II SA/Ke 652/24

II SA/Ke 652/24 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2025-04-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach
Renata Detka /sprawozdawca/
Sylwester Miziołek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 61 ust. 1 i 3, art. 104 ust. 3, art. 64 pkt 7,
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, c, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka (spr.) Sędzia WSA Agnieszka Banach po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2024 r., [...] w przedmiocie ustalenia opłaty wniesionej zastępczo przez gminę za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz A. S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z 10 października 2024 r., [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania A. S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza S.
z 9 kwietnia 2024 r. w przedmiocie ustalenia opłaty wniesionej zastępczo przez Gminę S. za pobyt ojca - R. S. w Domu Pomocy Społecznej
w S. w okresie od 18 października 2021 r. do 31 stycznia 2022 r.
w wysokości 9.394,67 zł, zobowiązania A. S. do zwrotu kwoty określonej w decyzji oraz odmowie odstąpienia od żądania zwrotu należności wynikających z decyzji z 16 maja 2022 r., w terminie 14 dni od daty ostateczności decyzji administracyjnej.
W uzasadnieniu organ ustalił, że w odwołaniu od wskazanej wyżej decyzji organu I instancji A. S. zarzucił naruszenie:
1) art. 64 pkt 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 ze zm.), zwanej dalej u.p.s. poprzez jego niezastosowanie przez organ
w sytuacji, gdy z zebranego materiału dowodowego sprawy wynika, że skarżący spełnia przesłankę określoną w ww. przepisie i powinien zostać zwolniony
z odpłatności za pobyt R. S. w Domu Pomocy Społecznej
w Stachowicach,
2) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez pominięcie w treści uzasadnienia decyzji rozstrzygnięcia co do wszystkich dowodów zebranych w sprawie, m.in. raportów
z wywiadów środowiskowych, z których wprost wynikają wnioski, że A. S. powinien być zwolniony całkowicie z odpłatności za pobyt R. S. w DPS ze względu na swoją sytuację życiową i traumatyczne przeżycia
z okresu dzieciństwa wywołane przez R. S., związane z wieloletnim stosowaniem przemocy fizycznej i psychicznej nad synem i żoną,
3) art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez:
a) prowadzenie postępowania w sposób sprzeczny z zasadą prowadzenia postępowania przez organy władzy publicznej w sposób budzący zaufanie jego uczestników,
b) zaniechanie wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, co skutkowało obciążeniem A. S. odpłatnością za pobyt ojca R. S.
w Domu Pomocy Społecznej w S.,
c) całkowite pominiecie złożonego w toku postępowania wniosku o zwolnienie A. S. z tej odpowiedzialności, który to wniosek wpłynął do organu
17 lipca 2023 r. wraz z wywiadem środowiskowym z 11 lipca 2023 r.
Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym Kolegium wskazało na art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 3, art. 104 ust. 4 u.p.s. i ustaliło, że odwołujący nie wywiązywał się
z nałożonego na niego, na mocy decyzji z 16 maja 2022 r., obowiązku uiszczania opłat za pobyt ojca w DPS. Kolejną decyzją z 28 października 2022 r. organ
I instancji orzekł o odmowie zwolnienia skarżącego z odpłatności za pobyt ojca
w Domu Pomocy Społecznej w S.. Od powyższej decyzji pełnomocnik skarżącego, z uchybieniem terminu, złożył odwołanie do SKO w K., które postanowieniem z 12 czerwca 2023 r. orzekło o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odrzucił skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego postanowieniem z 20 października 2023 r. sygn. akt II SA/Ke 509/23.
Zatem organ I instancji prawidłowo ustalił, że Gmina poniosła zastępczo za odwołującego, zobowiązanego do ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS, odpłatność z tego tytułu w okresie od 18 października 2021 r. do 31 stycznia 2022 r.
w wysokości 9.394,67 zł.
Obecnie skarżący na podstawie art. 61 ust. 3 w zw. z art. 104 ust. 3 u.p.s. zobowiązany jest do zwrotu na rachunek Gminy opłat zastępczo poniesionych przez Gminę z tytułu pobytu ojca odwołującego w DPS.
SKO wskazało, że z przeprowadzonego 26 lutego 2024 r. wywiadu środowiskowego wynika, że A. S. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada na utrzymaniu żadnych osób. Jego sytuacja zawodowa i finansowa jest stabilna, bowiem jest on osobą zdrową, aktywną zawodowo, zatrudnioną na umowę o pracę, z miesięcznym wynagrodzeniem netto
4.320,19 zł. Powyższe w ocenie Kolegium nie uzasadnia zastosowania ulgi w postaci odstąpienia od żądania zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę S., bowiem w przypadku odwołującego sytuacja finansowa jego rodziny nie jest szczególna na tle innych osób. Faktem jest, że nadmierne obciążenie związane jest zwykle z trudną sytuacją materialną zobowiązanego, jednakże z obowiązku zwrotu zwalniają go jedynie niskie dochody, nieprzekraczające kryteriów ustawowych.
