II SA/Ke 708/23

II SA/Ke 708/23 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2024-01-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Beata Ziomek /sprawozdawca/
Renata Detka
Sylwester Miziołek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 i 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 24 października 2023 r., znak: SKO.PS-80/5097/2936/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
II SA/Ke 708/23
Uzasadnienie
Decyzją z 24 października 2023 r., znak: SKO.PS-80/5097/2936/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, po rozpatrzeniu odwołania R. S., utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Końskie decyzję z 10 maja 2023 r., znak: R.5211.37.2023, o odmowie przyznania ww. stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na J. S .
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Po rozpatrzeniu wniosku R. S., syna niepełnosprawnej J. S., organ I instancji wydał opisaną na wstępie decyzję z 10 maja 2023 r. W odwołaniu wnioskodawca zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ("uśr") bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na datę powstania niepełnosprawności, a przez to naruszenie art. 190 Konstytucji RP.
Organ odwoławczy ustalił, że J. S. jest wdową, zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Końskich z 26 maja 2008 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, przy czym niepełnosprawność istnieje od 1997 r. Została więc spełniona pierwsza z przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dotycząca osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 1 uśr). Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 38/13 oraz stosowne orzecznictwo sądów administracyjnych, organ wyjaśnił, że nie jest też dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej podstawie, że niepełnosprawność nie powstała przed 18 lub 25 rokiem życia, tj. w wieku określonym w art. 17 ust. 1b uśr.
Mimo to, zdaniem Kolegium, zaistniała przesłanka negatywna przyznania wnioskowanego świadczenia, ponieważ jak wynika z ustaleń pracownika socjalnego wnioskodawca nie sprawuje opieki nad matką. Według wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 17 kwietnia 2023 r. w miejscu zamieszkania niepełnosprawnej w domu panował bałagan, podłoga lepiła się od brudu, na ścianach wisiały pajęczyny, na łóżku znajdowała się sterta ubrań. Wnioskodawca zamieszkuje obok w nieocieplonym budynku gospodarczym, bez urządzeń sanitarnych, uchodzi w środowisku za osobę nadużywającą alkoholu, nie pracuje. Na pytanie pracownika socjalnego, dlaczego ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne odpowiedział: "żyć z czegoś trzeba". Ponadto, według oświadczenia córki niepełnosprawnej, K. S., z 12 kwietnia 2023 r., wnioskodawca nie opiekuje się matką.
Zdaniem organu zebrany w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do uznania, że wnioskodawca nie sprawuje stałej i długotrwałej opieki nad matką. Mimo niewykonywania pracy, nie zabezpiecza on potrzeb matki. Wprawdzie wskazał, że robi zakupy, pilnuje przyjmowania leków, przygotowuje opał, posiłki, jednak czynności te nie wymagają pełnej dyspozycyjności. Mogą je wykonywać również osoby zatrudnione w pełnym wymiarze czasu pracy.
W skardze do tut. Sądu R. S. zarzucił powyższemu rozstrzygnięciu naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 uśr poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania tej opieki. W oparciu o powyższy zarzut wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i orzeczenie co do istoty poprzez przyznanie prawa od świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie prawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu podniesiono, że w świetle art. 17 ust. 1 uśr podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Ma to być opieka stała w sensie trwałości, długotrwała w sensie rozciągłości w czasie. Istotą tej opieki jest zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa).
Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 Ppsa).
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.), dalej "uśr", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie do art. 17 ust. 1b uśr świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Podzielić w tym miejscu należy ocenę Kolegium, że wobec wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, bez znaczenia pozostaje wiek, w którym niepełnosprawność matki skarżącej powstała, a istotne jest, że występuje ona w stopniu znacznym. Została zatem spełniona pierwsza z przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, dotycząca sytuacji osoby wymagającej opieki.
Istota sporu w kontrolowanej sprawie sprowadza się natomiast do oceny, czy skarżący w rzeczywistości sprawuje opiekę nad matką. Wyjaśnić bowiem należy, że świadczenie pielęgnacyjne to pomoc finansowa Państwa świadczona rodzinom dotkniętym niepełnosprawnością. Stanowi rekompensatę za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, żeby opiekować się osobą niepełnosprawną. Z oczywistych względów opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej. Dla spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 uśr zasadnicze znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności i pozostająca z tą opieką w związku przyczynowo-skutkowym rezygnacja bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Warunek "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" należy łączyć z wymogiem sprawowania stałej lub długotrwałej i osobiście świadczonej opieki. Zakres czynności rzeczywiście świadczonych przez opiekuna na rzecz osoby niepełnosprawnej, musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej.
W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że zakres czynności, jakie wykonuje względem matki skarżący nie mieści się w zakresie opieki, o jakiej mowa w analizowanym przepisie. Jak wynika z wywiadu środowiskowego, podpisanego bez zastrzeżeń przez skarżącego (k. 17 akt adm.), w dniu wywiadu w domu panował bałagan, podłoga lepiła się od brudu, na ścianach wisiały pajęczyny, na łóżku znajdowała się sterta ubrań, niepełnosprawna była brudna i zaniedbana. Na pytanie o powód wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżący odpowiedział: "żyć z czegoś trzeba". Obserwacje pracownika socjalnego znajdują potwierdzenie w pisemnym oświadczeniu siostry skarżącego, K. S., z 12 kwietnia 2023 r., w którym podała, że brat nie pomaga matce, nadużywa alkoholu, popada nawet w tygodniowe ciągi alkoholowe, kiedy nie pojawia się u matki, utrzymuje się z jej emerytury, pożycza pieniądze od sąsiadów i znajomych, kilka lat temu pełnił już funkcję opiekuna matki, ale został jej pozbawiony, ponieważ nie wywiązywał się z obowiązków. K. S. stwierdziła, że jej matka jest w dobrej kondycji fizycznej, jest sprawna i to raczej ona dba o zaspokajanie podstawowych potrzeb skarżącego.
O ile nie można wykluczyć, że skarżący wykonuje pewne czynności wspomagające matkę w codziennej egzystencji (podaje, że przynosi drewno, węgiel, pali w piecu, robi zakupy, pilnuje zażywania leków, zawozi do lekarza), to czynności te nie mogą zostać uznane za takie, których wykonywanie na co dzień powoduje konieczność rezygnacji z pracy. Całokształt okoliczności sprawy wynikających z obserwacji pracownika socjalnego i oświadczenia siostry skarżącego uzasadnia stwierdzenie, że skarżący nie sprawuje faktycznie opieki nad matką w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności, a niepodejmowanie przez niego pracy nie pozostaje w związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania tej opieki. Świadczone przez skarżącego czynności w ramach opieki nad matką należy zakwalifikować jako sporadyczne i nie angażujące na tyle by móc w ogóle rozważać kwestię zakresu świadczonych usług na tle możliwości podjęcia zatrudnienia. W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wyczerpujący i wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że stan zdrowia matki nie był powodem niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącego.
W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 Ppsa.