II SA/Ke 744/23

II SA/Ke 744/23 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2024-03-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Jacek Kuza
Krzysztof Armański
Renata Detka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 yst. 5 pk2 lit. a, art. 17b ust. 1, art. 17b ust. 2,
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 1775
art. 7 ust. 1,
Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 412
art. 15 ust. 1, art. 20, art. 60 ust. 1,
Ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza Sędzia WSA Krzysztof Armański Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Dziopa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2024 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2023 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję w części, w jakiej orzeka o odmowie przyznania A. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 25 kwietnia 2023 r. do 5 października 2023 r.; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz A. P. kwotę [...](czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z 12 października 2023 r, [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania A. P. od wydanej z upoważnienia Wójta Gminy S. decyzji z 26 maja
2023 r., odmawiającej przyznania ww. stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i w to miejsce orzekło:
1) o odmowie przyznania A. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku
z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką J. S. za okres od 1 lutego 2023 r. do 5 października 2023 r.,
2) o przyznaniu A. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką J. S. na okres od 6 października 2023 r. na czas nieokreślony.
W uzasadnieniu Kolegium ustaliło, że w odwołaniu od ww. decyzji organu
I instancji A. P. zarzuciła naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wydanie decyzji poprzez zastosowanie normy wyrażonej w przepisie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Opisując szczegółowo stan zdrowia matki oraz codzienne czynności opiekuńcze wykonywane przy matce, skarżąca wskazała, że zrezygnowała z pracy by móc sprawować stałą opiekę nad rodzicami. Wniosła o pozytywne rozpatrzenie odwołania.
Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym SKO przywołało wskazany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego i stwierdziło, że skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych pomimo, że daty powstania niepełnosprawności jej matki nie da się ustalić. W związku
z powyższym, organ I instancji odmawiając zaskarżoną decyzją przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia ze względu na fakt, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w wieku określonym w art. 17 ust. 1b ustawy, dopuścił się uchybienia prawa materialnego, gdyż nie wziął pod uwagę treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. i wydał decyzję w oparciu
o niekonstytucyjną normę prawną.
Niezależnie od powyższego Kolegium zauważyło, że w art. 17 ust. 5 ustawy ustawodawca wymienił przesłanki negatywne otrzymania tego świadczenia - zachodzące zarówno po stronie osoby sprawującej opiekę, jak i osoby wymagającej opieki. W pkt 2 lit. a tego przepisu wskazał m.in., że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. C. S. - małżonek J. S., nad którą sprawowana jest opieka, zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z 9 marca 2023 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Tym samym zostały spełnione przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego córce - A. P..
Kolegium wskazało, że w sytuacji kiedy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, zgodnie z art. 17b. ust. 1 - ust. 2 ustawy, są zobowiązani do złożenia oświadczenia o rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym
Z wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z 28 kwietnia 2023 r. wynika, że A. P. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego od 1 maja 2022 r. Wnioskodawczyni podała, że posiada gospodarstwo rolne o pow. 1,44 ha fizyczne, co stanowi 1,083 ha przeliczeniowe i zrezygnowała z pracy w tym gospodarstwie na rzecz sprawowania opieki nad mamą. Z zaświadczenia Urzędu Gminy w S. z 27 kwietnia 2023 r. wynika, że skarżąca nie ubiegała się w roku 2022 oraz w I terminie 2023 r. o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. Natomiast z pisma Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. z 18 kwietnia 2023 r. wynika, że A. P. nie pobiera dopłat z ARiMR.
Kolegium wskazało, że pismem z 29 września 2023 r. poinformowało A. P. w trybie art. 79a § 1 i § 2 w związku z art. 10 k.p.a., że w przedmiotowej sprawie strona odwołująca nie spełniła przesłanki art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych - rezygnacji z aktywności zawodowej. Kolegium wskazało, że w celu spełnienia warunku rezygnacji z aktywności zawodowej - rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym - strona odwołująca winna dokonać zmian w ewidencji producentów rolnych poprzez wyrejestrowanie i wyznaczyło skarżącej dodatkowy termin 14 dni od daty otrzymania pisma, do wypowiedzenia się w sprawie, w tym do przedłożenia decyzji ARiMR o wyrejestrowaniu jej z ewidencji producentów rolnych, jeżeli jej wolą (nadal) jest ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne.
W dniu 9 października 2023 r. organ I instancji przekazał do Kolegium decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. z 6 października 2023 r.
o wykreśleniu wpisu z ewidencji producentów rolnych A. P. oraz
o uchyleniu numeru identyfikacyjnego 080765041.
Kolegium podniosło, że zgodnie z najnowszym orzecznictwem WSA w Kielcach (sygn. akt II SA/Ke 260/23) dopóki rolnik figuruje w ewidencji krajowych producentów rolnych, dopóty nie można stwierdzić, że zaprzestał on prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy. Wpis do ewidencji oznacza bowiem stałą gotowość do ubiegania się o płatności bezpośrednie, które może uzyskać rolnik prowadzący gospodarstwo rolne.
Mając na uwadze powyższe Kolegium w realiach niniejszej sprawy dokonało weryfikacji dowodów i oświadczeń odwołującej o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym, które doprowadziło do konkluzji, że skoro A. P. została wykreślona z ewidencji producentów rolnych decyzją z 6 października 2023 r.
i zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego, to od tego dnia zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Dodatkowo materiał dowodowy potwierdza, że A. P. do 24 kwietnia 2023 r. pracowała w firmie "[...] Textile Recycling Sp. z o.o.".
Kolegium zwróciło uwagę na przepis art. 24 ust. 2a i ust. 4 ustawy
o świadczeniach rodzinnych i podniosło, że w analizowanej sprawie A. P. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (orzeczenie wydano 9 marca 2023 r. a wniosek złożyła 28 kwietnia 2023 r.), przy czym wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności złożony został w Powiatowym Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. 6 lutego 2023 r. Tak więc, stosownie do wskazanych wyżej przepisów, świadczenie pielęgnacyjne winno przysługiwać od 1 lutego 2023 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności.
Jednakże z uwagi na fakt, że skarżąca pracowała w firmie "[...]" do 24 kwietnia 2023 r., natomiast zrezygnowała z gospodarstwa rolnego od 6 października 2023 r., bowiem od tego dnia została wykreślona z ewidencji producentów rolnych, należało odmówić jej wnioskowanego świadczenia za okres od 1 lutego 2023 r. do 5 października 2023 r., natomiast przyznać od 6 października 2023 r. Z uwagi na to, że orzeczenie o niepełnosprawności J. S. z 9 marca 2023 r. zostało wydane na stałe, wnioskowane świadczenie należało przyznać na czas nieokreślony.
W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze A. P. zaskarżyła decyzję z 12 października 2023 r. w części tj. w zakresie pkt 1 rozstrzygnięcia wskazując, że decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego oraz zarzucając:
1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę orzeczenia, skutkujący odmówieniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego A. P. w okresie od 1 lutego 2023 r. do 5 października 2023 r. polegający na:
a) nieuwzględnieniu faktu, że wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności J. S. został złożony przez skarżącą w Powiatowym Zespole ds. Orzekania
o Niepełnosprawności w K. 6 lutego 2023 r.,
b) stwierdzeniu, że A. P. była rolnikiem, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, iż skarżąca nigdy nie prowadziła gospodarstwa rolnego,
c) pominięcie faktu, iż 24 maja 2023 r. A. P. złożyła przed Wójtem Gminy S. oświadczenie pod odpowiedzialnością karną o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego od dnia 1 maja 2022 r. w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką J. S.;
2. obrazę art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędne zastosowanie, podczas gdy z okoliczności faktycznych wynika wprost, że wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności J. S. został złożony przez skarżącą w Powiatowym Zespole ds. Orzekania
o Niepełnosprawności w K. 6 lutego 2023 r., co uprawnia A. P. do pobierania świadczenia opiekuńczego od dnia 1 lutego 2023 r.,
3. obrazę art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez pobieżne zgromadzenie i rozpatrzenie materiału dowodowego, co doprowadziło do błędnego przyjęcia, że A. P. w okresie od 1 lutego 2023 r. do 5 października 2023 r. była rolnikiem,
4. obrazę art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie, podczas gdy z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że A. P. w okresie od 1 lutego 2023 r. do 5 października 2023 r. nie była rolnikiem,
