II SA/KE 703/23

II SA/Ke 703/23 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2024-03-27
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-12-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Beata Ziomek
Krzysztof Armański /sprawozdawca/
Renata Detka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2023 poz 1284
art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17 ust. 1, 2, 10, 11
Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 479
art. 34 § 2 pkt 1 i § 3
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Świętokrzyskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Kielcach z dnia 11 września 2023 r. znak: NEP.906.19.2023 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 11 września 2023 r. znak: NEP.906.19.2023 Świętokrzyski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Kielcach (ŚPWIS), po rozpatrzeniu zażalenia M. K., na podstawie 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 17 § 1, art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.), zwanej dalej "u.p.e.a.", art. 12 ust. 2 pkt 1 i art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 338 ze zm.), utrzymał w mocy postanowienie wierzyciela tj. Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Sandomierzu (PPIS) z 19 czerwca 2023 r. znak: SE IVa-4110/41/3/17 w sprawie zgłoszonych zarzutów.
W uzasadnieniu ŚPWIS wyjaśnił, że w toku postępowania w związku z niewykonaniem przez zobowiązanego obowiązku szczepień ochronnych u małoletniego W. K., ur. [...], PPIS na podstawie art. 15 § 1 u.p.e.a. wystosował do M. K. upomnienie znak 6/23 z dnia 3 lutego 2023 r. (uznane za doręczone w dniu 28 lutego 2023 r.), wzywające do poddania małoletniego W. K. szczepieniom ochronnym przeciw: błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, odrze, śwince i różyczce oraz zapłaty kosztów upomnienia w kwocie 16,00 złotych. PPIS poinformował zobowiązanego, że obowiązek zapłaty kosztów upomnienia wynika z art. 15 § 2 u.p.e.a., w myśl którego koszty upomnienia obciążają zobowiązanego i, z zastrzeżeniem § 3, są pobierane na rzecz wierzyciela. Obowiązek uiszczenia kosztów upomnienia przez zobowiązanego powstaje z chwilą doręczenia upomnienia. Koszty te podlegają ściągnięciu w trybie określonym dla kosztów egzekucyjnych. Wysokość kosztów upomnienia określa § 1 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz.U. z 2021 r. poz.67), zgodnie z którym koszty te wynoszą 16,00 zł. W związku z nieuiszczeniem opłaty wynikającej z kosztów upomnienia PPIS skierował do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sandomierzu tytuł wykonawczy stosowany w egzekucji należności pieniężnych znak 6/2023 z dnia 25 kwietnia 2023 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Sandomierzu dokonał w dniu 17 maja 2023 r. zajęcia dwóch rachunków bankowych. Zobowiązany pismem z 25 maja 2023 r. wniósł zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, wskazując na nieistnienie obowiązku oraz powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt Sk 81/19. W związku z tym Naczelnik Urzędu Skarbowego w Sandomierzu postanowieniem z dnia 1 czerwca 2023 r., zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do M. K., a następnie pismem z dnia 1 czerwca 2023 r., przekazał zarzut zobowiązanego do PPIS celem zajęcia stanowiska przez wierzyciela w zakresie zgłoszonego zarzutu.
PPIS postanowieniem z dnia 19 czerwca 2023 r. na podstawie art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. oddalił zarzut wniesiony przez stronę, która wniosła zażalenie, kwestionując zaskarżone rozstrzygnięcie w całości.
Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym ŚPWIS podniósł, że obowiązek uregulowania dochodzonych od zobowiązanego należności bezsprzecznie wynika z wystawionego przez PPIS w Sandomierzu upomnienia znak 6/23 z dnia 3 lutego 2023r., wzywającego do poddania małoletniego W. K. szczepieniom ochronnym oraz zapłaty kosztów upomnienia w kwocie 16,00 złotych. Zgodnie z art. 15 § 2 u.p.e.a. koszty upomnienia obciążają zobowiązanego i, z zastrzeżeniem § 3, są pobierane na rzecz wierzyciela. Obowiązek uiszczenia kosztów upomnienia przez zobowiązanego powstaje z chwilą doręczenia upomnienia. Koszty te podlegają ściągnięciu w trybie określonym dla kosztów egzekucyjnych.
Odnosząc się do przywołanego przez stronę wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19 ŚPWIS wskazał, że orzeczenie to nie kwestionuje istnienia obowiązku szczepień jako takiego, ale powoduje, że Minister Zdrowia został zobowiązany do rozważenia określenia w drodze rozporządzenia terminów wymagalności obowiązkowych szczepień i liczby dawek poszczególnych szczepień, co powinno umożliwić osiągnięcie efektu dwutorowej spójności normatywnej. Organ odwołał się w tym zakresie do stanowiska wyrażonego w wyroku WSA w Kielcach w sprawie o sygn. II SA/Ke 218/23.
Ponadto ŚPWIS podniósł, że zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r., poz. 1657 ze zm.), osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Przepisy określające obowiązek poddawania dzieci szczepieniom ochronnym, ustanawiają prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu i określają wszystkie istotne cechy tego obowiązku, tj. podmiot na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Na stronie, jako rodzicu małoletniego W. K., spoczywa obowiązek zgłoszenia się z dzieckiem do lekarza, sprawującego nad nim opiekę zdrowotną, w celu przeprowadzenia badań kwalifikacyjnych i wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych.
Wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób obowiązanych do poddania się tym szczepieniom zostały określone w rozporządzeniu, wydanym na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi tj. rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 753 ze zm.).
Zgodnie z art. 17 ust. 9 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, lekarz sprawujący profilaktyczną opiekę zdrowotną powiadamia opiekuna prawnego/faktycznego o obowiązku szczepienia osoby małoletniej. Obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu przez osoby określone w rozporządzeniu zasadniczo aktualizuje się zatem w terminie wskazanym przez lekarza w powiadomieniu o miejscu i czasie badania kwalifikacyjnego do szczepienia i samego szczepienia, chyba że w wyniku badania kwalifikacyjnego stwierdzono istnienie przesłanek zdrowotnych do czasowego lub długotrwałego odroczenia przeprowadzenia tego szczepienia albo przedstawiono zaświadczenie o wcześniejszym poddaniu się temu szczepieniu w ramach szczepień zalecanych. Konieczność poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza również powinność poddania się badaniom kwalifikacyjnym, celem wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Odmowa wzięcia udziału w badaniu uniemożliwia wykonanie szczepienia i powinna być traktowana jako odmowa poddania się temu szczepieniu.
Obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym, podobnie jak szereg innych obowiązków wynikających wprost z przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, aktualizuje się dopiero w wyniku określonych czynności podejmowanych przez lekarza posiadającego określone obowiązki, uprawnienia i wiedzę medyczną. W związku z powyższym wydaje się uzasadnione i zrozumiałe, że w określonym stanie faktycznym wyłącznie lekarz jest w stanie ustalić wszelkie wynikające ze stanu zdrowia przesłanki, które aktualizują prawny obowiązek szczepienia wynikający wprost z przepisów prawa. Ustawodawca, przewidując odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne, zabezpieczył prawa strony do określenia, czy nie istnieją w danym, indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia, o czym stanowi art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Tak więc o istnieniu przeciwwskazań do obowiązkowego szczepienia orzeka posiadający wiadomości specjalne w tym zakresie lekarz, a nie rodzic, czy też urzędnik. Przeprowadzający konsultację specjalistyczną lekarz, zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia, dokonuje wpisu w dokumentacji medycznej, uwzględniając w nim okres przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaj szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualny program szczepień z podaniem rodzaju stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej.
Obowiązek szczepień ma więc swoje wyraźne podstawy w przepisach prawa powszechnie obowiązującego i jest egzekwowalny w trybie administracyjnym. Wskazany w programie szczepień ochronnych graniczny wiek, do którego należy zaszczepić daną osobę nie oznacza, że strona może zwlekać z zaszczepieniem dziecka do upływu tego wieku. Nie świadczy o niewykonalności czy niedopuszczalności obowiązku szczepień wskazanie przez prawodawcę zakresowo okresów, w których mogą być prowadzone szczepienia ochronne. Przedziałowe określenie możliwości zastosowania szczepienia odnosi się m.in. do właściwości stosowanych szczepionek i aktualnej wiedzy medycznej.
Zdaniem ŚPWIS organ pierwszej instancji nie uchybił żadnym przepisom postępowania. Postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy i jest zgodne z przepisami prawa, zaś zgromadzony w nim materiał dowodowy pozwala na wyjaśnienie wszelkich istotnych dla rozstrzygnięcia postępowania okoliczności. Podniesione przez stronę zarzuty są bezzasadne i jako takie nie zasługują na uwzględnienie. Egzekucja należności pieniężnych prowadzona na podstawie tytułu wykonawczego stosowanego w egzekucji należności pieniężnych jest zasadna, a w aktualnym stanie formalno-prawnym przedmiotowej sprawy nie ma znajdujących w przepisach obowiązującego prawa podstaw do umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego.
Skargę na powyższe postanowienie ŚPWIS wniósł M. K., podnosząc zarzuty:
I. Naruszenia przepisów prawa materialnego, a w szczególności:
1. Art. 15 § 1 u.p.e.a.
2. Art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez jego niewłaściwą wykładnię i uznanie, że szczepienia o których mowa w powołanym przepisie są wymagane w stosunku do małoletniego W. K., podczas gdy małoletni powinien mieć ustalony indywidualny harmonogram szczepień, celem wykluczenia możliwości wystąpienia powikłań poszczepiennych, których wystąpienie w przypadku małoletniego, biorąc pod uwagę jego stan zdrowia jest bardzo realne. Powyższe stanowiło zatem niemożność zakwalifikowania go w tym momencie do szczepień ochronnych.
3. Art. 17 ust. 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie tego, iż wobec małoletniego zostało wystawione skierowanie do Poradni Szczepień, kierujące go na dalszą konsultację, celem rozstrzygnięcia kwestii kolejnych szczepień, co mimo wszystko nie stanowiło przeszkody dla organu do oddalenia zarzutów we wskazanym zakresie.
4. Art. 17 ust. 5 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie tego, iż wobec małoletniego zostało wystawione skierowanie do Poradni Szczepień dla Dzieci z Grup wysokiego ryzyka, kierujące go na dalszą konsultację oraz badania genetyczne, celem rozstrzygnięcia kwestii kolejnych szczepień, co mimo wszystko nie stanowiło przeszkody dla organu do oddalenia zarzutów we wskazanym zakresie.
5. Art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu Zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z art. 87 Konstytucji RP poprzez podjęcie prób wyegzekwowania obowiązku, który nie wynika z konkretnego przepisu prawa, a co za tym idzie organ niezasadnie stwierdza, że przekroczono terminy zaszczepienia małoletniego, podczas gdy obowiązujące obecnie przepisy określają jedynie grupy wiekowe podlegające obowiązkowi szczepień, nie zaś konkretne daty czy okresy kiedy dziecko ma być zaszczepione.
6. Art. 10 Europejskiej Konwencji Bioetycznej poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji brak udzielenia pacjentowi przed przymuszeniem do wykonania szczepień wyczerpującego pouczenia o jego zdrowiu, skutkach leczenia i zabiegu lekarskiego (którym niewątpliwie jest szczepienie).
II. Naruszenie przepisów postępowania, mających wpływ na wynik sprawy:
1. Art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. w taki sposób, że organy administracji publicznej nie dokonały wszelkich niezbędnych czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w związku z czym organ wydał decyzję rażąco naruszającą słuszny interes obywateli, ponieważ istnieje uzasadniona konieczność przeprowadzenia badań genetycznych małoletniego i w odniesieniu do nich ustalenie indywidualnego kalendarza szczepień małoletniego.
2. Art. 75 w związku z art. 80 k.p.a. poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia z pominięciem zebrania oraz analizy szerokiego materiału dowodowego, który ukazuje prawdziwy powód dlaczego szczepienia należało odroczyć a zatem aktualny stan zdrowia małoletniego, który budzi obawy rodziców, a który stanowił przyczynę skierowania go do dalszej diagnozy i konsultacji.
3. Art. 34 § 2 pkt. 1 i § 3 u.p.e.a. poprzez oddalenie w znacznym zakresie zarzutów zobowiązanego, podczas gdy w żadnym zakresie nie zostały one rozpoznane i nie odniesiono się do podstaw wniesienia zarzutów, a co za tym idzie zdrowia małoletniego, które uniemożliwia w obecnej chwili jego zaszczepienie.
Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy podnieść, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), zwanej dalej p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności postanowienia objętego skargą (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.).
