II SA/Ke 784/20

II SA/Ke 784/20 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2020-12-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-08-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach /sprawozdawca/
Beata Ziomek
Krzysztof Armański /przewodniczący/
Symbol z opisem
6160 Ochrona gruntów rolnych i leśnych
Hasła tematyczne
Gospodarka gruntami
Sygn. powiązane
I OSK 780/21 - Wyrok NSA z 2024-05-14
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151, art. 106 par. 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2017 poz 1161
art. 22, art. 4 pkt 18,
Ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek, Asesor WSA Agnieszka Banach (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi Kopalni [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 2 lipca 2020 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy uznania za zakończoną rekultywację gruntów oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] 2020 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej też jako: Kolegium, organ odwoławczy, organ drugiej instancji), po rozpatrzeniu odwołania Kopalni Siarki "..." S.A. w likwidacji z siedzibą w T. (dalej też jako: Kopalnia ""..." ", Spółka, skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Starosty (dalej też jako Starosta) z [...] 2020 r. znak: [...] odmawiającą uznania za zakończoną rekultywację gruntów wyrobiska końcowego byłej Kopalni Siarki ""..." ", obejmującej tereny o łącznej powierzchni 209,9600 ha, w tym w kierunku wodnym o charakterze rekreacyjnym o powierzchni 164,0500 ha i w kierunku zadrzewieniowo - łąkowym o charakterze rekreacyjnym na powierzchni 45,9100 ha.
W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że wnioskiem z 6 marca 2018 r. Kopalnia "..." wystąpiła do Starosty o wydanie decyzji uznającej rekultywację ww. terenów za zakończoną, dla których obowiązek rekultywacji został nałożony decyzją Starosty z [...] 2005 r. znak: [...] z późniejszymi zmianami. Spółka podniosła, że obecnie wyrobisko końcowe byłej Kopalni Siarki ""..." " wraz z terenami przyległymi zostało zrekultywowane. Czasowe wyłączenie odwodnienia w latach 2009 - 2012 spowodowało rozpoczęcie samo napełnienia wyrobiska wodami z dopływów wód podziemnych, które zostało zakończone w 2009 r., osiągając poziom wody w wyrobisku +138 m n.p.m. Prace likwidacyjne polegające na kształtowaniu nadwodnych skarp i zboczy zostały przerwane 11 maja 2011 r. po powstaniu osuwiska na południowo-zachodnim zboczu. Osuwisko objęło obszar ok. 6,0 ha, a objętość mas ziemnych oszacowano na około 1 mln m3. Spółka wskazała, że w 2014r. wznowione zostały prace rekultywacyjne i wykonano: w 2014 r. - na skarpie zachodniej zagęszczanie gruntów w technologii mikrowybuchów wraz z jej profilowaniem i analizą stopnia zagęszczenia gruntów zwałowych; w 2015 r. - wypełnienie niszy osuwiskowej powstałej w 2011 r. - metodą hydromechanicznego transportu wraz z analizą stateczności skarpy; w 2016 r. - drenażowy system odwodnienia skarp nadwodnych wyrobiska byłej Kopalni Siarki ""..." ". Obecny stan napełnienia wyrobiska do rzędnej 138,0 m n.p.m. - 139,0 m n.p.m. został uzyskany w styczniu 2012 r. i będzie trwał do czasu zabezpieczenia terenów przyległych do wyrobiska.
Burmistrz Miasta postanowieniem z [...] 2019 r. negatywnie zaopiniował rekultywację terenów w kierunku wodnym o charakterze rekreacyjnym na powierzchni 164,0500 ha, zaś pozytywnie zaopiniował rekultywację terenów w kierunku zadrzewieniowo - łąkowym o charakterze rekreacyjnym na powierzchni 45,9100 ha dla ww. wyrobiska końcowego. Wójt Gminy postanowieniem z [...] 2019 r. również negatywnie zaopiniował rekultywację terenów w kierunku wodnym o charakterze rekreacyjnym oraz pozytywnie zaopiniował rekultywację terenów w kierunku zadrzewieniowo -łąkowym. Natomiast Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego postanowieniem z [...] 2018 r. uznał za możliwe zakończenie rekultywacji w zakresie działalności górniczej dla terenów po byłej Kopalni Siarki ""..." " położonych w miejscowościach Chodków Nowy, Chodków Stary, "..." i Przewłoka w gminie oraz w miejscowości Krzcin w gminie K., o łącznej powierzchni 209,96 ha.
Decyzja nakładająca na Spółkę obowiązek rekultywacji wydana została przez Starostę , po zasięgnięciu opinii, w oparciu o art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 w zw. z art. 22 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (tekst jedn. Dz.U z 2017 r., poz. 1161 ze zm.) zwanej dalej "u.o.g.r.l.", Decyzją tą - z dnia [...] 2005 r. znak: [...]– ww. organ ustalił dla wyrobiska końcowego byłej Kopalni Siarki ""..." " wodny kierunek rekultywacji o charakterze rekreacyjnym (pkt 1); dla części zwałowiska wewnętrznego i obrzeży zadrzewieniowo - łąkowy kierunek rekultywacji o charakterze rekreacyjnym tj. na terenie wsi: Chodków Nowy, Chodków Stary, "..." , Przewłoka w gm. oraz na terenie wsi Krzcin gm. K. o ogólnej powierzchni około 210 ha (pkt 2); w pkt 3 zobowiązał Spółkę do opracowania projektu technicznego rekultywacji byłej Kopalni Siarki ""..." " dla ustalonego w pkt 1 i 2 decyzji kierunku rekultywacji; w pkt 4 organ zobowiązał Spółkę do wykonania rekultywacji byłej Kopalni Siarki ""..." " w terminie 5-ciu lat od uprawomocnienia się decyzji.
W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wskazał, że podstawę jej wydania stanowiły przedłożone przez Spółkę dokumenty tj. opracowanie pt. "Ocena stanu zaawansowania prac likwidacyjnych" Prof. J. K. - VI 2004 r. i mapa w skali 1:2000. Wnioskowany przez Spółkę kierunek rekultywacji został pozytywnie zaopiniowany przez Okręgowy Urząd Górniczy, Regionalną Dyrekcję Lasów Państwowych, Wójta Gminy i Burmistrza Miasta i Gminy K..
Decyzja Starosty była następnie zmieniana kilkakrotnie w zakresie terminu wykonania rekultywacji, który ostatecznie na podstawie decyzji z [...] 2015 r. znak: [...] został ustalony na 31 grudnia 2020 r.
Na podstawie zapisów pkt 3 ww. decyzji, Spółka opracowała projekt techniczny rekultywacji byłej Kopalni Siarki ""..." " dla ustalonego w pkt 1 i 2 decyzji kierunku rekultywacji. Etap I. Uporządkowanie, profilowanie skarp wyrobiska i izolacji wychodni serii chemicznej (grudzień 2015 r.) wraz z aneksem nr 2 do Etapu I (wrzesień 2007 r.) oraz Etap II. Rekultywacja wyrobiska byłej Kopalni Siarki ""..." ".
Z projektu technicznego Etap I. wynika jednoznacznie, że zbiornik ma zostać napełniony do docelowej rzędnej +146 m n.p.m. Uszczegółowienie przyjętego sposobu rekultywacji w tym zakresie nastąpiło w "Projekcie technicznym prac zabezpieczających i rekultywacji wyrobiska byłej Kopalni Siarki ""..." ". Etap II. Rekultywacja wyrobiska byłej kopalni", że tereny przyległe do wyrobiska znajdują się w zasięgu rozległego leja depresyjnego w utworach czwartorzędowych wytworzonego pracującym systemem odwodnienia wyrobiska ""..." ". Po zakończeniu prac likwidacji wyrobiska oraz prac zabezpieczających tereny przed podtopieniami, docelowy poziom wody w zbiorniku ""..." " osiągnie rzędne 146,0 m n.p.m. Zabezpieczenie terenów narażonych na podtopienie w rejonie wyrobiska po jego zlikwidowaniu i napełnieniu wodą do rzędnych docelowych (146,0 m n.p.m.) stanowić będzie sieć rowów odwadniających i melioracyjnych, która wykonana zostanie na podstawie odrębnego projektu technicznego. Docelowe napełnienie zbiornika wodą spowoduje podtopienie tych części terenów zwałowiska wewnętrznego, których deniwelacje są obecnie położone poniżej ww. rzędnych.
Kolegium podkreśliło, że z powołanej decyzji i stanowiącego jej podstawę opracowania oraz projektu technicznego rekultywacji byłej Kopalni Siarki ""..." " wynika, że zbiornik ma zostać napełniony do docelowej rzędnej +146 m n.p.m., co oznacza również konieczność wykonania sieci rowów odwadniających i melioracyjnych.
Jak wskazało Kolegium, w lipcu 2014 r. pod kierownictwem prof. dr hab. inż. M.C. została sporządzona opinia w sprawie osuwiska zaistniałego na działce nr 18 w rejonie zbocza zachodniego zbiornika "..." , w związku z powstaniem w maju 2011 r. osuwiska na południowo - zachodnim zboczu, pomimo że wyznaczone w 2012 r. wartości wskaźników stateczności wskazywały na bardzo małe prawdopodobieństwo wystąpienia osuwiska. Z opinii wynika, że do obniżenia parametrów wytrzymałościowych warstwy gruntu zlokalizowanego najbliżej krawędzi zbiornika (w której ukształtowała się nisza osuwiskowa) mogło dojść na skutek zmiany stanu gruntu w wyniku zawodnienia.
Następnie w październiku 2015 r. zostało sporządzone Sprawozdanie z badań geotechnicznych dla potrzeb sprawdzenia warunków gruntowych w rejonie niszy osuwiskowej na skarpie zachodniej wyrobiska "..." oraz Sprawozdanie z badań geotechnicznych dla potrzeb sprawdzenia warunków gruntowych w rejonie stanowiska pompowego na zboczu południowym tego wyrobiska.
Z kolei w czerwcu 2017 r. pod kierownictwem prof. dr hab. inż. M.C. - została sporządzona Analiza stateczności skarp w południowo-wschodnim narożniku oraz w rejonie niszy osuwiskowej wyrobiska pokopalnianego "..." .
W świetle przeprowadzonych obliczeń stateczności dla aktualnej oraz docelowej rzędnej zwierciadła wody w wyrobisku pokopalnianym "..." autorzy opinii jednoznacznie zarekomendowali podniesienie poziomu wody do rzędnej +146.0 m n.p.m., gdyż dopiero wówczas ustanie dopływ wody do wyrobiska. Z opinii wynika również, że przy obecnym poziomie zwierciadła wody (+138 m n.p.m.) piaski wypełniające niszę osuwiskową oraz zalegające pod nimi namuły zlokalizowane w odległości do około 60 - 70 m od linii wody są całkowicie nawodnione i nienośne.
W związku z tym zaleca się wyłączenie rejonu niszy osuwiskowej z przeznaczenia rekreacyjnego do czasu podniesienia poziomu wody w zbiorniku lub zakończenia konsolidacji gruntów, co przy ciągłym dopływie wody przy znacznym spadku hydraulicznym może być procesem długotrwałym. Wyjaśniono również, że otwory drenażu poziomego, ze względu na niedużą głębokość, stabilizują ciśnienie tylko w piętrze czwartorzędowym. W przypadku utworów neogeńskich zmniejszenie ciśnienia wody możliwe byłoby przez głęboki drenaż, np. studnie głębinowe. Na tym etapie likwidacji wyrobiska jest to praktycznie niemożliwe. Alternatywnym rozwiązaniem pozwalającym na redukcję gradientu ciśnienia jest podniesienie zwierciadła w wody w zbiorniku końcowym "..." .
Zdaniem Kolegium, z powyższych dokumentów jednoznacznie wynika, że dla zapewnienia bezpiecznego wykorzystywania zbiornika wodnego powstałego po wyrobisku pokopalnianym w celach rekreacyjnych konieczne jest podniesienie zwierciadła wody do rzędnej +146 m n.p.m. W przeciwnym razie istnieje zagrożenie osuwiskami, co powoduje konieczność wyłączenia zbiornika z rekreacyjnego użytkowania.
W tych okolicznościach Kolegium oceniło, że brak było podstaw do uznania rekultywacji gruntów wyrobiska końcowego byłej Kopani Siarki ""..." " w kierunku wodnym o charakterze rekreacyjnym za zakończoną.
