II SA/Ke 683/22

II SA/Ke 683/22 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2023-03-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Beata Ziomek /przewodniczący/
Jacek Kuza
Krzysztof Armański /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Koszty postępowania
Sygn. powiązane
I OSK 2686/23 - Wyrok NSA z 2025-10-08
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 267
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 17 listopada 2022 r. znak: SKO.GN-70/6359/232/2022 w przedmiocie odmowy zwolnienia z kosztów postępowania rozgraniczeniowego oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 17.11.2022 r. znak: SKO.GN-70/6359/232/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (zwane dalej "SKO") utrzymało w mocy postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy w Staszowie z 7.10.2022 r. znak: GNR.6870.1.7.2021.VI w przedmiocie odmowy zwolnienia z kosztów postępowania rozgraniczeniowego.
Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
W piśmie z 18.01.2021 r., skierowanym do organu I instancji, A. J. (zwany dalej "stroną" bądź "skarżącym") wniósł o umorzenie kosztów postępowania rozgraniczeniowego w wysokości 1.800,00 zł z powodu złej sytuacji ekonomicznej.
Postanowieniem z 24.05.2021 r. organ I instancji odmówił stronie zwolnienia z kosztów postępowania rozgraniczeniowego.
Postanowieniem z 13.10.2021 r. SKO, po rozpatrzeniu zażalenia strony, uchyliło ww. postanowienie i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji – ze względu na konieczność ustalenia aktualnej sytuacji ekonomicznej, rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawcy oraz rozważenie częściowego zwolnienia z kosztów.
Organ I instancji, mając na uwadze powyższe zalecenia, pismem z 3.01.2022r. wezwał stronę do złożenia wyjaśnień na piśmie w zakresie sytuacji ekonomicznej, rodzinnej i zdrowotnej ze szczególnym uwzględnieniem miesięcznych kosztów budżetu domowego oraz rzeczywistych dochodów.
W dniu 19.01.2022 r. strona udzieliła informacji, że jedyne i rzeczywiste comiesięczne dochody jej rodziny to wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia na stanowisku kierowca samochodu ciężarowego-magazyniera w kwocie 2.217,95 zł. Z tego dochodu jest utrzymywana czteroosobowa rodzina, tj. synowie, którzy uczą się i nie pobierają żadnych świadczeń socjalnych i żona, która jest rolnikiem, nie posiada żadnych dochodów z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym, jest sołtysem i pobiera tylko miesięczny ryczałt z funkcji sołtysa. Strona nie posiada żadnych oszczędności ani majątku. Rozłożenie na raty nie jest dlań akceptowalne, ponieważ miesięczne dochody rodziny nie pokrywają podstawowych potrzeb życiowych.
Pismem z 7.02.2022 r. wystąpiono do wnioskodawcy o uzupełnienie wyjaśnień na piśmie w zakresie rzeczywistych wydatków ponoszonych, ze szczególnym uwzględnieniem miesięcznych kosztów budżetu domowego, jak również podanie dochodu z tytułu pobierania miesięcznego ryczałtu diety za pełnienie funkcji sołtysa przez żonę oraz dochodu z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego – ponieważ w oświadczeniu z 17.01.2022 r. nie uwzględniono wysokości wydatków ponoszonych na zakup żywności, środków czystości, odzieży, lekarstw oraz dochodu z tytułu pełnienia funkcji sołtysa przez żonę i z gospodarstwa rolnego.
W piśmie z 14.02.2022 r. strona odmówiła złożenia aktualnego oświadczenia o swojej sytuacji majątkowej, zaznaczając że takie oświadczenie o sytuacji ekonomicznej i rodzinnej, uwzględniające rzeczywiste źródło jej dochodów, było składane, a jej sytuacja materialna została już wnikliwie sprawdzona.
Kolejnymi pismami z 7.03.2022 r. oraz 5.04.2022 r. ponownie wezwano stronę do udokumentowania ww. kosztów (wydatków), jak również o podanie informacji, czy są to jedyne wydatki przez nią ponoszone.
W odpowiedzi z 11.04.2022 r. strona oświadczyła, że jej stan majątkowy nie uległ zmianie, również przedłożone wcześniej faktury, polisy i inne dowody zakupu nie uległy znaczącej zmianie, jedynie wzrosły wraz z ogólną sytuacją ekonomiczno-gospodarczą. Strona nie posiada żadnego dochodu z gospodarstwa rolnego, a jedynym i rzeczywistym dochodem jest wyłącznie dochód z tytułu pracy zarobkowej i comiesięcznie otrzymywany przez żonę ryczałt sołtysa. Koszty wyżywienia, zakupu paliwa, butli gazowej, lekarstw oraz to, czy pobiera i w jakich kwotach dopłaty z ARiMR stanowią, zdaniem strony, wrażliwe dane osobowe, chronione przez RODO – których nie ma obowiązku ujawniania. Za bezzasadne oceniono ponowne składanie tych samych faktur, polis i zaświadczeń.
Mając na uwadze powyższe organ I instancji postanowieniem z 4.05.2022 r. odmówił zwolnienia strony z kosztów postępowania rozgraniczeniowego – z uwagi na niemożność dokonania ustaleń co do stanu faktycznego sprawy oraz oceny, czy zachodzi przesłanka z art. 267 K.p.a. W uzasadnieniu, oceniając materiał dowodowy, wskazano że dochód strony z tytułu zatrudnienia jest wyższy niż w przedłożonym zaświadczeniu, bowiem odnosi się do dochodu otrzymanego za grudzień 2021 r., jednakże na dzień orzekania płaca minimalna wzrosła do kwoty 3.010,00 zł brutto. Z kolei comiesięczne wynagrodzenie żony skarżącego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa wynosi 400,00 zł – zgodnie z uchwałą Rady Miejskiej [...]. Wnioskodawca pominął w złożonych informacjach o dochodzie i nie ujawnił wysokości pobieranych dopłat unijnych do prowadzonego gospodarstwa rolnego. Podane w tym zakresie informacje są niespójne i sprzeczne z informacjami przedstawionymi we wcześniej prowadzonym postępowaniu. W toku postępowania podejmowano próby ustalenia aktualnej sytuacji ekonomicznej wnioskodawcy, lecz mimo kilkukrotnego wezwania do złożenia aktualnego oświadczenia o sytuacji majątkowej i finansowej oraz dodatkowych wyjaśnień, żądane uzupełnienia nie zostały przez stronę wniesione. Strona występowała o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej i z tego tytułu otrzymała zwrot w wysokości 436,60 zł. Ponadto organ ustalił z urzędu, że przeciętny dochód w gospodarstwie rolnym według wyliczenia opartego na obwieszczeniu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 22.09.2021 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym z 1 ha przeliczeniowego wyniósł w 2020r. 3.819,00 zł. W piśmie z 14.02.2022 r. strona nadmieniła, że jej gospodarstwo rolne ma powierzchnię 2,64 ha przeliczeniowych.
Postanowieniem z 6.07.2022 r. SKO, po rozpatrzeniu zażalenia strony, uchyliło ww. rozstrzygnięcie i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, wskazując że w ponownie prowadzonym postępowaniu wyjaśniającym należy wezwać wnioskodawcę do przedłożenia aktualnych dowodów obrazujących jego dochody i wydatki i na ich podstawie dokonać pełnego zestawienia dochodów strony z jej wydatkami oraz ustalić, z jakich wydatków są regulowane wszelkie zobowiązania. Po ustaleniu ww. dochodów i wydatków, organ odniesie te ustalenia do sytuacji rodzinnej i zdrowotnej strony oraz ustali konkretną lub przynajmniej przybliżoną kwotę, jaka pozostaje stronie po opłacenia kosztów związanych z utrzymaniem, następnie rozważy, czy kwota ta pozwala na uiszczenie kosztów (w całości lub części). W przypadku zaś braku współpracy ze strony wnioskodawcy organ I instancji orzeknie na podstawie zgormadzonego materiału dowodowego.
Pismem z 8.08.2022 r. – nieodebranym przez stronę – organ I instancji wezwał stronę do przedłożenia aktualnych dowodów obrazujących jej dochody i wydatki.
Kolejnym pismem z 6.09.2022 r. organ I instancji wezwał stronę przedłożenia aktualnych dowodów obrazujących jej dochody i wydatki.
