II SA/Kr 103/19

II SA/Kr 103/19 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2019-04-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-01-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Krystyna Daniel /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 947/20 - Wyrok NSA z 2023-07-25
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Irla Sędziowie: WSA Krystyna Daniel (spr.) WSA Magda Froncisz Protokolant: starszy sekretarz sądowy Katarzyna Zbylut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi R. R. na decyzję nr [...] Wojewody [...] z dnia 15 listopada 2018 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu działek skargę oddala.
Uzasadnienie
Decyzją z 31 marca 2017 r. Prezydent Miasta K., na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 i art. 142 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomości (Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm.) orzekł o odmowie zwrotu działek ewidencyjnych: nr [...] o pow. 0,2895 ha i nr [...] o pow. 0,0231 ha, położonych w obrębie [...], jednostka ewidencyjna [...] m. K., objętych księgą wieczystą nr [...], odpowiadających parceli l. kat. [...], b. gm. kat. P. , na rzecz: A. R., E. J., M. T., J. J. i B. J..
W uzasadnieniu organ wskazał, że postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem z 24 lutego 2009 r.
W sprawie dwukrotnie zapadało rozstrzygnięcie w sprawie. Pierwsza decyzja odmowna została uchylona przez Wojewodę, kolejną wraz z utrzymującą ją w mocy zostały uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 14 kwietnia 2014 r., sygn. II SA/Kr 1269/13. Sąd nakazał uzupełnienie materiału dowodowego.
Organ ustalił, że orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. K. z 23 sierpnia 1952 r. nr [...], w oparciu o przepisy dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r., Nr 4 poz. 31), wywłaszczono nieruchomość składającą się z parceli budowlanej l. kat. [...], b. gm. kat. P. o łącznej powierzchni 0.3169 ha stanowiącą własność J. i O. M. po ˝ części, wraz z wszelkimi prawami i przynależnościami, a w szczególności z domem mieszkalnym jednopiętrowym oraz budynkami garażowymi i urządzeniami w granicach objętych zezwoleniem Z-cy Przewodniczącego [...]. na rzecz Skarbu Państwa, reprezentowanego przez [...].
W dniach 6 listopada 2009 r. i 18 listopada 2011 r. odbyły się rozprawy administracyjne połączone z oględzinami nieruchomości, w trakcie których ustalono, iż budynek nr [...] usytuowany na działce nr [...], obr. [...] jedn. ewid. [...] jest murowany, dwukondygnacyjny, częściowo podpiwniczony, z jedną klatką schodową. W chwili oględzin stanowił pustostan. Wedle oświadczenia J. T., przedstawicielki administratora, w budynku odcięte są woda i gaz. Nie jest on także ogrzewany. Brak urządzeń sanitarnych i pieców na parterze. Na parterze znajduje się jedno duże pomieszczenie - dawny [...], oraz 4 pomieszczenia mniejsze. Na pierwszym piętrze znajdują się 3 mieszkania. Pomieszczenia są opuszczone. Schody z parteru na I piętro są betonowe, natomiast na strych drewniane z balustradą. Ponad l. piętrem znajduje się strych, niezagospodarowany.
Z kolei dostęp do działki nr [...], oznaczonej numerem adresowym ul. [...], odbywa się przez bramę z prętów żelaznych na słupkach betonowych, usytuowaną między budynkiem przy ul. [...] a portiernią opisywaną poniżej. Cała objęta wnioskiem o zwrot działka nr [...] zabudowana jest budynkami murowanymi z wewnętrznym podwórzem, wyłożonym płytami betonowymi i asfaltem, zajmującym obszar około 200 m2. Od strony południowej znajduje się portiernia - parterowa, murowana, niepodpiwniczona. Obecnie ulokowane są tam częściowo pomieszczenia administracyjne. Dalej ku północy - murowany, dwukondygnacyjny w części budynek. W części parterowej ulokowane są 2 garaże samochodowe, otwierane ku podwórzu, przeznaczone dla karetek pogotowia. Pozostałą część zajmują garaże zabudowane w kształcie podkowy, otwierane ku podwórzu. Z północnej strony podwórza widoczne są 3 wjazdy. We wnętrzu północnego budynku znajdują się żelbetonowe konstrukcje i siatka wyznaczająca boksy garażowe. Stanowisk garażowych znajduje się kilkadziesiąt. Pomieszczenia oświetlają świetliki w dachu. Od strony zachodniej znajduje się budynek warsztatowy, otwierany ku podwórzu trzema bramami dla samochodów. Na podwórzu znajdują się kratki ściekowe i włazy do kanałów. Teren działki nr [...] jest wykorzystywany jako baza [....] Pogotowie Ratunkowe.
W przedmiotowej sprawie przeprowadzono również postępowanie wyjaśniające w zakresie posiadania przez podmioty zarządzające sieciami infrastruktury miejskiej swoich sieci lub urządzeń na przedmiotowej nieruchomości, ustalając, że: na działce nr [...] znajdują się przyłącza wodociągowe i kanalizacyjne do budynku nr [...] przy ul. [...] oraz infrastruktura energetyczna będąca własnością [...]
Organ przesłuchał w charakterze świadka A. M. na okoliczność zagospodarowania nieruchomości w latach 1951-1961. Świadek nie pamiętał dokładnie, w jaki sposób nieruchomości wykorzystywano w przedmiotowym okresie. Zapamiętał prowadzony w kamienicy frontowej zakład [...] oraz biura [...] "do mniej więcej 1949 r." i drobne prace remontowe wykonywane przez [...]. Świadek pamiętał także, iż [...] nie pojawiła się bezpośrednio po wojnie; wydaje mu się także, iż "biura [...] były jakoś połączone, [...] o ile mi wiadomo była tam czasowo". W ocenie organu I instancji zeznaniom świadka należało przyznać moc dowodową w ograniczonym zakresie z uwagi na fakt, iż świadek nie pamięta zmian podmiotowych w zakresie użytkowników nieruchomości, a zwłaszcza terminów tych zmian. Częściowo jednak zeznania świadka zgodne są z ustaleniami wynikającymi z pozostałego, zebranego materiału dowodowego i w tym zakresie ocenione zostały jako wiarygodne.
Następnie organ I instancji opisał pozyskane do akt sprawy dokumenty, które jego zdaniem obrazują przebieg procedury wywłaszczeniowej, stwierdzając, że potwierdzają, zdaniem organu I instancji, prawidłowość prowadzonego postępowania poprzedzającego wywłaszczenie.
W dalszej kolejności Prezydent Miasta K. wskazał, iż jakkolwiek cel wywłaszczenia nie został wskazany w decyzji konkretnie poprzez odwołanie do szczegółowo określonej inwestycji realizowanej w ramach narodowych planów gospodarczych, lecz odwołano się wprost do zezwolenia Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z 10 lipca 1951 r. znak [...] W treści natomiast ww. zezwolenia wskazano sygnaturę wniosku tj. [...], pod którą to sygnaturą pisma "[...]" zwróciło się w dniu 3 kwietnia 1951 o zezwolenie na nabycie nieruchomości (garaży) dla potrzeb [...].