Kolegium stwierdziło, że Prezes Wyższego Urzędu Górniczego w postanowieniu z [...] 2019 r. całkowicie błędnie wypowiedział się, iż w decyzji z 2005 r. Starosta nie nałożył na Kopalnię "..." obowiązku zabezpieczenia terenów i obiektów zagrożonych podtopieniem w związku z podnoszeniem się zwierciadła wody w zbiorniku tworzącym się w wyrobisku byłej Kopalni Siarki ""..." " na skutek odtwarzania się poziomu wód gruntowych, a także nie określił rzędnej zwierciadła wody, do której może zostać wypełnione wyrobisko. Podstawą ww. decyzji Starosty z 2005 r. było bowiem opracowanie prof. J. K. z czerwca 2004 r. przedłożone przez Spółkę, w którym wskazano, że optymalnym końcowym poziomem spiętrzenia wody w zbiorniku "..." jest poziom +146 m n.p.m., gdyż wówczas ustanie drenujące oddziaływanie zbiornika na tereny sąsiadujące. Zabezpieczenie tych terenów przed podtopieniem wymagać będzie prowadzenia drenażu i zrzutu nadmiaru wód. Wśród możliwych rozwiązań problemu wskazano wykonanie sieci drenażowo-melioracyjnej w rejonie zagrożonym wystąpieniem podtopień wraz z utrzymaniem poziomu piętrzenia w zbiorniku + 146 m n.p.m.
Dodatkowo, z projektu technicznego Etap I wynika jednoznacznie, że zbiornik ma zostać napełniony do docelowej rządnej +146 m n.p.m. W Projekcie technicznym prac zabezpieczających i rekultywacji wyrobiska byłej Kopalni Siarki ""..." " Etap II docelowy poziom wody w tym zbiorniku osiągać ma rzędne 146 m n.p.m. Zabezpieczenie terenów narażonych na podtopienie w rejonie wyrobiska po jego zlikwidowaniu i napełnieniu wodą do rzędnych docelowych 146 m n.p.m. stanowić będzie sieć rowów odwadniających i melioracyjnych.
Zdaniem Kolegium, brak jest zatem jakichkolwiek podstaw to wyprowadzenia tezy takiej jak w ww. postanowieniu Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego, zaś zarzuty Spółki w tym zakresie są z tych samych powodów nieuzasadnione.
Oceniając zasadność zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego Kolegium wskazało, że nie posiadają one usprawiedliwionej podstawy, gdyż ocena, czy w konkretnym wypadku nastąpiła rekultywacja gruntu, nie może być uzależniona od zakresu wykonanych robót rekultywacyjnych. Jedynym kryterium przy tej ocenie jest okoliczność, czy w wyniku odpowiednich zabiegów nadano lub przywrócono wartości użytkowe lub przyrodnicze gruntu. Takich walorów gruntom, które miały być zrekultywowane w kierunku wodnym - w ocenie Kolegium - nie nadano.
Organ odwoławczy podkreślił, że założenia rekultywacji terenów obrzeży i zwałowiska wewnętrznego o powierzchni 45,9100 ha obejmowały i nadal obejmują docelowy rekreacyjny charakter dla całego tego obszaru, bez jakichkolwiek ograniczeń czy też wyłączeń poszczególnych stref w zależności od warunków geotechnicznych pod kątem bezpieczeństwa aktualnego czy docelowego ich użytkowania. Dlatego, zdaniem organ odwoławczego, prawidłowo Starosta uznał, że dokonane analizy rzutują na ocenę stopnia osiągnięcia celu rekultywacji mając na uwadze bezpieczeństwo docelowego użytkowania tych terenów, czy też dającego możliwość i gwarancję bezpiecznego zainwestowania infrastrukturalnego związanego z rekreacyjnym charakterem rekultywacji.
Kolegium podkreśliło, że wydając zaskarżone orzeczenie należało wziąć pod uwagę warunki geologiczno - inżynierskie, hydrogeologiczne i geotechniczne wskazujące na problemy stateczności i stabilności skarp wyrobiska w kontekście napływu wody podziemnej do drenującego teren okalający zbiornika "..." , przyczyniającego się do erozji skarp, mogącej prowadzić do utraty stateczności niektórych odcinków zboczy, podobnie jak to miało miejsce w 2011 r. Mogące zdarzyć się zjawiska osuwiskowe, utrata stateczności skarp i zboczy nie ograniczy się jedynie do pionowych granic górnej krawędzi skarp zbiornika, a sięgnie dalej w głąb terenów rekultywowanych w kierunku zadrzewieniowo-łąkowym o charakterze rekreacyjnym o nieznanym zasięgu. Potwierdzeniem tego faktu jest katastrofa osuwiskowa, jaka miała miejsce na południowo-zachodnim zboczu wyrobiska ""..." " 11 maja 2011 r. oraz Analiza stateczności skarp w południowo -wschodnim narożniku oraz rejonie niszy osuwiskowej ww. wyrobiska pokopalnianego.
Jak oceniło Kolegium, pomimo, że decyzja Starosty z [...] 2005 r. ustalała obowiązek rekultywacji dla dwóch obszarów odrębnie z uwagi na istniejące różne uwarunkowania dla kierunku wodnego i zadrzewieniowo - łąkowego odnoszących się do terenów okalających określonych na mapie w skali 1:2000 ze stycznia 2005 r., prawidłowo Starosta uznał, że nie można ich oceniać odrębnie i niezależnie, gdyż stanowią jedną nierozerwalną wzajemnie oddziaływującą na siebie całość. Parametry skarp zbiornika, które stanowią jednocześnie podparcie dla terenów okalających go w świetle przeprowadzonych badań i analiz w przedmiocie wskaźników stateczności zboczy wskazują, że zbocza w przypadku nadmiernego zawodnienia znajdują się w stanie równowagi granicznej, a powstanie osuwisk należy uznać za prawdopodobne. Zrealizowana biologiczna część rekultywacji wobec niestabilnych parametrów wytrzymałościowych skarp nie może przesądzać o uznaniu rekultywacji tego terenu za zakończoną w związku z istniejącym dużym prawdopodobieństwem, co wynika z przeprowadzonych ekspertyz, wystąpienia zjawisk osuwiskowych przy braku wypełnienia zbiornika do docelowej rzędnej +146 m n.p.m.
Opracowanie sporządzone przez zespół autorski Fundacji "Nauka i Tradycje Górnicze" z siedzibą na Wydziale Górnictwa i Geoinżynierii Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, w miesiącu czerwcu 2017 r. - "Analiza stateczności skarp w południowo-wschodnim narożniku niszy osuwiskowej wyrobiska pokopalnianego ""..." " wykazało znaczną i zdecydowaną poprawę stateczności w warunkach dopełnienia zbiornika do rzędnej +146 m n.p.m., kiedy to we wszystkich analizowanych przypadkach wskazuje się na mało prawdopodobne powstanie osuwisk. Przeprowadzone obliczenia stateczności przy założeniu rzędnej zwierciadła wody na dwóch poziomach (w tym sztucznie obniżonym na skutek pompowania ok. +138 m n.p.m. oraz docelowym +146 m n.p.m.), w tym obliczenia wariantowe uwzględniające obniżenie parametrów wytrzymałościowych warstwy kontaktowej na skutek zawodnienia, nie dają gwarancji stateczności skarp, a wręcz wskazują na prawdopodobieństwo powstania osuwisk przebiegających po warstwie kontaktowej. Poza tym wartości FS określone metodami LEM wskazujące na mało prawdopodobne powstanie osuwiska na skutek długotrwałego przepływu wód w kierunku zbiornika mogą ulec pogorszeniu, a tym samym wpłynąć na pogorszenie warunków stateczności skarp.
Analiza hydrologiczna zawarta w opracowaniu "Analiza stateczności skarp..." (AGH, Kraków 2017 r.) wskazuje, w ocenie organu drugiej instancji, że jak najbardziej uzasadnione jest wypełnienie zbiornika "..." wodą do zakładanej rzędnej 146m n.p.m., która wynika z założeń projektowych rekultywacji, której osiągnięcie będzie jednym z elementów podstawy uznania rekultywacji za zakończoną i której osiągnięcie, zgodnie z przywołanymi wyżej wynikami badań i analiz, będzie gwarantowało stateczność skarp wyrobiska, a tym samym bezpieczne użytkowanie samego zbiornika (rekultywowanego w kierunku wodnym) jak i terenów o kierunku zadrzewieniowo-łąkowym, dla których to obu obszarów decyzją Starosty z [...]2005 r. ustalono wspólny rekreacyjny charakter rekultywacji. Do podobnych konkluzji sprowadza się opinia programu likwidacji z 2016 r.
Reasumując, Kolegium stwierdziło, że koniecznym jest wydanie decyzji o odmowie uznania za zakończoną rekultywacji gruntów wyrobiska końcowego byłej Kopalni Siarki ""..." ", prowadzonej przez Kopalnię ""..." ", z uwagi na to że:
- zbiornik nie został wypełniony do zakładanej rzędnej + 146 m n.p.m.;
- wyłączenie finansowania wykonania systemu melioracyjnego nie znalazło odzwierciedlenia w żadnej decyzji administracyjnej organu uprawnionego do ustalenia kierunku rekultywacji, a obowiązującą w tym zakresie jest decyzja Starosty z 2005 r., której podstawą wydania był wniosek Kopalni "..." oraz załączona do niego dokumentacja, z której wynikał zakres niezbędnych do wykonania prac, w tym wykonanie systemu melioracyjno-drenażowego na terenach zagrożonych podtopieniem;
- ciągły napływ wód podziemnych do wyrobiska powodował będzie erozję skarp i zboczy, co prowadzić może do utraty stateczności oraz lokalnych osunięć skarp wyrobiska; tak jak długo zbiornik będzie odwadniany centralnie przez pompownię (z rzędnej 138,5 m n.p.m.) istnieją warunki sprzyjające erozji skarp, co stwarza zagrożenie utraty stateczności zboczy, dlatego też zbiornik jak i tereny obrzeży i części zwałowiska wewnętrznego o kierunkach rekultywacji odpowiednio wodnym i zadrzewieniowo-łąkowym prawdopodobnie nie będą mogły być bezpiecznie użytkowane rekreacyjnie, co jest przecież celem przyjętego rekreacyjnego charakteru kierunku rekultywacji;
- tak długo, jak prowadzone będzie odwadnianie wyrobiska (objęte decyzją Dyrektora OUG zatwierdzającą Plan ruchu utrzymywania systemu odwodnienia zlikwidowanego zakładu górniczego Kopalni Siarki ""..." " na okres od 14 lipca 2016 r. do 30 czerwca 2021 r.) rekultywacji nie można uznać za zakończoną, utrzymanie systemu odwodnienia zlikwidowanego zakładu górniczego ma na celu zabezpieczenie sąsiednich terenów przed podtopieniem;
- rekultywację będzie można uznać za zakończoną po osiągnięciu docelowej rzędnej zwierciadła wody w zbiorniku, tj. 146,0 m n.p.m., tak długo jak prowadzone będzie odwadnianie, rekultywacji nie będzie można uznać za zakończoną;
- poziom wody w zbiorniku utrzymywany jest na rzędnych od 138 do 139 m n.p.m. dzięki pracy stanowiska pompowego odprowadzającego do Wisły nadmiar wód dopływających do wyrobiska, przy tym poziomie wody w zbiorniku wyrobisko pełni funkcję drenującą w stosunku do terenów przyległych, hamując odbudowę poziomu wód gruntowych, napływ wody podziemnej do zbiornika jest przyczyną erozji skarp mogącej prowadzić do utraty stateczności skarp, jak miało to miejsce w 2011 r.;
- nie wykonano systemu melioracyjno-drenażowego, bez którego nie jest możliwe wypełnienie zbiornika do docelowej rzędnej +146 m n.p.m., wykonanie sieci melioracyjnej dla terenów przyległych do zbiornika oraz terenów zagrożonych wystąpieniem podtopień jest konieczne dla zrealizowania celu, jakim jest rekultywacja w kierunku wodnym o charakterze rekreacyjnym;
- dopływ wód do wyrobiska jest zjawiskiem niepożądanym, gdyż powolne przemieszczanie cząstek skalnych przez wypływającą wodę ze skarp powoduje zmiany profilu zbocza; są to zmiany o charakterze erozyjnym, konsekwencją tych zmian może być lokalne zachwianie warunków stateczności zboczy; wraz z nasileniem się ww. procesów zmieniać się mogą warunki geotechniczne, a zbocze pierwotnie stateczne może z czasem przejść w stan równowagi granicznej, by pod wpływem dodatkowego zewnętrznego czynnika utracić stateczność, w dłuższej perspektywie czasowej, gdy utrzymywane będzie pompowanie wody ze zbiornika, należy spodziewać się przeprofilowania zboczy wyrobiska, stanowi to zagrożenie dla otoczenia wyrobiska oraz użytkowników brzegów zbiornika; teren ten, jak wynika z decyzji Starosty z [...]2005 r., ma mieć docelowo, po zakończeniu rekultywacji, w jej następstwie, charakter rekreacyjny, użytkowany rekreacyjne;