5. obrazę art. 7 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie okoliczności sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji bez dokładnej znajomości stanu faktycznego. Organ nie ustalił, w jakich okolicznościach doszło do nabycia nieruchomości przez A. P. oraz czy w świetle obowiązujących przepisów skarżąca kiedykolwiek była rolnikiem.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie pkt 1 ewentualnie o zmianę zaskarżonej decyzji i orzeczenie o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 lutego 2023 r. na czas nieokreślony, o zobowiązanie Kolegium do wydania w określonym terminie decyzji wskazując sposób załatwienia sprawy, a także o zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu zarzuty skargi zostały rozwinięte poprzez przytoczenie argumentacji mającej świadczyć o ich zasadności. Skarżąca podniosła m.in., że nigdy nie była rolnikiem. Nabyła nieruchomość rolną w 2022 r. w drodze darowizny otrzymanej od jej brata. Pomimo posiadania gruntów rolnych nigdy nie pracowała
w tym gospodarstwie oraz nie podejmowała żadnych decyzji dotyczących nieruchomości. Skarżąca nie uprawiała posiadanych gruntów oraz nie pobierała dopłat. W związku z powyższym należy stwierdzić, że nie spełnia wymaganych
w prawie przesłanek, aby być rolnikiem.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Podczas rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Kielcach
w dniu 14 marca 2024 r. pełnomocnik skarżącej zmodyfikował wnioski skargi i zakres zaskarżenia w ten sposób, że wniósł o przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od 25 kwietnia 2023 r. do 6 października 2023 r. Oświadczył, że modyfikacja treści skargi oraz zakresu zaskarżenia wynika z faktu, że skarżąca do 24 kwietnia 2023 r. pracowała zawodowo.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wyznaczonym wskazanymi przepisami prawa Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, przy czym w związku z modyfikacją zakresu zaskarżenia, co nastąpiło na rozprawie 14 marca 2024 r., przedmiotem sądowej kontroli była tylko ta część decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 12 października 2023 r., w której organ odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką J. S. za okres od 25 kwietnia 2023 r. do 5 października 2023 r. Tym samym odmowa przyznania świadczenia od 1 lutego 2023 r. do 24 kwietnia 2023 r. oraz przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od 6 października 2023 r. pozostało poza kontrolą Sądu, gdyż rozstrzygnięcie organu II instancji w tym zakresie nie zostało objęte skargą.
Z uwagi na fakt, że kryterium sądowej kontroli aktów podejmowanych przez organy administracji publicznej jest ich zgodność z prawem, wszystkie przywołane niżej przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zwanej dalej u.ś.r., przytaczane będą w brzmieniu obowiązującym na datę wydania kontrolowanej decyzji, opublikowanym w Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.
W sprawie jest niesporne, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką J. S., która jest mężatką i osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.
W stanie faktycznym sprawy rację ma Kolegium przyjmując, że skarżąca jest osobą uprawnioną do wnioskowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i że od 25 kwietnia 2023 r., tj. od pierwszego dnia po dacie rozwiązania umowy o pracę
z [...] Textile Recycling Sp. z o.o. w W., spełnione zostały warunki określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie
z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zasadnie również Kolegium przyjęło, że w sprawie nie zachodzi przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r., wedle którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wynika bowiem z niekwestionowanych ustaleń organu odwoławczego, współmałżonek skarżącej – C. S. – zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z 9 marca 2023 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe.
Trafnie organ odwoławczy przyjął, że dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać
z pominięciem tego kryterium (tj. daty powstania niepełnosprawności).
W konsekwencji, jak słusznie przyjęło Kolegium, niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 300/19;
z 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19; dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Wyrażony przez NSA w tych wyrokach pogląd Sąd
w składzie orzekającym w tej sprawie w pełni podziela i przyjmuje jako własny.
W ocenie Kolegium, skarżąca nie spełniła natomiast przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, co było bezpośrednią przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 25 kwietnia 2023 r.
do 5 października 2023 r.
Zgodnie z art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:
1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;
2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.
Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu
o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 u.ś.r.).