Na podstawie opisanych powyżej dokumentów poprzedzających wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego oraz wytworzonych w jego trakcie organ I instancji wskazał, iż celem wywłaszczenia, realizowanym w ramach narodowych planów gospodarczych, było zajęcie zespołu garaży, pomieszczeń użytkowych, biurowych wraz z kamienicą frontową (dawne garaże "[...]") na cele "[...] do wykorzystania zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem, tj. wykorzystanie istniejących budynków uprzednio już użytkowanych, na których poniesiono określone nakłady o charakterze remontowym, nie zaś realizowanie nowej inwestycji (budowa obiektów).
Wywłaszczana nieruchomość to tzw. "[...]", czyli powstały w 1928 r. zespół garaży, składający się z 57 oddzielnie zamykanych stanowisk, z warsztatami, naprawczymi i stacją paliw ze zbiornikiem na 5000 litrów benzyny.
Prezydent Miasta K. wskazał również na powszechnie znany fakt, iż z końcem lat 40-tych ubiegłego wieku podjęto decyzję o rozpoczęciu budowy kombinatu hutniczego [...] Inwestycja o szerokim zakresie robót budowlanych, realizowana od podstaw, wymagała zaplecza o charakterze technicznym, także dla pojazdów mechanicznych obsługujących budowę. Zgodnie z pismami ww. przedsiębiorstwa, po wybudowaniu własnych obiektów (jak przewidywano ok. 1953 r.) przedmiotowa nieruchomość miała zostać przekazana w użytkowanie innemu wykonawcy narodowych planów gospodarczych.
Organ I instancji podkreślił również, iż już w tracie postępowania wywłaszczeniowego oczywistym było jedynie czasowe wykorzystanie obiektów przez P.P.W. [...], a następnie przekazanie użytkownikowi wskazanemu przez Ministerstwo Komunikacji (pismo Ministerstwa Komunikacji z 27 maja 1950 r. i [...] z 3 kwietnia 1951 r.), a zakończenie okresu wykorzystania przez ww. przedsiębiorstwo nastąpi w 1953 r. (pismo Departamentu Organizacyjnego-Prawnego do Departamentu Inwestycji Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z 19 maja 1951 r. oraz pismo [...] do Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z 19 czerwca 1951 r.). Z zebranej dokumentacji wynika także, iż budynek frontowy (dwukondygnacyjny) miał charakter mieszkalno - usługowy, jego część wykorzystywano jako zakład wulkanizacyjny, a część mieszkalna służyła także pracownikom "[...] W protokole opisującym oględziny nieruchomości (z 5 czerwca 1952 r.) wpisano ponadto, iż budynek portierni użytkowany był "na sypialnie szoferów i pokój biurowy".
Następnie Prezydent Miasta K. wskazał, iż zgodnie z regulacją art. 40 ust. 1 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, datę wywłaszczenia stanowił dzień 13 grudnia 1951 r. (data zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie - pismo [...] z 13 grudnia 1951 r. znak: [...]).
Zdaniem organu I instancji, zebrany w postępowaniu materiał dowodowy wskazuje jednoznacznie, iż bezpośrednio po dacie wywłaszczenia nastąpiło wykorzystanie nieruchomości na cele wywłaszczenia. Z protokołu z "czynności komisyjnej zarządzonej pismem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. [...]", spisanego 23 maja 1952 r. wynika także, iż dnia 15 listopada 1949 r. poprzedni posiadacz (TOR - techniczna obsługa rolnictwa) przekazał protokolarnie całą nieruchomość "do użytkowania [...] Przedsiębiorstwu Państwowemu Wyodrębnionemu na cele parkowania i napraw technicznych pojazdów mechanicznych tegoż przedsiębiorstwa".
Po przejęciu nieruchomości przez [...] Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione w piśmie z 19 czerwca 1951 r. przedsiębiorstwo informowało, iż dotychczas zainwestowało kwotę ok. 65 000 zł "i ma w programie dalsze nakłady mające na celu przystosowanie urządzeń do swoich potrzeb. Na te inwestycje nie posiadamy zabezpieczenia ze strony właścicieli, którzy nie zgadzają się na dobrowolny zwrot, ani potrącenie, a równocześnie upierają się przy ustaleniu czynszu wg najwyższej stawki stosowanej przy takich realnościach".
Zarówno wniosek wywłaszczeniowy z 13 grudnia 1951 r. jak i zestawienie z 23 maja 1952 r. pn. "Nakłady poniesione przy adaptacji garaży [...]" znak: [...] wskazują, iż [...] obiekt zajmowało i ponosiło nakłady adaptacyjne - remontowe. Także zeznania świadka A. M., choć mało precyzyjne, potwierdzają działalność [...] na objętej postępowaniem nieruchomości.
Organ I instancji wskazał również, iż wypełnienie przesłanki braku zbędności na cel wywłaszczenia, skutkuje uznaniem iż późniejsze, faktyczne wykorzystywanie wywłaszczonej nieruchomości przez Wojewódzką [...] w K. nie stanowi już okoliczności o charakterze prawotwórczym w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.
W przedmiotowym stanie faktycznym konkretnie wskazany cel wywłaszczenia miał być od początku celem tymczasowym, z przewidzianą już w toku postępowania wywłaszczeniowego zmianą podmiotu korzystającego z nieruchomości. Nowego użytkownika, w ramach narodowych planów gospodarczych, wyznaczyć miało Ministerstwo Komunikacji Departament Samochodowy.
Wobec wykorzystania nieruchomości na cel narodowych planów gospodarczych już bezpośrednio po dacie wywłaszczenia, a więc wypełnienia przesłanki braku zbędności na cel wywłaszczenia, późniejsze wykorzystywanie nie stanowi, zdaniem organu I instancji, okoliczności istotnej w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, w świetle definicji zawartej w art. 137 ust. 1 ustawy z o gospodarce nieruchomościami.
Odnosząc się z kolei do zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 14 kwietnia 2014 r. dot. ustalenia: "co zostało i w jakim terminie na przedmiotowej nieruchomości wybudowane (zrealizowane)" organ I instancji ustalił, iż nakłady poniesione przy adaptacji garaży "[...]" przez [...] zawarte są w wykazie datowanym na dzień 23 maja 1952 r. Jedna z kolumn zestawienia: "data rachunku" zawiera daty rachunków wskazujące, iż w latach 1950 - 1951 zostały wykonane: projekty i ich oceny, a następnie liczne remonty: m.in. centralnego ogrzewania i instalacji elektrycznej.
W aktach sprawy znajduje się również protokół przejęcia z 25 czerwca 1952 r., na podstawie którego przedstawiciel transportu P[...] i oraz przedstawiciel Wydziału Kwaterunkowego [...] przekazali pomieszczenia garażowe oraz biurowe i magazynowe przy ul. [...] w K. użytkowanych przez [...] dla Wojewódzkiej [...].
W ocenie organu I instancji ww. dokument, a zwłaszcza zawarty w nim, a sporządzony wówczas opis nieruchomości bezspornie poświadcza fakt wykorzystywania nieruchomości w tej dacie na cel wywłaszczenia. Wynika to m.in. z okoliczności, iż strony protokołu uzgadniają terminy odbioru np. benzyny w zbiorniku, gaśnic, przyczepy siodłowej bez tarcz i ogumienia, samochodu półciężarowego Dodge, regałów drewnianych itp. oraz informują, iż z dniem odbioru P.P.W. [...] "zdejmuje [...]". Z treści protokołu wynika także, że formalnym dniem przekazania (posiadania) nieruchomości był dzień 28 czerwca 1952 r. Jednakże, Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione [...] zastrzegła sobie prawo do użytkowania 10 boksów garażowych na "wozy osobowe".
Odnosząc się do uwag Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w wyroku z 14 kwietnia 2014 r. sygn. akt II SA/Kr 1269/13 odnośnie treść art. 43 ust. 1 dekretu, Prezydent Miasta K. zacytował treść tego przepisu zamieszczonego w przepisach karnych. W protokole sporządzonym przez przedstawicieli Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. [...], spisanym w dniu 23 maja 1952 r. w obecności m.in. pełnomocnika J. i O. M. wskazano, iż dnia 15 listopada 1949 r. poprzedni posiadacz (TOR - techniczna obsługa rolnictwa) przekazał protokolarnie całą nieruchomość "do użytkowania [...] Przedsiębiorstwu Państwowemu Wyodrębnionemu". To przedsiębiorstwo prowadziło z właścicielami negocjacje w sprawie wysokości czynszu dzierżawnego, zaliczania i zabezpieczenia nakładów, o czym informowano w piśmie z 19 czerwca 1951 r. W ocenie organu I instancji realizacja celu wywłaszczenia na objętej roszczeniem nieruchomości nie wynika z faktu prowadzenia prac remontowych czy dokonywania nakładów o charakterze inwestycyjnym, zarówno przed datą formalnego wywłaszczenia, czy też po tej dacie. Skoro bowiem zidentyfikowanym celem wywłaszczenia było wykorzystanie nieruchomości zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem, czyli korzystanie z zespołu garaży wraz z infrastrukturą umożliwiającą obsługę i serwis pojazdów mechanicznych, to samo użytkowanie (z którego wynikają też konieczność utrzymania obiektu w należytym stanie, a więc dokonywania adaptacji i remontów) w okresie po dacie wywłaszczenia, musi zostać uznane za realizację celu.
Odwołanie od ww. decyzji wniosła m. in. A. R., zarzucając naruszenie:
- art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez ich błędną interpretację i przyjęcie, że w przypadku nieruchomości nie doszło do ziszczenia przesłanki warunkującej zasadność jej zwrotu na rzecz wnioskodawców, albowiem bezpośrednio po dacie wywłaszczenia nastąpiło rzekome wykorzystanie nieruchomości na cele wywłaszczenia tj. wykorzystanie jej zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem;
- art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez nieuwzględnienie przez organ wydający skarżoną decyzję wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 14 kwietnia 2014 roku, w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 1269/13;
- art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. nierozpoznanie całości materiału dowodowego w sprawie w sposób wyczerpujący, a także błędną i wykraczającą poza ramy logicznego rozumowania ocenę zebranego już w sprawie materiału dowodowego i przyjęcie, że "wobec braku dowodów pozwalających na sprecyzowanie celu wywłaszczenia nieruchomości, przyjąć należy, iż cel w postaci realizacji planu gospodarczego obejmuje wszelkie inwestycje, zrealizowane dla zaspokojenia potrzeb ogółu społeczeństwa" (str. 8 decyzji), zaś w niniejszej sprawie "cel ten obejmuje wykorzystanie nieruchomości (...), zgodnie z ich dotychczasowym przeznaczeniem poprzez dokonanie na terenie Nieruchomości nakładów o charakterze remontowym, nie zaś realizację nowej inwestycji." (str. 11 decyzji); a także błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego w postaci dokumentów wymienionych na str. 9 i 10 skarżonej decyzji, m.in.: pisma Ministerstwa Komunikacji do Przedsiębiorstwa Państwowego Wyodrębnionego [...] z 27 maja 1950 roku, pisma Departamentu Organizacyjno-Prawnego Państwowej
Komisji Planowania Gospodarczego do Departamentu Inwestycji Państwowej Komisji
Planowania Gospodarczego z 19 maja 1951 roku, pisma PPW [...] do
Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 19 czerwca 1951 roku, zestawienia pt. "Nakłady poniesione przy adaptacji garaży [...]" z 23 maja 1952 roku sporządzonego przez Głównego Księgowego PPW [...] i w
efekcie błędne przyjęcie, iż celem wywłaszczenia nieruchomości było jedynie używanie już istniejących budynków, na których poczyniono uprzednio nakłady o charakterze remontowym, nie zaś dokonanie adaptacji garaży "[...]" już po poniesieniu wszystkich wydatków objętych zestawieniem z 23 maja 1952 roku zatytułowanym "Nakłady poniesione przy adaptacji garaży [...]".
Wojewoda decyzją z 15 listopada 2018 r., znak: [...], na podstawie art. 136 ust. 3 i art. 142 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), w związku z art. 16 ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935) od części decyzji Prezydenta Miasta K. z 31 marca 2017 r. uchylił część zaskarżonej decyzji, orzekającej o odmowie zwrotu działek ewidencyjnych: nr [...] o pow. 0,2895 ha i nr [...] o pow. 0,0231 ha, położonych w obrębie [...], jednostka ewidencyjna [...] m. K., objętych księgą wieczystą nr [...], odpowiadających parceli l. kat. [...], b. gm. kat. P. , na rzecz A. R. i orzekł o odmowie zwrotu działek ewidencyjnych: nr [...] o pow. 0,2895 ha i nr [...] o pow. 0,0231 ha, położonych w obrębie [...], jednostka ewidencyjna K. m. K., objętych księgą wieczystą nr [...], odpowiadających parceli l. kat. 182, b. gm. kat. P. , na rzecz R. R., w stosunku do przysługującego mu udziału w ww. nieruchomości.
W uzasadnieniu organ II instancji podał, że w odniesieniu do sprawy zwrotu ww. nieruchomości na rzecz E. J., M. T., J. J. i B. J., wydał decyzję z 4 października 2018 r. znak: [...], którą utrzymał w mocy część decyzji Prezydenta Miasta K. z 31 marca 2017 r. znak: [...] w tym zakresie. Uzasadniając wydanie dwóch decyzji w sprawie organ odwoławczy wyjaśnił, ze rozstrzygnięcie w taki sposób jest możliwe w związku ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego zajętym w wyroku z 14 lipca 2015 r., sygn. SK 26/14. W toku postępowania odwoławczego zmarła A. R., stąd organ II instancji rozpatrzył sprawę w zakresie odnoszącym się do jej udziału w przedmiotowej nieruchomości opisaną na wstępne decyzją.
W dalszej części uzasadnienia decyzji Wojewoda stwierdził, ze w całości podziela ustalenia i wnioski organu I instancji
Ze względu na fakt, iż cel wywłaszczenia parceli l. kat. [...] b. gm. kat. P. której obecnie odpowiadają działki ewidencyjne nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] został określony w orzeczeniu o wywłaszczeniu w sposób ogólny, organ I instancji w prowadzonym postępowaniu administracyjnym pozyskał stosowne materiały archiwalne towarzyszące ówczesnemu postępowaniu wywłaszczeniowemu, pozwalające na sprecyzowanie celu wywłaszczenia.
W orzeczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z 23 sierpnia 1952 r. nr [...] odwołano się do zezwolenia Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z 10 lipca 1951 r. znak [...] W treści natomiast ww. zezwolenia wskazano sygnaturę wniosku znak: [...], pod którą to sygnaturą pisma [...] Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione zwróciło się w dniu 3 kwietnia 1951 o zezwolenie na nabycie nieruchomości (garaży) dla potrzeb [...]
Celem wywłaszczenia, realizowanym w ramach narodowych planów gospodarczych, było zajęcie zespołu garaży, pomieszczeń użytkowych, biurowych wraz z kamienicą frontową (dawne garaże "[...]") na cele "[...] Przedsiębiorstwa Państwowego Wyodrębnionego" do wykorzystania zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem, tj. wykorzystanie istniejących budynków uprzednio już użytkowanych, na których poniesiono określone nakłady o charakterze remontowym, nie zaś realizowanie nowej inwestycji (budowa obiektów).
Z szeregu zgromadzonych w aktach dokumentów wynika, iż prowadząc prace przy budowie [...], jednostce odpowiedzialnej za tę inwestycję niezbędna była swego rodzaju "baza", w postaci garaży dla samochodów ciężarowych i innych służących realizacji inwestycji oraz - co się z tym wiązało - warsztatów, pomieszczeń użytkowych oraz biurowych, a nawet mieszkalnych mogących służących chociażby kierowcom ww. samochodów. Z realizacją tak określonego celu wywłaszczenia wiązała się konieczność ponoszenia pewnych nakładów, tak aby nieruchomość w pełni przystosować do potrzeb wnioskodawcy.
W opinii organu odwoławczego słusznie stwierdził organ I instancji wskazując na ewidentną wyjątkowość wywłaszczeń dokonywanych w okresie od roku 1949 do roku 1956. Nie sposób bowiem zaprzeczyć, iż wywłaszczenie w trybie dekretu z 26 kwietnia 1949 r. następowało w sposób bardzo specyficzny i odmienny niż w przypadku późniejszych ustaw wywłaszczeniowych. Art. 40 ust. 1 tego aktu prawnego stanowił mianowicie, iż "orzeczenie o wywłaszczeniu przenosi prawo własności nieruchomości na rzecz wywłaszczającego z dniem zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie. Orzeczenie to stanowi podstawę do ujawnienia praw w księdze wieczystej". Tym samym w praktyce niejednokrotnie zdarzało się, iż inwestycja stanowiąca cel wywłaszczenia była faktycznie realizowana, zanim w ogóle doszło do wydania decyzji wywłaszczeniowej. Sytuacja taka, wywołana uwarunkowaniami politycznymi i gospodarczymi lat 50-tych ubiegłego wieku (odbudowa kraju ze zniszczeń wojennych w ramach gospodarki planowej i związanego z tym nacisku na terminową realizację kilkuletnich narodowych planów gospodarczych), stanowiła wówczas obiektywny stan o powszechnym zasięgu oddziaływania. Taki odmienny tryb przeprowadzania procedury wywłaszczeniowej oraz realizacji inwestycji stanowiącej cel wywłaszczenia, był typowym sposobem postępowania w poprzednim systemie ustrojowym pod rządami dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, tj. w okresie od dnia 4 maja 1949 r. do dnia 5 kwietnia 1958 r.
Nie może budzić wątpliwości okoliczność wykorzystywania parceli l. kat. [...] przez Państwowe Przedsiębiorstwo Wyodrębnione [...] na cele budowy [...], w okresie od listopada 1949 r. aż do dnia 31 grudnia 1952 r. (o ile w dniu 25 czerwca 1952 r. został sporządzony protokół przejęcia przedmiotowej nieruchomości przez Wojewódzką [...], to w protokole tym wskazano, iż "PPW [...] zastrzega sobie prawo użytkowania 10-ciu boksów na wozy osobowe...", zaś jak wynika m.in. z pisma [...] z 20 lutego 1981 r. nr [...], to rzeczywistą datą przekazania omawianego terenu Wojewódzkiej [...] był dzień 1 stycznia 1953 r.).
Niezależnie od samego faktu użytkowania przez wnioskodawcę wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości i wykorzystywania jej w związku z budową [...], począwszy od listopada 1949 r. do końca roku 1952, odnosząc się do uwag odwołujących, nie można pominąć także i tej ważnej okoliczności, iż wnioskodawca w okresie tym ponosił szereg wspomnianych m.in. w piśmie [...] z 19 czerwca 1951 r. nakładów, których celem było zaadaptowanie, odpowiednie przystosowanie oraz rozbudowanie infrastruktury już istniejącej na terenie parceli l. kat. [...], tak aby była ona jak najbardziej przydatna dla realizacji zadań pełnionych przez Państwowe Przedsiębiorstwo Wyodrębnione [...] nakładów poczynionych przy adaptacji garaży "[...]" w zestawieniu z 23 maja 1952 r., których łączna kwota już wówczas wyniosła ponad 58.000 zł, znalazły się nakłady poniesione m.in. na liczne remonty, wyposażenie w instalację elektryczną, a także instalację centralnego ogrzewania. Jeśli chodzi natomiast o znajdujący się na nieruchomości budynek położony od strony ulicy [...], to i on był wykorzystywany w związku z realizacją celu wywłaszczenia. Jak bowiem wskazano w powoływanym już protokole z czynności komisyjnej zarządzonej pismem PWRN w K. z 16 maja 1952 r. nr [...] "cała przestrzeń będąca przedmiotem wywłaszczenia jest zabudowana budynkami murowanymi a to: od strony południowo-zachodniej tj. od ul. [...] domem jednopiętrowym, zamieszkałym przez osoby prywatne oraz pracowników [...]". Fakt użytkowania przynajmniej w części w/w budynku na cele mieszkalne potwierdził również przesłuchany w charakterze świadka przez Prezydenta Miasta K. A. M. (z kolei w drugim budynku znajdującym się na tej nieruchomości potwierdził on istnienie pomieszczeń biurowych "[...]", zauważając, iż "wydaje mi się, że były tam biura [...] i biura [...]. Było to jakoś ze sobą połączone, [...] o ile mi wiadomo była tam czasowo" - w opinii organu II instancji, jak słusznie zauważył Prezydent Miasta K., przytoczone zeznania choć nie do końca pewne ze względu na fakt, iż świadek wielu okoliczności już nie pamiętał, w znacznej części pozostają w zgodności ze stanem nieruchomości wynikającym z przytoczonych dokumentów: prawdopodobnym jest na przykład, iż równoczesne korzystanie z wywłaszczonej nieruchomości przez "[...]" oraz [...] (Wojewódzką [...]) miało miejsce w okresie od czerwca przekazanie nieruchomości na rzecz tego ostatniego podmiotu).
Jednocześnie odnosząc się zarzutów dotyczących dopuszczalności wydania samej decyzji wywłaszczeniowej Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. K. z 23 sierpnia 1952 r. nr [...] i jej prawidłowości, organ II instancji zauważył, iż ocena prawidłowości i zgodności z prawem tego orzeczenia nie może odbywać się w toku postępowania o zwrot tej nieruchomości.
Jako niezasadny ocenił zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Organ I instancji ustalił, iż nakłady poniesione przy adaptacji garaży "[...]" przez P.P. W. [...] zawarte są w wykazie datowanym na dzień 23 maja 1952 r. Jedna z kolumn zestawienia: "data rachunku" zawiera daty rachunków wskazujące iż w latach 1950 - 1951 zostały wykonane: projekty i ich oceny, a następnie liczne remonty: m.in. centralnego ogrzewania i instalacji elektrycznej. W aktach sprawy znajduje się również protokół przejęcia z 25 czerwca 1952 r., na podstawie którego przedstawiciel transportu P.P.W. [...] i oraz przedstawiciel Wydziału Kwaterunkowego P.P.W. [...] przekazali pomieszczenia garażowe oraz biurowe i magazynowe przy ul. [...] w K. użytkowanych przez P.P.W.[...] dla Wojewódzkiej [...] Prezydent Miasta K. wskazał również, iż przepis art. 43 ust. 1 zamieszczony w przepisach karnych dekretu stanowi, że: "Kto przed uzyskaniem podlegającego wykonaniu orzeczenia wywłaszczeniowego albo bez zezwolenia właściwej władzy, wydanego w trybie określonym w dekrecie, obejmuje w posiadanie cudzą nieruchomość w całości lub części albo też w inny sposób narusza cudze prawo własności nieruchomości - podlega karze aresztu do lat dwóch".
W protokole sporządzonym przez przedstawicieli Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. [...], spisanym w dniu 23 maja 1952 r. w obecności m.in. pełnomocnika J. i O. M., wskazano natomiast, iż dnia 15 listopada 1949 r. poprzedni posiadacz (TOR - techniczna obsługa rolnictwa) przekazał protokolarnie całą nieruchomość "do użytkowania [...] Przedsiębiorstwu Państwowemu Wyodrębnionemu". To przedsiębiorstwo prowadziło z właścicielami negocjacje w sprawie wysokości czynszu dzierżawnego, zaliczania i zabezpieczenia nakładów, o czym informowano w piśmie z 19 czerwca 1951 r.
W ocenie Wojewody nie sposób przyjąć w takiej sytuacji, iż wnioskodawca wywłaszczenia zajął nieruchomość w sposób bezprawny, skoro prowadzono rozmowy odnośnie umownego uregulowania tej sprawy.
Realizacja celu wywłaszczenia na objętej roszczeniem nieruchomości nie wynika z faktu prowadzenia prac remontowych czy dokonywania nakładów o charakterze inwestycyjnym, zarówno przed datą formalnego wywłaszczenia, czy też po tej dacie. Skoro bowiem zidentyfikowanym celem wywłaszczenia było wykorzystanie nieruchomości zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem, czyli korzystanie z zespołu garaży wraz z infrastrukturą umożliwiającą obsługę i serwis pojazdów mechanicznych, to samo użytkowanie (z którego wynikają też konieczność utrzymania obiektu w należytym stanie, a więc dokonywania adaptacji i remontów) w okresie po dacie wywłaszczenia, musi zostać uznane za realizację celu.
Jednocześnie z uwagi na śmierć w toku prowadzonego postępowania odwoławczego strony postępowania tj. A. R., której następcą prawnym na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w C. Wydział I Cywilny z 31 sierpnia 2018 r. sygn. akt I Ns 439/18 jest R. R. koniecznym było uchylenie przez organ odwoławczy w części zaskarżonej decyzji i wydanie orzeczenia w pełni zgodnego z aktualnym stanem faktycznym i prawnym sprawy tj. w zmienionym aspekcie podmiotowym sprawy.
R. R. wniósł do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w K. skargę na decyzję Wojewody, domagając się jej uchylenia jak i uchylenia poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
- art. 153 p.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie przez organ wydający decyzję oceny prawnej i wskazań, co do dalszego postępowania zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 14 kwietnia 2014 roku w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 1269/13, tj.:
nieustalenie faktycznego celu wywłaszczenia nieruchomości,
przyjęcie, iż celem wywłaszczenia Nieruchomości było "zajęcie garaży, pomieszczeń użytkowych, biurowych wraz z kamienicą frontową (dawne garaże [...]) do wykorzystania zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem, ergo przyjęcie, że cel ten sprowadzał się do wykorzystania istniejących już i użytkowanych budynków przy ul. [...], nie zaś na realizowaniu nowej inwestycji (np. budowy obiektów),
c) przyjęcie, że nakłady poczynione na nieruchomości przed datą jej wywłaszczenia potwierdzają realizację celu wywłaszczenia (sic!) i tym samym, że powyższe stanowi przesłankę do odmowy zwrotu nieruchomości skarżącemu, w przysługującym mu udziale;
- art. 7, 77 i 80 K.p.a. poprzez:
błędną i wykraczającą poza ramy logicznego rozumowania ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcie, że faktycznym i zrealizowanym celem wywłaszczenia nieruchomości było jej zajęcie do wykorzystania "zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem",
błędną i wykraczającą poza ramy logicznego rozumowania ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcie, iż nieruchomość została przejęta od prawowitego właściciela w sposób zgodny z prawem i obowiązującymi procedurami wywłaszczeniowymi - czego potwierdzeniem ma być rzekomo protokół z 23 maja 1952 roku sporządzony przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K.,
- art. 77, 80 oraz 107 § 3 k.p.a. poprzez rozpatrzenie materiału dowodowego z pominięciem treści istotnych dokumentów tj. pisma Departamentu Organizacyjno - Prawnego z 19 maja 1951 roku, znak. [...] oraz pisma Przedsiębiorstwa Państwowego Wyodrębnionego [...] z 19 czerwca 1951 roku, przy jednoczesnym braku wskazania, czy dokumentom tym organ przyznał walor wiarygodności oraz czy ich treść została uwzględniona przy wydawaniu decyzji meriti; - art. 136 ust 3 i art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez ich błędną interpretację i przyjęcie, że w przypadku nieruchomości nie doszło do ziszczenia przesłanki warunkującej zasadność jej zwrotu na rzecz skarżącego.
W uzasadnieniu opisane wyżej zarzuty zostały rozwinięte.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:
Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, w tym w zakresie legalności decyzji administracyjnych i stosują środki określone w ustawie (art. 1 i art. 3 p.p.s.a.). W ramach swej kognicji sąd administracyjny bada czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do dyspozycji art. 134 § 1 p.p.s.a.
Zgodnie z z przepisem art. 145 § 1 p.p.s.a. w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wtedy uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. W razie nieuwzględnienia skargi w całości lub w części sad oddala skargę w całości lub w części , stosując przepis z art. 151 p.p.s.a.
Skarga nie jest zasadna.
Przedmiotem skargi jest decyzja Wojewody z 15 listopada 2018 r., która organ odwoławczy uchylił część decyzji Prezydenta M. K. z dnia 31 marca 2017 r. orzekającej o odmowie zwrotu działek ewidencyjnych: nr [...] o pow. 0,2895 ha i nr [...] o pow. 0,0231 ha, położonych w obrębie [...], jednostka ewidencyjna [...] m. K., objętych księgą wieczystą nr [...], odpowiadających parceli l. kat. [...] b. gm. kat. P. , na rzecz A. R. i orzekł o odmowie zwrotu działek ewidencyjnych: nr [...] o pow. 0,2895 ha i nr [...] o pow. 0,0231 ha, położonych w obrębie [...] jednostka ewidencyjna [...] m. K., objętych księgą wieczystą nr [...], odpowiadających parceli l. kat. [...], b. gm. kat. P. , na rzecz R. R., w stosunku do przysługującego mu udziału w ww. nieruchomości. Należy też dodać, że jakkolwiek od decyzji organu I instancji odwołanie złożyli oprócz A. R. także E. J., J. J., B. J. i M. T., to ze względu na śmierć A. R., która nastąpiła po wszczęciu postępowania odwoławczego Wojewoda zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości w stosunku do udziału przypadającego A. R. do czasu ustalenia jej następcy prawnego. Postępowanie to zostało podjęte z udziałem R. R. - który zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w C. Wydział I Cywilny z dnia 31 sierpnia 2018 r. sygn. akt I Ns 439/18 jest następcą prawnym A. R. - i zakończyło się wydaniem zaskarżonej decyzji uwzględniającej aktualnym stanem faktycznym i prawnym sprawy w jej zmienionym aspekcie podmiotowym. W stosunku do odwołań pozostałych stron postepowania zwrotowego organ odwoławczy rozstrzygnął w decyzji z dnia 4 października 2018 r. znak [...] W ocenie Sądu takie postępowanie organu odwoławczego należy ocenić jako prawidłowe.
Przechodząc do meritum rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że znajdują w niej zastosowanie przepisy ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 1774 z późn. zm., dalej "u.g.n."). Zgodnie z treścią art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. W myśl art. 137 ust. 1 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:
1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo
2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
Należy przy zwrócić uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11 (Dz. U. poz. 376), zgodnie z którym art. 137 ust. 1 u.g.n. w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z wyroku tego wynika, że jeżeli nieruchomość zawnioskowana do zwrotu została wywłaszczona przed dniem 27 maja 1990 r., czyli datą komunalizacji z mocy prawa nieruchomości Skarbu Państwa, którymi władały jednostki samorządu terytorialnego, zaś cel wywłaszczenia został zrealizowany przed dniem 22 września 2004 r., czyli dniem wejścia w życie aktualnego brzmienia art. 137 ust. 1 u.g.n., nie można uznać, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Realizacja tego celu w terminach, wymienionych w art. 137 ust. 1 u.g.n. nie ma w takiej sytuacji znaczenia, tj. nie jest istotne, czy prace rozpoczęto w ciągu 7 lat od uostatecznienia się decyzji wywłaszczeniowej oraz czy zakończono je w ciągu 10 lat od tegoż momentu. W świetle powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego w wypadku nieruchomości wywłaszczonych przed dniem 27 maja 1990 r. spełnienie kryteriów zbędności, wymienionych w art. 137 ust. 1 u.g.n. miałoby znaczenie wyłącznie wówczas, gdyby cel wywłaszczenia był realizowany dopiero po dniu 22 września 2004 r. W konsekwencji w okolicznościach rozpoznawanej sprawy terminy wskazane w art. 137 ust. 1 pkt. 1 i 2 nie mają znaczenia dla oceny zbędności wywłaszczonej nieruchomości.
Należy podkreślić, że dla orzeczenia o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej względnie o odmowie zwrotu konieczne jest natomiast ustalenie, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany, co wiąże się z koniecznością ustalenia tego celu. W rozpoznawanej sprawie spór sprowadza się w zasadzie do tej kwestii. Z powyższym wiąże się ściśle zarzut naruszenia przepisów postępowania przez błędna ocenę niewłaściwe rozpatrzenie materiału dowodowego, łącznie z zarzutem pominięcia istotnych dowodów. Sporna kwestią pomiędzy stronami pozostaje także naruszenie normy z art. 153 p.p.s.a. Zważywszy że przedmiotowa sprawa była już przedmiotem kontroli sądowej tut. sądu, należy zwrócić uwagę na treść art.153 p.p.s.a., który stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Związanie sądu administracyjnego tak jak i organu administracji publicznej oceną prawną oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które byłyby sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem (por. wyrok NSA z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt II OSK 518/09). W przypadku zaskarżenia do sądu administracyjnego decyzji zapadłej w wyniku uprzedniego wydania przez sąd wyroku uchylającego, w którym została wyrażona wiążącą ocenę prawną, ponownie rozpoznając sprawę sąd administracyjny obowiązany jest do dokonania kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku. Podporządkowanie się wytycznym sądu i wyrażonej przezeń ocenie prawnej jest bowiem głównym kryterium poprawności nowowydanej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 614/08). Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 p.p.s.a. powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu. W związku z powyższym celowym będzie wskazanie uprzednio wyrażonej oceny przez WSA w Krakowie w wyroku z dnia 5 14 kwietnia 2014 r. sygn. akt II SA/Kr 1269/13, którym po uchyleniu decyzji Wojewody z 18 lipca 2013 r., znak: WS [...] o odmowie zwrotu działek nr [...] i nr [...] obr. [...] j. ew. [...] m. K. sąd wskazał na konieczność ustalenia skonkretyzowanego celu wywłaszczenia, a nadto stanu nieruchomości przed jej zajęciem, zmian w zagospodarowaniu nieruchomości w dalszym okresie, co mogłoby pozwolić na ocenę realizacji celu wywłaszczenia i terminu do uznania zbędności wywłaszczenia dla realizacji celu. W wyroku tym zwrócono także uwagę na zasadność uwzględnienia specyfiki decyzji wywłaszczeniowych wydawanych w trybie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., w tym znaczenia daty zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie.
W ocenie strony skarżącej - jak wskazano wyżej - organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę nie uczynił zadość wymaganiom art. 153 p.p.s.a.
W orzecznictwie sadowo-administracyjnym wskazuje się słusznie, że ustalenie celu wywłaszczenia co do zasady następuje poprzez przywołanie celu, jaki podano w decyzji wywłaszczeniowej, jednak w sytuacji, gdy cel ten określony jest w decyzji w sposób ogólnikowy, to organ prowadzący postępowanie o zwrot jest zobowiązany doprecyzować w postępowaniu dowodowym cel wywłaszczenia, dążąc do jego skonkretyzowania w odniesieniu do danej nieruchomości. To uszczegółowienie (doprecyzowanie) winno nastąpić przede wszystkim na podstawie analizy całej dostępnej dokumentacji, zgromadzonej dla potrzeb przeprowadzenia postępowania wywłaszczeniowego (por.. wyrok WSA w Warszawie z 7 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1440/12; wyrok WSA w Bydgoszczy z 20 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 211/12; wyrok WSA w Poznaniu z 5 grudnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 737/13). Należy przy tym mieć na uwadze, że ustalenia w kwestii precyzyjnego określania celu wywłaszczenia, a następnie jego realizacji są szczególnie trudne w przypadkach, gdy przepisy wywłaszczeniowe, a także ówczesna praktyka nie wymagały doprecyzowania celu wywłaszczenia dopuszczając ogólniejsze określenie zamierzenia dla realizacji którego dochodziło do wywłaszczenia. Taka specyficzna sytuacja miała miejsce pod rządami dekretu Rady Ministrów z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (t.j. Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31 - według stanu prawnego na dzień wydania decyzji wywłaszczeniowej czyli od 31 stycznia 1952r., w brzmieniu wprowadzonym dekretem nowelizującym z dnia 29.12. 1951 r. (Dz.U. 1952 r. nr 4 poz. 25) dalej w skrócie "dekret"), w trybie którego nastąpiło wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości.
Zgodnie z treścią art. 13 ust. 1 wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego następowało na wniosek ubiegającego się o wywłaszczenie, składany do prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Zgodnie zaś z art. 13 ust. 2 pkt 5 dekretu we wniosku o wywłaszczenie należało jedynie w sposób ogólny wskazać cel wywłaszczenia. Jak słusznie zauważa organ odwoławczy, stosownie do art. 39 ust. 1 dekretu, orzeczenie o wywłaszczeniu przenosiło prawo własności nieruchomości na rzecz wywłaszczającego z dniem zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie pomimo tak ogólnie wskazanego celu. Orzeczenie to stanowiło również podstawę do ujawnienia praw w księdze wieczystej. Nadto trzeba mieć na uwadze, że na początku lat 50-tych XX wieku ( a więc wtedy gdy doszło do przedmiotowe wywłaszczenia ), ze względu na uwarunkowania polityczne i gospodarcze, możliwe było nawet zrealizowanie inwestycji będącej celem wywłaszczenia jeszcze przed wydaniem przez właściwy organ orzeczenia o wywłaszczeniu. Artykuł 39 ust. 1 dekretu, zakładający wsteczną moc orzeczenia o wywłaszczeniu, uzasadniał takie właśnie postępowanie ( por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 13. 04. 2017, sygn. akt II SA/Kr 20/17 i w wyroku WSA w Krakowie z dnia .4. 04. 2019 r., sygn. akt II SA/Kr 1619/18.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organ odwoławczy normy z art. 153 p.p.s.a. należy wskazać, że w ocenie Sądu w składzie rozstrzygającym w niniejszej sprawie zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy zastosował się do wskazać zawartych w wyroku WSA w Krakowie z dnia 4 Kwietnia 2014 r. sygn. akt II SA/Kr 1269/13. Przede wszystkim dokonał ustaleń dotyczących celu przedmiotowego wywłaszczenia z uwzględnieniem zebranego materiału dowodowego. W oparciu o przeprowadzona analizę w zaskarżonej decyzji z dnia 15 listopada 2018 r. ustalił, że celem wywłaszczenia - dokonanego orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. K. z dnia 23 sierpnia 1952 r. na wniosek z dnia 13.12. 1951 r. było: w ramach realizacji narodowych planów gospodarczych – " zajęcie zespołu garaży, pomieszczeń użytkowych, biurowych wraz z kamienicą frontową (dawne garaże "[...]") na cele [...] Przedsiębiorstwa Państwowego Wyodrębnionego" do wykorzystania zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem, tj. wykorzystanie istniejących budynków uprzednio już użytkowanych, na których poniesiono określone nakłady o charakterze remontowym, nie zaś realizowanie nowej inwestycji (budowa obiektów)". Trzeba przy tym wskazać, że wobec lakonicznej treści orzeczenia wywłaszczeniowej – jakkolwiek zawierającej oznaczenie nieruchomości przeznaczonej do wywłaszczenia wraz z powierzchnia, z ogólnym opisem co się na niej znajduje, wskazaniem właścicieli, z określeniem, że wywłaszczenie ma polegać na odjęciu prawa własności dotychczasowym właścicielom ( J. i O. M.) z dniem postawienia wniosku o wywłaszczenie tj. z dniem 13.12. 1951 r. na rzecz Skarbu Państwa reprezentowanego przez [...] PPW Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione oraz z wskazaniem, że nieruchomość jest niezbędna dla celów realizacji narodowych planów gospodarczych co stwierdza zezwolenie Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospoda5trczego z 10.07. 1951 r. - organ odwoławczy ponownie przeanalizował całość zebranych dokumentów poprzedzających wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, a także wytworzonych w trakcie wywłaszczenie parceli l. kat. [...] b. gm. P. Z. oznaczonych obecnie jako działki wid. Nr [...] i nr [...] obr. [...], jednostka ewidencyjna [...] m. K.. W oparciu o przedłożone do akt administracyjnych dokumenty, w tym tekst protokołu z czynności komisyjnej zarządzonej pismem z Prezydium WRN w K. z 16 maja 1952 r. nr: [...] - ustalił, że przedmiotowa nieruchomość przekazana została PPW [...] w listopadzie 1949 r. na cele parkowania i napraw technicznych pojazdów mechanicznych. Ustalił także stan zagospodarowania nieruchomości przed wywłaszczeniem, jak również w okresie późniejszym. I tak, uwzględniając pismo PPW [...] z dnia 3 kwietnia 1951 r. skierowane do Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego ustalił, że "nieruchomość powyższa wraz z pobudowanymi garażami niezbędna jest [...] zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem dla realizacji narodowego planu gospodarczego, gdyż na terenie miasta K. nie ma wolnych tego rodzaju obiektów (...) Po zakończeniu przez [...] użytkowania tych garaży przejmie je Ministerstwo Komunikacji departament Samochodowy, które w swym piśmie z [...] 1951 r. wyraziło życzenie w tym kierunku" (tom I nieponumerowanych akt administracyjnych). Istotne jest także pismo PPW [...] z dnia 19 czerwca 1951 skierowane również do [...]., w którym przedsiębiorstwo informuje nie tylko o braku środków na wypłatę odszkodowania za przedmiotową nieruchomość przewidując. iż mimo zaangażowania już pewnych środków w adaptację garaży z tego względu do wywłaszczenia dojdzie w 1952 r.. Podnosi również, że: "nabycie ma być dokonane na rzecz Skarbu Państwa, natomiast użytkownikiem do 1953 r. (wg przewidywań Woj. KPG) będzie [...] Po wybudowaniu własnych obiektów [...]. przekaże użytkowanie innemu wskazanemu wykonawcy narodowych planów gospodarczych np. Min. Komunikacji" (tom I akt adm.) W sprawie nie ulega zatem wątpliwości, że [...] PPW użytkowało przedmiotową nieruchomość jeszcze przed dokonaniem jej formalnego wywłaszczenia, nawet przed złożeniem przez [...] PPW wniosku o dokonanie wywłaszczenia. Z celu wywłaszczenia wskazanego w decyzji wywłaszczeniowej wynika zatem, że wywłaszczenie to polega na odjęciu prawa własności dotychczasowym właścicielom z dniem złożenia wniosku o wywłaszczenie tj. z dniem 12 grudnia 1951 r. i wywłaszczenie to jest na rzecz Skarbu Państwa reprezentowanego przeze PPW [...] i jest niezbędne dla celów realizacji Narodowych Planów Gospodarczych. Cel wywłaszczenia został natomiast określony jako wykorzystanie nieruchomości w ramach realizacji narodowych planów gospodarczych w sposób zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem nieruchomości zabudowanej zespołem garaży wraz z infrastrukturą umożliwiającą obsługę i serwis pojazdów mechanicznych. Oznacza to, że celem wywłaszczenia było użytkowanie garaży wraz infrastrukturą serwisową i biurową z wynikającym stąd obowiązkiem utrzymania obiektu w należytym stanie, a więc dokonywania adaptacji i remontów. Cel wywłaszczenia nie obejmował natomiast obowiązku realizacji nakładów inwestycyjnych na nieruchomości czy szczególnych remontów. W związku z powyższym realizacja tak doprecyzowanego celu wywłaszczenia – wynikającego z całości zebranej dokumentacji – w żadnym wypadku nie wymagała poczynienia nakładów o charakterze inwestycyjnym zarówno przed wywłaszczenie jak i po dacie wywłaszczenia. Dodatkowo należy zauważyć, że doprecyzowany cel przedmiotowego wywłaszczenia jednoznacznie zakładał zmianę podmiotu korzystającego z przedmiotowej nieruchomości gdyż jak wskazano wyżej [...] będzie korzystać z nieruchomości wywłaszczonej na rzecz SP do 1953 r., a potem zostaną one przekazane "innemu wskazanemu wykonawcy narodowych planów gospodarczych". Z przedłożonego do akt administracyjnych protokołu przekazania wynika, że w dniu 5 czerwca 1952 r., nastąpiło przekazanie "pomieszczeń garażowych, biurowych i magazynowych przy ul. [...] w K. użytkowanych przez P>P.W. [...], przydzielonych Wojewódzkiej [...]" , co potwierdza, że do tego czasu nieruchomość była wykorzystywana przez PPW [...], przy czym przedsiębiorstwo [...] to zastrzegło sobie dalsze prawo do jej częściowego użytkowania tj. użytkowania w zakresie 10 boksów garażowych na "wozy osobowe". Odnosząc się do specyfiki wywłaszczania nieruchomości w latach 50-tych dokonywanych w oparciu o dekret z 26 kwietnia 1949 r. trzeba zważyć na treść przepisu art. 1 tego dekretu, zgodnie z którym nieruchomości lub ich części niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych mogą być przejmowane, nabywane, zbywane i przekazywane zgodnie z przepisami niniejszego dekretu. Oznacza to, że ówczesny ustawodawca nie wskazał żadnych innych przesłanek wywłaszczenia nieruchomości poza tym, że ma być ona niezbędna dla "realizacji narodowych planów gospodarczych", w szczególności nie wskazał, że mają to być nieruchomości niezabudowane i muszą być objęte nowo planowaną inwestycją. Przeciwnie ww. regulacja prawna pozwala uznać, że wywłaszczenie może dotyczyć także nieruchomości zainwestowanych, a celem wywłaszczenia może być ich wykorzystywanie w stanie w jakim zostały wywłaszczone, na cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej, jeśli jest związany z realizacja narodowych planów gospodarczych. W tej sytuacji za realizację celu wywłaszczenia należy uznać również i taką sytuację, w której nieruchomość zostaje wywłaszczona po to, aby wykorzystywać ją na taki cel jaki wynika ze stanu jej zagospodarowania (zabudowania) na dzień wywłaszczenia, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie (por. wyrok WSA w Krakowie z 4.04.2019 r. sygn. akt II SA/Kr 1619/18). Nadto należy wskazać, że w okolicznościach rozpoznawanej dla oceny realizacji celu wywłaszczenia sam fakt stosunkowo krótkiego okresu korzystania przez [...] PPW z przedmiotowej nieruchomości w szczególności ze względu na przekazanie nieruchomości Wojewódzkiej [...] - co stosownie do treści pisma [...] z 20 lutego 1981 r. miało miejsce w dniu 1 stycznia 1953 r. – nie ma istotnego znaczenia jako było objęte celem wywłaszczenia. Mając zatem na uwadze powyższe w ocenie Sądu organ odwoławczy uczynił zadość wymaganiom postępowania administracyjnego i nie naruszył normy art. 153 p.p.s.a. Dokonał bowiem rekonstrukcji ogólnie określonego celu wywłaszczenia, wskazując stan zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości przed wywłaszczeniem jak również stan jej zainwestowania po złożeniu wniosku wywłaszczeniowej wyjaśniając, że na nieruchomości nie zostały poczynione nakłady związane z realizacją nowej inwestycji lecz tylko takie, które wynikały z koniecznych remontów czy modernizacji obiektów istniejących., . Wyjaśnił także specyfikę wywłaszczania nieruchomości w oparciu o dekret z 26 kwietnia 1949 r.
Sąd nie dopatrzył się również naruszenia procedury wywłaszczeniowej w zakresie przejęcia nieruchomości przez [...], gdyż jak wynika z przedłożonego pisma Prezydium WRN w K. z dnia 23 maja 1952 r. znak L.S.A II 48/61/52 do faktycznego przekazania przedmiotowej nieruchomości "do użytkowania [...] Przedsiębiorstwu Państwowemu Wyodrębnionemu na cele parkowania i napraw technicznych pojazdów mechanicznych tego przedsiębiorstwa" doszło w dniu 15 listopada 1949 r. , przy czym wtedy nieruchomość znajdowała się w posiadaniu TOR –Technicznej Obsługa Rolnictwa. W tych okolicznościach nie zasługuje na uwzględnienie zarzut przejęcia nieruchomości z naruszeniem przepisów dekretu w tym w szczególności art. 43, zgodnie z którym kto przed uzyskaniem podlegającego wykonaniu orzeczenia wywłaszczeniowego albo bez zezwolenia właściwej władzy, wydanego w trybie określonym w dekrecie, obejmuje w posiadanie cudzą nieruchomość w całości lub części albo też w inny sposób narusza cudze prawo własności nieruchomości - podlega karze aresztu do lat dwóch. Nadto trzeba zauważyć, że w dacie faktycznego przejęcia nieruchomości nie była ona już w posiadaniu ówczesnych właścicieli tj. J. i O. M., a oni sami nie wystąpili o zastosowanie przepisu art 43 dekretu. Niezależnie od powyższego należy zauważyć, ze przepis ten nie znajduje zastosowania w okolicznościach rozpoznawanej sprawy gdyż jest to przepis o charakterze karnym, a więc związany jest z osobistą odpowiedzialnością osoby fizycznej, która dopuszcza się czynu określonego w tym przepisie tj. objęcia w posiadanie cudzej nieruchomość w całości lub części" albo "naruszenia cudzego prawa własności nieruchomości w inny sposób". Nie jest też rzeczą organów administracyjnych ustalanie czy miało miejsce przestępstwo opisane w art. 43 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 roku, a w szczególności kto je popełnił, w czyim imieniu ,względnie na czyją rzecz działał. Nie budzi natomiast wątpliwości, że sporna nieruchomość nie została przejęta bezpośrednio od ówczesnych właścicieli, co wynika z ww. protokołu "czynności komisyjnej" z dnia 23 maja 1952 r., w której brał również udział pełnomocnik właścicieli.
Konkludując, należy wskazać, że w ocenie Sądu organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę nie uchybił przepisom postępowania w tym art. 7, art. 77 § 1, art. oraz 80 i 107 § 3 k.p.a., dochował również wymaganiom art 153 p.p.s.a. i nie naruszył norm z art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n.
Mając na powyższe na uwadze, na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.