- zakończenie stabilizacji zboczy i skarp powinno być wykonane bezpośrednio przed finalnym napełnieniem zbiornika, w przeciwnym razie będzie miała ona charakter tymczasowy;
- na skutek nieuregulowania do chwili obecnej stosunków wodnych, nie ma obecnie możliwości wodno-rekreacyjnego oraz łąkowo-zadrzewieniowego o charakterze rekreacyjnym wykorzystania terenu objętego procesem rekultywacji;
- zakończenie technicznej części rekultywacji, przy jednoczesnym utrzymywaniu obniżonego poziomu zwierciadła wody +138 m n.p.m., wywołuje wtórne procesy prowadzące do przekształcania się środowiska wodno-gruntowego wokół wyrobiska, w szczególności do degradacji już wykonanych umocnień skarp;
- wobec ujawnionych zagrożeń osuwiskowych, przebywanie ludzi w niektórych partiach brzegowych stanowić może zagrożenie dla ich zdrowia i życia, co eliminuje funkcję rekreacyjną obszaru; dopiero podniesienie zwierciadła wody do rzędnej +146,0 m n.p.m., zdecydowanie zminimalizuje ryzyko powstania osuwisk, wyniki analiz stateczności z wykorzystaniem metod równowagi granicznej dla wytypowanych przekrojów, poprowadzonych przez tereny, dla których ustalono decyzją kierunki zarówno wodny jak i zadrzewieniowo-łąkowy, każdy z nich o charakterze rekreacyjnym (teren zbiornika, jego obrzeży oraz część zwałowiska wewnętrznego) wykazały znaczną, zdecydowaną poprawę stateczności skarp w warunkach dopełnienia zbiornika do rzędnej +146 m n.p.m., kiedy to we wszystkich analizowanych przypadkach wskazuje się na mało prawdopodobne powstanie osuwisk; przeprowadzone obliczenia stateczności przy założeniu rzędnej zwierciadła wody na dwóch poziomach (w tym sztucznie obniżonym na skutek pompowania ok. +138m n.p.m. oraz docelowym +146 m n.p.m.), w tym obliczenia wariantowe uwzględniające obniżenie parametrów wytrzymałościowych warstwy kontaktowej na skutek zawodnienia, nie dają gwarancji stateczności skarp, a wręcz wskazują na prawdopodobieństwo powstania osuwisk przebiegających po warstwie kontaktowej; poza tym wartości FS określone metodami LEM wskazujące na mało prawdopodobne powstanie osuwiska na skutek długotrwałego przepływu wód w kierunku zbiornika mogą ulec pogorszeniu, a tym samym wpłynąć na pogorszenie warunków stateczności skarp;
- obszar, dla którego decyzja Starosty z 2005 r. ustaliła zadrzewieniowo-łąkowy kierunek rekultywacji o charakterze rekreacyjnym, nie będzie mógł być wykorzystywany rekreacyjnie, dopóki wyrobisko (zbiornik) nie będzie wypełnione do rzędnej +146,0 m n.p.m., gwarantującej stabilność i stateczność jego skarp, które to skarpy jednocześnie stanowią podparcie dla terenów zadrzewieniowo-łąkowych, gwarantując ich stateczność i stabilność jak i bezpieczeństwo użytkowników; poprzez skarpy zbiornika oba rekultywowane obszary, tj. o kierunku wodnym i zadrzewieniowo-łąkowym są nierozerwalnie ze sobą związane biorąc pod uwagę podstawowe kryterium rekultywacji o kierunku rekreacyjnym, tj. bezpieczeństwo przyszłych jego użytkowników;
- o uznaniu rekultywacji za zakończoną można będzie rozważać po wypełnieniu wyrobiska do docelowej rzędnej +146,0 m n.p.m., która to rzędna, wedle analiz ekspertów, wpłynie w zdecydowanym zakresie na stateczność skarp, co jest poparte wysokimi wskaźnikami parametru FS, stateczność skarp będzie gwarantowała bezpieczne użytkowanie zbiornika jak i terenów do niego przyległych, dla których Starosta [...]2005 r., na wniosek Kopalni ""..." ", ustalił rekreacyjny charakter rekultywacji zarówno dla kierunku wodnego jak i zadrzewieniowo-łąkowego rekultywacji.
Podsumowując Kolegium uznało, że pełną rekultywację będzie można uznać za zakończoną przy osiągnięciu docelowej rzędnej zwierciadła wody, tj. +146 m n.p.m. Tak długo jak prowadzone będzie odwadnianie wyrobiska, rekultywacji nie będzie można uznać za zakończoną, gdyż stały napływ wód do wyrobiska skutkuje erozją skarp i zboczy, oddziałując na tereny przyległe.
Skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wywiodła Kopalnia Siarki "..." S.A. w likwidacji z siedzibą w T ., zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania administracyjnego w postaci:
a) art. 7, art. 8 § 1, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 81 oraz art. 136 § 1 k.p.a. poprzez pominięcie i nierozważenie zarzutu niepełnego zgromadzenia materiału dowodowego i niewyczerpującego jego rozpatrzenia przez Starostę oraz nieprzeprowadzenie dowodów, które mogłyby przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, pominięcie bez uzasadnienia wiedzy notoryjnej organu oraz dowodów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia zarzutów odwołania, a także wybiórcze i fragmentaryczne oparcie się jedynie na części dowodów w sprawie;
b) art. 80 oraz art. 84 § 1 k.p.a. poprzez oparcie ocen okoliczności sprawy, materiału dowodowego jedynie na dowolnie dobranej jego części oraz uchylenie się od pełnej oceny materiału dowodowego w sprawie, a w przypadku dokonywania oceny - oparcie się na błędnych wnioskach Starosty bez wyprowadzenia własnych;
c) art. 7b, art. 19 i art. 106 § 1 w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie, nierozważenie zarzutu nierozpoznania przez Starostę uchybienia obowiązkowi podejmowania niezbędnych czynności w imieniu Skarbu Państwa dla dokonania prawidłowo rekultywacji przez współdziałanie z właściwymi w sprawie organami administracji publicznej, co może sprowadzić istotne zagrożenie dla środowiska i mienia;
d) art. 6, art. 11, art. 28 k.p.a. w zw. z art. 7 Konstytucji RP poprzez pominięcie, nierozpatrzenie zarzutu przekroczenia kompetencji i rozstrzygania bez oparcia się na obowiązujących przepisach prawa oraz pominięcie i nierozpatrzenie zarzutu braku wyjaśnienia skarżącej przesłanek, którymi kierował się organ ustalając jej obowiązki, a w tym pominięcie, iż stroną postępowania jest lub co najmniej może być Skarb Państwa, którego prawa i obowiązki kształtuje rozstrzygnięcie Starosty, a także poprzez brak wskazania stronie ewentualnych braków w zakresie dowodowym lub niewykazanych przesłanek wynikających z dokonanej wykładni organu I instancji ustalonego przez siebie przedmiotu i zakresu rekultywacji;
e) art. 7a i art. 81a § 1 k.p.a. poprzez nierozstrzyganie na korzyść skarżącej wątpliwości, które powstały w sprawie, w wyniku dokonanej przez Starostę wykładni swojej decyzji z [...]2004 r. ustalającej kierunek rekultywacji oraz treści normy prawnej ustalającej obowiązek skarżącej, a także obowiązku osoby trzeciej (tu: Skarbu Państwa), a w tym przypadku powodujące pominięcie interesu publicznego, co miało bezpośredni wpływ na wynik postępowania;
f) art. 10, art. 73 § 1, art. 79a § 1 oraz art. 81 k.p.a, poprzez niezagwarantowanie skarżącej czynnego udziału w postępowaniu oraz dostępu do akt sprawy, uniemożliwieniu wypowiedzenia się oraz niewskazaniu przesłanek wynikających z przyjęcia interpretacji podstaw obowiązków Kopalni ""..." ";
g) art. 107 § § 1 pkt 6 oraz § 3 i § 4 w zw. z art. 11 i 7 k.p.a., polegające na niewyjaśnieniu przyjęcia dla podstaw rozstrzygania stanowiska Starosty, niewskazania przyczyn, dlaczego takie stanowisko podziela oraz powodów, na podstawie których Kolegium pominęło lub odmówiło wiarygodności dowodom znajdujących się w aktach sprawy i przedkładanych przez Kopalnię "..." oraz braku uzasadnienia niewyjaśnienia podstawy prawnej wydanej decyzji oraz braku rozpoznania większości zarzutów skarżącej;
co w konsekwencji spowodowało powielenie wadliwego ustalenia przez Kolegium stanu faktycznego i prawnego, jak i rażące naruszenie przepisów stanowiących podstawę rozstrzygania w sprawie.
Spółka zaskarżonej decyzji zarzuciła również naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci:
a) art. 5 ust. 2, art. 20 ust. 1 i 5, art. 22 ust 1 pkt 1, 2 i 4 u.o.g.r.l., poprzez ich błędne zastosowanie, z uwagi na to, że Spółka nie była i nie jest kopalnią w rozumieniu właściwych przepisów ani osobą, która spowodowała utratę albo ograniczenie wartości użytkowej gruntów i która byłaby zobowiązana na podstawie przywołanego przez organy przepisu do ich rekultywacji na własny koszt, a także poprzez przyjęcie, za Starostą, że podmiot wykonujący rekultywację jest zobowiązany wykonać także prace melioracyjne jako rekultywację poza obszarem objętym decyzją Starosty o ustaleniu kierunków rekultywacji, zaś organ rozpatrujący wniosek o uznanie rekultywacji za zakończoną nie był związany zakresem ustalonego przez siebie obowiązku;
b) art. 7 ust. 1 - 3 ustawy z 14 lipca 2000 r. o restrukturyzacji finansowej górnictwa siarki (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 1752) dalej jako "u.r.f." poprzez pominięcie i nierozważenie zarzutu pominięcia podstawy prawnej likwidacji oraz zakresu i obszaru rekultywacji, jako podstawy obowiązku Kopalni ""..." , w ślad za Starostą, w sytuacji, gdy wskazy przepis stanowił podstawę ustalania Programu Likwidacji, a w jego granicach zakresu prac rekultywacyjnych realizowanych przez Spółkę na powierzonym jej przez Skarb Państwa obszarze;
c) art. 199 ust. 1 - 2 i 4 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2268 ze zm.), dalej jako: "p.w.", poprzez ustalenie, że Kopalnia "..." jest zobowiązana na własny koszt wykonać urządzenia melioracji wodnych na terenach, które nie są jej własnością ani nie prowadziła i nie prowadzi na nich działalności, ani nie wywołała szkody i utraty wartości użyteczności nieruchomości, którą wskazują gminy i właściciele nieruchomości, w sytuacji, gdy szkodą dopiero będzie przywrócenie pierwotnych stosunków wodnych;
d) art. 129 w zw. z art. 132, art. 6 pkt 9 oraz art. 2 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (tekst jedn. Dz. U. 2020 poz. 1064), dalej jako "p.g.g.", poprzez ich nieprawidłową wykładnię i przyjęcie, iż Spółka jest przedsiębiorcą obowiązanym z ww. przepisów do likwidacji i naprawienia szkód, jak też, że jest zobowiązana w ramach ruchu zakładu górniczego, w przypadku jego likwidacji, przedsięwziąć niezbędne środki dla ochrony środowiska i rekultywacji gruntów po działalności górniczej w sytuacji, gdy przepisy te nie odnoszą się do Kopalni ""..." ".
Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz uchylenie w całości poprzedzającej ją decyzji Starosty, wskazanie przez Sąd (dla dalszego postępowania przez Starostę celem wydania decyzji) obowiązku rozpatrzenia zarzutów podniesionych powyżej, w tym statusu i podstaw działalności Kopalni "..." oraz podstaw i zakresu obowiązków na nią nałożonych oraz ich rozpoznania i dokonania ocen na właściwych podstawach prawnych.
Jednocześnie, mając na uwadze wyjątkową specyfikę niniejszej sprawy oraz rażące naruszenie prawa materialnego, a stąd - konieczność zastosowania środków niezbędnych dla ich usunięcia w postępowaniach prowadzonych w granicach niniejszej sprawy i dla jej końcowego załatwienia Kopania wniosła o:
- zobowiązanie Starosty do wydania decyzji uzupełniającej, konwalidującej wady decyzji z [...]2004 r., w której organ w sposób dostateczny doprecyzuje przedmiot i zakres oraz kierunek rekultywacji, uwzględniając aktualny stan prawny i faktyczny (środowiskowy), jak i interes społeczny i publiczny, po przeprowadzeniu niezbędnego uzupełniającego postępowania i koniecznych uzgodnień z innymi organami administracji publicznej, uwzględniając również stanowisko Skarbu Państwa, wyrażone przez właściwy w sprawie organ, tj. ministra właściwego ds. aktywów państwowych oraz Polskiego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Prezesa Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej;
- wskazanie Staroście Sandomierskiemu na sposób załatwienia sprawy przez: uwzględnienie, że Spółka działa w granicach i na podstawie powierzonego jej zadania publicznego za Skarb Państwa, realizując art. 7 w zw. z art. 1 ustawy o restrukturyzacji finansowej i Program Likwidacji z późniejszymi aneksami, ustalony przez właściwego ministra, w granicach środków przyznanych z budżetu państwa lub NFOŚiGW, a nie jest obowiązana jako przedsiębiorca w rozumieniu p.g.g. i ustawy o ochronie gruntów; uwzględnienie stanowisk (lub co najmniej zasięgnięcie opinii) właściwych w sprawie organów, tj. ministra właściwego ds. gospodarki złożami kopalin, ds. gospodarki wodami i ds. środowiska oraz Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie; zawiadomienie właściwego statio fisci reprezentującego Skarb Państwa, że przysługuje mu prawo uczestnictwa w postępowaniu jako stronie, gdyż rozstrzygnięcie będzie dotyczyło praw i obowiązków Skarbu Państwa.
Ponadto skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie uzupełniających dowodów z dokumentów dołączonych do skargi oraz zasadzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Pismem procesowym z 15 października 2020 r. Spółka ustosunkowała się do treści odpowiedzi na skargę Kolegium, w szczególności zaprzeczając, że plan rekultywacji zakładał kierunek obejmujący obowiązek dokonania odwodnień i melioracji oraz podniesienia poziomu zwierciadła wody w zbiorniku "..." do rzędnej 146 m n.p.m., a także, że sprecyzowany został terytorialnie obowiązek dokonania przez Kopalnię "..." rekultywacji poprzez wskazanie obszaru, na którym ma zostać on przeprowadzony, większego niż tereny przekazane Kopalni "..." przez Skarb Państwa, tj. 210 ha. Skarżąca podniosła, że jest możliwe przeprowadzenie rekultywacji w kierunku leśno-rekreacyjnym bez podniesienia poziomu wody w zbiorniku lub że podniesienie jej do 146 m n.p.m. wymusza co do prawa lub stanu faktycznego budowę systemu odwadniania i melioryzacji przez Spółkę.
Pismem z 23 października 2020 r. skarżąca wniosła o odroczenie terminu posiedzenia niejawnego wyznaczonego na dzień 28 października 2020 r. do stycznia 2021 r. z uwagi na konieczność zapewnienia możliwości złożenia stanowisk przez uczestników niniejszego postępowania oraz możliwość ustosunkowania się skarżącej do tych stanowisk.
W odpowiedzi na wezwanie Sądu z 29 października 2020 r. Kolegium przekazało pismo Starostwa Powiatowego z 2 listopada 2020 r. wraz z załącznikami oraz opracowanie pt. "Ocena stanu zaawansowania prac likwidacyjnych i rekultywacyjnych na terenach zdegradowanych wydobyciem i przetwórstwem rudy siarkowej w rejonach: tarnobrzeskim, staszowskim i lubaczowskim prowadzonych przez PRTG "...", Kopalnię Siarki ""..." ", KiZPS "...l", Kopalnię Siarki "...", "..." sp. z o. o. w likwidacji" przygotowane pod kierownictwem prof. dr hab. inż. J.K.
Starosta w załączonym przez Kolegium piśmie wskazał, że powyższe opracowanie prof. dr hab. inż. J.K., stanowiło jeden z załączników do pisma, które organ ten przekazał do Kolegium z odwołaniem Spółki od decyzji tego organu z dnia [...] 2020 r. Nadto Starosta podał że "Program likwidacji...", zatwierdzony przez Ministra Gospodarki decyzją z 14 lutego 2008 r. stanowi dokument, na który Starosta powołał się w decyzji z [...]2020 r., przytaczając ustalenia z niego wynikające w oparciu o wiarygodne i wysoce merytoryczne opracowania m.in. Informacje o Wynikach Kontroli NIK Delegatura znak: [...]. Starosta podkreślił także, że ustalenia wynikające z zatwierdzonych przez Ministra Gospodarki Programów likwidacyjnych zakładów oraz ich aneksów nie znalazły odzwierciedlenia w zmianach decyzji Starosty ustalającej kierunek rekultywacji z 2004 r. Starosta wyjaśnił, że zmiany ww. decyzji wynikały z wniosków Spółki dotyczących jedynie ustalenia nowych terminów zakończenia rekultywacji, o które Kopalnia "..." wnosiła. Od roku 2004 r. aż do chwili obecnej Starosta nie odnotował żadnych wniosków Spółki co do zmiany zakresu rekultywacji.
Nadto Starosta wskazał, że wydanie wyroku we wnioskowanym przez skarżącą terminie, tj. styczniu 2021 r. jest zbyt późne i skutkować będzie brakiem możliwości złożenia przez Spółkę wniosku o ewentualną zmianę decyzji Starosty z [...] 2005 r., ustalającej kierunek rekultywacji, która wyznacza termin zakończenia prac rekultywacyjnych na dzień 31 grudnia 2020 r.
Z uwagi na wagę i charakter sprawy Starosta wniósł o jak najszybsze rozpoznanie sprawy.
Pismem z 9 listopada 2020 r. Kolegium przesłało do tut. Sądu dokumentację uzupełniającą w postaci "Programu likwidacji Zakładów Górniczych Kopalni Siarki "..." " S.A. na lata 2007-2013" wraz z załącznikami i późniejszymi zmianami w formie aneksów nr od 1 do 5, przedstawioną organowi przez Spółkę. Organ odwoławczy przesłał także pismo Starosty z 6 listopada 2020 r., w którym organ ten podniósł w szczególności, że Kopalnia "..." nigdy nie kwestionowała, ani pod względem formalnym ani prawnym, dotychczasowych zapisów decyzji Starosty z [...] 2005 r. Aneksy do "Programu likwidacji..." zatwierdzane na szczeblu ministerialnym i ustalenia z nich wynikające były efektem współpracy pomiędzy Spółką, a Ministrem Gospodarki, w której Starosta nie brał udziału. Starosta dodał, że Kopalnia "..." nigdy nie kierowała do niego, jako organu właściwego w sprawach rekultywacji gruntów (który to organ wydał wiążącą Spółkę do chwili obecnej decyzję z [...] 2005 r.) zapytań, ani nie konsultowała z organem tym, czy zatwierdzony przez Ministra Gospodarki "Program likwidacji..." wraz z aneksami wiąże się z potrzebą uwzględnienia ich założeń i zakresów w obowiązującej od [...] 2005 r. decyzji ustalającej kierunek rekultywacji, wydanej na wniosek Spółki, po uprzednim uzupełnieniu przez Spółkę tego wniosku na wezwanie organu o opracowanie pt. "Ocena stanu zaangażowania prac likwidacyjnych...". Starosta zaznaczył, że ustalenia ww. dokumentu, będącego jednocześnie częścią składową decyzji Starosty z 2005 r. w części melioracyjnej są nadal obowiązujące, wobec braku wniosku Spółki o zmianę decyzji ustalającej kierunku rekultywacji. Spółka realizowała w sposób nadrzędny w stosunku do decyzji Starosty z 2005 r. program likwidacji zatwierdzony przez Ministra Gospodarki, nie uwzględniając lub ograniczając zakres prac wynikających z przedłożonego Staroście do wniosku opracowania prof. K. , bez ubiegania się o dokonanie zmian, poza zmianą terminu zakończenia rekultywacji.
Starosta zwrócił uwagę na zapis ustawy z 30 sierpnia 2013 r. o dotacji przeznaczonej dla niektórych podmiotów, która w treści art. 3 ust. 1 pkt 3 wskazuje, że dotację przeznacza się na finansowanie działań wykonywanych po zakończeniu prac likwidacyjnych w wyrobisku górniczym "..." , realizowanych przez podmiot, o którym mowa w art. 1 pkt 5, tj. Kopalnię Siarki "..." S.A. w likwidacji.
Starosta stwierdził, że Spółka mija się z prawdą, iż organ rozszerza obszar rekultywacji poza teren ok. 210 ha na obszary zagrożone podtopieniami i wyjaśnił, że dla osiągnięcia określonego w 2005 r. celu rekultywacji niezbędne jest podniesienie zwierciadła wody w wyrobisku do rzędnej 146 m n.p.m., a to wymaga systemu melioracyjnego na terenach przyległych dla ich ochrony przed podtopieniami, finansowanie czego gwarantuje ww. ustawa z 30 sierpnia 2013 r.
Kolejnym pismem z 12 listopada 2020 r. skarżąca podtrzymała dotychczas zaprezentowane stanowisko w sprawie i ponownie wniosła o wyznaczenie terminu posiedzenia niejawnego przy uwzględnieniu konieczności złożenia stanowisk przez wszystkie strony postępowania, a także umożliwienie skarżącej na odniesienie się do ewentualnie wniesionych pism w rozsądnym terminie.
W dniu 17 listopada 2020 r. do tut. Sądu wpłynęło kolejne pismo Kolegium, z którym doręczono pismo Starosty z 12 listopada 2020 r. zawierające stanowisko tego organu w zakresie "Programu likwidacji..." na lata 2007-2013 oraz "Oceny stanu zaawansowania prac likwidacyjnych..." prof. J. K. z 2004 r.
Pismem z 25 listopada 2020 r. Kolegium przesłało drogą elektroniczną pismo Starosty z 24 listopada 2020 r. wraz z załącznikami, zaś w dniu 30 listopada 2020 r. pocztą nadesłało ww. pismo Starosty z 24 listopada 2020 r. wraz z załącznikami w postaci: wniosku Kopalni "..." z 28 września 2004 r., pisma Starosty z 16 listopada 2004 r., notatki służbowej z 28 grudnia 2004 r. oraz pisma Kopalni "..." z 4 stycznia 2005 r. Starosta podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Następnie pismem z 30 listopada 2020 r. skarżąca ustosunkowała się do treści pism Starosty i wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z pisma Ministerstwa Gospodarki z 10 października 2012 r. skierowanego do Kopalni ""..." ", na wykazanie faktu, że skarżąca nie była także wówczas zobowiązana do wykonania systemu melioracji.
Niniejsza sprawa została rozpatrzona na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842). Przepis ten zezwala wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu, w okresie obowiązywania stanu epidemii z powodu COVID-19, na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, jeśli przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
O skierowaniu sprawy do rozpoznania w trybie powołanego wyżej przepisu strony zostały zawiadomione. Stronom umożliwiono pisemne zajęcie stanowiska w sprawie i doręczono pisma procesowe, które stanowiły uzupełnienie bądź rozwinięcie stanowisk procesowych.
W toku postępowania sądowego skarżąca uzyskała dostęp do systemu PASSA.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Starosty odmawiającą uznania za zakończoną rekultywacji gruntów wyrobiska końcowego byłej Kopalni Siarki ""..." ".
Zgodnie z art. 22 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. 2017 r., poz. 1161 ze zm., dalej jako "u.o.g.r.l."), decyzje w sprawach rekultywacji i zagospodarowania określają:
1) stopień ograniczenia lub utraty wartości użytkowej gruntów, ustalony na podstawie opinii, o których mowa w art. 28 ust. 5;
2) osobę obowiązaną do rekultywacji gruntów;
3) kierunek i termin wykonania rekultywacji gruntów;
4) uznanie rekultywacji gruntów za zakończoną.
Przy czym pod pojęciem rekultywacji rozumie się – w myśl art. 4 pkt 18 u.o.g.r.l. - nadanie lub przywrócenie gruntom zdegradowanym albo zdewastowanym wartości użytkowych lub przyrodniczych przez właściwe ukształtowanie rzeźby terenu, poprawienie właściwości fizycznych i chemicznych, uregulowanie stosunków wodnych, odtworzenie gleb, umocnienie skarp oraz odbudowanie lub zbudowanie niezbędnych dróg.
W tej sprawie Starosta decyzją z [...] 2005 r. ustalił: dla wyrobiska końcowego byłej Kopalni Siarki ""..." " wodny kierunek rekultywacji o charakterze rekreacyjnym (pkt 1); dla części zwałowiska wewnętrznego i obrzeży - zadrzewieniowo-łąkowy kierunek rekultywacji o charakterze rekreacyjnym na terenie wsi: Chodków Nowy, Chodków Stary, "..." , Przewłoka w gm. oraz na terenie wsi Krzcin gm. K. o ogólnej powierzchni około 210 ha (pkt 2); zobowiązał Kopalnię Siarki "..." w T. do opracowania projektu technicznego rekultywacji byłej Kopalni Siarki ""..." " dla ustalonego w pkt 1 i 2 decyzji kierunku rekultywacji (pkt 3); zobowiązał Kopalnię Siarki "..." w T. do wykonania rekultywacji byłej Kopalni Siarki ""..." " w terminie 5-ciu lat od uprawomocnienia się tej decyzji (pkt 4). Decyzja powyższa wydana została na wniosek Kopalni Siarki "..." w T .. W jej uzasadnieniu organ wskazał, że Kopalnia Siarki "..." wystąpiła z wnioskiem o ustalenie wodno-leśno-rolnego kierunku rekultywacji o charakterze rekreacyjnym, uzasadniając wniosek przedłożonym opracowaniem pt. "Ocena stanu zaawansowania prac likwidacyjnych" Prof. J. K. – VI 2004 r. i mapę w skali 1:2000. Taki kierunek rekultywacji został także pozytywnie zaopiniowany przez właściwe organy wymienione w uzasadnieniu decyzji. Decyzja nie była przez wnioskodawcę kwestionowana w trybie kontroli odwoławczej, a w późniejszym okresie zmiany decyzji dotyczyły terminu wykonania obowiązku opisanego w jej pkt 4, nie zaś kierunku rekultywacji.
Wobec tego, nie mogło być wątpliwości, że w sprawie niniejszej istota sporu powinna sprowadzać się do oceny, czy ustalony decyzją ostateczną Starosty z dnia [...]2005 r. kierunek rekultywacji został osiągnięty, a Kopalnia Siarki "..." wywiązała się z obowiązków nałożonych tą decyzją. Taka ocena determinowała zakres rozpoznania wniosku tej Kopalni o uznanie rekultywacji za zakończoną w kontrolowanym obecnie postępowaniu przez organy administracji w pierwszej i drugiej instancji, a następnie przez Sąd.
Z uwagi na uzasadnienie wniosku Kopalni Siarki "..." o ustalenie kierunku rekultywacji, a następnie uzasadnienie wydanej przez Starostę decyzji ustalającej kierunek rekultywacji, punktem wyjścia dla organów orzekających w tej sprawie stało się opracowanie prof. J. K. z zespołem, pn. "Ocena stanu zaawansowania prac likwidacyjnych na terenach zdegradowanych wydobyciem i przetwórstwem rudy siarkowej w rejonach: tarnobrzeskim, staszowskim, lubaczowskim prowadzonych przez PRTG "...", Kopalnię Siarki ""..." ", KiZPS "...", Kopalnię Siarki "...." S. Sp. z o. o. w likwidacji" (maj-czerwiec 2004 r.) wraz z mapą załączoną do ww. wniosku. Powyższy dokument był jednym z istotnych dla wyniku sprawy dowodów, którego organy orzekające w tej sprawie nie mogły pominąć, nawet jeśli w ocenie Spółki opracowanie to, jego szczegółowe wyniki i wytyczne, nie zostały włączone do treści decyzji Starosty z [...] 2005 r. Wyjaśnić przy tym należy, że Sąd nie miał wątpliwości, iż organy obu instancji dysponowały treścią tego dokumentu, co potwierdzają uzasadnienia wydanych w sprawie decyzji, dlatego jego przesłanie do Sądu w drodze uzupełnienia akt administracyjnych nie mogło czynić zasadnym zarzutów skarżącej związanych z przedłożeniem ww. opracowania w postępowaniu sądowym na wezwanie Sądu.
Autorzy opracowania prof. J. K. z zespołem wskazali, że decyzją Ministra Skarbu Państwa z [...] 2004 r. wyrobisko końcowe kopalni "..." zostało przekazane na własność Kopalni Siarki ""..." ". Decyzja ta stworzyła podstawy prawne dla Kopalni Siarki "..." umożliwiające wejście na tereny wyrobiska i poszerzyła zakres przedmiotowy działania o prace likwidacyjne i rekultywacyjne wyrobiska ""..." ". Formalne przekazanie tego wyrobiska "..." we władanie Kopalni "..." " spowodowało konieczność skorygowania programu likwidacji skojarzonej wyrobisk "..." i ""..." ". Likwidacja wyrobiska ""..." " uwzględniająca przyjęty kierunek rekreacyjny docelowego zagospodarowania zbiornika wodnego i terenów przyległych oraz wymagania skojarzonej likwidacji polegać będzie na: izolacji odsłoniętych warstw serii chemicznej w likwidowanym wyrobisku, wyprofilowaniu skarp przyszłego zbiornika, wypełnieniu wyrobiska wodą, wykonaniu systemu drenażowo-melioracyjnego na terenach zagrożonych podtopieniem, rekultywacji terenów przyległych do zbiornika zgodnie z przyjętym, kierunkiem rekultywacji (str. 34 i 35 opracowania). W ww. opracowaniu (str. 36) przedstawiony został harmonogram prac zabezpieczających wyrobiska ""..." " z przewidywanym zakończeniem prac w grudniu 2010 r.
W dalszej części dokumentu podkreślono, że wyniki analiz hydrogeologicznych a także prognostycznych obliczeń symulacyjnych wskazują, że optymalnym końcowym poziomem spiętrzenia wody w zbiorniku ""..." " jest poziom +146 m n.p.m.
W takich warunkach możliwe będzie grawitacyjne odprowadzanie nadmiaru wód ze zbiornika kanałem ulgi do rzeki Wisły. Niestety spowoduje to powstanie zagrożenia podtopieniami i lokalnymi zalewiskami. Najbardziej narażony na podtopienia jest obszar o powierzchni ok. 16,5 m 2 położony na północ od O/"..." , znajdujący się poza zwałowiskami. Teren ten na przestrzeni kilkudziesięciu lat działalności kopalni został zagospodarowany, powstały m.in. sady, pola uprawne, zabudowania. Brak sieci melioracyjnej i zaprzestanie odbioru nadmiaru wód, w sposób wymuszony bądź grawitacyjny ze zbiornika, spowodowałby w przyszłości podniesienie się zwierciadła wody w zbiorniku do rzędnej około +147,9 m n.p.m. Tak wysokie położenie zwierciadła wód w czwartorzędowym piętrze wodonośnym oznaczałoby podtopienie i zalanie części powierzchni terenu. Rozwiązaniem problemu podtopienia terenu może być, zgodnie z treścią powyższego opracowania: utrzymywanie obniżonego zwierciadła wody w wyrobisku ""..." " (powodowałoby to konieczność ponoszenia kosztów ciągłego pompowania wód i skutkowałoby to pogorszeniem jakości wody w zbiorniku), bądź wykonanie sieci drenażowo-melioracyjnej w rejonie zagrożonym wystąpieniem podtopień z utrzymaniem poziomu piętrzenia wody w zbiorniku ""..." " wynoszącym +146 m n.p.m (dopływ wód odprowadzany byłby grawitacyjnie do Wisły). Teren, na którym przewidywano wykonanie systemu rowów drenażowych obejmuje powierzchnię ok. 40 km2. Budowa sieci melioracyjnej powinna zostać zakończona przed przewidywanym zakończeniem napełniania zbiornika ""..." " do docelowej rzędnej, ustanie wtedy drenujące oddziaływania odkrywki na sąsiadujące tereny. Dla terenów położonych w otoczeniu projektowanego zbiornika wodnego opracowano koncepcję zagospodarowania przestrzennego, wyznaczając lokalizację bazy sprzętu sportowego i rekreacyjnego, plaż, miejsc biwakowych, terenów zadrzewionych itp. Faza rekultywacji podstawowej (technicznej) będzie - jak wskazano w opracowaniu - ściśle powiązana z ukształtowaniem skarp zbiornika i uporządkowaniem powierzchni w jego otoczeniu. Dla fazy rekultywacji biologicznej szczególne znaczenie będą miały wyniki inwentaryzacyjnej szaty roślinnej, bowiem większość tego terenu porastają już drzewa i krzewy nawet o 20-letnim wzroście pochodzące z sukcesji naturalnej lub planowej odbudowy biologicznej. Inwentaryzacja powinna być wykonana po zatwierdzeniu projektu rozwiązującego zakres prac ziemnych związanych z ukształtowaniem skarp i linii brzegowej zbiornika (zob. str. 40-43 opracowania).
Powyższy dokument – opracowany przez zespół osób posiadających wyspecjalizowaną wiedzę – wyjaśnia szczegółowo, jakie powinny być kierunki rekultywacji wyrobiska końcowego byłej Kopalni Siarki ""..." " i terenów wokół tego wyrobiska. Dokument przedstawia zagrożenia związane z jej likwidacją i rekultywacją. Chociaż wnioski tego opracowania nie zostały włączone do treści uzasadnienia decyzji z dnia [...] 2005r., to jak wyżej podniesiono, niewątpliwie w dacie wydawania decyzji ustalającej kierunek rekultywacji zarówno Kopalnia, jak i Starosta kierowali się założeniami, analizami i wnioskami płynącymi z tego opracowania, na co wskazuje treść wniosku Spółki o wydanie decyzji ustalającej kierunek rekultywacji i uzasadnienie decyzji Starosty uwzględniającej ten wniosek w całości.
W świetle treści tego opracowania warunkiem skutecznej, pełnej rekultywacji byłej Kopalni Siarki ""..." " w kierunku rekreacyjnym – przy zapewnieniu odpowiedniej jakości wody w tym zbiorniku – miało być wykonanie sieci drenażowo-melioracyjnej w rejonie zagrożonym wystąpieniem podtopień i utrzymaniem poziomu piętrzenia wody w zbiorniku ""..." " na poziomie +146 m n.p.m. wskutek odprowadzania wód dopływających grawitacyjnie kanałem ulgi do Wisły.
Zgodnie z rozstrzygnięciem decyzji z [...] 2005 r. Spółka podjęła działania związane z przygotowaniem projektu technicznego rekultywacji byłej Kopalni Siarki ""..." " (tj. "Projekt techniczny prac zabezpieczających i rekultywacji wyrobiska byłej Kopalni Siarki ""..." " Etap I – Uporządkowanie, profilowanie skarp wyrobiska i izolacja wychodni serii chemicznej" z aneksem – Z. B. i inni, 2005 r. oraz "Projekt techniczny prac zabezpieczających i rekultywacji wyrobiska byłej Kopalni Siarki ""..." " Etap II – Rekultywacja wyrobiska byłej Kopalni z aneksem – Z. B. i inni, 2007 r.). Prace rekultywacyjne przerwała katastrofa osuwiskowa w 2011 r. W kolejnych latach były one kontynuowane.
W każdym razie w wyniku kontroli przeprowadzonej przez Najwyższą Izbę Kontroli w 2017 r. w zakresie procesu rekultywacji i zagospodarowania terenów pogórniczych byłego wyrobiska ""..." " prowadzonego przez Kopalnię Siarki "..." S.A. w likwidacji ustalono, że nie usunięto skutków działalności górniczej kopalni siarki w obszarze wyrobiska ""..." " i nie osiągnięto pełnej rekultywacji terenów pokopalnianych (m.in. Informacja o wynikach kontroli - zał. 74 akt adm.). Z treści dokumentacji pokontrolnej NIK wynika, że zatwierdzony w 2008 r. "Program likwidacji zakładów górniczych Kopalni Siarki "..." S.A. na lata 2008-2013" przewidywał jako główne zadanie do wykonania: uszczelnienie wyrobiska, wyprofilowanie skarp, wykonanie systemu melioracyjno-drenażowego, wypełnienie zbiornika wodą do poziomu 146 m n.p.m. Do końca 2016r. nie wykonano systemu melioracyjno-drenażowego. Z tego powodu w celu uniknięcia podtopienia okolicznych terenów, nie wypełniono zbiornika wodą do zakładanego poziomu +146 m n.p.m. Kopalnia utrzymuje obniżony poziom pomp wody w zbiorniku na rzędnej +138 m n.p.m. za pomocą zespołu pomp. Planowany roczny koszt pompowania na rok 2017 wynosił 2 mln zł. Jak wskazał NIK, rekultywacji wyrobiska nie będzie można uznać za zakończoną tak długo, jak długo prowadzone będzie pompowanie wody. Konsekwencją zakończenia rekultywacji jest brak możliwości zagospodarowania terenów wyrobiska "..." oraz terenów przyległych. NIK wyjaśnił, że w trakcie realizacji Programu wystąpiły problemy mające zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia zakładanych celów rekultywacji. W szczególności dotyczy to katastrofy osuwiskowej z maja 2011 r. polegającej na niekontrolowanym osunięciu się mas ziemnych do wyrobiska. Stwierdzono także niekorzystne właściwości wody oraz chwiejne warunki równowagi zbocza. Utrzymywanie obniżonego poziomu zwierciadła wody na poziomie +138 m n.p.m. wywołuje – zdaniem NIK - wtórne procesy, prowadzące do degradacji już wykonanych umocnień skarp. W wyniku działalności górniczej nastąpiło odwodnienie terenów przyległych o pow. ok. 40 km2, które zostały zagospodarowane przez ich właścicieli. Przed wypełnieniem zbiornika do naturalnej rzędnej +146 m n.p.m. należy więc wykonać system melioracji tych terenów, bowiem w wyniku podniesienia poziomu lustra wody w zbiorniku nastąpiłoby ich podtopienie. Wykonanie systemu melioracji było pierwotnie przewidziane w Programie, lecz aneksem nr 3 z 2013 r. zadanie to na wniosek Kopalni zostało wykreślone. Wskazano wówczas, że system melioracji wykonają okoliczne gminy bez wymienienia ich nazwy oraz określenia źródeł finansowania tego zadania. W aneksie nr 4 do Programu przewidziano wykonanie systemu melioracyjno-drenażowego przez "inne podmioty" bez wskazania, jakie to podmioty jak również bez określenia źródeł finansowania. W praktyce oznaczałoby to – zdaniem NIK- odstąpienie od realizacji bardzo istotnej części Programu i uczyniło niemożliwym osiągnięcie głównego celu, którym jest rekultywacja wyrobiska ""..." ". Jak dodatkowo podniósł NIK, Starosta w 2005 r. wyznaczył wodno-rekreacyjny kierunek rekultywacji wyrobiska ""..." ". Kierunek ten został przyjęty w Programie i był realizowany przez Kopalnię. Nie był on jednak optymalny, jak ocenił NIK, ponieważ w trakcie prowadzenia prac ujawniło się wiele zagrożeń, które powodują, że zbiornik nie będzie mógł być bezpiecznie użytkowany rekreacyjne.
Niewątpliwie kluczowym jednak dla wyniku sprawy okazał się dokument przygotowany na zlecenie Spółki w czerwcu 2017 r. tj. "Analiza stateczności skarp w południowo-wschodnim narożniku oraz rejonie niszy osuwiskowej wyrobiska pokopalnianego "..." " zespołu autorskiego z udziałem prof. dr hab. inż. M.C. (dalej też jako "Analiza stateczności skarp (...)").
Analizę przeprowadzono w trzech rejonach (niszy osuwiskowej powstałej w maju 2011 r., południowo-wschodniego narożnika zbiornika oraz pompowni zlokalizowanej na zboczu południowym zbiornika). W ramach tej analizy wykonano 11 sondowań statycznych CPT w celu sprawdzenia warunków gruntowych w rejonie zbiornika wodnego. Rejon wyrobiska pokopalnianego został także zmonitorowany przez piezometry pięter wodonośnych (czwartorzędowego i trzeciorzędowego), a dodatkowo w rejonie zbiornika prowadzono monitoring wód podziemnych na piezometrach kontrolnych. Analizę przeprowadzono dla trzech reprezentatywnych przekrojów: przekrój A-A - poprowadzonego przez niszę osuwiskową, przekrój B-B - w pobliżu narożnika zbocza południowego-wschodniego oraz w rejonie pompowni na zboczu południowym zbiornika - przekrój C-C. Celem aktualizacji budowy geologicznej w analizowanych przekrojach w oparciu o wykonane sondowania statyczne CPT była ocena stopnia plastyczności gruntów spoistych, stopień zagęszczenia gruntów niespoistych oraz oszacowanie wielkości parametrów wytrzymałościowych i odkształceniowych gruntów w warunkach "in situ" (modułu ściśliwości, wytrzymałości na ścinanie w warunkach bez odpływu oraz kąta tarcia wewnętrznego).
Wyniki obliczeń stateczności ustalono z wykorzystaniem metod równowagi granicznej (metody Bishopa, metody Janbu i metody Morgensterna-Price’a), przy czym stopień zagrożenia wystąpieniem procesów osuwiskowych (FS) określono jako bezpieczny na poziomie 1,3, zaś wartość powyżej 1,5 jako zapewniającą wysoki poziom bezpieczeństwa. Obliczenia przeprowadzono dla aktualnego poziomu wody w zbiorniku wynoszącego +138,1 m n.p.m. oraz dla docelowego poziomu wody w zbiorniku +146,0 m n.p.m. W opinii przedstawiono obliczenia i ich wyniki dla poszczególnych przekrojów. Ustalono, że dla przekrojów B-B i C-C przy założeniu aktualnej rzędnej zwierciadła wody w zbiorniku (+138,1 m n.p.m.) wartości FS, uwzględniając obniżenie parametrów warstwy kontaktowej na skutek zawodnienia utworów gruntowych, wskazały na prawdopodobne powstanie osuwiska przebiegającego po warstwie kontaktowej i mało prawdopodobne powstanie osuwiska sięgającego głębiej po stropie utworów serii chemicznej. We wszystkich trzech przekrojach stwierdzono, że wypełnienie zbiornika do docelowej rzędnej będzie skutkować poprawą warunków stateczności.
Kolejno przeprowadzono także analizę stateczności dla tych samych przekrojów metodą różnic skończonych, a wyniki obliczeń stateczności przeprowadzono dla aktualnej i docelowej rzędnej zwierciadła wody w zbiorniku. Wyniki tych obliczeń pokazały, że wartości wskaźników FS dla aktualnego poziomu wody w przekrojach B-B i C-C w przypadku intensywnego zawodnienia i uplastycznienia warstwy kontaktowej wynoszą zaledwie – odpowiednio - 1.00 i 1.14. Zbocze w przekroju B-B znajduje się w stanie równowagi granicznej. Na obu zboczach stwierdzono, że powstanie osuwiska należy uznać za prawdopodobne.
W przypadku wypełnienia zbiornika wskaźniki stateczności tych zboczy w ww. przekrojach wzrastają do bezpiecznej wartości.
Autorzy powyższej analizy przeprowadzili także analizę warunków hydrogeologicznych w otoczeniu wyrobiska ""..." ". Wyniki tych analiz pokazały, że występujące w południowej części wyrobiska procesy osuwiskowe mają związek z budową geologiczną rejonu oraz warunkami hydrogeologicznymi, w obszarze tym stwierdzono występowanie strefy kontaktu utworów czwartorzędowej rynny erozyjnej z wodonośnymi utworami podłoża neogeńskiego. W przypadku utworów neogeńskich stwierdzono silną zależność pomiędzy rzędną zwierciadła wody w zbiorniku a ciśnieniem wody w tym piętrze. Zmniejszenie ciśnienia wody możliwe byłoby przez niemożliwy na tym etapie likwidacji zbiornika głęboki drenaż, a alternatywnym rozwiązaniem pozwalającym na redukcję gradientu ciśnienia jest podniesienie zwierciadła wody w zbiorniku końcowym “"..." ".
We wnioskach końcowych analizowanej opinii podniesiono, że piaski wypełniające niszę osuwiskową oraz zalegające pod nimi namuły zlokalizowane w odległości do ok. 60-70 metrów od linii wody są całkowicie nawodnione i nienośne. Zalecono wyłączenie rejonu niszy osuwiskowej z przeznaczenia rekreacyjnego do czasu podniesienia poziomu wody w zbiorniku lub zakończenia konsolidacji gruntów, co przy ciągłym dopływie wody przy znacznym spadku hydraulicznym może być procesem długotrwałym. Obserwowane na zboczu w rejonie narożnika południowo-wschodniego spękania powstają najprawdopodobniej na skutek przemieszczenia utworów naruszonych na skutek prac rekultywacyjnych po warstwie kontaktowej z nienaruszonymi utworami rodzimymi, dlatego zarekomendowano pozostawienie zbocza do naturalnego ustabilizowania. Dla rejonu pompowni w przypadku intensywnego uplastycznienia i zawodnienia warstwy kontaktowej, na skutek czego obniżeniu ulegną jej parametry wytrzymałościowe wartość określonego wskaźnika stateczności wskazuje na prawdopodobne powstanie osuwiska w tym rejonie. Należy wzmocnić to zbocze. Ostatecznie zarekomendowano podniesienie poziomu wody w wyrobisku pokopalnianym do rzędnej +146,0 m n.p.m. gdyż dopiero wówczas ustanie dopływ wody do wyrobiska. Podobnie wnioski z analizy hydrogeologicznej doprowadziły do zalecenia podniesienia zwierciadła wody w zbiorniku końcowym celem redukcji gradientu ciśnienia. Strefa kontaktu utworów wypełniających czwartorzędową rynnę erozyjną przepuszczalnym podłożem neogeńskim jest nie tylko przyczyną znaczącego napływu wody, ale także potencjalną strefą poślizgu zbocza.
Wyniki powyższych analiz stateczności zboczy wykazały zatem znaczną i zdecydowaną poprawę stateczności w warunkach dopełnienia zbiornika do rzędnej +146 m n.p.m., kiedy to we wszystkich analizowanych przypadkach wskazano na mało prawdopodobne powstanie osuwisk. Oznacza to, jak słusznie zauważyły organy obu instancji, opierając swoje rozstrzygnięcia w sprawie na wnioskach wypływających z treści omawianej opinii, że dla zapewnienia bezpiecznego wykorzystywania zbiornika wodnego powstałego po wyrobisku pokopalnianym w celach rekreacyjnych konieczne jest podniesienie zwierciadła wody do rzędnej +146 m n.p.m. Przeprowadzone obliczenia stateczności skarp zbiornika pokopalnianego przy założeniu rzędnej zwierciadła wody na dwóch poziomach (w tym aktualnie utrzymywanym na skutek pompowania ok. +138 m n.p.m. oraz docelowym +146 m n.p.m.), w tym obliczenia wariantowe uwzględniające obniżenie parametrów wytrzymałościowych warstwy kontaktowej na skutek zawodnienia, nie dają gwarancji stateczności skarp, a wręcz wskazują na prawdopodobieństwo powstania osuwisk przebiegających po warstwie kontaktowej. Podniesienie poziomu wody do rzędnej +146.0 m n.p.m., doprowadzi do ustania dopływu wody do wyrobiska i znacznej poprawie ulegną parametry stateczności skarp i zboczy. Poddane analizie skarpy i zbocza zbiornika wodnego stanowią równocześnie podparcie dla okalających ten zbiornik terenów, dla których to ustalono zadrzewieniowo-łąkowy kierunek rekultywacji o charakterze rekreacyjnym. Rację ma organ odwoławczy, że rekreacyjny charakter rekultywacji wymusza to, aby tereny okalające zbiornik były zrekultywowane w sposób zapewniający bezpieczeństwo dla przyszłych jego użytkowników. Obecny stan zaawansowania prac rekultywacyjnych nie pozwala na uznanie, że zarówno tereny rekultywowane w kierunku wodnym jak i tereny rekultywowane w kierunku zadrzewieniowo-łąkowym nie stworzą żadnego niebezpieczeństwa dla życia i zdrowia ludzi rekreacyjnie korzystających z tych terenów. Słusznie więc z uwagi na prawdopodobieństwo wystąpienia zjawisk osuwiskowych przy braku wypełnienia zbiornika do docelowej rzędnej +146 m n.p.m., na co wskazują wnioski płynące z opinii "Analiza stateczności skarp (..)", odmówiono skarżącej uznania za zakończoną rekultywacji również terenów, dla których w decyzji z [...] 2005 r. ustalono zadrzewieniowo-łąkowy kierunek rekultywacji o charakterze rekreacyjnym. W efekcie nie doszło do nadania lub przywrócenia gruntom zdegradowanym albo zdewastowanym na skutek działalności górniczej w byłej Kopalni Siarki ""..." " wartości użytkowych lub przyrodniczych przez właściwe ukształtowanie rzeźby terenu, poprawienie właściwości fizycznych i chemicznych, uregulowanie stosunków wodnych, odtworzenie gleb, umocnienie skarp oraz odbudowanie lub zbudowanie niezbędnych dróg w takim stopniu, aby grunty te wykorzystywane były w celach rekreacyjnych.
Zauważyć należy, że zarówno powyższa "Analiza stateczności skarp (...)" jak i kontrola NIK przeprowadzone zostały w 2017 r. przed złożeniem przez Spółkę w marcu 2018 r. wniosku o uznanie rekultywacji za zakończoną. Nie ma sporu co do tego, że na datę orzekania przez organ pierwszej instancji, a następnie przez organ odwoławczy, poziom wody w zbiorniku "..." nie osiągnął rzędnej +146 m n.p.m. Wskazywany w toku postępowania przez Spółkę poziom rzędnej tego zbiornika oscyluje wokół +138 m n.p.m. Utrzymanie tego poziomu w zbiorniku wymaga ciągłego odpompowywania wody do Wisły. Stan ten wywołuje skutki opisane zarówno wynikami kontroli NIK, jak i opinią "Analiza stateczności skarp (...)" (zob. np. Wystapienie pokontrolne NIK zał. 75 akt adm. str. 2-4). Ustalenia te nie zostały podważone skutecznie przez skarżącą Spółkę w kontrolowanym obecnie postępowaniu administracyjnym, ani w postępowaniu sądowym, a w szczególności Spółka nie przedłożyła żadnej kontropinii, czy innego dokumentu potwierdzającego, że istniejący na dzień orzekania przez organy administracji w tej sprawie poziom wody w zbiorniku umożliwia rekreacyjne wykorzystanie tego zbiornika i okalających go terenów. Tylko taki dowód w sprawie mógł podważyć ustalenia organów obu instancji. Twierdzenia skarżącej zmierzające do podważenia wyników analiz zawartych w dokumencie “Analiza stateczności skarp (...)", który przecież to Spółka przedstawiła organowi przy wniosku o uznanie rekultywacji za zakończona (zał. Nr 83 akt. adm.), nie mogły spowodować uwzględnienia skargi, skoro nie zostały poparte co najmniej na tyle fachowym opracowaniem jak “Analiza stateczności skarp (...)". Spółka wielokrotnie podkreślała, że decyzja Starosty z [...]2005 r. zawiera oczywiste błędy szczególnie w zakresie jej uzasadnienia (choć nie wniosła odwołania od decyzji), że Starosta błędnie interpretuje treść decyzji o ustaleniu kierunku rekultywacji i nie uwzględnia zmian w sytuacji faktycznej i prawnej związanej z rekultywacją byłej Kopalni Siarki “"..." ", jakie nastąpiły po 2005 r., (co jednak nie spowodowało inicjatywy po stronie Spółki zmierzającej do zmiany tej decyzji). W kontekście takich zarzutów strony, ale i zakresu rekultywacji, nie sposób zgodzić się ze stroną skarżącą, że to Starosta winien z urzędu doprowadzić do zmiany decyzji z [...] 2005 r., wybierając właściwy zdaniem organu kierunek czy wariant rekultywacji. Poza tym Spółka, jak wyjaśnił to Starosta i co potwierdza zgromadzony w sprawie material dowodowy, nie kierowała do tego organu zapytań, ani nie zwracała się o konsultacje w zakresie tego, czy z uwagi na zatwierdzane przez właściwego ministra Programy likwidacji zakładów górniczych z aneksami istnieje potrzeba uwzględnienia ich założeń, zakresów w obowiązującej tę Spółkę decyzji ustalającej kierunek rekultywacji.
Wyjaśnić w tym miejscu trzeba, odpowiadając na dalsze zarzuty prawa procesowego skarżącej Spółki, że przeprowadzone postępowanie dowodowe w sprawie doprowadziło do zgromadzenia materiału dowodowego wystarczającego do podjęcia merytorycznego jej rozstrzygnięcia. Były to przede wszystkim dowody zaoferowane przez Spółkę jako wnioskodawcę, w tym opinia – “Analiza stateczności skarp (...)" pod red. M. Cały z 2017 r., która jest jasna, spójna, zawiera logicznie sformułowane wnioski.
Zauważyć przy tym trzeba, że odmowa przeprowadzenia dowodów zawnioskowanych przez Spółkę przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji zawarta w postanowieniu Starosty z 4 maja 2020 r. nie mogła spowodować wadliwości wydanych decyzji w sprawie. Postępowanie administracyjne toczyło się w kontrolowanej sprawie na tyle długo, aby Spółka mogła przedstawić organom kolejne - kluczowe jej zdaniem - dowody w sprawie, w tym opinie specjalistów z zakresu hydrogeologii czy innych specjalistycznych dziedzin wiedzy, podważających ustalenia przedstawione w opinii pod red. M.C. z czerwca 2017 r. – wykonanej zresztą na podstawie umowy zawartej ze Spółką. Postępowanie administracyjne w sprawie toczyło się bowiem z wniosku Spółki i to przede wszystkim od niej jako wnioskodawcy należało oczekiwać złożenia dowodów na poparcie żądania zawartego we wniosku. Nie sposób także nie zauważyć, że opinia, która mogłaby skutecznie podważyć ustalenia zespołu specjalistów, którzy opracowali dokument "Analiza stateczności skarp (...)", powinna była być sporządzona przez osoby o bardzo wysokich kwalifikacjach i w warunkach wymagających znacznego nakładu pracy (uwzględniając ten wykonany przez zespół prof. M. C.). Brak inicjatywy samej Spółki w zleceniu wykonania takiej opinii w okresie od marca 2018 r. (czyli od złożenia wniosku o uznanie rekultywacji za zakończoną) do kwietnia 2020 r. (czyli do zawiadomienia Spółki o kompletności materiału dowodowego potrzebnego do zakończenia postępowania w pierwszej instancji), skoro strona chciała podważyć ustalenia autorów "Analizy stateczności skarp (...)", a w to miejsce skierowanie do organu prowadzącego postępowanie żądania o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego tuż przed zakończeniem postępowania w pierwszej instancji, mogło świadczyć o zamiarze nieuzasadnionego przewlekania postępowania administracyjnego w sprawie i prowadzić do narażenia się przez organ pierwszej instancji na skuteczny zarzut przewlekłości postępowania, zwłaszcza, że treść wniosku dowodowego strony nie zawierała argumentów dyskwalifikujących opinię zespołu autorskiego "Analizy stateczności skarp (...)". Dlatego też brak umożliwienia Spółce wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego w trybie art. 10 k.p.a. i wydanie decyzji w pierwszej instancji bez uprzedniego doręczenia postanowienia o odmowie dopuszczenia dowodu z opinii biegłego, stanowi o naruszeniu prawa procesowego, które nie mogło – zdaniem Sądu - mieć znaczenia dla wyniku sprawy. Spółka w ciągu trwającego od 2018 r. postępowania miała możliwość zapoznania się z dowodami zebranymi w sprawie, zresztą treść najistotniejszych dokumentów z punktu widzenia istoty sprawy była skarżącej znana. Organ pierwszej instancji zawiadomił wszystkie strony postępowania w dniu 7 kwietnia 2020 r., że materiał dowodowy w sprawie jest kompletny dla wydania merytorycznego rozstrzygnięcia i uczynił to po uprzednim uchyleniu decyzji tego organu z dnia [...] 2020 r. przez organ odwoławczy. W decyzji kasacyjnej Kolegium wyjaśniło motywy uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i wytyczne dla tego organu przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, które przede wszystkim dotyczyły naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. W każdym razie znane były one również Spółce, która po styczniu 2020 r. nie podjęła aktywności dowodowej poprzez zlecenie we własnym zakresie wykonania kontropinii do tej sporządzonej w czerwcu 2017 r. przez zespół M. Cały, a dopiero po otrzymaniu zawiadomienia z 7 kwietnia 2020 r. w trybie art. 10 § 1 k.p.a. złożyła wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego. W każdym razie wniosek dowodowy Spółki załatwiony został formalnie postanowieniem organu pierwszej instancji w dniu [...] 2020 r. w trybie art. 78 § 2 k.p.a. Zawarte w tym postanowieniu uzasadnienie zawiera wyjaśnienie motywów stanowiska dowodowego organu. Ponadto po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji [...] 2020 r. skarżąca Spółka - w piśmie z 26 maja 2020 r. – ustosunkowując się do wezwania Starosty i zgłoszonych wniosków dowodowych w piśmie z 8 maja 2020 r., podtrzymała wnioski w tym stanowisku zawarte w taki sposób, aby stanowisko to stanowiło materiał dowodowy w sprawie, co nie wymagało wydania przez Kolegium kolejnego postanowienia dowodowego w trybie art. 78 k.p.a.
Sąd nie dopatrzył się więc w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym naruszenia uprawnień strony, wypływających z zasad postępowania administracyjnego określonych w art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 i art. 11 k.p.a. Strona miała zagwarantowane prawo czynnego udziału w postępowaniu, z którego zresztą korzystała. Organy orzekające w postępowaniu administracyjnym wszechstronnie rozpatrzyły zebrany w sprawie materiał dowodowy i wyczerpująco, wielowątkowo wyjaśniły powody wydanych decyzji. Dokonane w sprawie ustalenia faktyczne zostały dokonane po zasięgnięciu opinii organów wymaganych przepisami art. 22 ust. 2 u.o.g.r.l. Nie było obowiązku zasięgania opinii takich organów i podmiotów, na jakie w skardze wskazuje Spółka, formułując zarzut naruszenia art. 7b, art. 19 i art. 106 § 1 w zw. z art. 6 k.p.a. Ponadto Sąd nie stwierdził, aby organy dokonały innego ustalenia zakresu i kierunku rekultywacji, jaką powinna przeprowadzić skarżąca w byłej Kopalni Siarki ""..." ", niż ten ustalony z decyzją z [...]2005 r. Wobec tego zarzuty naruszenia art. 6, art. 11 i art. 28 k.p.a. w zw. z art. 7 Konstytucji RP, a także art. 7a i art. 81a § 1 k.p.a. nie mogły okazać się skuteczne dla wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.
Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących naruszenia prawa materialnego wynikającego z błędnego uznania skarżącej Spółki za podmiot (kopalnię), która byłaby zobowiązana do rekultywacji gruntów na własny koszt, w szczególności do wykonania sieci melioracyjno-drenażowej, na skutek błędnej interpretacji przez organy obowiązków nałożonych na skarżącą decyzją z [...] 2005 r., należy wyjaśnić, że nie wynika z wydanych w obu instancjach decyzji, aby organy orzekały w jakimkolwiek zakresie o źródłach finansowania dla realizacji obowiązku rekultywacji gruntów określonych tymi decyzjami przez Spółkę. Przy tym jednak wyjaśnić należy, że zgodnie z ustawą z dnia 14 lipca 2000 r. o restrukturyzacji finansowej górnictwa siarki (Dz. U. z 2000 r., nr 74 poz. 856 ze zm.) Kopalnia Siarki "..." w T . stanowi jednostkę górnictwa siarki, na terenie której prowadzi się prace mające na celu, po pierwsze, likwidację zakładów górniczych w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 4 lutego 1994r. - Prawo geologiczne i górnicze, po drugie, rekultywację terenów pogórniczych w rozumieniu przepisów o ochronie gruntów rolnych i leśnych (art. 1 ust. 2 i art. 7 ust. 2 tej ustawy). W oparciu o art. 7 ust. 2 ww. ustawy (w brzmieniu przed 23 października 2003 r.) obowiązywało rozporządzenie Ministra Gospodarki z 14 maja 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad wykorzystania środków budżetowych przeznaczonych na restrukturyzację górnictwa siarki (Dz. U. z 2001 r., nr 52 poz. 546 ), w którym unormowano zasady wykorzystania przez jednostki górnictwa siarki określone w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 14 lipca 2000 r. o restrukturyzacji finansowej górnictwa siarki, zwanej dalej "ustawą", środków budżetowych ujętych w budżecie państwa w części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw gospodarki, przeznaczonych na restrukturyzację górnictwa siarki, w szczególności na:
1) likwidację w całości lub części zakładów górniczych,
2) osłony socjalne dla pracowników zwalnianych z zakładów, o których mowa w pkt 1, przysługujące na podstawie odrębnych przepisów,
3) usuwanie szkód powstałych na terenach gmin w wyniku eksploatacji górniczej prowadzonej w przeszłości, przez będące w likwidacji bądź zlikwidowane kopalnie.
W myśl § 2 tego rozporządzenia, dotacje ustalane w ustawie budżetowej, w części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw gospodarki, dla jednostek, o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy, przeznaczono się na pokrycie kosztów:
1) likwidacji otworów eksploatacyjnych oraz wyrobisk górniczych, a także zabezpieczenia tych wyrobisk,
2) likwidacji zbędnych instalacji, budynków oraz demontaż maszyn i urządzeń,
3) usuwania szkód górniczych wywołanych eksploatacją górniczą,
4) rekultywacji terenów pogórniczych,
5) utrzymania obiektów przeznaczonych do likwidacji - w kolejności zapewniającej bezpieczeństwo ruchu zakładu górniczego,
6) wykonywania prac zabezpieczających oraz przedsięwzięć zapobiegających zagrożeniom związanym z likwidowanym zakładem górniczym, po zakończeniu likwidacji,
7) opracowania projektów, dokumentacji, opinii, ekspertyz i analiz związanych z likwidacją zakładu górniczego,
8) uregulowania stanu prawnego gruntów, wykupu gruntów, spłaty zadłużenia i odtworzenia majątku trwałego, zapewniającego prawidłowy przebieg procesu likwidacji,
9) ogólnego zarządu w zakładzie górniczym całkowicie likwidowanym od chwili zaprzestania wydobycia,
10) zaspokojenia roszczeń byłych pracowników całkowicie lub częściowo likwidowanych zakładów górniczych, dotyczących:
a) ekwiwalentu pieniężnego za deputat węglowy przysługujący emerytom i rencistom na podstawie układów zbiorowych pracy obowiązujących w tych zakładach górniczych,
b) rent wyrównawczych oraz jednorazowych odszkodowań pieniężnych z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.
Nie sposób nie zauważyć, że po zmianie ustawy z dnia 30 sierpnia 2013r. o dotacji przeznaczonej dla niektórych podmiotów (Dz. U. z 2016 r. poz. 1389, obowiązującej do 31 grudnia 2020 r. z już obowiązującą obecnie zmianą, która weszła w życie po 31 grudnia 2020 r. – Dz. U. z 2020 r. poz. 2398) od 1 października 2016 r. Kopalnia Siarki ""..." " Spółka Akcyjna w likwidacji w T . uzyskała dotację na działania wykonywane po zakończeniu prac likwidacyjnych w wyrobisku górniczym "..." , przy czym wyrobisko górnicze zgodnie z tą ustawą to wyrobisko górnicze w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 17 ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2016 r. poz. 1131), przez które to działania rozumie się:
1) zabezpieczenie terenów zlokalizowanych w sąsiedztwie wyrobiska przed zmianą stosunków wodnych;
2) likwidację zbędnych instalacji, budynków oraz demontaż maszyn i urządzeń związanych z wykonywaniem działania, o którym mowa w pkt 1;
3) rekultywację terenów pogórniczych związanych z wykonywaniem działania, o którym mowa w pkt 1;
4) wykonywanie prac zabezpieczających oraz przedsięwzięć zapobiegających związanych z wykonywaniem działania, o którym mowa w pkt 1;
5) opracowanie projektów, dokumentacji, opinii, ekspertyz i analiz związanych z wykonywaniem działań wymienionych w pkt 1-4;
6) sprawowanie ogólnego zarządu.
Nie może być więc wątpliwości w tej sprawie, co zresztą wynika z decyzji właściwych ministrów (w tym tej Ministra Skarbu Państwa nr 4 z [...] 2004 r.), Programów likwidacji zakładów górniczych Kopalni Siarki "..." S. A. (potem Kopalni Siarki "..." S.A. w likwidacji), co też potwierdziła Spółka składanymi do Starosty wnioskami w trybie ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych - o ustalenie kierunku rekultywacji, a następnie o uznanie rekultywacji gruntów za zakończoną - że obowiązek przeprowadzenia rekultywacji byłego wyrobiska po Kopalni Siarki ""..." " obciąża tę Spółkę, w tym obowiązek zabezpieczenia terenów zlokalizowanych w sąsiedztwie wyrobiska przed zmianą stosunków wodnych i w ramach zakreślonych powołanymi aktami prawnymi zadań Spółka ta stosuje odpowiednio przepisy - Prawa geologicznego i górniczego (obecnie tekst. jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1064). W oparciu o przepisy tej ustawy (w brzmieniu obowiązującym na datę podejmowania czynności) Spółka wystąpiła, jako podmiot, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy – Prawo geologiczne i górnicze, do Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego o zatwierdzenie planu ruchu zakładu utrzymania systemu odwodnienia zlikwidowanego zakładu górniczego – Kopalnia Siarki "..." . Dyrektor OUG w dniu 16 sierpnia 2016 r. wydał decyzję zatwierdzającą "Plan ruchu utrzymywania systemu odwodnienia zlikwidowanego zakładu górniczego Kopalnio Siarki "..." " na okres od 1 lipca 2016 r. do 30 czerwca 2021 r. z uzasadnieniem, że zostały spełnione przez Kopalnię przesłanki z art. 108 ustawy – Prawo geologiczne i górnicze (zob. str. 30-32 Wystąpienie pokontrolne NIK zał. 75 akt adm.).
Trudno uznać, jak forsuje to skarżąca, że organy administracji orzekające w tej sprawie wiążąco rozstrzygnęły o obowiązku wykonania przez skarżącą prac melioracyjno-drenażowych poza terenem byłej kopalni. Organy o kwestiach, jakie konkretnie prace mają zostać jeszcze wykonane przez skarżącą i z jakich funduszy te prace będą realizowane w niniejszej sprawie nie rozstrzygały, a jedynie wyjaśniły, jakie prace dla osiągnięcia celu rekultywacji zakładały te dokumenty, które związane były z tym procesem. Spółka forsuje tezę, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nakładają na tę Spółkę obowiązki wykraczające dla ich realizacji poza granice terenu, którym Spółka została wyposażona celem zrealizowania wyznaczonych jej zadań. Takich rozstrzygnięć te decyzje nie zawierają. Dla rozpoznania wniosku skarżącej o uznanie rekultywacji za zakończoną organy administracji musiały odnieść się do kwestii wykonania sieci melioracyjno-drenażowej na terenach sąsiadujących z terenem Kopalni. Wykonanie takiego systemu z założenia miało umożliwić dokonanie skutecznej rekultywacji przedmiotowych gruntów w kierunku rekreacyjnym, co potwierdza opracowanie pod red. J. K. , ale także treść zatwierdzonych przez właściwych ministrów programów likwidacji zakładów górniczych Kopalni Siarki ""..." ". Środki finansowe na realizację zadania związanego z wykonaniem sieci melioracyjno-drenażowej były przewidziane w budżecie, jakim dysponowała Kopalnia (zob. pismo Dyrektora Delegatury NIK w R. z 1 lutego 2018 r. - zał. 67 z załącznikami, np. Wystąpienie pokontrolne, - zał. 75 str. 3-4, czy też Aneks nr 1 do Programu likwidacji zakładów górniczych Kopalni Siarki "..." S.A. sierpień 2009 r. – np. str. 25 i załącznik nr 3 – Zbiorcze zestawienie kosztów likwidacji zakładów górniczych Kopalni Siarki ‘"..." " S. A. na lata 1994 – 2013).
Niemniej jeszcze raz należy podkreślić, że zasadniczą kwestią wymagającą rozstrzygnięcia w tej sprawie przez organy administracji było to, czy w wyniku przeprowadzonej rekultywacji doszło do osiągnięcia celu wytyczonego decyzją z [...] 2005 r. To nie nastąpiło. Dlatego zarzuty skargi i obszerna argumentacja na ich poparcie zawarta w skardze i dalszych pismach procesowych Spółki (w szczególności związane z kwestią nałożenia na Spółkę dodatkowych obowiązków w zakresie melioracji terenów wykraczających poza obszar określony w decyzji z [...] 2005 r., czy związane z wyjątkową sytuacją faktyczną i prawną, w jakiej znajduje się Spółka), nie mogły odnieść skutku w postaci zaaprobowania przez organy administracji, a obecnie przez Sąd takiego stanowiska skarżącej, że proces rekultywacji został zakończony, skoro zbiornik ""..." " nie został wypełniony do rzędnej +146 m n.p.m., a przez to zbiornik i teren go okalający nie mogą być wykorzystywane dla celów rekreacyjnych. Trudno także w postępowaniu administracyjnym jak obecnie kontrolowane skutecznie zarzucić organom, że nie przeprowadziły postępowania w kierunku ustalenia zakresu i źródeł finansowania potrzebnych jeszcze do wykonania prac (w tym sieci melioracyjno-drenażowej) oraz podmiotów zobowiązanych do ich zrealizowania, jak oczekuje tego skarżąca Spółka. Nie było to obowiązkiem organów, a przez to również Sąd administracyjny nie mógł z tej przyczyny uchylić zaskarżonej decyzji oraz w trybie art. 135 p.p.s.a. – także decyzji organu pierwszej instancji. Niewykluczone, że konieczne będzie w celu zakończenia rekultywacji byłej Kopalni Siarki ‘""..." " przeprowadzenie szeroko zakrojonych i czasochłonnych analiz, negocjacji, opinii, postępowań administracyjnych czy sądowych, bądź przeprowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie zmiany kierunku rekultywacji na inny niż rekreacyjny. Te wszystkie działania jednak nie mogły być podejmowane przez organy administracji w niniejszej sprawie, ponieważ organy były związane treścią wniosku o uznanie rekultywacji za zakończoną, a przede wszystkim rozstrzygnięciem zawartym w decyzji z [...]2005 r. Z tych wszystkich powodów nie mogły odnieść zamierzonego skutku zarzuty skargi dotyczące naruszenia prawa materialnego zasadzające się na powyżej poruszonych kwestiach.
W niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym Sąd w trybie art. 145a
§ 1 p.p.s.a. nie jest uprawniony, by zobowiązywać organ pierwszej instancji do zmiany decyzji ustalającej kierunek rekultywacji, skoro obecnie kontrolowane decyzje administracyjne wydane zostały w odrębnym postępowaniu administracyjnym tj.
o uznanie rekultywacji za zakończoną. Jeżeli Spółka ocenia, że decyzja ustalająca kierunek rekultywacji odmiennie powinna rozstrzygać o przedmiocie, zakresie i kierunku rekultywacji, to powinna złożyć wniosek o zmianę decyzji z [...]2005r., a jeśli tego nie uczyniła, to nie może oczekiwać, aby organy w przedmiotowym postępowaniu oceniły, czy inny poza rekreacyjnym kierunek rekultywacji może zostać przeprowadzony. Ponieważ Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa materialnego w sprawie, które miało wpływ na wynik sprawy i skarga została oddalona, dlatego też Sąd nie jest zobowiązany do formułowania wytycznych dla organów drugiej i pierwszej instancji w tej sprawie (art. 153 p.p.s.a.), ani innych zaleceń dla stron postępowania co do dalszego ich postępowania w sprawie o uznanie rekultywacji za zakończoną.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, dlatego Sąd nie wydawał postanowienia dowodowego rozstrzygającego o wnioskach dowodowych zgłoszonych w skardze (art. 106 § 3 p.p.s.a.), niemniej całość tej dokumentacji Sąd traktował jako uzupełnienie stanowiska zawartego w skardze i zapoznał się z treścią tych dokumentów. Jak już wyżej wyjaśniono, zawiłość problemu dotyczącego zakresu i sposobu rekultywacji gruntów po byłej Kopalni Siarki ""..." ", niezbędność pozyskania znacznych środków finansowych na rekultywację tych terenów, czy konieczność współdziałania w rozwiązaniu tego problemu wielu podmiotów, w tym organów władzy publicznej nie mogło mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, bo jej przedmiot został jednoznacznie wyznaczony przez treść wniosku Spółki o uznanie rekultywacji za zakończoną i treść decyzji z [...]2005 r. Stąd wszystkie te zarzuty skargi, które sprowadzają się do zarzutu nieuwzględnienia powyższej złożoności problemu rekultywacji terenów byłej Kopalni Siarki ""..." " nie mogły prowadzić do uwzględnienia skargi.
Odnośnie kręgu stron postępowania sądowego wyjaśnić trzeba, że uczestnikiem tego postępowania był Wójt Gminy jako strona postępowania administracyjnego, której doręczono zaskarżony akt. Nie był stroną postępowania administracyjnego Burmistrz Miasta i Gminy , choć organowi temu do wiadomości doręczono decyzję organu pierwszej instancji. Sąd podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, że uprawnieniem do podnoszenia zarzutu pozbawienia możliwości udziału w postępowaniu dysponuje wyłącznie podmiot, który uznaje, że bez swej winy nie brał udziału w tym postępowaniu. Inne podmioty nie mogą się skutecznie powoływać na okoliczność zaistnienia przesłanki wznowieniowej określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. (zob. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 87/17, lex nr 2442985).
Końcowo wyjaśnić należy odnośnie przedstawionego Sądowi w ramach uzupełnienia akt administracyjnych "Programu likwidacji zakładów górniczych Kopalni Siarki "..." S.A. na lata 2007 – 2013" i wywołanego tym wezwaniem Sądu wniosku Starosty do Spółki o przesłanie stosownej dokumentacji, że w oparciu o informację organu zawartą w piśmie przekazującym do Sądu żądane dokumenty i wyjaśnienia Starosty (pismo z 2 listopada 2020 r.) należy wskazać, że w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji powołano się na stronie 16 na powyższy dokument, ale na podstawie ocenionego jako wiarygodny i wysoce merytoryczny opracowania sporządzonego przez NIK, w którym ww. Program był przywołany (zał. Nr 74 akt adm.). Brak więc takiej dokumentacji, w ocenie Sądu, w żadnym razie nie mógł wpłynąć na wadliwość decyzji wydanych w sprawie wobec obszernego, wszechstronnie zgromadzonego materiału dowodowego, którym dysponowały organy administracji. Zresztą przedstawiony Sądowi "Program likwidacji zakładów górniczych Kopalni Siarki "..." S.A. na lata 2007 – 2013" z Aneksami nie podważył ustaleń faktycznych dokonanych przez organy w sprawie, a raczej je potwierdził. Nie zmienia to faktu, że zebrany w toku postępowania administracyjnego materiał dowodowy – przekazany ze skargą do Sądu - był wystarczający do wydania decyzji w sprawie.
Z tych powodów, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.