Co do zasady nie ma obowiązku badania treści tego oświadczenia (tj. co do faktów) przez organy orzekające w sprawie, co jednak nie wyklucza możliwości oceny prawdziwości oświadczenia jako dowodu w sprawie. Ocena ta powinna się przy tym odbywać z poszanowaniem ogólnych reguł swobodnej oceny dowodów, tym bardziej że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej.
Z akt wynika, że w złożonym wniosku i dołączonym do niego dokumencie z 28 kwietnia 2023 r. nazwanym "Oświadczenie" skarżąca podała, że posiada gospodarstwo rolne o pow. 1,44 ha fizyczne i od 1 maja 2022 r. zrezygnowała z jego prowadzenia na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawną mamą. Ponadto dowody zgromadzone w sprawie wskazują na to, że skarżąca nie ubiegała się w roku 2022 oraz w I terminie 2023 r. o zwrot podatku akcyzowanego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej (zaświadczenie Urzędu Gminy w S. z 27 kwietnia 2023 r.) oraz, że nigdy nie pobierała dopłat z ARiMR (pismo Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. z 18 kwietnia 2023 r.). Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz z oświadczenia J. S. wynika, że skarżąca sprawuje całodobową opiekę nad matką, co uniemożliwia jej podjęcie pracy.
Jak wskazało SKO w zaskarżonej decyzji, jedyną podstawą przyjęcia, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego było to, że do 6 października 2023 r. pozostawała zarejestrowana w systemie ewidencji producentów rolnych ARiMR. Decyzją z tej daty, przedłożoną w trakcie trwania postępowania odwoławczego, A. P. została bowiem wykreślona z ewidencji producentów rolnych i uchylono jej numer identyfikacyjny.
Odmowę przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ oparł na stanowisku wyrażonym w wyroku WSA w Kielcach z 30 maja 2023 r., II SA/Ke 260/23, LEX nr 3579532, wedle którego dopóki rolnik figuruje w ewidencji krajowych producentów rolnych, dopóty nie można stwierdzić, że zaprzestał on prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Wpis do ewidencji oznacza bowiem stałą gotowość do ubiegania się o płatności bezpośrednie, które może uzyskać rolnik prowadzący gospodarstwo rolne. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził, że zaprzestanie prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., nie polega tylko na faktycznym zaniechaniu wykonywania przez rolnika pewnych czynności, jak np. zaprzestanie osobistej uprawy, zbierania plonów, czy uzyskiwania zysków z gospodarstwa, w tym zaprzestanie składania wniosków o dopłaty unijne. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga poza tym przedsięwzięcia szeregu czynności prawnych, powiązanych integralnie ze statusem rolnika i prowadzeniem przez niego działalności rolniczej, takich jak np. złożenie wniosku o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych, który pozwala danemu producentowi (rolnikowi) na korzystanie z systemów wsparcia bezpośredniego, a więc prowadzenie gospodarstwa rolnego. Figurowanie w ewidencji producentów rolnych jest więc jednym z elementów koniecznych do przyjęcia, że mamy do czynienia z rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne.
Podzielając – co do zasady - przedstawioną wyżej wykładnię art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Sąd zwraca uwagę, że posługując się nią dla wsparcia stanowiska
o zasadności odmowy przyznania A. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 25 kwietnia 2023 r. do 5 października, organ II instancji nie dostrzegł, że stan faktyczny w sprawie II SA/Ke 260/23 był odmienny od tego,
z którym mamy do czynienia w kontrolowanym aktualnie przypadku. Ponadto, zaprezentowane wyżej stanowisko Sądu, zacytowane w całości przez organ II instancji, zostało rozwinięte w dalszej części uzasadnienia wyroku
w sprawie II SA/Ke 260/23 z uwzględnieniem okoliczności kontrolowanego przypadku. Sąd wyjaśnił przy tym, dlaczego i w jakich okolicznościach wpis do ewidencji producentów rolnych ma znaczenie dla oceny, czy rolnik zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Wskazał mianowicie, że "krajowy system ewidencji producentów rolnych prowadzony jest na podstawie przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 885). Ewidencja producentów, o jakiej mowa w art. 7 tej ustawy, obejmuje m.in. producentów rolnych tj. osoby fizyczne (osoby prawne lub jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej), będące rolnikiem w rozumieniu art. 3 pkt 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021 r. ustanawiającego przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylającego rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013 (Dz.U.UE. L. z 2021 r. Nr 435, str. 1 z późn. zm.). Zgodnie z tym ostatnim przepisem, bycie rolnikiem związane jest bezpośrednio z prowadzeniem działalności rolniczej.
