie w przedmiocie zwrotu udziału w nieruchomości obowiązany jest zawiadomić o jego wszczęciu również osoby, których roszczenie wygasło w związku z upływem terminów do złożenia wniosku. Należało przyjąć, że bieg rocznego terminu o którym mowa w art. 2 ust 1 noweli u.g.n. rozpoczął bieg 14 maja 2019 (dzień wejścia w życie ustawy), a powinien zakończyć się 14 maja 2020 r.
Wykładnia art. 136 ust. 7 u.g.n. w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2019 r. poz. 801) jest jednoznaczna i prowadzi do wniosku, że termin na złożenie wniosku o zwrot nieruchomości miał upłynąć 14 maja 2020 r.- tj. po 12 miesiącach od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej, która weszła w życie 14 maja 2019 r.
Następnie należało poddać ocenie z jaką datą nastąpiło wygaśnięcie roszczenia o zwrot nieruchomości w niniejszej sprawie w związku z wykładnią art. 15zzr ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 568). Przepis ten dodano w ustawie z dnia 2 marca 2020 r. ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) z dniem 31 marca 2020 r. Zgodnie z art. 15zzr ust. 1 "W okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:
1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed sądem lub organem,
2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,
3) przedawnienia,
4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,
5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,
6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju
- nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres".
Termin, o którym mowa w art. 136 ust. 7 u.g.n. jest terminem zawitym, o którym mowa w pkt 5 cytowanego wyżej przepisu. Zatem niewątpliwie na mocy art. 15zzr ust. 1 pkt 5 ustawy z 2 marca 2020 r. nastąpiło zawieszenie biegu terminu, o którym mowa w art. 137 ust. 7 u.g.n. Zawieszenie biegu ww. terminu trwało do 23 maja 2020r., bowiem tego dnia wszedł w życie przepis art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. 2020 r., poz. 875) - zgodnie z jej art. 76 - który stanowi, że terminy, o których mowa w art. 15zzr ust. 1, których bieg uległ zawieszeniu na podstawie art. 15zzr ust. 1, rozpoczęły swój dalszy bieg po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie ww. ustawy.
Następnie istotna jest kwestia, z jaką datą nastąpiło zawieszenie wskazanego terminu. Skoro jednak w omawianym przepisie użyto sformułowania "w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19", to zawieszenie terminu rozpoczęło się z dniem wprowadzenia stanu zagrożenia epidemicznego. Stan zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 został wprowadzony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez Ministra Zdrowia w rozporządzeniu z dnia 13 marca 2020 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 433) i obowiązywał od dnia 14 marca 2020 r. Odwołano go rozporządzeniem z dnia 20 marca 2020 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 490). Stan epidemii ogłoszono w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 491).
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 marca 2022 r., sygn. I OSK 1223/21 (opublikowanym w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych): "skoro zatem norma zawarta w art. 15zzr ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. odsyła do "okresu obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19" z tą okolicznością wiążąc skutek w postaci nierozpoczęcia biegu lub zawieszenia terminów przewidzianych przepisami prawa administracyjnego, to przyjąć należy, że od dnia 14 marca 2020 r. z mocy prawa nastąpiło zawieszenie biegu tych terminów. Fakt wejścia w życie powyższej regulacji z dniem 31 marca 2020 r. oznacza, że od tego momentu na przyszłość możliwe jest powoływanie się na skutki prawne, które norma ta wiąże z wcześniejszym faktem "okresu obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19", a zwłaszcza brak podstaw do twierdzenia, że doszło do sytuacji działania prawa wstecz w sposób niezgodny z zasadami demokratycznego państwa prawnego.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wykładnia językowa art. 15zzr ust. 1 prowadzi do wniosku, że intencją ustawodawcy było uregulowanie kwestii biegu terminu przedawnienia zarówno w odniesieniu do uchylonego już i wyraźnie wymienionego w treści przepisu stanu zagrożenia epidemicznego, jak i trwającego stanu epidemii. Przyjęcie wykładni gdzie ograniczono by moc obowiązującego przepisu art. 15zzr do okresu od jego wejścia w życie (31 marca 2020 r.), stanowiłoby zaprzeczenie racjonalności ustawodawcy.
Skład orzekający w niniejszej sprawie stoi zatem na stanowisku, że chociaż powołany przepis art. 15zzr ust. 1 wszedł w życie z dniem 31 marca 2020 r. to ustawodawca w sposób wyraźny wskazał w nim, że nierozpoczęcie biegu terminów jak i zawieszenie terminów już rozpoczętych obowiązuje w czasie zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii. Skoro stan zagrożenia epidemicznego obowiązywał na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej od dnia 14 marca 2020 r., to należy przyjąć, że od tej daty z mocy prawa nastąpił skutek wynikający z tej normy prawnej".
Zawieszenie biegu terminu nastąpiło 14 marca 2020 r. i trwało 62 dni (liczba dni pomiędzy dniem 14 marca 2020 r a 14 maja 2020 r), a więc termin na złożenie wniosku o zwrot udziałów w wywłaszczonych nieruchomościach upłynął w dniu 25 lipca 2020 r.