W dniu 5.09.2022 r. strona osobiście poinformowała organ o tym, że dostarczyła już wszystkie dokumenty i zwróciła się z prośbą o umorzenie kwoty 1.800 zł. W 2021 r. zostały bowiem przedstawione: polisy, faktury, opłaty, wydatki związane z codzienną egzystencją, które wzrosły wraz z galopującą inflacją, a w 2022 r. przedłożono wydatki związane z codziennym bytem, zaświadczenie o zarobkach z tytułu wykonywanej pracy (najniższa krajowa) i ryczałt sołtysa otrzymywany przez żonę (który nie wzrósł).
W toku postępowania organ ustalił, że strona złożyła wniosek o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej oraz, że prowadzi gospodarstwo rolne.
Mając na uwadze powyższe postanowieniem z 7.10.2022 r. organ I instancji, działając na podstawie art. 267 K.p.a., odmówił stronie umorzenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego pomiędzy działką nr [...], stanowiącą własność W. P., a działką sąsiednią oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka nr [...], stanowiącą własność strony – w wysokości 1.800,00 zł. W uzasadnieniu wskazano, że w związku z nieudokumentowaniem przez stronę aktualnych dochodów i wydatków organ nie jest w stanie dokonać zestawienia dochodów strony z jej wydatkami oraz ustalić, z jakich środków są regulowane jej zobowiązania i brak jest możliwości rozważenia, czy kwota ta pozwala na uiszczenie kosztów rozgraniczenia (w całości bądź w części). Natomiast kilkukrotnie podejmowano czynności niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego, kierując wezwania o przedłożenie dokumentów potwierdzających sytuację finansową i życiową strony.
W zażaleniu na ww. postanowienie strona wskazała na naruszenie art. 30, art. 31 ust. 1 i 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1, art. 41 ust. 1, art. 47, art. 51 ust. 1, 2, art. 71 Konstytucji RP, domagając się uchylenia tego rozstrzygnięcia i umorzenia kosztów postępowania. W uzasadnieniu strona wyjaśniła, że przedstawiła już – na wezwanie organu z 5.09.2022 r. – rzeczywiste i jedyne źródła dochodu, tj. wynagrodzenie za pracę na stanowisku kierowca-magazynier tj. 3.010 zł brutto (najniższa krajowa) oraz kwotę, jaką pobiera żona z tytułu pełnionej funkcji sołtysa tj. 400 zł i wysokość opłat, które nie przekraczają nawet 1.000 zł, co po podzieleniu w skali całego roku daje 1,33 zł, dając łącznie 2.846,33 zł, z czego utrzymywana jest czteroosobowa rodzina. W przeliczeniu na jedną osobę daje to kwotę 711,58 zł, co pokazuje niską dochodowość. Strona nie posiada żadnych oszczędności, ani rzeczy majątkowych, w tym akcji. Z powyższej kwoty ok. 30% strona przeznacza na koszty wyżywienia, 40% na paliwo, pozostała część to opłaty związane z egzystencją. Przedstawione wcześniej faktury, polisy uległy zmianie wraz z ogólną światową sytuacją ekonomiczno-gospodarczą. Natomiast kwota 1.800,00 zł jest bardzo wysoka i strona nie jest w stanie jej ponieść – przy tak niskich dochodach i braku perspektyw na lepszą płynność finansową. Strona zakwestionowała ustalenie nierealnego dochodu z gospodarstwa rolnego według obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 22.09.2021 r. Takiego dochodu nie można bowiem otrzymać bez poniesienia nakładów, na które strony nie stać. Zasiewane zboża dają niskie plony, a susze dziesiątkują uprawy na uprawianych słabych glebach, które użytkuje. Tym samym nie można oceniać dochodowości gospodarstwa rolnego na podstawie danych statystycznych. Jednocześnie strona, wbrew stanowisku organu, nie ukrywała prowadzenia gospodarstwa rolnego, jako że wśród dostarczonych dokumentów były opłaty i podatek rolny.
SKO, utrzymując w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie, wskazało że:
- strona nie udokumentowała w wystarczający i przekonujący sposób swojej sytuacji finansowej i okoliczności przemawiających za przyznaniem jej zwolnienia z opłaty;
- organ I instancji podejmował czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, kierując do strony wezwania o przedłożenie dokumentów, potwierdzających aktualne dochody i wydatki strony, jednak z uwagi na brak współpracy w tym zakresie nie zgromadzono materiału dowodowego, potwierdzającego niewątpliwą niemożność poniesienia przez stronę opłaty.
Organ odwoławczy podkreślił, że opisane w art. 267 K.p.a. zwolnienie od kosztów ma charakter uznaniowy, a na stronie ciąży obowiązek rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji finansowej i udokumentowania okoliczności przemawiających za przyznaniem jej zwolnienia z opłaty. Nie jest rolą organu poszukiwanie dowodów mających na celu uwzględnienie wniosku strony o zwolnienie z opłaty. Organ I instancji, prowadząc ponownie postępowanie, wezwał stronę do przedłożenia aktualnych dowodów obrazujących jej dochody i wydatki. W odpowiedzi strona poinformowała, że w 2021 r. zostały już przedstawione do organu: polisy, faktury, opłaty, wydatki związane codzienną egzystencją, które wzrosły wraz z galopującą inflacją, a w roku bieżącym przedłożyła do organu wydatki związane z codziennym bytem, zaświadczenie o zarobkach z tytułu wykonywanej pracy (najniższa krajowa) i ryczałt sołtysa otrzymywany przez żonę (który nie wzrósł). Nie przedstawiono jednak dowodów obrazujących aktualne dochody i wydatki strony, powoływanie się na wcześniej złożone dokumenty SKO uznało za niewystarczające. Ustosunkowując się do osiąganych dochodów wskazano, że strona przedłożyła zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia za grudzień 2021 r., brak natomiast potwierdzenia wynagrodzenia w 2022 r., jedynie strona wskazała, że nadal jest to kwota najniższego wynagrodzenia, przy czym informacja ta nie została udokumentowana. Ponadto, strona nie wskazała nic na temat innych dochodów, np. dopłat z ARMiR, czy zwrotu podatku akcyzowego. Przedłożone w 2021 r. dokumenty potwierdzają wydatki (polisy, faktury) z 2019 r. i 2020 r. – nie są zatem aktualne. Dodatkowo strona udokumentowała tylko niektóre wydatki (jak np. zakup paliwa, opłaty za wodę itp.), nie zostały natomiast przedstawione dowody potwierdzające wydatki związane z codzienną egzystencją (wyżywienie, środki czystości itp.), a jedynie strona zadeklarowała, że na wyżywienie przeznacza ok. 30% dochodów. Wskazanie, że koszty wyżywienia, czy też fakt pobierania dopłat z ARiMR są danymi osobowymi wrażliwymi chronionymi przez RODO (których strona nie ma obowiązku ujawniania) nie znajduje, zdaniem SKO, uzasadnienia w przedmiotowej sprawie. Postępowanie toczy się z bowiem z wniosku strony, która wystąpiła o umorzenie należności. Tym samym, jeśli strona nie chce przedłożyć informacji, koniecznych do oceny jej sytuacji finansowej i określenia możliwości poniesienia opłaty, to musi się liczy z negatywnymi konsekwencjami będącymi następstwem niemożności ustalenia jej pełnej sytuacji materialnej.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na ww. postanowienie organu II instancji A. J. podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, domagając się zwolnienia od ponoszenia kosztów rozgraniczenia. W uzasadnieniu wskazano, że przedmiotowa sprawa ciągnie się nieprzerwanie od 15.10.2019 r., będąc bezpodstawnie przedłużana. Mianowicie organ, powołując się na brak wystarczających dowodów, żąda wskazania dochodów, określenia szacunkowo comiesięcznych wydatków i dostarczania – na bieżąco – informacji na temat stanu materialnego. W ten sposób, zdaniem strony, doszło do złamania zasady szybkości i prostoty postępowania (art. 12 K.p.a. w związku z art. 35 § 1a K.p.a.), gdyż Burmistrz Miasta i Gminy Staszów nie działał ww. sprawie szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia oraz bez zbędnej zwłoki - która ma tu miejsce, ponieważ, jak domniemuje strona, organ liczy na poprawę jej stanu majątkowego. Tymczasem jest to bardzo mało prawdopodobne przy tak niskiej dochodowości i wysokich kosztach egzystencji. Zasada praworządności, tj. art. 6 K.p.a., który określa działanie organów na podstawie przepisów prawa, jasno precyzuje nieomylność i legalność postanowień oraz działania administracji publicznej. Ponadto organ I instancji naruszył art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 10.05.2018 r. o ochronie danych osobowych (decyzja Prezesa Urzędu Danych Osobowych znak: DS.523.3464.2021.WP.PJ), wydając postanowienie z 24.05.2021 r. i ujawniając wrażliwe dane osobowe osobie trzeciej niezwiązanej ze sprawą tj. wnioskodawczyni. Dopuszczono się również naruszenia art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. Dostarczone przez stronę wszelkie realne dowody jej niemożności poniesienia kosztów za rozgraniczenie są bowiem wszystkimi dowodami, jakimi dysponuje. Natomiast organ administracji publicznej, stojąc na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek, podejmuje czynności niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Pomimo tego nie zastosowano się do zasady adekwatności i proporcjonalności zgodnie z art. 7b w zw. z art 106 § 2 K.p.a., zrzucając wyłącznie winę na stronę i stwierdzając, że materiał dowodowy jest niepełny, a organ sam nie podjął żadnych czynności prawnych, będąc do tego zobligowany. Organ, prowadząc postępowanie, jest zobowiązany – zgodnie z art. 8 K.p.a. – do prowadzenia czynności w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Natomiast skarżący został przez działania organu I instancji poniżony, pozbawiany praw obywatelskich, gwarantowanych przez Konstytucję ( art. 30, art. 31 ust. 1 i 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1, art. 41 ust. 1, art. 47, art. 51 ust. 1 i 2, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP). Całkowicie nie do zaakceptowania jest kwota, jaką obciążono skarżącego (1.800,00 zł), gdyż jego jedyne i realne dochody to wynagrodzenie za pracę tj. 2.363,56 zł i przysługujący żonie ryczałt sołtysa (400,00 zł), co łącznie daje 2.764,56 zł netto miesięcznie. Z tej kwoty strona utrzymuje czteroosobową rodzinę, opłaca polisy, kanalizację, energię elektryczną, wodę, paliwo i koszty związane z codzienną egzystencją. Starszy syn jest studentem, wobec którego strona jest zobowiązana do pokrycia jego dojazdów na studia stacjonarne, a młodszy syn odbywa staż. Połowa z osiąganych z tego tytułu 1.565,00 zł jest przekazywana na poczet jego dojazdów na miejsce odbywania stażu i nie pokrywa całkowitych jego potrzeb. Skarżący prowadzi dodatkowo niewielkie gospodarstwo rolne o pow. użytkowej ok. 3,30 ha, które nie przynosi jednak żadnych realnych dochodów miesięcznie, a jedynie częściowo pokrywa potrzeby rodziny. Natomiast kwota 1.800,00 zł stanowi ponad połowę miesięcznego dochodu skarżącego, zapłata nawet w częściach tej kwoty wiąże się z dużym obciążeniem dla jego rodziny i mogłoby to doprowadzić ich na skraj ubóstwa i poważnych problemów finansowych. Tym samym, organ powinien podjąć próby chociaż częściowego zwolnienia z kosztów – z uwagi na bardzo niską dochodowość, jak i również fakt że prowadzone rozgraniczenie nie przyniosło żadnych skutków prawnych, gdyż sprawa trafiła do Sądu Rejonowego w Staszowie – w którym skarżącemu przyznano pełnomocnika z urzędu i zwolniono w całości od kosztów postępowania z uwagi na niewątpliwą niemożność poniesienia kosztów sądowych. Natomiast Burmistrz Miasta i Gminy Staszów nie zamierza odstąpić od przedmiotowych roszczeń z niewiadomych dla strony przyczyn, nie ułatwia i nie dąży do zakończenia sprawy, lecz żąda aby zapłacił całość sumy, na którą zwyczajnie go nie stać, w sprawie, w której nie był wnioskodawcą i nie był poinformowany o zobowiązaniach finansowych wynikających z toku postępowania. Było to zarazem celowe zamierzenie sąsiadki, mające uderzyć w jego rodzinę, gdyż sąsiadka, była pracownica Urzędu Miasta i Gminy Staszów, dobrze znała proces administracyjny związany z tokiem postępowania rozgraniczeniowego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329), zwanej dalej "p.p.s.a.".
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Materialnoprawną podstawą orzekania przez organy był przepis art. 267 K.p.a., zgodnie z którym w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. Zwolnienie od opłat skarbowych następuje z zachowaniem przepisów o tych opłatach.
Przede wszystkim, co wynika wprost z przepisu, zwolnienie z kosztów na podstawie art. 267 K.p.a. może zostać udzielone jedynie w sytuacji niewątpliwej niemożności ich poniesienia. Użyte przez ustawodawcę określenie "niewątpliwa niemożność" świadczy o tym, że chodzi tu o naprawdę szczególne okoliczności, uniemożliwiające stronie poniesienie kosztów, nie zaś o taką sytuację, gdy jest to tylko utrudnione lub wymaga rezygnacji z ponoszenia innych wydatków, które w danej chwili nie są niezbędne (por. wyroki WSA w Kielcach z 23.10.2019 r., sygn. II SA/Ke 457/19, z 28.04.2020 r., sygn. II SA/Ke 301/20). O "niemożności" poniesienia przez stronę kosztów postępowania, można powiedzieć, że jest "niewątpliwa", gdy jest pewna, nie budzi wątpliwości, a jednocześnie jest oparta na kryteriach sprawdzalnych (por. wyrok WSA w Warszawie z 4.04.2019 r., sygn. IV SA/Wa 2514/18).
Jak ponadto przyjmuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w toku postępowania prowadzonego na podstawie art. 267 k.p.a. na stronie ciąży obowiązek rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji finansowej i udokumentowania okoliczności przemawiających za przyznaniem jej zwolnienia z kosztów. Jakkolwiek nie ulega wątpliwości, że orzekanie w ramach uznania administracyjnego winno być poprzedzone szczególnie starannie przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, to jednak co do zasady organ ocenia kwestię zwolnienia z opłaty w oparciu o dostarczone przez stronę dowody potwierdzające jej sytuację finansową. Nie jest zaś rolą organu poszukiwanie dowodów mających na celu uwzględnienie wniosku strony o zwolnienie z kosztów (por. m.in. wyrok NSA z 25.01.2021 r., sygn. I OSK 1781/20, wyrok NSA z 4.12.2019 r., sygn. II OSK 173/18). Przy dowodzeniu okoliczności wskazanych w art. 267 K.p.a. wnioskodawca powinien co najmniej współpracować z organem (wyrok NSA z 28.02.2020 r., sygn. II OSK 72/19).
Faktem jest, że przedmiotowe postępowanie w sprawie zwolnienia A. J. od kosztów postępowania rozgraniczeniowego, wynoszących 1800 zł, a ustalonych postanowieniem Burmistrza Miasta i Gminy Staszów z dnia 24.03.2020 r., toczyło się przez stosunkowo długi okres czasu. Wniosek o zwolnienie został bowiem złożony 18.01.2021 r., a w międzyczasie organ I instancji 3-krotnie odmawiał zwolnienia, zaś SKO w Kielcach dwukrotnie uchylało postanowienia w tym przedmiocie. O ile przy tym przed wydaniem przez Burmistrza Miasta i Gminy Staszów pierwszego postanowienia odmownego z dnia 24.05.2021 r., gdzie organ wyliczył, że strona osiąga dochód miesięczny w kwocie 4722,59 zł (w tym wziął pod uwagę minimalne wynagrodzenie za pracę w wysokości 1800 zł, stypendium stażowe syna – 1444 zł, miesięczny dochód z gospodarstwa rolnego ustalony na podstawie danych Prezesa GUS – 715,44 zł, dopłaty unijne ustalone na podstawie stawek obowiązujących w 2020 r. i powierzchni posiadanych gruntów, z uwagi na odmowę udzielenia informacji przez ARiMR, w wysokości 228,59 zł oraz dochód żony w kwocie 250 zł), skarżący dla wykazania swojej sytuacji finansowej przedstawił szereg dokumentów, w tym oświadczenie o stanie majątkowym, zeznanie podatkowe za rok 2019, kopie nakazów płatniczych za podatek rolny za rok 2019, faktury na zakup oleju napędowego, polisy ubezpieczeniowe za gospodarstwo rolne dot. roku 2019 oraz okresu od 14.09.2020 r. do 13.09.2021 r., polisę ubezpieczenia OC rolników, ubezpieczenia budynków rolniczych, ubezpieczenia NNW, dobrowolnego ubezpieczenia mienia ruchomego, polisy ubezpieczeniowe pojazdów, dokument ubezpieczenia społecznego KRUS za 2019 i 2020 rok, opłaty za telefon, Internet i telewizję za lata 2019-2020, faktury za wodę, kanalizację, energię, gospodarowanie odpadami, dowody wpłat za studia, faktury za paliwo, za badanie gleby, za wapno i nawóz, za wypożyczenie łóżka, za zakup zamrażarki, za naprawę pralki, za honorarium dla adwokata, za odpis sentencji wyroku, o tyle w dalszym toku postępowania, po tym jak organ odwoławczy uchylał kolejne postanowienia Burmistrza podnosząc konieczność dokonania