II SA/KE 96/25

II SA/Ke 96/25 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2025-04-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Jacek Kuza /sprawozdawca/
Renata Detka
Sylwester Miziołek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne
Zabytki
Skarżony organ
Generalny Konserwator Zabytków
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151, art. 3 par. 2 pkt 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1292
art. 22 ust. 2, art. 3 pkt 1
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi P. W. na czynność materialno- techniczną Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Kielcach z dnia 4 grudnia 2024 r. znak: [...] w przedmiocie włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków. oddala skargę.
Uzasadnienie
Czynnością z 4 grudnia 2024 r., podjętą na podstawie art. 22 pkt 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jedn. 2024 r. poz. 1292) dalej zwanej: "u.o.z." oraz § 15 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (tekst jedn. 2021 r. poz. 56), dalej przywoływanego jako "rozporządzenie z 26 maja 2011 r.", Świętokrzyski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Kielcach (dalej także jako ŚWKZ) zawiadomił o włączeniu karty do wojewódzkiej ewidencji zabytków nieruchomych. Zawiadomieniem objęty został Budynek Dworca Kolejowego - obecnie dom pracowników PKP w Ćmielowie, działka nr ew. 756, gm. Ćmielów, powiat ostrowiecki, obręb: 0001 Ćmielów.
W treści zawiadomienia wskazano, że w związku z odbiorem zawiadomienia
o zamiarze sporządzenia karty wojewódzkiej ewidencji zabytków nieruchomych województwa świętokrzyskiego, po upływie terminu wskazanego w § 15 pkt 4 rozporządzenia z 26 maja 2011 r., stosownie do § 15 pkt 7 tego rozporządzenia, ŚWKZ w Kielcach przekazuje w załączeniu potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię włączonej do wojewódzkiej ewidencji zabytków nowej karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego.
W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą czynność, domagając się stwierdzenia jej bezskuteczności [..] S.A. w Warszawie, zaskarżonej czynności zarzuciły naruszenie:
- art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności powodów, dla których przedmiotowy budynek został uznany za zabytek;
- art. 3 pkt 1, art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 22 ust. 2 u.o.z. w związku z § 15 ust. 1 rozporządzenia z 26 maja 2011 r., poprzez podjęcie przez organ zaskarżonej czynności w sytuacji, gdy przedmiotowy obiekt nie spełnia przesłanek ujętych w ustawowej definicji zabytku, nie posiada wartości historycznej, artystycznej ani naukowej, a dokonanie zaskarżonej czynności nastąpiło wyłącznie na podstawie dowolnego uznania organu, że obiekt ten posiada wartość historyczną, bez szczegółowego wyjaśnienia przypisanych obiektowi przez organ przymiotów;
- § 10 ust. 1 rozporządzenia z 26 maja 2011 r., poprzez sporządzenie karty ewidencyjnej arbitralnie kwalifikując budynek do kategorii zabytków, bez należytego udokumentowania i wyjaśnienia okoliczności uzasadniających włączenie karty zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków;
- § 14 ust. 1 rozporządzenia z 26 maja 2011 r., poprzez niedokonanie przez organ weryfikacji swojego stanowiska, brak zlecenia badań aktualnego
i faktycznego stanu technicznego budynku, jak również brak zlecenia i nie udokumentowanie jakiejkolwiek opinii bądź ekspertyz, które stanowiłyby uzasadnienie, że obiekt ten w myśl art. 3 pkt 1 u.o.z. przedstawia wartość historyczną i należy objąć go ochroną.
W uzasadnieniu wskazano, że w Karcie Ewidencyjnej Obiektu Nieruchomego w rubryce 1 "Nazwa" wpisano DOM PRACOWNIKÓW PKP - po 1945 roku - w części pomieszczenia dworca kolejowego, zaś w rubryce 2 "Czas powstania" Ok. 1925 r. W Załączniku do karty ewidencyjnej nr 1 wskazano, że budynek dworca w Ćmielowie został wzniesiony w 1885 roku i zniszczony w 1945 roku, przy czym nie został on odbudowany, tylko na potrzeby nowego dworca zaadaptowano przystacyjny budynek mieszkalny wzniesiony nie później niż w latach 2O-tych XX wieku. W tym miejscu nie wskazano żadnych dowodów na potwierdzenie tego faktu, za wyjątkiem stwierdzenia "...Wg mylnych dokumentów [...] jest to budynek zniszczonego dworca, odbudowany w 1977 roku....". W ocenie skarżącej rolą organu było szczegółowo wykazać, na jakiej podstawie przyjął twierdzenia zawarte w rubrykach 1 i 2 karty oraz załączniku karty ewidencyjnej nr 1. Ponadto w dalszej części opisu budynku zawartego w załączniku nr 1 przedstawiono krótką historię stacji kolejowej Ćmielów oraz opis samego budynku. Jednak opis ten odzwierciedla jedynie stan budynku dodatkowo wskazując ogólnie na rozwiązania techniczne zastosowane w budynku, bez żadnego rozwinięcia tych kwestii w kontekście zasadności wpisu.
Dokonując oceny tego wpisu, skarżąca zarzuciła, że organ nie przedstawił żadnych okoliczności pozwalających na uznanie przedmiotowego budynku za zabytek. Nie sposób bowiem uznać za wystarczającą podstawę uzasadniającą wpis przedstawienie krótkiego i bardzo ogólnego opisu historycznego dworca, bez odniesienia się szczegółowo, do daty i okoliczności jego powstania, bez zwrócenia uwagi na kwestie architektoniczne, konstrukcyjne czy historyczne oraz dołączenie zwykłych, nieopisanych fotografii budynku, nie wskazujących jego żadnych wartościowych elementów. Tym samym organ nie wywiązał się z zasad ogólnych postępowania administracyjnego.
Wnoszący skargę zaznaczył, że sporny budynek przez kolejne lata swojego istnienia podlegał zmianom i modernizacjom wykonywanym przez zamieszkujących go najemców. Wykonywane prace zazwyczaj wykonywane były bez dbania o zachowanie pierwotnego stanu budynku lub pomieszczeń oraz bez zachowania techniki z daty jego budowy. Obecny stan techniczny budynku określony jako dobry jest wynikiem tych właśnie działań, przy czym, co istotne, na ich skutek stracił elementy historyczne.
Autorka skargi dalej podniosła, że włączenie spornego obiektu do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków uniemożliwi skarżącej dysponowanie swoimi środkami trwałymi zgodnie z planowanym zagospodarowaniem oraz odpowiednie zarządzanie tym obiektem, a więc ograniczenie prawa własności.
Skarżąca także zarzuciła, że sam fakt spełnienia przez kartę ewidencyjną formalnych wymogów wynikających z § 10 rozporządzenia z 26 maja 2011 r. nie zwalnia organu z obowiązku szczegółowego zbadania, czy dany obiekt wykazuje wartości historyczne, artystyczne lub naukowe. Tymczasem analizując kartę ewidencyjną wraz z załącznikami należy dojść do wniosku, że zawierają one lapidarne, żeby nie wskazać, że żadne informacje odnoszące się do powyższych kryteriów. Uwagę zwraca fakt, że dokonane w tych dokumentach wpisy nie odnoszą się do żadnych elementów architektonicznych, konstrukcyjnych, czy też wyposażenia, uzasadniających zaskarżony wpis.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i wyjaśnił, że budynek identyfikowany pierwotnie jako budynek dworca kolejowego w Ćmielowie (zawiadomienie o zamiarze sporządzenia karty z 25 września 2023 r.), zlokalizowany jest w Ćmielowie, przy ul. Dworcowej 32, na działce nr 756, w miejscu wskazanym na planie oraz określonym przez podane współrzędne geograficzne. W wyniku kwerendy na cele sporządzenia karty oraz złożonych przez [...] wyjaśnień skorygowano nazwę karty na: "dom pracowników PKP - po 1945 r. - w części pomieszczenia dworca kolejowego" doprecyzowując nazwę tak, by precyzyjnie oddawała jego faktyczną funkcję historyczną.
Budynek ten stanowi obiekt murowany, założony na planie prostokąta, o zwartej bryle, pod czterospadowym, łamanym (mansardowym) dachem. Ustawiony jest kalenicą w osi wschód-zachód, elewacje wzdłużne są pięcioosiowe, dwukondygnacyjne, elewacje szczytowe ślepe. Elewacje tynkowane, z dekoracją architektoniczną w formie pilastrów, gzymsów i płycin, obecnie dwukolorowe z rozróżnieniem ścian i detalu architektonicznego. Elewacja południowa ma symetryczny układ prostokątnych okien w dwóch kondygnacjach: na wyodrębnionym cokole podpiwniczenia ustawione są (w narożnikach i między oknami) ciągnące się przed dwie kondygnacje pilastry (6 sztuk), na których wsparty jest szeroki, profilowany, kordonowy (obejmujący cały budynek) gzyms podokapowy. Pomiędzy oknami, w płycinach szerokości otworów okiennych, płaska dekoracja prostokątna z wyciętymi dolnymi narożami. Elewacja północna z wejściem w osi środkowej, podkreślonej płytkim ryzalitem i wieńczonej odcinkową attyką w partii dachu. Nad wejściem okno, po obu stronach dwie symetryczne osie okien, wyodrębnione pilastrami jak w elewacji od południa. Elewacje zachodnia i wschodnia - szczytowe - ślepe, bez otworów okiennych, z pilastrami w narożnikach ścian.
Jest to budynek w typie oficyny mieszkalnej wznoszonej od końca XIX wieku do okresu międzywojennego dla pracowników kolei. Przedmiotowy obiekt powstał w 2 ćw. XX w., po 1915 r., najpewniej ok. 1925 r., w czasie budowy odnogi linii kolejowej Iwanogrodzko-Dąbrowskiej w Ćmielowie. Obiekty wznoszone w tym programie architektonicznym jako budynki mieszkalne lub mieszkalno- biurowe kolei powstawały w wielu miastach regionu - m.in. Sędziszów, Skarżysko-Kamienna - jako architektonicznie spójne z całą infrastrukturą kolejową drogi żelaznej Iwanogrodzko-Dąbrowskiej, pierwszej ważnej i kluczowej dla rozwoju regionu linii kolejowej w końcu XIX w. Jej rola była tak istotna, że w początku XX w., ale również później: w okresie międzywojennym, a niekiedy również po 1945 r., powstawały budynki kontynuujące zastosowane w starszej infrastrukturze formy architektoniczne, również ze względu na podkreślenie spójności i odrębności wizualnej i funkcjonalnej architektury kolejowej. Zwarta bryła, symetryczny układ elewacji, prosty i czytelny detal architektoniczny w powiązaniu z wielospadowym dachem łamanym stanowi zestaw elementów formalnych określających program architektoniczny budownictwa kolejowego regionu świętokrzyskiego od końca XIX do połowy XX w. Budynek posiada więc formę architektoniczną właściwą dla czasu powstania i funkcji oraz jego kontekstu historycznego. Opracowanie architektoniczne związane z programem dekoracyjnym elewacji wskazuje na dbałość o estetykę i architektoniczną szatę obiektu, a stan zachowania obiektu wskazuje, że uległ on nieznacznym przekształceniom zachowując w całości swój zewnętrzny charakter architektoniczny.
Organ zauważył, że żaden z elementów charakterystyki konstrukcyjnej obiektu ujęty w karcie ewidencyjnej nie wskazuje na istotną przebudowę obiektu w okresie po II wojnie światowej. Fakt adaptacji obiektu po 1945 r. na funkcję dworca wskazuje również, że obiekt nie uległ znaczącemu zniszczeniu w wyniku działań wojennych.
Jak wynika z aktualnej oceny stanu zachowania, budynek zachował drewniane stropy parteru i piętra oraz zapewne w większości oryginalną konstrukcję więźby dachowej - stolcowo-krokwiowej, z kleszczami, powszechnie stosowanej w dachach o pierwotnym układzie mansardowym. Zdjęcia stanu zachowania więźby wskazują, że konstrukcja ta jest w zasadniczej części oryginalna, choć widoczne są wzmocnienia późniejsze i częściowa wymiana elementów np. krokwi. Sam kształt, gabaryt, kąty nachylenia połaci dachowej nie mogły jednak ulec zmianie w związku z utrzymaniem głównej ramy nośnej dachu mansardowego. Stan i układ elewacji - dzięki swojej prostocie i symetryczności - również wskazuje na brak istotnych przekształceń, a zachowany detal architektoniczny jest kompletny i w dobrym stanie. Tym samym, analiza konstrukcyjna i architektoniczna wskazuje, że obiekt ten zachował swój pierwotny - historyczny - charakter architektoniczny, a jego struktura - substancja budowlana - jest w znacznym stopniu oryginalna, autentyczna.
W ocenie organu, prowadzone w okresie powojennym prace remontowe i budowlane nie doprowadziły do zmiany jego pierwotnego programu architektonicznego i utraty walorów estetycznych kluczowych tzn. dotyczących zewnętrznej szaty architektonicznej obiektu, a podnoszone współczesne widoczne zmiany z punktu widzenia historycznej formy uznać można za nieistotne. Podnoszona przez [...] "odbudowa budynku dworca w 1977 r." jest więc wątpliwa i nie znajdująca potwierdzenia w substancji budowlanej obiektu.
Organ stwierdził, że przedmiotowy obiekt to budynek o zachowanej niemal autentycznej strukturze (substancji) budowlanej oraz kompletnym, czytelnym i oryginalnym programie architektoniczno-budowlanym, tj. bryle, kubaturze i detalu kształtującym jego szatę architektoniczną i koncepcję artystyczną.
Następnie organ scharakteryzował przesłanki z art. 3 pkt 1 i 2 u.o.z. mające świadczyć o tym, że obiekt określony w karcie jako: "dom pracowników PKP - po 1945 r. - w części pomieszczenia dworca kolejowego" przy ul. Dworcowej 32 w Ćmielowie, należy uznać za zabytek.
Kończąc ŚWKZ w Kielcach zaznaczył, że jako organ ochrony zabytków jest jedynym podmiotem kompetentnym i władnym do oceny wartości zabytkowej obiektów nieruchomych i ruchomych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), przytaczanej dalej jako p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie zaś do art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Włączenie karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków na podstawie art. 22 ust. 2 u.o.z. jest czynnością organu administracji, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (por. uzasadnienie do postanowienia NSA z 18 maja 2021 roku, sygn. II OZ 218/21; dostępnego w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Tym samym, zaskarżona w niniejszej sprawie czynność ŚWKZ w Kielcach podlega kontroli sądowej w trybie i na zasadach określonych w p.p.s.a.
Zgodnie z definicją zamieszczoną w art. 3 pkt 1 u.o.z zabytek to nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Z kolei art. 22 ust. 2 u.o.z. stanowi, że wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa.
Istotnym jest podkreślenie, że organ prowadzący ewidencję zabytków nie jest w świetle ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami zobowiązany do przeprowadzenia jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego w przedmiocie włączenia karty danego obiektu do ewidencji i w związku z tym nie wydaje decyzji administracyjnej, a co za tym idzie nie sporządza pisemnego uzasadnienia, które odzwierciedlałoby motywy i przesłanki podjęcia czynności przez organ. Dlatego nie można skutecznie zarzucić organowi, że prowadził postępowanie administracyjne z naruszeniem przepisów je regulujących. Dopiero w postępowaniu przed sądem administracyjnym, wszczętym na skutek skargi na czynność wojewódzkiego konserwatora zabytków polegającą na włączeniu zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, dopuszczalne jest badanie, czy organ administracji miał usprawiedliwione podstawy włączenia zabytku do ewidencji, czy też, że czynność ta nie była niczym uzasadniona (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 listopada 2018 r. sygn. II OSK 2225/18, dostępny w CBOSA).
Wobec powyższego skoro w rozpoznawanej sprawie nie było prowadzone postępowanie administracyjne, nie może być mowy o naruszeniu art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 i 80 k.p.a., co zostało nietrafnie zarzucone w skardze.
W ocenie skarżącej będący przedmiotem niniejszego postępowania budynek nie powinien być uznany za zabytek, bowiem nie posiada szczególnych walorów artystycznych, historycznych ani naukowych, a dokonanie zaskarżonej czynności nastąpiło na podstawie dowolnego uznania organu.
Odpowiadając na te zarzuty Wojewódzki Konserwator Zabytków w odpowiedzi na skargę podniósł, że dom pracowników PKP - po 1945 r. - w części pomieszczenia dworca kolejowego stanowi budynek w typie oficyny mieszkalnej wznoszonej od końca XIX wieku do okresu międzywojennego dla pracowników kolei. Jego zwarta bryła, symetryczny układ elewacji, prosty i czytelny detal architektoniczny w powiązaniu z wielospadowym dachem łamanym stanowi zestaw elementów formalnych określających program architektoniczny budownictwa kolejowego regionu świętokrzyskiego od końca XIX do połowy XX wieku, a stan zachowania obiektu wskazuje, że uległ on nieznacznym przekształceniom zachowując w całości swój zewnętrzny charakter architektoniczny. Wybudowanie omawianego budynku wiązało się z rozbudową odnogi linii kolejowej Iwanogrodzko-Dąbrowskiej w kierunku wschodnim, poprzez Ćmielów, pierwszej ważnej i kluczowej dla rozwoju regionu linii kolejowej w końcu XIX wieku. Jej rola była tak istotna, że w początku XX wieku, ale i później, powstawały budynki kontynuujące zastosowane w starszej infrastrukturze formy architektoniczne, również ze względu na podkreślenie spójności i odrębności wizualnej i funkcjonalnej architektury kolejowej. Organ zaznaczył, że o wartości historycznej budynku świadczy jego oryginalna struktura budowlana, dobrze zachowany detal i forma architektoniczna oddająca oryginalną dyspozycję architektoniczną, a także forma świadcząca o pierwotnej funkcji i kontekście historycznym (obiekt kolejowy), Z kolei na wartość artystyczną składa się jego kompletność, integralność i dobry stan zachowania prezentujący pierwotną idee estetyczną opartą o wysoką autentyczność substancji budowlanej. Organ także dodał, że obiekt posiada wartość naukową, jako przedmiot badań historycznych i interdyscyplinarnych związanych z architekturą kolejową i rozwojem tej infrastruktury w początkach XX wieku, a jego zachowanie leży w interesie społecznym w związku z postulatem zachowania zabytkowych obiektów o różnorakiej funkcji i formie jako dowód różnorodności dziedzictwa kulturowego, w tym w skali lokalnej, oraz jako materialnego dokumentu historii świadczącego o dziejach Ćmielowa.
Biorąc pod uwagę tę argumentację, która nawiązuje do definicji zabytku określonej w ustawie o ochronie zabytków, nie sposób zarzucić organowi dowolności w podjęciu czynności włączenia karty obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że prowadzone w okresie powojennym prace remontowe i budowlane przy spornym budynku nie doprowadziły do zmiany jego pierwotnego programu architektonicznego i utraty walorów estetycznych kluczowych tzn. dotyczących zewnętrznej szaty architektonicznej, gdyż wymiana stolarki okiennej i drzwiowej utrzymała istniejące lokalizacje i wielkości otworów okiennych, a wymiana pokrycia dachowego utrzymała pierwotny kształt i układ połaci dachowych. Tak więc nie jest trafny pogląd skarżącej, że na skutek prac wykonywanych przy budynku, stracił on elementy historyczne. Z kolei prace adaptacyjne wewnątrz związane z poprawą warunków lokalowych, o ile nie wpływają na ogólną konstrukcję oraz wygląd zewnętrzny budynku, nie mają większego znaczenia dla identyfikacji jego wartości zabytkowych, w przypadku bowiem obiektów ujętych w ewidencji, zasadniczo ochrona konserwatorska i nadzór nad zabytkiem ograniczone są do zewnętrznych cech obiektu, z pominięciem wnętrz.
Wbrew zarzutom skargi organ wykazał datę i okoliczności powstania spornego budynku. Z załączonych do sprawy dokumentów (załącznika nr 1 do karty ewidencyjnej), uszczegółowionych w odpowiedzi organu na skargę wynika, że budynek kolejowy dworca w Ćmielowie został zniszczony w 1945 r. i nie został odbudowany. Dla obsługi pasażerów zaadoptowano jedno z parterowych mieszkań przystacyjnych budynku mieszkalnego, wystawionego nie później niż w latach 20. XX wieku. Budynek ten początkowo został przez organ zidentyfikowany jako budynek dworca kolejowego w Ćmielowie, co wynika z zawiadomienia o zamiarze sporządzenia karty z 25 września 2023 r. Na skutek kwerendy na cele sporządzenia karty oraz złożonych przez stronę skarżącą wyjaśnień (pismo z 30 października 2023 roku) skorygowano nazwę karty na: "dom pracowników PKP - po 1945 r. - w części pomieszczenia dworca kolejowego" (pkt 1 karty) tak, by precyzyjnie oddawała jego faktyczną funkcję historyczną. Nadto w karcie ewidencyjnej podano, że budynek zlokalizowany jest w Ćmielowie, przy ul. Dworcowej 32, na działce nr 756, w miejscu wskazanym na planie (pkt 1 karty) oraz określonym przez podane współrzędne geograficzne (pkt 6 karty), a także przedstawiono zdjęcie obiektu.
Na podstawie powyższych danych można więc bez wątpliwości dokonać identyfikacji omawianego budynku, z danych tych wynika też historia jego adaptacji na budynek dworca kolejowego w Ćmielowie. Ponadto odnośnie daty wybudowania przystacyjnego budynku mieszkalnego zaadoptowanego częściowo po 1945 r. na budynek dworca, w odpowiedzi na skargę doprecyzowano, że jest to budynek w typie oficyny mieszkalnej wznoszonej od końca XIX wieku do okresu międzywojennego dla pracowników kolei. Przedmiotowy obiekt powstał w drugiej połowie XX wieku, po 1915 r., najpewniej około 1925 r., w czasie budowy odnogi linii kolejowej Iwanogrodzko-Dąbrowskiej w Ćmielowie. Obiekty wznoszone w tym programie architektonicznym jako budynki mieszkalne lub mieszkalno- biurowe kolei powstawały w wielu miastach regionu (Sędziszów, Skarżysko-Kamienna) jako architektonicznie spójne z całą infrastrukturą kolejową drogi żelaznej Iwanogrodzko-Dąbrowskiej. Budynek posiada formę architektoniczną właściwą dla czasu powstania i funkcji oraz jego kontekstu historycznego. Ponadto żaden z elementów charakterystyki konstrukcyjnej obiektu ujęty w karcie ewidencyjnej (załącznik nr 1) nie wskazuje na istotną przebudowę obiektu w okresie po II wojnie światowej. Fakt adaptacji obiektu po 1945 r. na funkcję dworca (część pomieszczeń parteru) wskazuje również, że obiekt nie uległ znaczącemu zniszczeniu w wyniku działań wojennych. Nie może więc być mowy, aby objęty niniejszym postępowaniem budynek został wybudowany w 1977 r.
Reasumując powyższe należy stwierdzić, że wbrew argumentacji skargi, organ przedstawił materiał fotograficzny i faktograficzny, który uzasadnia włączenie karty zabytku do ewidencji. Zawartość przygotowanej w 2023 r. karty ewidencyjnej zabytku niewpisanego do rejestru zabytków nieruchomych pozwala na bezsprzeczną identyfikację budynku, wskazuje jego czas powstania i charakteryzuje podstawowe komponenty konstrukcji i programu architektonicznego. Wszystko to pozwala uznać, że działanie organu nie było dowolne i zostało poprzedzone analizą dostępnej dokumentacji. Wprawdzie sama czynność, przejawiająca się w piśmie z 4 grudnia 2024 r. zawiadamiającym o włączeniu obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków, nie zawiera uzasadnienia, jednak – jak powiedziano już wyżej - postępowanie w sprawie włączenia karty ewidencyjnej zabytku ma odformalizowany charakter. Materiał poglądowy załączony do akt sprawy oraz informacje zawarte w odpowiedzi na skargę dają jednak podstawę do uznania, że organ nie działał w sposób dowolny oraz wykazuje, że obiekt którego postępowanie dotyczy ma cechy stanowiące świadectwo minionej epoki i zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną i naukową. Kończąc ten wątek należy podkreślić, że choć zarówno przepisy ustawy o ochronie zabytków jak i rozporządzenie nie wymagają uzasadnienia kart ewidencyjnych, to jednak w niniejszej sprawie, wychodząc naprzeciw oczekiwaniom stron, organ sporządził kartę ewidencyjną zabytku niewpisanego do rejestru w formie rozszerzonej uzupełnioną o nieobowiązkowe załączniki.
Nie można się także zgodzić z zarzutem skargi, że w sprawie doszło do naruszenia § 10 ust. 1 rozporządzenia z 26 maja 2011 r., gdyż karta ewidencyjna zabytku nieruchomego niewpisanego do rejestru została sporządzona w sposób precyzyjny, wskazując główne cechy i komponenty substancji budowlanej, analizując losy zabytku i jego przekształcenia, a także obecny stan zachowania. Ponadto, w celu wskazanie, że prowadzona procedura jest w pełni uzasadniona i obiekt posiada wartości zabytkowe będące podstawą do sporządzenia karty ewidencyjnej, karta ta została przygotowana – jak już wyżej wspomniano – w rozszerzonej formie. W ocenie Sądu zawartość karty jest wystarczająca do rzetelnej oceny - przez uprawniony do tego organ ochrony zabytków - wartości zabytkowych, które są podstawą włączenia karty do wojewódzkiej ewidencji zabytków nieruchomych.
W ocenie Sądu, także procedowanie przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, zgodne z dyspozycją § 14 ust. 1 rozporządzenia z 26 maja 2011 r., nie wykazuje uchybień. Włączenie karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków poprzedzone zostało sprawdzeniem, czy dane tam zawarte są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym, a także czy dokumentacja fotograficzna zabytku umożliwia jego identyfikację. Nie jest zasadny zarzut, że w toku postępowania organ powinien zlecić badania aktualnego i faktycznego stanu technicznego budynku oraz przedłożyć opinię uzasadniającą włączenie sporządzonej nowej karty do wojewódzkiej ewidencji zabytków nieruchomych. Należy zgodzić się w tym zakresie ze stanowiskiem zaprezentowanym w odpowiedzi na skargę, że wojewódzki konserwator zabytków jest organem wyspecjalizowanym, posiadającym wyszkoloną kadrę pracowników zajmujących się zawodowo kwalifikowaniem obiektów jako zabytki oraz oceną ich wartości zabytkowych. Z tych względów organ ten nie jest zobowiązany do zlecania opracowania zewnętrznych opinii, uzasadniających zaliczenie danego obiektu do zabytków w rozumieniu art. 3 pkt 1 u.o.z.
Odnosząc się do podniesionej w skardze kwestii, że konsekwencją włączenia obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków, jest nałożenie na właściciela budynku wielu obowiązków należy stwierdzić, że prawo własności podlega ochronie w art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, jednak nie ma ono charakteru bezwzględnego. Ograniczenia prawa własności, związane z ujęciem nieruchomości w wojewódzkiej ewidencji zabytków, przewidziane zostały w ustawie o ochronie zabytków, w zakresie nienaruszającym istoty tego prawa (art. 64 ust. 3 Konstytucji RP). Zdaniem Sądu, w kontrolowanym przypadku nie mamy do czynienia z ograniczeniem własności naruszającym zasadę proporcjonalności wyrażoną w art. 31 ust. 3 ustawy zasadniczej, tym bardziej, że ograniczenia te, w przypadku nieruchomości i ruchomości wpisanych do wojewódzkiej ewidencji zabytków, sprowadzają się w zasadzie do przepisów ustawy o ochronie zabytków, w przeciwieństwie do obiektów ujętych w gminnej ewidencji zabytków. Ochrona zabytków jest konieczna w demokratycznym państwie dla zachowania porządku publicznego, a także wartości kulturowych, dziedzictwa i dorobku Narodu oraz ogólnoludzkich wartości, które są przedmiotem szczególnej dbałości ze strony państwa (art. 5 i 6 Konstytucji RP).
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.