W rozpoznawanej sprawie część wniosków o zwrot zostało złożonych długo po tym terminie, bowiem dopiero pismami z 9 i 23 września 2022 r. Ta okoliczność wymaga w tym zakresie ponownego rozważenia przez organ, w kontekście możliwości zastosowania art. 105 § 1 k.p.a.
Wbrew poglądom wyrażonym w zaskarżonej decyzji - zgłoszenie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jako dotyczące udziału w wywłaszczonej nieruchomości, a nie "wspólnego prawa", nie może stanowić czynności zachowawczej w rozumieniu art. 209 kodeksu cywilnego. Jest to samodzielne roszczenie, które również samodzielnie podlega skutkom niedochowania terminu z art. 136 ust 7 u.g.n. Przepis art. 136 ust 3a u.g.n. zastosowany przez organ po wygaśnięciu roszczenia nie powoduje że roszczenie "odżywa" i może być skutecznie dochodzone.
Jak już wskazano, termin z art. 136 ust. 7 u.g.n. ma charakter zawity (prekluzyjny), a jego bezskuteczny upływ skutkuje wygaśnięciem uprawnienia do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 maja 2023 r., I OSK 188/23 zauważył, że : "aktualnie przy wielości podmiotów uprawnionych do żądania zwrotu tej samej nieruchomości, nie mamy do czynienia z jednym, wspólnym uprawnieniem a każdy z uprawnionych występuje z własnym, indywidualnym roszczeniem. Nakaz wspólnego natomiast rozpoznawania tego rodzaju wniosków jest podyktowany, z jednej strony - koniecznością zapewnienia jednolitego orzecznictwa, z drugiej strony - ekonomiką procesową." Ponadto, zwrócił uwagę, że "przepis art. 136 ust. 3 b) u.g.n. posługuje się pojęciem "zgłoszenia żądań zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości". W sytuacji natomiast, gdy u części osób, które przejawiły chęć otrzymania zwrotu udziału w takiej nieruchomości, roszczenie takie wcześniej wygasły, trudno mówić o przysługiwaniu im nadal prawa do zgłoszenia owego "żądania.""
Wcześniej wyrażane w orzecznictwie poglądy prawne (na tle obowiązujących wówczas przepisów), co do ograniczenia możliwości samodzielnej realizacji uprawnienia wspólnego (żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości przez współuprawnionych) poddał ocenie Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 14 lipca 2015 r. sygn. akt SK 26/14 (OTK-A 2015/7/101, Dz.U. z 2015 r., poz. 1039), stwierdzając, że art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2015 r. poz. 782) w zakresie, w jakim uzależnia przewidziane w nim żądanie byłego współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierców od zgody pozostałych byłych współwłaścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 21 ust. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu tego wyroku – na co trafnie zwrócił uwagę również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 lutego 2017 r. sygn. akt II CSK 152/16 (LEX nr 2306358) – Trybunał stwierdził, że wymaganie wspólnego wniosku wszystkich współuprawnionych do zwrotu w wielu wypadkach uniemożliwia zrealizowanie prawa przez pozostałych współuprawnionych, tylko dlatego, że inni pozostawali bierni, co nie jest uzasadnione, skoro nie ma przeszkód, aby współuprawniony uzyskał jedynie zwrot przypadającego mu udziału wywłaszczonej nieruchomości, która podlega zwrotowi. Trybunał ostatecznie opowiedział się za samodzielnością uprawnienia każdego ze wspólnie uprawnionych do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i z tym faktem łączył niekonstytucyjność zakwestionowanego przepisu. (wyrok NSA z 17.01.2018 r , I OSK 2711/15)
Skoro wymóg złożenia wniosku w terminie przez J. C., E. B., I. M., V. M., A. W. i D. W. nie został dochowany, a ich roszczenia o zwrot wygasły, to należy tę okoliczność wziąć pod uwagę oceniając prawidłowość decyzji organu I instancji, czego organ II instancji we właściwy sposób nie ocenił, czym naruszył art. 138 § 1 k.p.a.
Wbrew twierdzeniom organu odwoławczego wygaśniecie roszczenia zwrotowego jedynie w stosunku do ułamkowej części nieruchomości nie ma znaczenia w kontekście podnoszonego "umożliwienia aktualnemu właścicielowi wywłaszczonej nieruchomości wykorzystania jej na inny cel niż wskazany w decyzji wywłaszczeniowej".
Rozważania organu II instancji i wyrażona ocena w zakresie spełnienia kolejnej przesłanki stanowiącej warunek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości tj. zbędności wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na cel wywłaszczenia (art. 137 u.g.n.) są prawidłowe, co nie było kwestionowane przez stronę skarżącą.
Przy ponownym rozpoznaniu odwołania - organ II instancji zastosuje się do wskazanej wykładni przepisów, oceniając decyzję organu I instancji w zaskarżonym zakresie (bowiem w zakresie punktów 6 i 13 decyzja Starosty [...] z dnia 29 stycznia 2024 r. jest ostateczna).
Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j. z dnia 2024.06.26). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 205 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.