bardziej dokładnych ustaleń w zakresie dochodów i wydatków wnioskodawcy (aktualnych w dacie orzekania przez organ), skarżący nie wykazywał jednoznacznej woli uzupełnienia, a w szczególności aktualizowania materiału dowodowego w istotnym zakresie. I tak, na skutek wezwania z dnia 3.01.2022 r. skarżący przedłożył jedynie zaświadczenie o zatrudnieniu na stanowisku kierowca samochodu ciężarowego-magazyniera w kwocie 2.217,95 zł oraz wyjaśnił, że z tego dochodu jest utrzymywana czteroosobowa rodzina, tj. synowie, którzy uczą się i nie pobierają żadnych świadczeń socjalnych i żona, która jest rolnikiem, nie posiada żadnych dochodów z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym, jest sołtysem i pobiera tylko miesięczny ryczałt z funkcji sołtysa. Po ponownym wezwaniu z dnia 7.02.2022 r. do uzupełnienia wyjaśnień w zakresie rzeczywiście ponoszonych wydatków, jak również dochodu z tytułu pobierania miesięcznego ryczałtu diety za pełnienie funkcji sołtysa przez żonę oraz dochodu z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, w piśmie z 14.02.2022 r. skarżący wskazał, że składał już oświadczenie o sytuacji ekonomicznej i rodzinnej, w którym przedstawił wszelkie ponoszone koszty, zanegowane przez organ. Kolejnymi pismami z 7.03.2022 r. i 5.04.2022 r. ponownie wezwano skarżącego do udokumentowania ponoszonych kosztów (wydatków), jak również m.in. do wskazania czy pobiera dopłaty z ARiMR. W odpowiedzi z 11.04.2022 r. skarżący oświadczył, że jego stan majątkowy nie uległ zmianie, również przedłożone wcześniej faktury, polisy i inne dowody zakupu nie uległy znaczącej zmianie, jedynie wzrosły wraz z ogólną sytuacją ekonomiczno-gospodarczą. Podał, że nie posiada żadnego dochodu z gospodarstwa rolnego, a jedynym i rzeczywistym dochodem jest wyłącznie dochód z tytułu pracy zarobkowej i comiesięcznie otrzymywany przez żonę ryczałt sołtysa. Koszty wyżywienia, zakupu paliwa, butli gazowej, lekarstw oraz to, czy pobiera i w jakich kwotach dopłaty z ARiMR stanowią, zdaniem strony, wrażliwe dane osobowe, chronione przez RODO – których nie ma obowiązku ujawniania. Powołał się na przewlekłość i bezzasadność prowadzonego postępowania i naruszenie zasad konstytucyjnych. Mając na uwadze powyższe organ I instancji postanowieniem z 4.05.2022 r. ponownie odmówił zwolnienia strony z kosztów postępowania rozgraniczeniowego – z uwagi na niemożność dokonania ustaleń co do stanu faktycznego sprawy oraz oceny, czy zachodzi przesłanka z art. 267 K.p.a. Postanowieniem z 6.07.2022 r. SKO uchyliło ww. postanowienie i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, wskazując że w ponownie prowadzonym postępowaniu wyjaśniającym należy wezwać wnioskodawcę do przedłożenia aktualnych dowodów obrazujących jego dochody i wydatki i na ich podstawie dokonać pełnego zestawienia dochodów strony z jej wydatkami oraz ustalić, z jakich wydatków są regulowane wszelkie zobowiązania. Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że to na stronie ciąży obowiązek rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji finansowej i udokumentowania okoliczności przemawiających za przyznaniem jej zwolnienia z opłaty, oraz że w przypadku braku współpracy ze strony wnioskodawcy organ I instancji orzeknie na podstawie zgormadzonego materiału dowodowego.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy pismem z 5.08.2022 r. – nieodebranym przez stronę – organ I instancji wezwał stronę do przedłożenia aktualnych dowodów obrazujących jej dochody i wydatki. Kolejnym pismem z 6.09.2022 r. organ wezwał stronę do przedłożenia aktualnych dowodów obrazujących jej dochody i wydatki. W konsekwencji w piśmie z dnia 14.09.2022 r. skarżący podniósł, że w 2021 roku zostały przedstawione już do organu: polisy, faktury, opłaty, wydatki związane z codzienną egzystencją, które wzrosły wraz z galopującą inflacją, a w 2022 r. przedłożono wydatki związane z codziennym bytem, zaświadczenie o zarobkach z tytułu wykonywanej pracy (najniższa krajowa) i ryczałt sołtysa otrzymywany przez żonę (który nie wzrósł).
