II SA/Ke 999/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KielcachKielcach2020-12-31
NSAinneŚredniawsa
świadczenie pielęgnacyjnerentaniepełnosprawnośćprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymidecyzja kasacyjnaart. 138 k.p.a.Trybunał Konstytucyjnyzbieg świadczeń

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił sprzeciw od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego uchylającej decyzję o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że organ odwoławczy prawidłowo zastosował art. 138 § 2 k.p.a.

Sprawa dotyczyła sprzeciwu T. W. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która uchyliła decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium wskazało na błędy proceduralne organu pierwszej instancji, w tym pominięcie istotnych przepisów dotyczących zbiegu prawa do renty i świadczenia pielęgnacyjnego oraz brak pouczenia wnioskodawcy. Sąd administracyjny, rozpoznając sprzeciw, ocenił jedynie zasadność zastosowania przez Kolegium art. 138 § 2 k.p.a., a nie meritum sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach rozpoznał sprzeciw T. W. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach, która uchyliła decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na ojca. Organ pierwszej instancji odmówił świadczenia, opierając się na przepisie uznanym za niezgodny z Konstytucją, a także pominął fakt pobierania przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło tę decyzję, wskazując na naruszenia przepisów postępowania i konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ pierwszej instancji, w tym pouczenia wnioskodawcy o możliwości wyboru świadczenia pielęgnacyjnego lub renty. Sąd administracyjny, rozpoznając sprzeciw od decyzji kasacyjnej Kolegium, podkreślił, że jego rolą jest kontrola jedynie istnienia przesłanek do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., a nie merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Sąd uznał, że Kolegium prawidłowo zastosowało art. 138 § 2 k.p.a., ponieważ organ pierwszej instancji dopuścił się istotnych uchybień proceduralnych, które uniemożliwiły merytoryczne rozpatrzenie sprawy. W związku z tym, sąd oddalił sprzeciw.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, sąd administracyjny rozpoznający sprzeciw od decyzji wydanej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania takiej decyzji, a nie meritum sprawy.

Uzasadnienie

Instytucja sprzeciwu od decyzji kasacyjnej ma na celu kontrolę prawidłowości zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. przez organ odwoławczy, a nie ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (11)

Główne

p.p.s.a. art. 64a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Reguluje możliwość wniesienia sprzeciwu od decyzji wydanej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a.

p.p.s.a. art. 64e

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres kontroli sądu administracyjnego rozpoznającego sprzeciw od decyzji kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 151a § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzeczenia sądu oddalającego sprzeciw.

Pomocnicze

u.ś.r. art. 17 § 1b

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie różnicowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

u.ś.r. art. 17 § 5

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Przepis w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, uznany za niezgodny z Konstytucją RP.

u.ś.r. art. 27 § 5

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Reguluje zasadę wypłaty jednego świadczenia w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, w tym świadczenia pielęgnacyjnego.

k.p.a. art. 138 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia.

k.p.a. art. 9

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych.

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 77 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 15

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada dwuinstancyjności postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ odwoławczy prawidłowo zastosował art. 138 § 2 k.p.a. z uwagi na istotne naruszenia przepisów postępowania przez organ pierwszej instancji.

Odrzucone argumenty

Zarzuty skarżącego dotyczące meritum sprawy, które nie mogły być badane przez sąd w postępowaniu ze sprzeciwu.

Godne uwagi sformułowania

sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. brak poprawnie przeprowadzonego przez organ niższej instancji postępowania uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy, ponieważ w celu naprawienia błędu musiałby przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w całości albo w znacznej części, a do tego nie jest uprawniony.

Skład orzekający

Dorota Pędziwilk-Moskal

przewodniczący sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja zakresu kontroli sądu administracyjnego w postępowaniu ze sprzeciwu od decyzji kasacyjnej oraz prawidłowość stosowania art. 138 § 2 k.p.a."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej procedury sprzeciwu od decyzji kasacyjnej, a nie meritum sprawy świadczeń rodzinnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego w postępowaniu administracyjnym, a mianowicie zakresu kontroli sądu nad decyzjami kasacyjnymi organów odwoławczych. Choć nie jest to sprawa o przełomowym znaczeniu prawnym, jest istotna dla praktyków prawa administracyjnego.

Kiedy sąd może uchylić decyzję organu? Kluczowa rola sądu w kontroli decyzji kasacyjnych.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Ke 999/20 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2020-12-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-11-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Dorota Pędziwilk-Moskal /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono sprzeciw
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a)
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 64a, art. 151a par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 138 par. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 grudnia 2020 r. sprawy ze sprzeciwu T. W. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 16 października 2020 r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala sprzeciw.
Uzasadnienie
Zaskarżoną sprzeciwem decyzją z 16 października 2020 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, po rozpatrzeniu odwołania T. W., na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchyliło w całości decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy K. z 11 sierpnia 2020 r. znak: [...], którą odmówiono wyżej wymienionemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na ojca i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że 31 lipca 2020 r. skarżący wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem – W. W., który jest wdowcem. W. W. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z 27 maja 2020 r. wydane do 30 maja 2021 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności we W. Wnioskodawca – T. W. orzeczeniem Lekarza orzecznika ZUS został uznany za częściowo niezdolnego do pracy do 31 lipca 2023 r. Z tego tytułu otrzymuje rentę do 31 lipca 2023 r.
Dalej Kolegium podało, że organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111) zwanej dalej "u.ś.r.", gdyż niepełnosprawność u jego ojca powstała po 25 roku życia.
Kolegium powołując wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 wyjaśniło, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Niezależnie od powyższego Kolegium podniosło, że skarżący pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy przyznaną do 31 lipca 2023 r., co organ pierwszej instancji pominął, a w konsekwencji nie zbadał istotnej z punktu widzenia niniejszej sprawy przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Jednocześnie powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 Kolegium wskazało, że powyższy przepis utracił moc w zakresie, w jakim stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Strona wnioskująca o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a uprawniona do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy obowiązana jest do wyboru jednego z tych świadczeń, gdyż nie może pobierać jednocześnie obu tych świadczeń.
Kolegium podkreśliło, że obowiązkiem organu pierwszej instancji wynikającym z art. 9 k.p.a. było poinformowanie wnioskodawcy o możliwości wyboru jednego spośród dwóch świadczeń, tj. pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego, przy czym, wybór świadczenia pielęgnacyjnego realizowany jest przez złożenie przez stronę do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty i przedłożenie do organu ds. świadczeń rodzinnych decyzji ZUS-u (KRUS-u) o wstrzymaniu jej wypłaty. O powyższym organ pierwszej instancji nie pouczył skarżącego, ani nie wezwał do złożenia brakujących dokumentów, co skutkowało przedwczesną odmową przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Sprzeciw od powyższej decyzji Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł T. W., zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zakresie wynikającym z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 poprzez uzależnienie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od zawieszenia wypłaty renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości bez zawieszenia wypłaty przyznanej mu renty, a nadto o wyrównanie i wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego za okres od powstania znacznego stopnia niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. W piśmie procesowym z 7 grudnia 2020 r. wniósł "o dołączenie dodatkowej skargi w ww. sprawie i wydanie orzeczenia w stosunku do obu skarg" tj. również skargi na decyzję organu pierwszej instancji znak: [...], żądając jej uchylenia.
W odpowiedzi na sprzeciw Kolegium wniosło o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zakwestionowanej sprzeciwem decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 64a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (test jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. (art. 64e p.p.s.a.). Dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. sąd administracyjny nie jest zatem władny odnosić się do meritum sprawy. Rola sądu administracyjnego kontrolującego decyzję o charakterze kasacyjnym sprowadza się do analizy przyczyn, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej tym unormowaniem, a w przypadku uznania, że uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi nie wynikało z przyczyn wymienionych w art. 138 § 2 k.p.a., sąd uwzględnia sprzeciw (art. 151a § 1 p.p.s.a).
Celem ustanowienia instytucji sprzeciwu od decyzji, uregulowanej w przepisach rozdziału 3a działu III p.p.s.a, jest zmniejszenie liczby pochopnie wydawanych przez organy odwoławcze decyzji kasacyjnych na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., pomimo istniejącej obiektywnie możliwości załatwienia sprawy merytorycznie i wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 1 pkt 1 lub 2 k.p.a. Sprzeciw od decyzji kasacyjnej powinien mobilizować organ odwoławczy do wykonania jego ustawowej funkcji wynikającej z obowiązku dwukrotnego merytorycznego, a nie wyłącznie kontrolnego rozpatrzenia sprawy (por. wyroki NSA z 7 grudnia 2017 r., sygn. II OSK 3011/17 oraz II OSK 3012/17).
Zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Jednocześnie, przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Z treści cytowanego przepisu jasno wynika, że organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia jedynie wtedy, gdy postępowanie w pierwszej instancji zostało przeprowadzone z naruszeniem norm prawa procesowego, a więc gdy organ pierwszej instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w takim zakresie, czy w taki sposób, że wadliwość ta miała istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Zwrot "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy", będący podstawą zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., jest natomiast równoznaczny z brakiem przeprowadzenia przez organ pierwszej instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części, bądź też z przeprowadzeniem go w sposób niezgodny z podstawowymi zasadami tego postępowania, co uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Brak poprawnie przeprowadzonego przez organ niższej instancji postępowania uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy, ponieważ w celu naprawienia błędu musiałby przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w całości albo w znacznej części, a do tego nie jest uprawniony.
Sąd administracyjny w ramach kontroli zgodności z prawem rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. ocenia, czy organ odwoławczy powinien był podjąć rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, czy też zaszła konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego w takim zakresie, który z uwagi na obowiązek zachowania dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.) oraz obowiązek wyjaśnienia podstawowych okoliczności stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) uzasadniał przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a jednocześnie w postępowaniu przed organem pierwszej instancji doszło do uchybień natury proceduralnej, które można określić jako istotne (por. wyrok NSA z 16 października 2019 r., sygn. II OSK 3080/19).
Koniecznym warunkiem podjęcia rozstrzygnięcia, o którym mowa art. 138 § 2 k.p.a. jest uprzednie zrekonstruowanie normy prawa materialnego, adekwatnej dla danej sprawy administracyjnej (przedmiotu postępowania) i następcze dokonanie jej interpretacji. Dopiero wówczas możliwe bowiem będzie poprawne zidentyfikowanie faktów prawotwórczych dla danej sprawy administracyjnej, których niewyjaśnienie w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy będzie przesłanką rozstrzygnięcia kasacyjnego. Innymi słowy, w uzasadnieniu decyzji istotne są nie tyle wskazania, co do okoliczności, jakie należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy (art. 138 § 2 zd. 2 k.p.a.), ale nieobarczone błędem wytyczne w zakresie interpretacji przepisów, mogących znaleźć zastosowanie w sprawie (art. 138 § 2a k.p.a.), gdyż to właśnie te normy prawa materialnego konkretyzują przedmiot postępowania administracyjnego i wiążąco kształtują sytuację prawną jej adresata. W świetle art. 138 § 2 k.p.a. konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy, mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, należy więc oceniać przez pryzmat przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w danej sprawie, co oznacza, że art. 64e p.p.s.a należy rozumieć w ten sposób, że sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw od decyzji ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania jej na podstawie w art. 138 § 2 k.p.a., ale czyni to w świetle przepisów prawa materialnego, mogących mieć zastosowanie w danej sprawie (por. wyrok NSA z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. II OSK 3311/19).
Z akt niniejszej sprawy bezspornie wynika, że w dacie złożenia wniosku
o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżący ma ustalone prawo do renty
z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 1 sierpnia 2018 r. do 31 lipca 2023 r.
(k. 8 akt administracyjnych). Wójt Gminy K. decyzją z 11 sierpnia 2020 r. odmówił T. W. przyznania wnioskowanego świadczenia, wskazując na brak spełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki tj. ojca skarżącego powstała po 25 roku życia. Odnosząc się do powyższego Kolegium słusznie wyjaśniło, że przepis, który stanowił podstawę rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Tym samym prawidłowo Kolegium wskazało, że przepis ten nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Ponadto Kolegium trafnie zauważyło, że pomimo, iż skarżący ma przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, organ pierwszej instancji pominął istotny z punktu widzenia niniejszej sprawy art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Jednocześnie Kolegium słusznie wskazało, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 uznał, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zakresie w jakim stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Z powyższego wyroku wynika, że jeżeli osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, to nie ma do niej zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Trybunał Konstytucyjny przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów - rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, mimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Trybunał dostrzegł nadto, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego.
Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana w ten sposób, że te podmioty, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. pozbawiono świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20). Jednocześnie, tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r., umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach.
W świetle powyższego, nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Należy tylko rozwiązać problem zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do świadczenia emerytalno-rentowego.
Sąd w rozpoznawanej sprawie podziela stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością renty (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo, tj. w wysokości 1971,00 zł miesięcznie (kwota podana zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 4 listopada 2020 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2021, M.P. z 2020 r. poz.1031) i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Bardziej trafne jest więc rozwiązanie polegające na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego (por. wyroki NSA: 27 maja 2020 r., sygn. 2375/19; 24 sierpnia 2020 r., sygn. I OSK 650/20).
W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w którym wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
Biorąc pod uwagę powyższe uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy może zrealizować uprawnienie do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego poprzez złożenie do organu emerytalno-rentowego ZUS wniosku o zawieszenie prawa do renty.
W świetle okoliczności rozpatrywanej sprawy, na aprobatę zasługuje stanowisko Kolegium, że sprawa ta nie została należycie wyjaśniona przez organ pierwszej instancji. Z lektury uzasadnienia organu pierwszej instancji wynika, że jedynym powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, było oparcie rozstrzygnięcia na niezgodnym z Konstytucją RP art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Organ pierwszej instancji nie poinformował skarżącego o możliwości wyboru świadczenia, o możliwości zawieszenia pobieranej renty, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, co w świetle poglądów orzecznictwa, podzielanych przez Sąd w kontrolowanej sprawie, umożliwiłoby wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Organ pierwszej instancji uchybił w ten sposób obowiązkom wynikającym z art. 9, art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., tj. nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, nie zebrał w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Brak ten nie może być naprawiony na etapie postępowania odwoławczego w trybie art. 136 k.p.a., ponieważ są to kwestie o zasadniczym znaczeniu dla rozstrzygnięcia sprawy, a czynności, które musiałyby być podjęte przekraczają zakres uzupełniającego postępowania dowodowego, co stanowiłoby naruszenie zasady dwuinstancyjności (art. 15 k.p.a. w zw. z art. 78 Konstytucji RP). Okoliczności sprawy wskazują, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania - art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy miał bezpośredni wpływ na treść rozstrzygnięcia. Tym samym przesłanki zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. zostały spełnione.
Odnosząc się do zawartego w treści sprzeciwu żądania skarżącego dotyczącego przyznania mu przez Sąd świadczenia pielęgnacyjnego, wyjaśnić należy, że rolą sądów administracyjnych jest kontrola orzeczniczej działalności organów administracji publicznej pod kątem jej zgodności z prawem. Oznacza to, że sąd nie zastępuje organów administracji i nie wydaje decyzji o przyznaniu albo odmowie przyznania określonych uprawnień, lecz rozstrzyga, czy dane orzeczenie (decyzja, postanowienie) zostało wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa materialnego i procesowego. W przypadku uznania, że organ naruszył prawo, sąd, w zależności od stopnia tego uchybienia, stwierdza nieważność zaskarżonego orzeczenia albo uchyla je, dając wytyczne co do dalszego toku postępowania administracyjnego. Natomiast uznanie przez Sąd, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem powoduje oddalenie sprzeciwu.
W nawiązaniu do zawartego w piśmie procesowym z 7 grudnia 2019 r. wniosku skarżącego o uchylenie przez Sąd decyzji organu pierwszej instancji wyjaśnić należy, że zaskarżoną sprzeciwem decyzją Kolegium uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy K. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi.
Skoro podniesione w sprzeciwie zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, uznając, że zaskarżona sprzeciwem decyzja Kolegium odpowiada prawu, orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie 151a § 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI