II SA/Ke 815/21

II SA/Ke 815/21 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2021-12-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-10-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Dorota Pędziwilk-Moskal /sprawozdawca/
Renata Detka
Sylwester Miziołek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 512/22 - Wyrok NSA z 2023-01-26
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a)
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151, art. 119 pkt 2.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 20 sierpnia 2021 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania M. G., uchyliło w całości decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza [...] i Gminy O. z dnia 16 lipca 2021 r. znak: [...], orzekającą o odmowie świadczenia w formie: 1. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 2, wnioskowanego na Z. G.; 2. składka na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad babcią Z. G.; 3. składka na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad babcią Z. G. - i w to miejsce orzekło o odmowie przyznania M. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią - Z. G..
W uzasadnieniu zaskarżanego rozstrzygnięcia Kolegium podniosło, że powołana przez organ pierwszej instancji okoliczność, iż niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 25. roku życia, nie wyłącza możliwości uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ma bowiem znaczenia wiek, w którym ta niepełnosprawność powstała, istotne zaś jest, że występuje ona w stopniu znacznym. Organ odwoławczy powołał się w tym zakresie na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. akt K [...] oraz ukształtowane na jego tle orzecznictwo sądów administracyjnych.
Jednocześnie organ odwoławczy stwierdził, że powyższe kwestie nie mają znaczenia w sprawie, albowiem prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać przyznane M. G. z innego powodu, tj. braku spełnienia warunków określonych art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), zwanej dalej "u.ś.r.".
Kolegium wyjaśniło bowiem, że M. G. jest wnuczką osoby wymagającej opieki - Z. G., która jest wdową. Skarżąca nie jest zatem osobą spokrewnioną z babcią w pierwszym stopniu. Z akt sprawy wynika, że Z. G. ma syna - B. G., który oświadczył, że nie jest w stanie sprawować opieki nad matką, przebywa na zasiłku chorobowym z uwagi na stan zdrowia, sam jest osobą schorowaną i jest zmuszony liczyć na pomoc i wsparcie ze strony córki. Z zaświadczenia lekarskiego z dnia 26 marca 2021 r. wynika, że B. G. choruje na rwę barkową obustronną, chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa, przewlekłą rwę kulszową obustronną. W zaświadczeniu tym wskazano, że pacjent wymaga leczenia, celowa jest dalsza rehabilitacja, przeciwwskazane przeciążanie kręgosłupa, dźwiganie. W zaświadczeniu lekarskim z dnia 29 kwietnia 2021 r. u B. G. stwierdzono rwę barkową prawostronną, nawrotową rwę udową prawostronną, przykurcz rozcięgna dłoniowego po stronie prawej. Wskazana nadto, że wymaga on stałego leczenia i rehabilitacji oraz pomocy i opieki drugiej osoby ze względu na niemożność samodzielnej egzystencji - częściowej. W kolejnym zaświadczeniu lekarskim z dnia 20 maja 2021 r. potwierdzono ww. schorzenia oraz wskazano, że ze względu na stan zdrowia - przewlekły zespół barkowy, pacjent podaje, że nie może opiekować się matką. W piśmie z dnia 19 sierpnia 2021 r. B. G. oświadczył zaś, że nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zdaniem Kolegium, spór w sprawie sprowadza się do ustalenia, czy w okolicznościach faktycznych tej sprawy na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec babci. Powołując się na treść art. 128 i 132 k.r.o. organ wskazał, że uprawnienie do otrzymania świadczenia opiekuńczego dalsza osoba - w stosunku bliskości do potrzebującego pomocy - uzyska dopiero w sytuacji, gdy brak będzie osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, to jest, gdy takiej osoby nie będzie albo gdy osoba taka nie będzie w stanie sprawować opieki nad potrzebującym. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje zatem w pierwszej kolejności osobom najbliższym, tj. matce, ojcu, dzieciom. Natomiast dalszym krewnym, w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r., świadczenie to przysługuje tylko w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych (spokrewnionych w pierwszym stopniu), albo gdy osoby te nie mogą wypełnić swego obowiązku - są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Jak wskazało Kolegium, ponieważ problemy z oceną stanu zdrowia osoby zobowiązanej do sprawowania opieki, mogą pojawiać się w każdej sprawie dotyczącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to odmienna niż literalna wykładnia art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie powinna mieć miejsca. Stanowisko w tym zakresie Kolegium poparło linią orzeczniczą sądów administracyjnych, zgodnie z którą sztywne przyjęcie, że tylko osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zwolniona ze sprawowania opieki, jest jasne, nie sprawia trudności interpretacyjnych, a przez to nie doprowadzi do sytuacji, że w dwóch różnych sprawach administracyjnych, podobne stany faktyczne będą inaczej ocenione.
Kolegium podniosło, że w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. został zawarty ściśle określony katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zakreślony m.in. przesłanką pozostawania osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby będącej pod jej opieką. Ustawodawca uznał więc, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia jest to, że opiekę wykonuje osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym.
Organ odwoławczy podkreślił, że w niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, iż skarżąca jest wnuczką osoby wymagającej opieki Z. G., która jak wynika z akt sprawy ma syna, a więc osobę zobowiązaną w bliższej niż skarżąca kolejności w rozumieniu art. 132 k.r.o. do spełnienia obowiązku alimentacyjnego (w częściach odpowiadających jej możliwościom zarobkowym i majątkowym - art. 129 § 2 k.r.o.). Zdaniem Kolegium, skoro B. G. jest osobą chorą wymagającą opieki innych osób, to powinien podjąć stosowne kroki w celu uzyskania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wówczas wypełnione zostaną przesłanki art. 17 ust. 1a u.ś.r. Ustawodawca nie przewidział bowiem możliwości zamiennego stosowania zaświadczenia lekarskiego z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Uwzględniając powyższe Kolegium stwierdziło, że brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnuczce na niepełnosprawną babcię, gdy ta ma syna, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność, że syn jest osobą schorowaną i legitymuje się zaświadczeniami lekarskimi potwierdzającymi posiadane schorzenia, nie mogą bowiem zastąpić wskazywanego przez ustawodawcę dokumentu jakim jest orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ocena zaś, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana powinna być orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W tym miejscu Kolegium wskazało, że organ administracji nie ma specjalistycznej wiedzy, która pozwoliłaby mu w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki nad osobą jej wymagającą.
Nadto Kolegium wyjaśniło, że zreformowało osnowę decyzji organu pierwszej instancji, gdyż obowiązek zgłoszenia wnioskodawcy do ubezpieczenia społecznego oraz ubezpieczenia zdrowotnego ciąży na organie z mocy prawa. Nie ma zatem podstaw prawnych do orzekania w tym zakresie w trybie administracyjnym.
Skargę na powyższą decyzję Kolegium Odwoławczego w K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniosła M. G., zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. na skutek ich błędnej wykładni polegającej na:
zaniechaniu dokonania wykładani celowościowej art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 1a u.ś.r., co spowodowało pominięcie celów tej ustawy i ograniczenie się do wykładni językowej, podczas gdy obowiązkiem organu było dokonanie rozszerzającej, prokonstytucyjnej wykładni przepisów;
uznaniu, że sam fakt sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią - Z. G. nie jest wystarczający do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż niepełnosprawna Z. G. ma syna - B. G., na którym w pierwszej kolejności spoczywa obowiązek tej opieki;
uznaniu, że potencjalny obowiązek alimentacyjny dzieci względem wymagającej opieki matki bez względu na szczególne okoliczności zawsze wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuczki, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego wniosku, że w sytuacji skarżącej nie zaktualizował się wynikający z przepisów k.r.o. obowiązek alimentacyjny względem babci, co zadecydowało o braku prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego;
błędnym uznaniu, że brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności syna Z. G. oraz to, iż obowiązek alimentacyjny syna wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuczki, ma decydujące znaczenie dla negatywnej oceny wniosku o przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;
błędnym przyjęciu, że brak formalnego potwierdzenia stanu zdrowia osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności za pośrednictwem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności powoduje, że ocena ich możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawną Z. G. może być dokonana wyłącznie w aspekcie możliwości realizacji obowiązku alimentacji w formie świadczeń finansowych, a nie w odniesieniu do przyczyn obiektywnych odnoszących się do faktycznego sprawowania opieki, a także nieuprawnionym ustaleniu przez organ możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez B. G., co wykroczyło poza kompetencje organu administracji.
Skarżąca zarzuciła również naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:
art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącą i realnych możliwości sprawowania przez B. G. opieki nad niepełnosprawną matką w zakresie wymaganym stanem zdrowia Z. G., co skutkowało błędnym uznaniem, że kryterium stopnia pokrewieństwa wyznaczające kolejność zobowiązania do świadczeń alimentacyjnych stanowi przeszkodę w nabyciu przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób sprzeczny ze słusznym interesem skarżącej;
art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezawiadomienie pełnomocnika strony o zebraniu materiału dowodowego i zakończeniu postępowania oraz uniemożliwienie stronie i jej pełnomocnikowi wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji, co uniemożliwiło stronie czynny udział w postępowaniu;
art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie w tym zakresie co do istoty sprawy poprzez odmówienie przyznania M. G. świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną babcią, mimo że skarżąca spełnia przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu skargi jej autorka przedstawiła argumentację na poparcie stawianych zarzutów, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Jednocześnie zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Kontrolowana sprawa została na tej podstawie rozpoznana w trybie uproszczonym.
Rozpatrując skargę w ramach powyżej zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego.
W sytuacji przytoczenia w skardze zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania, w pierwszej kolejności Sąd rozpoznaje ostatnio wymieniony zarzut. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że w postępowaniu zachowano prawidłowy tok procedury, nie uchybiając jej przepisom w stopniu, który mógłby istotnie wpłynąć na wynik sprawy, można przejść do oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego.
W sprawie niniejszej, wbrew zarzutom skargi, ustalenia faktyczne poczynione przez organy są prawidłowe i odpowiadają zebranym dowodom. Ustalenia organów obu instancji, jak również ich ocena prawna, znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym zebranym w aktach administracyjnych, który był wystarczający do wydania decyzji. Sąd ustalenia te akceptuje w całości i uznaje za własne.
Przechodząc do merytorycznej kontroli zaskarżonej decyzji należy podzielić stanowisko organu odwoławczego co do tego, że - zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, odwołującym się do treści i skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K [...] - nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, z powodu której wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej. W stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu jej powstania, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (por. m.in. wyroki NSA z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. I OSK [...], z dnia 11 lipca 2017 r., sygn. I OSK [...], wyrok WSA w Gdańsku z dnia 2 sierpnia 2018 r., sygn. III SA/Gd [...], wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 5 czerwca 2018 r., sygn. II SA/Go [...]).
[...], w ocenie Sądu, prawidłowe jest stanowisko Kolegium, zgodnie z którym nie jest możliwe przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że osoba wymagająca opieki, tj. Z. G., ma syna, a więc osobę zobowiązaną w bliższej niż skarżąca kolejności do spełnienia obowiązku alimentacyjnego (art. 129 k.r.o.), co do którego nie zachodzą obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki nad matką - takie, które powodowałyby wyłączenie obowiązku alimentacyjnego po jego stronie.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie zaś do art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Co do zasady zatem osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki, nie może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli są inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, chyba, że osoby te legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Część judykatury (por. m.in. orzeczenia przywołane w skardze) dopuszcza co prawda odstąpienie od literalnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Stanowisko to nawiązuje do celu regulacji zawartej w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych - przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia, a także do zasad konstytucyjnych oraz treści art. 132 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.
Nie ulega wątpliwości, że sposób wykładni, przewidujący odstępstwo od literalnego brzmienia powołanych przepisów u.ś.r., traktować należy jako wyjątek od reguły, znajdujący zastosowanie w jednostkowym przypadku i konkretnej sprawie na bazie danego stanu faktycznego. Muszą zatem zachodzić istotne obiektywne przeszkody, przede wszystkim związane z wiekiem lub stanem zdrowia, uniemożliwiające osobie zobowiązanej do obowiązku alimentacyjnego w pierwszej kolejności i nielegitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności sprawowanie opieki nad osobą jej wymagającą - aby można było uznać, że doszło do zwolnienia takiej osoby z obowiązku alimentacyjnego i powstania tego obowiązku po stronie osoby zobowiązanej w dalszej kolejności. Co istotne, muszą to być okoliczności obiektywne, a zatem niezależne od woli osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności. Okoliczności związane z konfliktem emocjonalnym z wymagającą opieki matką, sytuacja materialna i mieszkaniowa jej dzieci oraz miejsce ich zamieszkania nie mają w tym względzie prawnego znaczenia (wyrok WSA w Gliwicach z 10 marca 2021 r., sygn. II SA/Gl [...]). Zupełnie bez znaczenia jest okoliczność, że osoba zobowiązana oświadczy, że nie będzie zajmowała się osobą wymagającą opieki (nie będzie spełniała obowiązku alimentacyjnego). Taki obowiązek nadal istnieje i jego realizacja może zostać wymuszona w drodze postępowania przed sądem powszechnym (por. m.in. wyrok WSA w Gliwicach z 22 września 2021 r., sygn. II SA/Gl [...]).
Podkreślenia również wymaga, że realizacja obowiązku alimentacyjnego nie musi przybierać wyłącznie formy świadczeń osobistych, sprawowania opieki, lecz może mieć wymiar finansowy - sfinansowania osoby, która w miejsce dzieci (i w ramach ich obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem tych dzieci (wyrok WSA w Olsztynie z 12 października 2021 r., sygn. II SA/Ol [...]).
W rozpatrywanej sprawie niespornym jest, że osoba wymagająca opieki, tj. Z. G., posiada syna, który jest zobowiązany do spełnienia wobec matki obowiązku alimentacyjnego w bliższej kolejności niż skarżąca. Organ zgromadził przy tym stosowny materiał dowodowy dotyczący syna Z. G., tj. jego sytuacji zdrowotnej, zawodowej i rodzinnej. Istotnie syna Z. G. - B. Głowniak legitymuje się zaświadczeniami lekarskim, które w kopiach złożyła do akt administracyjnych skarżąca i z których wynika, że ze względu na stan zdrowia B. G. nie jest zdolny do opieki nad swoją chorą matką. [...] powyższa okoliczność nie jest wystarczająca do stwierdzenia, że skarżącej przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak trafnie bowiem wskazało Kolegium, powyższe zaświadczenie lekarskie nie jest dokumentem zastępującym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wymagane przez ustawodawcę w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.
Podsumowując, ani w toku postępowania administracyjnego, ani też w skardze skierowanej do Sądu, skarżąca nie powołała się na żadne takie okoliczności, które wyłączałyby całkowicie możliwość sprawowania opieki nad babcią skarżącej przez jej syna, a co w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego aktualizowałoby dopiero obowiązek alimentacyjny po stronie skarżącej, chodzi tu o uzyskanie przez B. G. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Rację ma zatem organ odwoławczy, że skarżącej nie może zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne.
Sąd nie kwestionuje okoliczności związanych ze stanem zdrowia B. G. stwierdzonym ww. zaświadczeniami lekarskimi, ale nie były one rozstrzygające w tej sprawie. Dopuszczalna jest bowiem każda postać świadczeń alimentacyjnych. Obowiązek alimentacyjny może być spełniony przez wypłatę niezbędnych środków lub pokrycie koniecznych wydatków, w tym na opiekę, a nie tylko przez osobiste świadczenie. Przyjęcie odmiennego stanowiska spowodowałoby bowiem niczym nieuzasadnione przerzucenie na organy państwa kosztów związanych z opieką nad niepełnosprawną osobą, w sytuacji, gdy istnieją osoby z kręgu jej najbliższej rodziny, które w świetle obowiązujących regulacji prawnych mają względem tej osoby obowiązek pokrywania takich kosztów w ramach obowiązku alimentacyjnego, w oparciu o przepisy k.r.o.
Reasumując, okoliczności powoływane w odwołaniu, a teraz w skardze, nie aktualizują możliwości ubiegania się o wnioskowane świadczenie.
Zdaniem Sądu, same tylko zaświadczenia lekarskie, z których wynika, że ze względu na stan zdrowia syn wymagającej opieki nie jest zdolny do opieki nad swoją chorą matką, nie są wystarczające. Zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji prowadzący postępowanie administracyjne obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, ale nie nakłada na organ w sprawie jak niniejsza obowiązku oceny we własnym zakresie stanu zdrowia syna osoby wymagającej opieki, a tym bardziej stopnia jego niepełnosprawności. Temu służy postępowanie przed powiatowym zespołem do spraw orzekania o niepełnosprawności.
Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.