II SA/OL 241/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w OlsztynieOlsztyn2022-05-24
NSAinneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjnepomoc społecznaopieka nad osobą niepełnosprawnązasiłek opiekuńczyzbieg uprawnieńprawo materialnewykładnia przepisówterminyprawo rodzinne

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w części dotyczącej daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając zasadność skargi.

Skarżąca S. B. wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jednak organ odmówił przyznania go od daty złożenia wniosku, wskazując na pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Po uchyleniu przez SKO decyzji organu I instancji, przyznano świadczenie od późniejszej daty. Skarżąca zaskarżyła decyzję w zakresie daty początkowej. Sąd uznał skargę za zasadną, uchylając zaskarżoną decyzję w tej części i zasądzając zwrot kosztów.

Sprawa dotyczyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla S. B., która zrezygnowała z zatrudnienia w celu opieki nad matką. Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia, powołując się na przesłanki negatywne, w tym pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Po uchyleniu decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze i ponownym rozpatrzeniu, organ odwoławczy przyznał świadczenie pielęgnacyjne, ale od daty późniejszej niż data złożenia wniosku. Skarżąca wniosła skargę, domagając się przyznania świadczenia od daty złożenia wniosku (styczeń 2021 r.), a nie od listopada 2021 r. Sąd administracyjny uznał skargę za zasadną. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było zinterpretowanie przepisów dotyczących zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych) oraz zasady ustalania prawa do świadczeń od miesiąca złożenia wniosku (art. 24 ust. 2 ustawy). Sąd podkreślił, że prawo do wyboru świadczenia gwarantowane przez art. 27 ust. 5 ustawy powinno być realizowane w sposób umożliwiający osobie uprawnionej skorzystanie z korzystniejszego świadczenia, bez konieczności rezygnacji z już przyznanego przed uzyskaniem pewności co do przyznania nowego. W tej sprawie skarżąca złożyła oświadczenie o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego i wniosła o uchylenie decyzji go przyznającej, co sąd uznał za wystarczające do wykazania woli wyboru świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji, sąd uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nakazując organowi uwzględnienie daty złożenia wniosku.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, a organ powinien umożliwić realizację tego wyboru od daty złożenia wniosku, nawet jeśli wcześniej pobierano inne świadczenie, pod warunkiem, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu świadczeń za ten sam okres.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być interpretowany w oderwaniu od art. 27 ust. 5 tej ustawy, który gwarantuje prawo wyboru świadczenia w przypadku zbiegu uprawnień. Wadliwa regulacja prawna wymaga wykładni celowościowej i systemowej, aby zapewnić osobie uprawnionej prawo do wyboru świadczenia. Złożenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne wraz z oświadczeniem o rezygnacji z zasiłku opiekuńczego i wnioskiem o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek jest wystarczające do wykazania woli wyboru.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (18)

Główne

u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 1 lit. b

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Jednakże, w przypadku zbiegu uprawnień, osoba uprawniona może wybrać jedno ze świadczeń.

u.ś.r. art. 27 § ust. 5

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

W przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego lub zasiłku dla opiekuna, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.

u.ś.r. art. 24 § ust. 2

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.

Pomocnicze

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych § t.j. Dz.U. 2020 poz. 111

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § par. 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Ustawa z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1

p.p.s.a. art. 133 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 119 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych i art. 27 ust. 5 tej ustawy, co skutkowało odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od daty złożenia wniosku, mimo woli wyboru świadczenia przez stronę. Naruszenie art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niezastosowanie zasady ustalania prawa do świadczeń od miesiąca wpływu wniosku.

Godne uwagi sformułowania

Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Regulacja obu wskazanych przepisów nie jest ani jasna, ani "logiczna" w tym znaczeniu, że próba jej dosłownego stosowania prowadzi do sprzeczności. Ta sytuacja jest skutkiem niewątpliwie wadliwej regulacji prawnej, stąd potrzeba zastosowania wykładni celowościowej i systemowej, tak aby końcowy rezultat stosowania przepisów gwarantował osobie uprawnionej prawo pobierania wybranego przez nią świadczenia. Wobec tego, sam fakt, że na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) specjalny zasiłek opiekuńczy, co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres.

Skład orzekający

Bogusław Jażdżyk

sprawozdawca

Katarzyna Matczak

członek

Marzenna Glabas

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo wyboru świadczenia przez osobę uprawnioną oraz zasada ustalania prawa do świadczeń od daty złożenia wniosku."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zbiegu uprawnień do świadczeń opiekuńczych i konieczności wyboru jednego z nich.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu świadczeń opiekuńczych i ich dostępności, a także pokazuje, jak sądy interpretują przepisy w celu ochrony praw obywateli w skomplikowanych sytuacjach prawnych.

Czy pobieranie jednego zasiłku uniemożliwia otrzymanie drugiego? Sąd wyjaśnia prawo wyboru świadczenia pielęgnacyjnego.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Ol 241/22 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2022-05-24
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-03-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Bogusław Jażdżyk /sprawozdawca/
Katarzyna Matczak
Marzenna Glabas /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1580/22 - Wyrok NSA z 2023-07-21
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 27 ust. 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Dnia 24 maja 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Matczak sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 maja 2022 roku sprawy ze skargi S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
W dniu 26 stycznia 2021 r. S. B. (strona, skarżąca) złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką T. L.
Decyzją z dnia 2 marca 2021 r. działający z upoważnienia Burmistrza Bartoszyc Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bartoszycach (organ I instancji) odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności matką T. L. Decyzja ta na skutek wniesionego odwołania została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 17 maja 2021 r., a sprawa przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.
Decyzją z dnia 17 czerwca 2021 r. organ I instancji ponownie odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu wskazano, że strona ma przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką oraz, iż nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Od decyzji strona złożyła odwołanie. Zaskarżonej decyzji zarzucono:
1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:
a) błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;
b) dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez stronę specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego w oparciu o przepis art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez stronę specjalnego zasiłku opiekuńczego ma przesądzające znaczenie dla oceny jej wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
c) naruszenie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez nieuwzględnienie normy prawnej określonej w artykule 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co w konsekwencji:
- skutkowało nieprzyjęciem, że w sytuacji skarżącej nastąpił zbieg prawa do świadczenie pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego implikujący prawo do dokonania wyboru jednego ze świadczeń i przesądziło o braku prawa strony do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego;
- doprowadziło do błędnej konstatacji, że nie jest możliwe przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w trakcie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem strony.
2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez córkę dorosłej osoby wymagającej opieki w sytuacji, gdy pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.
Pismem z dnia 5 października 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze
w Olsztynie (Kolegium, organ odwoławczy) zwróciło się do skarżącej z informacją, iż w sprawie nie występują - poza jedną, negatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i wskazało na możliwość zwrócenia się do właściwego organu
o uchylenie decyzji przyznającej stronie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
W dniu 17 listopada 2021 r. do Kolegium wpłynęła decyzja z dnia 21 października 2021 r. organu I instancji w sprawie uchylenia decyzji z dnia 8 grudnia 2020 r. przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad T. L.
Następnie Kolegium decyzją z dnia 11 stycznia 2022 r. uchyliło decyzję organu I instancji z dnia 17 czerwca 2021 r. i przyznało stronie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności T. L. od 1 listopada 2021r. do 30 listopada 2021 r. w wysokości 1971,00 zł. Jednocześnie Kolegium orzekło, że w związku z faktem, iż do dnia 30 listopada 2021 r. nie ustał stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 ogłoszony rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491 z późn. zm.) skarżąca zachowuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w miesięcznej kwocie wynikającej z obwieszczenia ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" do upływu 60 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności T. L.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium podniosło, że przy wykładni przepisów art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych należy uwzględnić argumentację zawartą
w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Należy zatem stwierdzić, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
Zaznaczono jednak, że skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 26 stycznia 2021 r. a do dnia 31 października 2021 r. pobierała, przyznany decyzją z dnia 8 grudnia 2020 r., specjalny zasiłek opiekuńczy. Ze złożonego wraz z wnioskiem oświadczenia wynika zaś, że nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nie ma ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.
W ocenie Kolegium zachodzą zatem przesłanki do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Świadczenie pielęgnacyjne przyznano natomiast od 1 listopada 2021 r. (z uwagi na fakt, iż do 31 października 2021 r. skarżąca pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy).
Skargę na decyzję Kolegium z dnia 11 stycznia 2022 r. wywiodła skarżąca, działająca przez pełnomocnika, wnosząc m.in. o uchylenie zaskarżonej decyzji
w części w jakiej organ odmówił ustalenia na rzecz skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie począwszy od pierwszego dnia miesiąca złożenia wniosku o to świadczenie, tj. od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 31 października 2021 r., tj. w zakresie ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono: naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez naruszenie przepisu art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niezastosowanie na gruncie sprawy jego dyspozycji, zgodnie z którą prawo do świadczeń rodzinnych (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie ww. świadczenia z prawidłowo wypełnionymi dokumentami i w konsekwencji odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 stycznia 2021 r. do 31 października 2021 r., pomimo złożenia spełniającego wszelkie wymogi do rozpoznania sprawy - wniosku w dniu 26 stycznia 2021 r
W uzasadnieniu skargi podkreślono, że zasadnicze znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy ma to, że wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca zwróciła się o uprzednie uchylenie wcześniejszej decyzji organu przyznającej jej prawo do zasiłku dla opiekuna, którego jednoczesne pobieranie ze świadczeniem pielęgnacyjnym stanowiłoby negatywna przesłankę przyznania korzystniejszego świadczenia.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Wywiedziona w niniejszej sprawie skarga jest zasadna.
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw.
z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325., dalej jako "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności
z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów.
Wyjaśnić należy, że sprawa niniejsza została rozpoznana przez tutejszy Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a żadna
z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja zaistniała na gruncie rozpatrywanej sprawy, gdyż taki wniosek został zawarty przez skarżącą
w skardze oraz przez organ w odpowiedzi na skargę.
W rozpoznawanej sprawie istota sporu dotyczy kwestii przysługiwania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożyła wniosek o przyznanie tego świadczenia, tj. od stycznia 2021 r. Kolegium przyjęło, że wnioskowane świadczenie przysługuje od 1 listopada 2021 r., z uwagi na fakt, iż do 30 października 2021 r. skarżąca miała przyznany i wypłacany specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką. Dopiero decyzją z dnia 28 października 2021 r. organ I instancji orzekł o uchyleniu w całości decyzji własnej z dnia 8 grudnia 2020 r., na mocy której skarżąca nabyła prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką.
Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.
o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111), u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.
Z kolei według art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:
1) świadczenia rodzicielskiego lub
2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub
3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub
4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub
5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu
i wypłacie zasiłków dla opiekunów
- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także
w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
Należy uznać, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz od treści art. 24 ust. 2 ustawy, wprowadzającego zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.
Regulacja obu wskazanych przepisów nie jest ani jasna, ani "logiczna" w tym znaczeniu, że próba jej dosłownego stosowania prowadzi do sprzeczności. Nie można pomijać, że zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. wybór, o którym mowa w tym przepisie przysługuje "osobie uprawnionej" w sytuacji "zbiegu uprawnień do świadczeń". Uprawnienie do świadczeń nie powstaje jednak ex lege, ale na podstawie decyzji. Można zatem być uprawnionym do danego świadczenia jedynie w oparciu o stosowną decyzję. Aby miał miejsce zbieg uprawnień do świadczeń, literalnie rzecz biorąc, powinny one zostać przyznane, czemu sprzeciwia się jednak art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. Jednocześnie odmowa przyznana świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie ze względu na pozostającą w obrocie prawnym decyzję przyznającą zasiłek dla opiekuna nie jest dopuszczalna ze względu na ustawowo zagwarantowane prawo do wyboru świadczenia. Ta sytuacja jest skutkiem niewątpliwie wadliwej regulacji prawnej, stąd potrzeba zastosowania wykładni celowościowej i systemowej, tak aby końcowy rezultat stosowania przepisów gwarantował osobie uprawnionej prawo pobierania wybranego przez nią świadczenia. Wprowadzenie bezwzględnego wymogu, aby do rezygnacji
z przysługującego uprawnienia doszło przed rozpoznaniem wniosku i przyznaniem nowego nie jest uzasadnione już z tego powodu, że wówczas niewątpliwie nie będzie miał miejsca zbieg uprawnień do świadczeń, który jest wszak przesłanką ustawową dokonania wyboru (vide: wyrok NSA z 14 października 2021 r., I OSK 483/21, dostępny w CBOSA).
Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo wyboru świadczenia. Poza tym, sprzeczna z koncepcją racjonalnego prawodawcy byłaby akceptacja sytuacji, w której osoba sprawująca opiekę nad osobą niepełnosprawną wnioskująca o przyznanie drugiego ze świadczeń, musiałaby najpierw zrzec się świadczenia uprzednio przyznanego, by następnie oczekiwać w niepewności na wydanie decyzji przyznającej świadczenie korzystniejsze, bez pewności jego uzyskania, pozostając bez środków do życia. Dlatego też żeby wybór ustawowo zagwarantowany stronie, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, mógł zostać skutecznie dokonany, nie zachodzi konieczność rezygnacji
z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Wobec tego, sam fakt, że na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) specjalny zasiłek opiekuńczy, co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres (vide: wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 832/21, dostępny w CBOSA).
W niniejszej sprawie skarżąca, która decyzją z dnia 8 grudnia 2020 r. miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, dokonała wyboru świadczenia, albowiem w związku ze złożonym poprzez pełnomocnika w jej imieniu wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z dnia 26 stycznia 2021 r. złożyła pisemne oświadczenie, że rezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jednocześnie wniosła o uprzednie uchylenie aktualnie obowiązującej decyzji ustalającej prawo skarżącej do specjalnego zasiłku opiekuńczego, tj. decyzji organu I instancji z dnia 8 grudnia 2020 r. – ze skutkiem na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia niniejszego wniosku, tj. na 31 grudnia 2020 r. Akta sprawy zawierają oświadczenie pełnomocnika strony w tej kwestii zawarte we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (k. - 13 akt adm.). Wobec tego należy stwierdzić, że złożone do akt sprawy oświadczenie w sposób niewątpliwy wykazało wolę strony, co do rezygnacji z przysługującego jej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Niewątpliwie z treści wniosku o ustalenie prawa doświadczenia pielęgnacyjnego wynika, że skarżąca chciała uzyskać świadczenie pielęgnacyjne, nie chcąc jednak utracić ciągłości otrzymywania świadczenia.
Mając na uwadze, że w rozpoznawanej sprawie strona deklarowała rezygnację ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, co jest równoznaczne z warunkową zgodą na uchylenie decyzji odnoszących się do pierwszego z wymienionych świadczeń, w grę mogło wchodzić przykładowo jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji. W orzecznictwie wskazuje się, że to ostatnie rozwiązanie zasadza się na przyjęciu, że kwestia przedmiotowego wyboru, a tym samym i rezygnacji z zasiłku opiekuńczego, stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wskazuje na możliwość odpowiedniego załatwienia rezygnacji z zasiłku opiekuńczego w decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1676/18.).
W sytuacji dokonania przez osobę uprawnioną wyboru korzystniejszego finansowo świadczenia, celem działań organu powinno być wyeliminowanie z obiegu prawnego rozstrzygnięcia przyznającego na ten sam okres innego świadczenia,
a następnie przyznanie świadczenia wybranego przez stronę z tytułu rezygnacji
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zgodnie ze złożonym wnioskiem
z uwzględnieniem daty złożenia żądania. Tym samym, dokonany przez stronę uprawnioną wybór świadczenia dla niej korzystniejszego powinien odnosić swój skutek na osi czasu zgodnie z ogólną regułą z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W myśl tego przepisu zatem, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (vide: wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r.,
I OSK 832/21, dostępny w CBOSA).
Organ weźmie pod uwagę ocenę prawną oraz zalecenia zaprezentowane w niniejszym wyroku.
Wobec powyższego Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w pkt I uchylił zaskarżoną decyzję w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia. O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt II na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI