II SA/Kr 1043/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2025-12-11
NSAbudowlaneWysokawsa
prawo budowlanesamowola budowlanarozbiórkalegalizacjabudynek mieszkalnybudynek gospodarczyzgłoszenie budowynadzór budowlanydecyzja administracyjna

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę inwestorki na decyzję nakazującą rozbiórkę samowolnie wybudowanego budynku mieszkalnego, uznając, że nie złożyła ona wniosku o legalizację w wymaganym terminie.

Inwestorka W. B. wybudowała dwukondygnacyjny budynek mieszkalny, który znacząco odbiegał od zgłoszonego wcześniej parterowego budynku gospodarczego. Po wstrzymaniu budowy i nakazie rozbiórki, inwestorka odwołała się, twierdząc, że budynek ma charakter gospodarczy i nie wymagał legalizacji. Sąd administracyjny oddalił skargę, podkreślając, że budynek miał cechy budynku mieszkalnego, a inwestorka nie złożyła wniosku o legalizację w terminie, co obligowało organ do wydania decyzji o rozbiórce.

Sprawa dotyczyła skargi W. B. na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie, utrzymującą w mocy decyzję nakazującą rozbiórkę samowolnie wybudowanego budynku mieszkalnego. Inwestorka zgłosiła budowę parterowego budynku gospodarczego, jednak na działce powstał dwukondygnacyjny budynek mieszkalny o konstrukcji drewnianej, odbiegający od zgłoszenia pod względem funkcji, wyglądu i liczby kondygnacji. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego wstrzymał budowę i nakazał rozbiórkę ze względu na niezłożenie wniosku o legalizację w terminie. Inwestorka w skardze zarzucała naruszenie przepisów KPA i Prawa budowlanego, twierdząc, że budynek ma charakter gospodarczy i nie stanowi samowoli budowlanej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę, uznając, że budynek miał cechy budynku mieszkalnego, a postępowanie w przedmiocie rozbiórki miało charakter związany. Sąd podkreślił, że kluczowe było niezłożenie przez inwestorkę wniosku o legalizację w terminie wyznaczonym po wydaniu postanowienia o wstrzymaniu budowy, które stało się ostateczne i prawomocne. Sąd powołał się na orzecznictwo wskazujące, że w takiej sytuacji organ nadzoru budowlanego jest zobowiązany do wydania decyzji o rozbiórce.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, decyzja o rozbiórce w przypadku niezłożenia wniosku o legalizację w terminie ma charakter związany i obliguje organ do jej wydania, bez ponownego badania charakteru obiektu czy faktu samowoli.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że postanowienie o wstrzymaniu budowy i możliwości legalizacji, jeśli nie zostało zaskarżone, staje się ostateczne. Wówczas postępowanie dotyczące rozbiórki ma charakter związany, a organ jest zobowiązany do wydania decyzji o rozbiórce, jeśli nie złożono wniosku o legalizację.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (15)

Główne

p.b. art. 48 § 1 i 3

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane

Podstawa do wstrzymania budowy i poinformowania o możliwości legalizacji samowoli budowlanej.

p.b. art. 49e § pkt 1

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane

Podstawa do wydania decyzji o rozbiórce obiektu budowlanego w przypadku niezłożenia wniosku o legalizację w wymaganym terminie.

Pomocnicze

p.b. art. 29 § 1 pkt 1a

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane

Zwolnienie z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę dla wolno stojących, nie więcej niż dwukondygnacyjnych budynków mieszkalnych jednorodzinnych o powierzchni zabudowy do 70 m2, wymagające zgłoszenia.

p.b. art. 50

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane

Dotyczy samowolnych odstępstw od warunków pozwolenia na budowę lub zgłoszenia, co wyklucza zastosowanie art. 48 P.b.

p.b. art. 51

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane

Postępowanie naprawcze w przypadku samowolnych odstępstw od warunków pozwolenia na budowę lub zgłoszenia.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek działania organu wnikliwie i zgodnie z prawem.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek oceny materiału dowodowego na podstawie przepisów prawa.

k.p.a. art. 107

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji.

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek działania organu w sposób budzący zaufanie do organów państwa.

k.p.a. art. 11

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych.

p.u.s.a. art. 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Zakres kontroli sądowej.

p.p.s.a. art. 134

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu administracyjnego.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Środki stosowane przez sąd w celu usunięcia naruszenia prawa.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niezłożenie przez inwestorkę wniosku o legalizację w terminie po wydaniu postanowienia o wstrzymaniu budowy. Budynek posiada cechy budynku mieszkalnego, a nie gospodarczego, co wyklucza objęcie go pierwotnym zgłoszeniem. Postanowienie o wstrzymaniu budowy stało się ostateczne i prawomocne, co obliguje organ do wydania decyzji o rozbiórce w przypadku braku wniosku o legalizację.

Odrzucone argumenty

Budynek ma charakter gospodarczy i nie stanowi samowoli budowlanej. Właściwym postępowaniem było postępowanie naprawcze, a nie legalizacyjne. Organy naruszyły przepisy KPA dotyczące ustalenia stanu faktycznego i oceny dowodów.

Godne uwagi sformułowania

Decyzja wydawana w trybie art. 49e pkt 1 p.b. ma charakter związany. Ziszczenie się przesłanki niezłożenia w wymaganym terminie wniosku o legalizację obligowało organ do wydania nakazu rozbiórki. Przedmiotem niniejszego postępowania było wyłącznie to, czy skarżąca złożyła w terminie wyznaczonym przez organ nadzoru budowlanego wniosek o legalizację.

Skład orzekający

Małgorzata Łoboz

przewodniczący sprawozdawca

Paweł Darmoń

sędzia

Monika Niedźwiedź

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących samowoli budowlanej, postępowania legalizacyjnego i naprawczego, a także charakteru budynków mieszkalnych i gospodarczych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji niezłożenia wniosku o legalizację po wydaniu ostatecznego postanowienia o wstrzymaniu budowy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa ilustruje konsekwencje niezłożenia wniosku o legalizację w terminie, co prowadzi do nakazu rozbiórki, nawet jeśli inwestor kwestionuje charakter samowoli. Pokazuje, jak ważne jest precyzyjne określenie funkcji budynku i terminowe reagowanie na postanowienia organów.

Niezłożony wniosek o legalizację to pewna rozbiórka. Sąd wyjaśnia, dlaczego.

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Kr 1043/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-12-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-08-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Małgorzata Łoboz /przewodniczący sprawozdawca/
Monika Niedźwiedź
Paweł Darmoń
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1994 nr 89 poz 414
art 48 i art 49 e pkt 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Darmoń Sędzia WSA Monika Niedźwiedź Protokolant: starszy referent sądowy Paulina Filipek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia 24 czerwca 2025 r. znak WOB.7721.413.2022.PWAJ w przedmiocie nakazu rozbiórki oddala skargę.
Uzasadnienie
II SA/Kr 1043/25
UZASADNIENIE
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Nowym Sączu dla Powiatu Nowosądeckiego postanowieniem nr 212/2022 z 20 czerwca 2022 r., znak: OAE-530-29/22, wydanym na podstawie art. 48 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2021 r. poz. 2351 ze zm., dalej: "p.b".), wstrzymał inwestorce W. B. budowę budynku mieszkalnego dwukondygnacyjnego o konstrukcji drewnianej na działce nr [...] w P. , informując ją o możliwości legalizacji samowoli budowlanej.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że inwestorka zgłosiła zamiar budowy wolnostojącego parterowego budynku gospodarczego o wymiarach 5 m x 7 m i wysokości 5 m (25 sierpnia 2020 r.), a także budynku mieszkalnego jednorodzinnego o powierzchni zabudowy do 70 m2 (14 stycznia 2022 r.). To drugie zgłoszenie zostało wycofane (decyzja Starosty Nowosądeckiego z 15 marca 2022 r. o umorzeniu postępowania), natomiast stan rzeczywisty odbiega od pierwszego zgłoszenia. Zamiast wolnostojącego parterowego budynku gospodarczego, na działce stoi budynek mieszkalny jednorodzinny dwukondygnacyjny o konstrukcji drewnianej o wymiarach 5,05 m x 6,65 m i wysokości 5,30 m (elewacja różni się od rysunku, inwestycja powoduje zmianę zagospodarowania terenu, bo oddziałuje na działki nr [...] i nr [...]).
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Nowym Sączu dla Powiatu Nowosądeckiego decyzją nr 517/2022 z 12 sierpnia 2022 r., znak: OAE-530-29/22, wydaną m.in. na podstawie art. 49e pkt 1 p.b., nakazał inwestorce rozbiórkę tego budynku ze względu na niezłożenie wniosku o legalizację w wymaganym terminie.
W odwołaniu inwestorka powołała się na nieświadomość niezgodności z przepisami prawa oraz zgłoszenie z 25 sierpnia 2020 r.
Małopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Krakowie decyzją nr 338/2025 z 24 czerwca 2025 r., znak: WOB.7721.413.2022.PWAJ, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wspomniał o zleceniu organowi pierwszej instancji uzupełnienia materiału dowodowego (położenie budynku na działce względem granic z działkami sąsiednimi; wymiary budynku; ustalenie pomieszczeń na kondygnacjach, pomiar wysokości parteru i poddasza), a następnie wskazał, że nie ma sporu co do tego, że inwestorka w lutym 2022 r. rozpoczęła budowę budynku o pow. 50,21 mkw. (6,65 x 7,55), który obecnie ma pow. 35,35 mkw. (7 x 5,05), zaś problem prawny sprowadza się do tego, czy budowa odbywa się na podstawie zgłoszenia z 25 sierpnia 2020 r.
Budynek jest tożsamy z obiektem zgłoszonym co do lokalizacji (to samo miejsce z obróceniem o 90 st.), drewnianej konstrukcji i wymiarów (różnica 5 cm może wynikać z błędu pomiarowego), jednakże odbiega od obiektu zgłoszonego co do wyglądu elewacji, funkcji i liczby kondygnacji. Właściciele działki nie wnieśli zażalenia na postanowienie z art. 48 p.b., w którym budynek określono jako mieszkalny. Podczas ostatnich oględzin oświadczyli, że budynek ma pełnić funkcję gospodarczą, jednak przeczą temu: wydzielenie pokoi, pomieszczenia łazienki, aneks kuchenny, wykonanie balkonu, poprowadzenie instalacji elektrycznych i podejść instalacji wodnej i kanalizacyjnej. Zgłoszenie dotyczyło budynku parterowego, a powstał budynek dwukondygnacyjny. Jest parter z posadzką na gruncie, gdzie ścianami wydzielono wiatrołap, pokój dzienny, pomieszczenie łazienki oraz aneks kuchenny. Wybudowany pełny strop nad parterem wydzielił przestrzeń między posadzką na stropie a wewnętrzną powierzchnią dachu, na którą prowadzą schody. Z tej przestrzeni z kolei wydzielono przegrodami pionowymi dwa pokoje, z których jeden ma wyjście na balkon, pomieszczenie łazienki i komunikację ze schodami. Wydzielenie przestrzeni świadczy o powstaniu drugiej kondygnacji.
Budowa nie więcej niż dwukondygnacyjnych budynków mieszkalnych o powierzchni zabudowy do 70 m2 została zwolniona przez ustawodawcę z obowiązku uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę (art. 29 ust. 1 pkt 1a p.b.), więc sporny obiekt wymagał zgłoszenia. Inwestorka nie złożyła wniosku o legalizację do 25 lipca 2022 r. w związku z doręczeniem jej postanowienia w dniu 23 czerwca 2022 r.
W skardze inwestorka wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania (w tym zastępstwa procesowego), zarzucając przy tym naruszenie:
1) art. 138 § 1 pkt 1 kpa przez utrzymanie w mocy nakazu rozbiórki, który nie powinien zostać wydany;
2) art. 7 oraz w zw. z art. 77 kpa przez ustalenie, że inwestycja stanowi budowę budynku mieszkalnego (a nie budynku gospodarczego), jest samowolą budowlaną realizowaną bez zgłoszenia, a właściwym postępowaniem jest postępowanie legalizacyjne (a nie postępowanie naprawcze);
3) art. 80 kpa przez rozstrzygnięcie na podstawie przypuszczeń organu pierwszej instancji co do charakteru, funkcji i układu pomieszczeń bez wyjaśnienia kwestii wątpliwych i stojących w sprzeczności z oświadczeniami skarżącej;
4) art. 107 w zw. z art. 8 i art. 11 kpa przez pominięcie milczeniem treści odwołania w zakresie podstawy realizowanych prac budowlanych i funkcji budynku;
5) art. 48 w zw. z art. 49e pkt 1 p.b. przez przyjęcie, że właściwym było wszczęcie postępowania legalizacyjnego, a nie postępowania naprawczego mimo to, że skarżąca realizowała prace budowlane na podstawie zgłoszenia zamiaru wykonania robót budowlanych polegających na budowie na działce nr [...] wolnostojącego budynku gospodarczego z 25 sierpnia 2020 r., do którego nie wniesiono sprzeciwu;
6) art. 50 w zw. z art. 51 p.b. przez niezastosowanie.
W uzasadnieniu skargi podniosła, że zamierzone przeznaczenie nie jest mieszkalne, lecz związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, rolniczego lub rekreacyjnego. Działka jest już zabudowana budynkiem mieszkalnym, w którym mieszka z mężem, natomiast nie ma zakazu wydzielenia w budynku gospodarczym pomieszczeń czy doprowadzenia do niego instalacji elektrycznych lub wod.-kan., zwłaszcza że nie służy on wyłącznie do przechowywania rzeczy.
W odpowiedzi na skargę Małopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Krakowie wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Rozpoczynając, wyjaśnić należy, że istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; zwana dalej p.p.s.a.), stanowiąc, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto w myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Z punktu widzenia powyższego stwierdzić należy, że skarga okazała się być bezzasadna.
I. Na wstępie podkreślenia wymaga, że początkowym etapem procedury w
kontrolowanej sprawie było wydanie przez PINB postanowienia nr 212/2022 z dnia 20 czerwca 2022r. znak: OAE-530-29/22, wydanego na podstawie art. 48 ust. 1 i ust. 3 p.b. ( w brzmieniu na czas wydania kontrolowanej decyzji), którym wstrzymał inwestorce W. B. budowę budynku mieszkalnego dwukondygnacyjnego o konstrukcji drewnianej na działce nr [...] w P. informując ją o możliwości legalizacji samowoli budowlanej w terminie 30 dni od otrzymania postanowienia lub jego uostatecznienia się w razie wniesienia zażalenia a także konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej /k.66 akt adm. I instancji/.
Podkreślić należy, że od postanowienia o wstrzymaniu budowy przysługiwało zażalenie (art. 48 ust. 4 P.b.), a w dalszej kolejności po wyczerpaniu toku instancji skarga do sądu administracyjnego. Strona miała zatem możliwość podważenia tego aktu i ustaleń prawnych oraz faktycznych które legły u podstaw jego wydania. W przedmiotowej sprawie skarżący nie kwestionowali jednak postanowienia PINB o wstrzymaniu robót budowlanych z dnia 20 czerwca 2022r. Zyskało ono zatem walor aktu ostatecznego i prawomocnego.
Mając powyższe na względzie, podkreślić trzeba, że pełnomocnik skarżącej konstruując zarzuty, nie uwzględnił faktu, że decyzja wydawana w trybie art. 49e pkt 1 P.b. ma charakter związany. Przepis ten stanowi między innymi, że organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję o rozbiórce obiektu budowlanego lub jego części w przypadku niezłożenia wniosku o legalizację w wymaganym terminie.
Przedmiotem postępowania, zakończonego kwestionowaną przez skarżącą decyzją, nie było ani ustalanie kwestii legalności (a więc konieczności uzyskania pozwolenia na budowę lub stosownego zgłoszenia organowi administracji architektoniczno budowlanej), ani rozważanie charakteru prawnego obiektu wybudowanego na działce nr [...] w P. , gdyż takie ustalenia PINB poczynił w postępowaniu, zakończonym postanowieniem z dnia 20 czerwca 2022 r. którym wstrzymał prowadzenie robót budowlanych. Postanowienie to, co już podkreślono, zyskało walor ostatecznego i prawomocnego.
Zgodnie z art. 48 ust. 4 p.b. skarżącej na ww. postanowienie przysługiwało zażalenie, a w postępowaniu wywołanym zażaleniem (i tylko w tym postępowaniu) mogła kwestionować dokonaną przez organ ocenę stanu faktycznego prowadząca do przyjęcia faktu samowoli budowlanej, czyli w konsekwencji kwestionować uznanie przez PINB faktu nielegalnej budowy. W takim też tylko postępowaniu mogłoby dojść potencjalnie do naruszenia przez organ art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez wadliwe zebranie i ocenę materiału dowodowego w zakresie pozwalającym na ustalenie legalności obiektu (lub jej braku), a także samego charakteru obiektu budowalnego.
Przedmiotem niniejszego postępowania było natomiast wyłącznie to, czy skarżąca złożyła w terminie wyznaczonym przez organ nadzoru budowlanego wniosek o legalizację.
Decyzja wydawana w oparciu o art. 49e pkt 1 p.b. ma zaś, jak wspomniano, charakter związany. Ziszczenie się przesłanki niezłożenia w wymaganym terminie wniosku o legalizację obligowało organ do wydania nakazu rozbiórki. W tej fazie postępowania inne okoliczności nie były już przez organ badane. Nie miały one charakteru prawnokształtującego z punktu widzenia warunków stosowania art. 49e pkt 3 p.b.
Wobec powyższego nie zasługują na uwzględnienie zwarte w skardze zarzuty naruszenia art. art. 77 § 1 k.p.a. w kontekście rodzaju i kwalifikacji przedmiotowego budynku. Ustalenia dotyczące klasyfikacji samego obiektu budowlanego w pierwszej kolejności podlegały ocenie w postępowaniu poprzedzającym wydanie postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych. Z natury więc rzeczy na obecnym etapie postępowania organ, z przyczyn opisanych powyżej, nie mógł również naruszyć art. 77 k.p.a. przez nieuznanie, że budynek wybudowany przez skarżącą był budynkiem gospodarczym i jako taki był objęty zgłoszeniem z 2020r., ergo właściwym trybem było postępowanie naprawcze. Takiej wykładni - jako istotnej dla treści rozstrzygnięcia w trybie art. 49e pkt 1 p.b.. - organ w ogóle nie potrzebował dokonywać w tej sprawie. "Decyzję o rozbiórce obiektu budowlanego lub jego części organ nadzoru budowlanego wydaje po spełnieniu określonych w p.b. przesłanek. Wystąpienie którejkolwiek z przesłanek wskazanych w art. 49e p.b. obliguje organ nadzoru budowlanego do wydania decyzji o rozbiórce, nie pozostawiając mu w tej kwestii żadnej swobody. Jeżeli zatem inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego m.in. nie skorzystają ze swojego uprawnienia i nie złożą stosownego wniosku o legalizację w ustawowym terminie, organ ma obowiązek przeprowadzić postępowanie administracyjne w celu wydania decyzji o rozbiórce. Decyzja wydawana w trybie art. 49e pkt 1 p.b. ma zatem charakter związany co oznacza, że w razie ziszczenia się przesłanki w nim przewidzianej organ zobowiązany jest do wydania decyzji o rozbiórce. Organ nie działa tu w ramach uznania administracyjnego, nie może także brać pod uwagę względów słuszności. Samo zaś złożenie wniosku o legalizację jest przy tym prawem, a nie obowiązkiem strony. Jeżeli strona, odpowiednio pouczona (jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie) z prawa nie korzysta, to musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami w postaci nakazu rozbiórki" (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 20 marca 2025 r. II SA/Gl 1190/24, LEX nr 3849788). " Wystąpienie którejkolwiek z przesłanek wskazanych w art. 49e p.b. obliguje organ nadzoru budowlanego do wydania decyzji o rozbiórce, nie pozostawiając mu w tej kwestii żadnej swobody. Jeżeli zatem inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego nie skorzystają ze swojego uprawnienia i nie złożą stosownego wniosku o legalizację w ustawowym terminie lub mimo wyznaczenia terminu - nie przedłożą dokumentów legalizacyjnych, organ ma obowiązek przeprowadzić postępowanie administracyjne w celu wydania decyzji o rozbiórce" (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 8 października 2025 r. II SA/Gd 119/25 LEX nr 3938818 ). "Decyzja o rozbiórce obiektu budowlanego lub jego części w przypadku niezłożenia wniosku o legalizację w wymaganym terminie ma charakter związany. Przed jej wydaniem organ nadzoru budowlanego nie bada ponownie charakteru wzniesionego obiektu, czy też faktu, czy został on zrealizowany w ramach samowoli" ( wyrok WSA w Gliwicach z dnia 28 marca 2025 r. II SA/Gl 1557/24 LEX nr 3854761). WSA w Opolu w wyroku z dnia 6 listopada 2025 r. I SA/Op 617/25 LEX nr 3979235 w zbliżonej sytuacji faktycznej i prawnej wskazał: ""Niemniej jednak takiego poglądu skarżącej nie można zaaprobować. Próba kwestionowania zaskarżonej decyzji WINB z powodu braku dokonania ustaleń i ocen w zakresie wskazanym w art. 29 ust. 1 pkt 14 lit. a Prawa budowlanego (tj. w zakresie legalności spornej rozbudowy), w ocenie Sądu, nie może być skuteczna na obecnym etapie postępowania legalizacyjnego. Kwalifikacja i potrzeba legalizacji spornej rozbudowy została bowiem już rozstrzygnięta ostatecznym postanowieniem organu powiatowego z 14 października 2024 r. wydanym na podstawie art. 48 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 Prawa budowlanego. Na obecnym etapie wydawania zaskarżonej decyzji WINB nie miał obowiązku ustalać i oceniać, czy skarżąca popełniła samowolę budowlaną, gdyż to zostało już rozstrzygnięte. Był jedynie zobligowany do ustalenia, czy skarżąca skorzystała z uprawnienia do legalizacji, tj. czy złożyła w wymaganym terminie wniosek o legalizację. W sytuacji stwierdzenia, że wniosku tego nie złożyła, był zobligowany nakazać rozbiórkę rozbudowanej samowolnie części budynku stacji paliw. Z tego względu nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy podnoszone w skardze zarzuty oparte na błędnym zakwalifikowania wykonanych przez skarżącą robót budowlanych, na które - w jej ocenie - nie było wymagane uzyskanie pozwolenia na budowę lub dokonanie zgłoszenia".
II. Niezależnie od powyższego, na marginesie poczynionych rozważań, należy
wyjaśnić, że w kontrolowanej sprawie organy prawidłowo przyjęły kwalifikację z art. 48 p.b., uznając, że właściwy jest w tym przypadku tryb legalizacji, a nie postępowania naprawczego. Zestawienie art. 48 p.b. i art. 50 p.b. dowodzi, że przesłanki materialnoprawne uruchomienia obu procedur legalizacyjnych, w zależności od ustalonego stanu faktycznego sprawy, są inne i każdy z tych przepisów określa kolejne etapy postępowania legalizacyjnego. Nie jest dopuszczalne równoległe prowadzenie obu procedur legalizacyjnych w stosunku do tego samego obiektu budowlanego ani też dokonanie samoistnej zmiany prowadzonego trybu legalizacyjnego. "Ustawa Prawo budowlane przewiduje jako odrębne instytucje unormowane w art. 48-49 p.b. postępowanie legalizacyjne oraz uregulowane w art. 50-51 p.b. postępowanie naprawcze. Chociaż oba te postępowania mają na celu doprowadzenie robót budowlanych przeprowadzonych z naruszeniem prawa do stanu z nim zgodnego, to regulują one odmienne sytuacje i dotyczą różnych robót budowlanych, a zatem możliwość prowadzenia jednego z tych postępowań wyklucza możliwość prowadzenia drugiego z nich do tych samych robót budowlanych" ( wyrok NSA z dnia 16 listopada 2023 r. II OSK 1443/22, LEX nr 3707495). Przesłanką zastosowania art. 48 p.b. jest całkowite zignorowanie przez inwestora obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę bądź zgłoszenia, natomiast w razie samowolnego odstąpienia od warunków określonych w decyzji o pozwoleniu na budowę bądź zgłoszeniu zastosowanie w sprawie znalazłby tryb określony w art. 50 i 51 tej ustawy (por. wyrok NSA z dnia 20 września 2017 r. II OSK 86/16 LEX nr 2411924).
Inwestorka wystąpiła ze zgłoszeniem zamiaru budowy parterowego budynku gospodarczego w dniu 25 sierpnia 2020r. /k.42 akt adm. I inst./, odnośnie którego należało dokonywać zgłoszenia. Następnie w lutym 2022r. /k.39 akt adm. I inst./ wybudowała w tym samym miejscu piętrowy budynek mieszkalny, będący przedmiotem sprawy. Protokół oględzin w dniu 26 kwietnia 2022r. zawierał adnotację o tym, że na działce znajduje się budynek mieszkalny i tak został on opisany w protokole. Protokół ten został bez zastrzeżeń podpisany przez męża inwestorki, T. B. /k.39 i 39 verte/. Dopiero w trakcie kolejnych oględzin, już po wydaniu nakazu rozbiórki inwestorka w czasie oględzin stwierdziła, że jest to budynek gospodarczy, co dla Sądu nie jest wiarygodne.
Organ odwoławczy szczegółowo wyjaśnił, dlaczego piętrowego budynku mieszkalnego nie można utożsamić z pierwotnie zgłoszonym ( i nie zrealizowanym) parterowym budynkiem gospodarczym /k. 41 verte akt odwoł./. Świadczą o tym zdziałane w budynku dwie kondygnacje przedzielone pełnym stropem ze schodami, wydzielenie pokoi, łazienek, aneksów kuchennych, wykonanie balkonu, instalacji elektrycznych, podejść instalacji wodnej i kanalizacyjnej, pierwotnie tarasu, który został rozebrany po wszczęciu postępowania /k.29-37, 97-103 akt ad. I inst./. Budynek mieszkalny wymagał bowiem bezdyskusyjnie odrębnego niż budynek parterowy zgłoszenia, w związku z art. 29 ust. 1 pkt 1 i 1a p.b.:
Art. 29
1. Nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę, natomiast wymaga zgłoszenia, o którym mowa w art. 30, budowa:
1) wolno stojących budynków mieszkalnych jednorodzinnych, których obszar oddziaływania mieści się w całości na działce lub działkach, na których zostały zaprojektowane;
1a) wolno stojących, nie więcej niż dwukondygnacyjnych budynków mieszkalnych jednorodzinnych o powierzchni zabudowy do 70 m2, których obszar oddziaływania mieści się w całości na działce lub działkach, na których zostały zaprojektowane, a budowa jest prowadzona w celu zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych inwestora.
Sąd w pełni podziela ocenę organów, że przedmiotowy budynek nie jest wykonanym z odstępstwami parterowym budynkiem gospodarczym, ale (niezależnie od jego niezbyt wielkich gabarytów) - budynkiem mieszkalnym, wykonanym z takim zamysłem ( który może służyć na wynajem). W tej sytuacji zastosowanie art. 48 p.b. (a nie art. 50 p.b.) było prawidłowe. Ponadto inwestorka miała świadomość konieczności zgłoszenia budynku mieszkalnego do organów Starostwa, gdyż nawet taki krok poczyniła w styczniu 2022r. Jednakże owo zgłoszenie cofnęła i organ umorzył postepowanie /k.22 akt adm. I inst,/, zatem nie wywarło ono skutków prawnych. Obecnie próba wykazania, że wybudowanie dwukondygnacyjnego budynku mieszkalnego jest objęte zgłoszeniem parterowego budynku gospodarczego z 2020r. nie może się ostać.
Tak więc, skoro inwestorka nie złożyła w terminie wniosku o legalizację,
zapaść musiała ( jako związana) decyzja o rozbiórce na zas. art. 49e pkt 1 p.b.
Z wymienionych przyczyn orzeczono jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI