II SA/KE 745/23

II SA/Ke 745/23 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2024-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Dorota Pędziwilk-Moskal /przewodniczący/
Jacek Kuza /sprawozdawca/
Krzysztof Armański
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 i 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia [...] października 2023 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 12 października 2023 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, po rozpatrzeniu odwołania A. K. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Skarżyska-Kamiennej z 12 kwietnia 2023 r. odmawiającej stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że z załączonego do akt orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S.-K. z 16 stycznia 2023 r. wynika, że matka wnioskodawcy została zaliczona na stałe do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzeczeniu tym wskazano, że niepełnosprawność powstała po 68 roku życia.
Odnosząc się do uzasadnienia decyzji organu I instancji, Kolegium powołało wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 i stwierdziło, że na podstawie tego wyroku ugruntowała się linia orzecznicza sądów administracyjnych, którą Kolegium podziela. Zgodnie z tym orzecznictwem w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, nie później niż do ukończenia 25 roku życia, art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, ze zm.), zwanej dalej "u.ś.r." jest zgodny z Konstytucją. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W rezultacie nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do tego świadczenia na tej części art, 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodna z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Pomimo jednak błędnej interpretacji powyższego przepisu Kolegium uznało, że rozstrzygnięcie organu I instancji jest zasadne. W sprawie bowiem bezspornym jest, że A. K. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S.-K. z 22 grudnia 2021 r. zaliczającym go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie wydano na okres do 31 grudnia 2023 r. W punkcie pierwszym orzeczenia wskazano, że jest on niezdolny do pracy. Tak więc nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub aktywności zawodowej.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia oraz uchylenie decyzji organu I instancji, A. K. zaskarżonej decyzji zarzucił dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaną przez niego opieką nad matką, podczas gdy w sprawie taki związek istnieje.
W uzasadnieniu skargi jej autor podał, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem "o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki przesądza w istocie to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki, jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń" (wyrok WSA w Gdańsku z 8 kwietnia 2021 r., III SA/Gd 58/21). W tej sprawie zakres opieki nad wymagającą opieki jest permanentny i niekwestionowany, tym samym organy błędnie odmówiły przyznania żądanego świadczenia. Ponadto organy nie ustaliły, czy skarżący pomimo legitymowania się orzeczeniem o stopniu umiarkowanym, które ma charakter terminowy i które nie wyłącza skarżącego z katalogu osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjnego - byłby w stanie podjąć pracę gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Zatem doszło do naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na rozstrzygnięcie.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) dalej: "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
W pierwszej kolejności wskazać należy, że trafnie Kolegium przyjęło, że dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności. Przywołany w decyzji organu pierwszej instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji, jak słusznie przyjęło Kolegium, niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyroki NSA z 29 kwietnia 2019 r., I OSK 300/19 i z 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19; dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Przedstawiony wyżej pogląd Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie podziela i przyjmuje jako własny.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub, które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Jest to świadczenie rekompensujące brak możliwości uzyskiwania dochodu z pracy zarobkowej w związku z niepodjęciem lub rezygnacją z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (zob. wyrok NSA z 21 sierpnia 2018 r. sygn. I OSK 1124/18, dostępny jw.). Zatem, zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (tak wyrok NSA z 7 listopada 2019 r. sygn. I OSK 1549/19, dostępny jw.). Innymi słowy, musi zachodzić związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania stałej (długotrwałej) i bezpośredniej opieki nad osobę jej wymagającą.
Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że prawidłowo Kolegium oceniło, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez niego opieką nad niepełnosprawną matką. Nie było kwestionowane, że skarżący legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S.-K. z 22 grudnia 2021 r. zaliczającym go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie wydano do 31 grudnia 2023 r., a we wskazaniach dotyczących zatrudnienia zaznaczono, że skarżący jest osobą niezdolną do pracy. Z kolei w uzasadnieniu orzeczenia stwierdzono, że umiarkowany stopień niepełnosprawności oznacza, że osoba ma naruszoną sprawność organizmu, jest niezdolna do pracy lub wymaga czasowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Ponadto wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji tj. z usług terapeutycznych i rehabilitacyjnych.
Z powyższego orzeczenie wynika więc, że jakakolwiek aktywność zawodowa skarżącego jest wykluczona. Skarżący jako osoba niezdolna do pracy nie może podjąć lub rezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką, co stanowi o braku możliwości przyznania prawa do żądanego świadczenia. Jeszcze raz należy podnieść, że ustawodawca przesądził w sposób jednoznaczny, że chodzi o pozostawanie bez zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki (w celu sprawowania opieki), a nie jak ma to miejsce w rozpoznawanym przypadku w związku z brakiem zdolności do podjęcia pracy. W tej sytuacji, nie ma znaczenia podnoszona w skardze okoliczność, że skarżący faktycznie opiekuje się matką. Zasadnym jest podkreślenie, że obowiązek opieki nad rodzicami wynika z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i obciąża wszystkie dzieci osoby niepełnosprawnej w równym stopniu. W pierwszej kolejności obowiązek ten polega na dostarczaniu środków utrzymania (art. 128), a w przypadku osoby niepełnosprawnej - na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego (art. 135 § 2). Wypełnianie tego ustawowego obowiązku nie łączy się z uzyskaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając to wszystko na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.