W tej sytuacji organ I instancji postanowieniem z dnia 7.10.2022 r. ponownie odmówił zwolnienia z kosztów postępowania rozgraniczeniowego, a postanowienie to zostało utrzymane w mocy zaskarżonym w niniejszej sprawie rozstrzygnięciem. W ocenie Sądu w świetle przedstawionej na wstępie niniejszych rozważań wykładni art. 267 K.p.a., biorąc pod uwagę postawę skarżącego w toku postępowania, jest to stanowisko jak najbardziej zasadne. Aktualnie bowiem w aktach sprawy znajduje się jedynie szczegółowa dokumentacja dotycząca dochodów i wydatków skarżącego sprzed wydania postanowienia z dnia 24.05.2021 r. (głównie za lata 2019-2020). Organ ma natomiast obowiązek orzekać według stanu faktycznego na datę orzekania. Długość toczącego się postępowania wynikała z faktu uchylania przez SKO w Kielcach kolejnych odmownych rozstrzygnięć Burmistrza, co miało w zamierzeniu Kolegium doprowadzić do bardziej dogłębnego zbadania sytuacji skarżącego – w celu rozważenia możliwości zwolnienia. Postanowienia SKO były zatem korzystne dla skarżącego i miały mu umożliwić wykazanie, że zachodzą przesłanki przewidziane w art. 267 K.p.a., a więc że zachodzi "niewątpliwa niemożność" poniesienia kosztów przez wnioskodawcę. Skarżący, jak wykazano, nie podjął jednak inicjatywy w tym zakresie, ale bądź to nie udzielał organowi odpowiedzi na wezwania, bądź też były one niepełne, zdawkowe, odsyłające głównie do już przedłożonych dokumentów, jak też zawierające polemikę ze stanowiskiem organu bądź jego krytykę. W efekcie, jak słusznie podniosło SKO, brak jest dowodów obrazujących aktualne dochody i wydatki. Nawet jeśli ARiMR odmówiła udzielenia informacji co do uzyskiwanych dopłat, nic nie stało na przeszkodzie aby skarżący sam udzielił organowi informacji na ten temat. Powoływanie się w tym zakresie na fakt, że – podobnie zresztą jak w przypadku kosztów wyżywienia, zakupu paliwa, butli gazowej czy lekarstw (por. pismo skarżącego z 11.04.2022 r.) – są to dane wrażliwe, nie może prowadzić do pozytywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia, ponieważ, jak wyżej podkreślano, specyfika przedmiotowego postępowania, w którym to skarżącemu powinno zależeć na wykazaniu, że nie jest w stanie ponieść danych kosztów, powoduje, że w przypadku odmowy wskazania określonych danych wnioskodawca musi liczyć się z negatywnymi dla siebie konsekwencjami, związanymi z brakiem możliwości pełnego ustalenia sytuacji finansowej strony. To w interesie strony jest bowiem dołożenie wszelkiej staranności do dobrej i wyczerpującej współpracy z organem administracji, aby w pełni wyjaśnić swoją sytuację majątkową (w tym dochody, koszty, wydatki), bytową i zdrowotną. Z uwagi zatem na fakt, że pomimo prób podejmowanych przez organ, skarżący nie umożliwił dokonania pełnych i aktualnych ustaleń w istotnym dla sprawy zakresie, nie można tym samym uznać, że doszło do wykazania niewątpliwej niemożności poniesienia kosztów – zgodnie z art. 267 K.p.a.
Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.
-----------------------
2022 r. Pan A. J. wskazał, że gospodarstwo rolni