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zarzut w niniejszej sprawie, zawarty w piśmie M. K. z dnia 25 maja 2023 r. i ograniczony do nieistnienia egzekwowanego obowiązku w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. Sk 81/19, został wniesiony po wystosowaniu do skarżącego upomnienia wzywającego do poddania jego małoletniego syna szczepieniom ochronnym i zapłaty kosztów upomnienia w wysokości 16,00 zł, nieuiszczeniu tych kosztów i skierowaniu w związku z tym do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sandomierzu tytułu wykonawczego stosowanego w egzekucji należności pieniężnych, a także zajęciu w związku z tym rachunków bankowych skarżącego. Należy w związku z tym podnieść, że – jak słusznie zauważył organ odwoławczy – zgodnie z art. 15 § 2 u.p.e.a. koszty upomnienia obciążają zobowiązanego i, z zastrzeżeniem § 3, są pobierane na rzecz wierzyciela. Obowiązek uiszczenia kosztów upomnienia przez zobowiązanego powstaje z chwilą doręczenia upomnienia. Koszty te podlegają ściągnięciu w trybie określonym dla kosztów egzekucyjnych. Wysokość kosztów upomnienia określa § 1 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r. poz. 67), zgodnie z którym koszty te wynoszą 16,00 zł. Trzeba zaznaczyć, że upomnienie zostało w tym przypadku doręczone w trybie tzw. doręczenia zastępczego – po jego wysłaniu na ostatni znany organowi adres skarżącego, potwierdzony informacją z rejestru mieszkańców (k. 33 akt organu I instancji). Taki sam adres wskazano zresztą w skardze wniesionej do Sądu.
Odnosząc się natomiast do kwestii podnoszonego w zarzucie nieistnienia egzekwowanego obowiązku należy wskazać, iż obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz.U. z 2023r., poz. 1284 ze zm.), zwanej dalej ustawą, osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy, jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 ustawy).
Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy zamieszczone w rozdziale IV - poświęconym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 ustawy, osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie natomiast z treścią art. 17 ust. 2, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 ustawy). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). W orzecznictwie przyjmuje się, że treści wskazanych przepisów nie można interpretować w ten sposób, że badanie kwalifikacyjne oraz jego wyniki dotyczące ewentualnych przeciwwskazań stanowią przesłankę, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu (por. wyrok WSA w Łodzi z 19 października 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 484/22, wyrok WSA w Kielcach z 21 czerwca 2021 r., II SA/Ke 287/23).
Stosownie do art. 17 ust. 10 ustawy, minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia m.in.: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2). Zgodnie zaś z art. 17 ust. 11 ustawy, Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu. W rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określa się wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Natomiast szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki przeciwko chorobom zakaźnym został określony w ogłaszanym co roku komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych.
Z wymienionych wyżej przepisów można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika więc z mocy przepisów ustawowych (por. wyrok NSA z 27 kwietnia 2023 r., sygn. akt II OSK 1433/20). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 kwietnia 2011 r. sygn. akt II OSK 32/11, wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Przez wymagalność należy rozumieć zaś taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego.
W stanie faktycznym sprawy poza sporem jest, że małoletni syn skarżącego nie został zaszczepiony przeciw: błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, odrze, śwince i różyczce, mimo że upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionek określone w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego. Powyższe rozważania jednoznacznie wskazują, że obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu ma wyraźne podstawy w przepisach prawa powszechnie obowiązującego i jest egzekwowalny w trybie administracyjnym. W sytuacji gdy, jak wyżej wspomniano, wymagane terminy zaszczepienia już upłynęły, zaś dziecko nie zostało zaszczepione przeciwko żadnej chorobie zakaźnej, to obowiązek poddania go szczepieniom stał się wymagalny.
Jak wynika z akt postępowania, w części "Przeciwwskazania do szczepień" karty uodpornienia małoletniego W. K. brak jest informacji o istniejących przeciwwskazaniach do szczepień obowiązkowych. W aktach znajduje się oświadczenie pisemne skarżącego z dnia 9 października 2013 r., w którym nie wyraża zgody na zaszczepienie syna. W adnotacji urzędowej PPIS z dnia 6 marca 2023 r. stwierdzono, że z informacji uzyskanej z NZOZ "[...]" wynika, iż rodzice W. K. nie zgłosili się z dzieckiem do szczepienia ani też nie dostarczyli zaświadczenia lekarskiego o istnieniu przeciwwskazań do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych. Do tej pory zarówno w aktach administracyjnych, jak i sądowych brak jest dokumentacji medycznej mogącej stanowić podstawę do skutecznego odroczenia szczepień. Nie dołączono również, w tym do skargi, wspomnianych w zarzutach skierowań do poradni, w tym dla dzieci z grup wysokiego ryzyka. To po stronie rodziców leży zresztą obowiązek poddania dziecka badaniu – na podstawie wystawionego skierowania – które potwierdzi lub wykluczy istnienie przeciwwskazań do szczepienia. Póki co zaś w sprawie nie została przedstawiona dokumentacja medyczna, o której mowa w § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz.U. 2022 poz. 2172), która dawałaby podstawę do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzaju stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej (§ 8 ww. rozporządzenia). Należy pamiętać, że zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. W związku z tym obawy artykułowane przez skarżącego, nie dość że nie są oparte na aktualnej i wymaganej przez prawo dokumentacji medycznej, to jeszcze nie uwzględniają tej przewidzianej przez prawo obowiązkowej procedury medycznej dodatkowo zabezpieczającej przed ewentualnymi negatywnymi skutkami szczepienia dla zdrowia osób obowiązanych do poddawania się tym szczepieniom.
Podkreślenia wymaga, że chronione Konstytucją prawo do wolności rozumiane jako prawo do decydowania o swoim życiu osobistym nie ma charakteru absolutnego i doznaje stosownych ograniczeń, m.in. ze względu na ochronę zdrowia (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 68 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom (art. 68 ust. 3 Konstytucji RP). Zdaniem Sądu, obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa.
Nie sposób podzielić zarzutu naruszenia art. 17 ust. 10 ustawy, wskazującego na niezasadne stwierdzenie przez organ przekroczenia terminów do zaszczepienia małoletniego, podczas gdy obowiązujące przepisy określają jedynie grupy wiekowe podlegające obowiązkowi szczepień, nie zaś konkretne daty czy okresy kiedy dziecko ma być zaszczepione. Wskazany w programie szczepień ochronnych graniczny wiek, do którego należy zaszczepić daną osobę nie oznacza, że strona może zwlekać z zaszczepieniem dziecka do upływu tego wieku. Nie świadczy o niewykonalności czy niedopuszczalności wskazanie przez ustawodawcę zakresowo okresów, w których mogą być prowadzone szczepienia ochronne. Nie oznacza to, że strona może zaszczepić dziecko ostatniego dnia tego terminu. Ma to wykonać według kalendarza szczepień, a nie w dowolnym momencie. Przedziałowe określenie możliwości zastosowania szczepienia odnosi się m.in. do właściwości stosowanych szczepionek, aktualnej wiedzy medycznej i potrzeby ale i zbędności szczepień po przekroczeniu pewnej granicy wiekowej (por. wyrok WSA w Warszawie z 26 lutego 2020 r., sygn. akt VII SA/Wa 2064/19).
Nie doszło do naruszenia art. 10 Europejskiej Konwencji Bioetycznej tj. Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Godności Istoty Ludzkiej Wobec Zastosowania Biologii i Medycyny, podpisanej w Oviedo 4 kwietnia 1997 r. Zgodnie
z tym przepisem, każdy ma prawo do poszanowania jego życia prywatnego
w odniesieniu do informacji dotyczących jego zdrowia (ust. 1). Każdy ma prawo zapoznania się z wszelkimi informacjami zebranymi o jego zdrowiu. Należy jednak respektować życzenia osób, które nie chcą zapoznać się z tymi informacjami (ust. 2). W wyjątkowych przypadkach prawo wewnętrzne może wprowadzić,
w interesie osoby zainteresowanej, ograniczenia w wykonywaniu praw określonych
w ust. 2 (ust. 3).
Sygnatariuszami tej Konwencji były "państwa członkowskie Rady Europy, inne Państwa i Wspólnota Europejska" (tak w preambule Konwencji). Konwencja zawiera szereg ogólnych zasad, do przestrzegania których zobowiązali się jej sygnatariusze. Uszczegółowienie tych zasad następuje w wewnętrznych regulacjach krajowych.
W świetle dokumentacji zgromadzonej w sprawie nie ma podstaw do przyjęcia, że art. 10 Konwencji został naruszony poprzez "brak udzielenia pacjentowi przed przymuszeniem do wykonania szczepień wyczerpującego pouczenia o jego zdrowiu (...)". PPIS należycie i w sposób wyczerpujący informował o podejmowanych działaniach, przysługujących stronie prawach i obowiązkach oraz konsekwencjach prawnych i zdrowotnych wynikających z braku realizacji obowiązku szczepień ochronnych u dziecka (por. pisma z 2 października 2017 r. – k. 12 akt organu I instancji, z 19 września 2018 r., k. 21 tych samych akt).
Odnosząc się do zarzutu zawartego w uzasadnieniu skargi, wskazującego na to, że komunikat GIS nie jest źródłem prawa, wskazania wymaga, że istotnie zgodnie z art. 17 ust. 11 ustawy, konkretyzowanie obowiązku poddania się szczepieniom obowiązkowym następuje w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłoszonym w formie komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego.
W orzecznictwie wyrażono pogląd, że nie stanowi to złamania konstytucyjnego porządku przepisów powszechnie obowiązujących. Podstawą obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym jest bowiem regulacja ustawowa i to ustawodawca zadecydował o sposobie uregulowania tej materii. Przyjęcie określonego kalendarza szczepień w formie komunikatu wynika z konieczności uwzględnienia uwarunkowań medycznych, w tym czasu oraz rodzaju podawanych dzieciom szczepionek. Trudno byłoby oczekiwać, żeby materią tą miał zajmować się ustawodawca, który
w przywołanym akcie prawnym wyraźnie stanowi o obowiązku szczepień ochronnych, kwestie szczegółowe pozostawiając rozstrzygnięciu na niższych poziomach decyzyjnych (por. wyrok NSA z 17 kwietnia 2023 r. sygn. akt II OSK 3323/20, dostępny jak wyżej).
Sądowi znany jest fakt wydania 9 maja 2023 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie o sygn. akt SK 81/19, w którym orzeczono, że artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji RP. Wymienione przepisy we wskazanym zakresie, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909.
Sąd podziela w całości pogląd wyrażany już w orzecznictwie, zgodnie z którym konieczność zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych stanowi wartość przemawiającą za dalszym stosowaniem zakwestionowanych przez Trybunał przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, na podstawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu. Odmowa zastosowania zakwestionowanych przepisów, szczególnie wobec odroczenia utraty ich mocy, spowodowałoby zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych, co mogłoby zagrozić zdrowiu publicznemu (por. wyrok WSA w Gdańsku z 3.08.2023 r., III SA/Gd 265/23, LEX nr 3604005).
Podkreślenia wymaga w związku z powyższym, że na mocy ustawy z dnia 17 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 1938) do art. 17 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi dodano ust. 9a, zgodnie z którym szczepienia obowiązkowe przeprowadza się zgodnie ze schematem szczepienia określonym dla danego szczepienia w przepisach wydanych na podstawie ust. 10. Na podstawie tego przepisu w dniu 27 września 2023 r., a więc przed utratą mocy przez ww. przepisy na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a po wydaniu zaskarżonego postanowienia, Minister Zdrowia wydał rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 2077), które określa w sposób szczegółowy schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży tj. wykaz chorób objętych obowiązkiem szczepień i rodzaj stosownego szczepienia, liczbę dawek, wiek w którym powstaje obowiązek szczepienia i termin wykonania szczepienia. Została zatem zachowana ciągłość w omawianym zakresie.
Organy nie dopuściły się również naruszenia przepisów k.p.a., przywołanych
w skardze (art. 7, art. 77 § 1, art. 80). W postępowaniu egzekucyjnym przepisy te mają zastosowanie "odpowiednio", jak stanowi art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ egzekucyjny nie prowadzi postępowania dowodowego (do którego mają zastosowanie przywołane wyżej przepisy), gdyż postępowanie egzekucyjne nie jest postępowaniem rozpoznawczym i nie kończy się załatwieniem sprawy co do jej istoty. Ma natomiast na celu wyegzekwowanie obowiązku o charakterze administracyjnym, w tym przypadku wynikającym
z przepisów prawa. W stanie sprawy organ egzekucyjny zobowiązany był ustalić, czy ustawowy obowiązek poddania małoletniego szczepieniom ochronnym stał się wymagalny na podstawie Programu Szczepień Ochronnych, czy został wykonany,
a jeżeli nie, czy spełnione zostały przesłanki z art. 17 ust. 5 ustawy do odroczenia szczepienia. Wszystkie te okoliczności organ ustalił w sposób prawidłowy i dający podstawę do wydania zaskarżonego postanowienia.
ŚPWIS nie naruszył także art. 34 § 2 pkt 1 i § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (pkt II.3) petitum skargi). Fakt, że w zaskarżonym postanowieniu organ nie podzielił w zdecydowanej większości stanowiska skarżącego w zakresie wniesionych zarzutów nie oznacza, że nie odniósł się do podstaw ich wniesienia, jak zarzuca skarga.
Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.