Wpis do ewidencji producentów rolnych (czyli rolników) jest jednym z warunków przyznania rolnikowi płatności obszarowych, gdyż prawne przesłanki pobierania płatności z ARiMR są ściśle powiązane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1775 z późn. zm.), płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli: został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o te płatności (pkt 1), oraz łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha (pkt 2)."
Dalej Sąd podkreślił, że na dzień wydania decyzji zaskarżonej w sprawie II SA/Ke 260/23 skarżący zarejestrowany był jako producent rolny i "zarządzanie gospodarstwem przez skarżącego nadal jest możliwe dzięki wpisowi do krajowej ewidencji producentów i nie musi polegać na wykonywaniu przez niego osobiście prac w gospodarstwie (...) Nie bez znaczenia jest też okoliczność, że już po złożeniu oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego skarżący pobrał płatności bezpośrednie za rok 2022 (...), które przysługują rolnikom prowadzącym gospodarstwo rolne."
Stanowisko prawne wyrażone w sprawie II SA/Ke 260/23 zasadza się na tezie, że wpis do ewidencji producentów rolnych jest jednym z elementów zarządzania gospodarstwem rolnym. Nie chodzi jednak tylko i wyłącznie o sam fakt figurowania rolnika w tej ewidencji, ale o taką sytuację, w której wpis daje rolnikowi na przyszłość prawną możliwość ubiegania się o płatności unijne w okresie, na który wnioskuje o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W razie wykreślenia z ewidencji producentów rolnych, zwłaszcza w trakcie trwania postępowania administracyjnego, którego przedmiotem jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, dla oceny, czy rolnik zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego zgodnie ze złożonym oświadczeniem, nie bez znaczenia jest okoliczność, czy w okresie poprzedzającym decyzję o wykreśleniu z ewidencji producentów rolnych, a konkretnie po deklarowanej dacie zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, wykorzystywał wpis do ewidencji pobierając płatności unijne oraz czy korzystał z innej pomocy państwa przewidzianej dla rolników.
Stanowisko takie wynika z art. 15 ust. 1 w zw. z art. 20 i art. 60 ust. 1 ustawy
z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z 2023 r. poz. 412 z późn. zm.), obowiązującej od 15 marca
2023 r., która zastąpiła ustawę z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Wedle tych przepisów płatności, o jakich mowa w art. 20, w tym płatności bezpośrednie, nie są przyznawane rolnikowi za sam fakt nadania mu numeru identyfikacyjnego w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków
o przyznanie płatności. Przesłankami dodatkowymi jest, aby numer ten mógł być wykorzystywany do ubiegania się o te płatności, zaś rolnik spełniał warunki określone w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1, w przepisach ustawy oraz w przepisach wydanych na jej podstawie, w tym m.in. złożył wniosek w terminie wskazanym w art. 60 ust. 1.
Jak podkreślono już wyżej, ustawa o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków
o przyznanie płatności stanowi, że producentem rolnym może być tylko rolnik
w rozumieniu art. 3 pkt 1 rozporządzenia 2021/2115 (art. 3 pkt 3 lit. b tej ustawy).
Zgodnie z art. 3 pkt 1 rozporządzenia 2021/2115 "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym stosowania Traktatów, określonym w art. 52 Traktatu o Unii Europejskiej w związku z art. 349 i 355 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), oraz które prowadzą działalność rolniczą określoną przez państwa członkowskie zgodnie z art. 4 ust. 2 niniejszego rozporządzenia. Przepis ten nakazuje z kolei "działalność rolniczą" definiować w taki sposób, aby oznaczała działalność umożliwiającą przyczynianie się do dostarczania dóbr prywatnych i publicznych poprzez co najmniej jedno z poniższych działań:
a) wytwarzanie produktów rolnych obejmujące działania takie jak chów zwierząt lub uprawa, w tym w drodze użytkowania torfowisk - przy czym produkty rolne oznaczają produkty wymienione w załączniku I do TFUE, z wyjątkiem produktów rybołówstwa - a także bawełnę i zagajniki o krótkiej rotacji;
b) utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy, bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza użycie zwykłych metod rolniczych i zwykłego sprzętu rolniczego.
Powyższe definicje rolnika i działalności rolniczej, wynikające z prawa Unii Europejskiej, powtarzają regulacje krajowe, a konkretnie ustawa z dnia 8 lutego
2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027. W art. 2 pkt 25 ustawa ta stanowi, że określenie "rolnik" oznacza rolnika w rozumieniu art. 3 pkt 1 rozporządzenia 2021/2115, którego gospodarstwo jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei zgodnie z art. 21, przy przyznawaniu pomocy,
o której mowa w art. 20 (w tym płatności bezpośrednich) uznaje się, że rolnik prowadzi działalność rolniczą, jeżeli prowadzi działalność polegającą na:
1) wytwarzaniu produktów rolnych przez hodowlę lub chów zwierząt do celów gospodarskich lub uprawę lub hodowlę roślin, gdzie produkty rolne oznaczają produkty wymienione w załączniku I do Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), z wyjątkiem produktów rybołówstwa, a także uprawie bawełny i zagajników o krótkiej rotacji lub
2) utrzymywaniu użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza użycie zwykłych metod rolniczych i zwykłego sprzętu rolniczego.
Przywołane wyżej przepisy wskazują na to, że warunkiem bycia rolnikiem/ producentem rolnym jest posiadanie gospodarstwa rolnego i prowadzenie działalności rolniczej polegającej na wytwarzaniu produktów rolnych powstających z uprawy lub chowu zwierząt lub roślin. Oba te warunki muszą być spełnione łącznie, co oznacza, że nie można być rolnikiem nie posiadając gospodarstwa rolnego albo nie prowadząc działalności zdefiniowanej w przytoczonych wyżej przepisach.
Okoliczności kontrolowanej sprawy nie wskazują na to, czy skarżąca przed wyrejestrowaniem jej z ewidencji producentów rolnych prowadziła działalność rolniczą w rozumieniu przedstawionym wyżej. W tym zakresie organ nie dokonał żadnych ustaleń, nie ma również w aktach dowodów np. oświadczenia strony na ten temat. Z treści skargi oraz z wyjaśnień skarżącej złożonych na rozprawie przed Sądem wynika natomiast, że należące do niej gospodarstwo rolne nie było uprawiane. Jeśli okoliczność ta zostałaby potwierdzona w postępowaniu przed organem tj. okazałoby się, że A. P. nie prowadziła działalności rolniczej, i jednocześnie – co jest bezsporne – nigdy nie pobierała dopłat ani nie uzyskała innej pomocy przeznaczonej dla rolników, to fakt, że była zarejestrowana w krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, miał znaczenie czysto formalne. W takiej sytuacji należałoby przyjąć, że skoro wpis do ewidencji producentów rolnych nie był faktycznie wykorzystany do złożenia wniosku o przyznanie płatności, to pozbawiony był doniosłości prawnej dla oceny, czy skarżąca zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Wpis do ewidencji nie kreuje bowiem statusu rolnika i producenta rolnego, a jedynie potwierdza w sposób deklaratywny, że dana osoba – jeżeli posiada gospodarstwo rolne i prowadzi działalność rolniczą w rozumieniu wyżej przedstawionym - jest producentem rolnym.
Dlatego w stanie faktycznym niniejszej sprawy przyjęcie, że skarżąca dopiero od dnia wykreślenia z ewidencji tj. od 6 października 2023 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, a w konsekwencji do tej daty nie spełniała przesłanki z art. 17b ust. 1 u.ś.r. było co najmniej przedwczesne i doprowadziło do naruszenia przez organ odwoławczy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu, o czym Sąd orzekł w pkt I wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Rozpoznając sprawę ponownie organ II instancji ustali, czy skarżąca przed wykreśleniem z ewidencji producentów rolnych prowadziła działalność rolniczą
w rozumieniu przywołanych wyżej przepisów i wydając decyzję uwzględni zaprezentowane wyżej stanowisko prawne.
Orzeczenie w pkt II wyroku oparte zostało o treść art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzone koszty postępowania składa się wynagrodzenie adwokata obliczone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. poz. 1800 ze zm.).