Zdaniem organu, materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania nie daje podstaw do stwierdzenia, że doszło do naruszenia regulacji zobowiązujących organ I instancji do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy oraz ustalenia faktów na podstawie całokształtu materiału dowodowego, ocenionego w ramach swobodnej oceny dowodów (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.).
Odnosząc się zaś do zarzutów odwołania, tj. nieprawidłowego obciążenia skarżącego opłatą za pobyt ojca w DPS oraz braku orzeczenia w zakresie zwolnienia odwołującego z obowiązku wnoszenia opłat na podstawie art. 64 pkt 7 u.p.s., Kolegium podniosło, że są one poza przedmiotem niniejszego postępowania.
Kontrolowane postępowanie administracyjne nie dotyczy bowiem ustalenia odwołującemu wysokości miesięcznej opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej na podstawie art. 61 u.p.s. i zwolnienia z ponoszenia opłat. Odpłatność, której zwrotu żąda obecnie Gmina, została ustalona decyzją z 16 maja 2022 r., od której skarżący nie składał odwołania.
Zatem w obecnie prowadzonym postępowaniu, dotyczącym ustalenia wysokości odpłatności wniesionej zastępczo przez Gminę za pobyt ojca odwołującego w DPS, nie znajduje zastosowania art. 64 pkt 7 u.p.s., na który powołuje się skarżący w odwołaniu. Przepis ten umożliwia ewentualne zwolnienie osoby zobowiązanej z obowiązku wnoszenia opłat za pobyt mieszkańca w DPS, natomiast nie dotyczy zwolnienia strony z obowiązku zwrotu gminie odpłatności wniesionej zastępczo przez gminę za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej.
Reasumując SKO przyjęło, że w sprawie nie zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek, zgodnie z art. 104 ust. 4 u.p.s., uzasadniający odstąpienie od żądania zwrotu poniesionych zastępczo przez Gminę S. opłat za pobyt ojca odwołującego w DPS. W tym kontekście nie zasługują na uwzględnienie zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego, jak i materialnego. Kolegium nie dopatrzyło się również przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ orzekający w sprawie.
W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze A. S. zaskarżył decyzję z 10 października 2024 r. w całości zarzucając naruszenie:
1. art. 138 § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie przez organ II instancji w sytuacji, gdy z zebranego materiału dowodowego sprawy wynika, że nie istniały podstawy do tego, by organ I instancji dokonał rewizji wydanego rozstrzygnięcia przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, m.in. przez to, że organ ten nie uwzględnił okoliczności przedstawionych przez stronę co do tego, że A. S. powinien być zwolniony z odpłatności za pobyt R. S. w Domu Pomocy Społecznej w S., zatem nałożony na niego obowiązek powinien zostać uchylony, a nie zmieniony;
2. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez dokonanie wybiórczej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcie jako swoje w całości przez organ II instancji stanowiska organu I instancji, stwierdzając przy tym, że:
a) organ ten w prawidłowy sposób ustalił stan faktyczny sprawy i słusznie stwierdził, że w sprawie spełnione zostały przesłanki wynikające z przepisów u.p.s., co w ocenie organu II instancji uzasadniało dokonanie przez organ I instancji zmiany decyzji ustalającej zobowiązanie skarżącego w zakresie wysokości odpłatności za pobyt R. S. w Domu Pomocy Społecznej w S.;
b) w sprawie nie ma zastosowanie art. 64 pkt 7 u.p.s. z uwagi na fakt, że dane postępowanie dotyczyło zmiany ustalonego obowiązku, a nie ustalenia istnienia takiego obowiązku;
c) w sprawie nie ma zastosowanie art. 104 ust. 4 u.p.s. z uwagi na to, że sytuacja osobista strony nie stanowi przesłanki do zmiany decyzji dotyczącej ustalonego już obowiązku, podczas gdy organ I instancji, mając wiedzę co do tego, że równolegle toczy się postępowanie co do istoty sprawy tj. o istnienie obowiązku odpłatności za pobyt R. S. w Domu Pomocy Społecznej w S., winien podjąć czynności zmierzające do wstrzymania procedowania w zakresie zmiany wysokości obowiązku,
3. art. 7, art. 8 i art. 77 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania odwoławczego z naruszeniem zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, w tym poprzez brak zawiadomienia strony
o czynnościach poprzedzających wydanie zaskarżonej decyzji, przez co naruszone zostały podstawowe prawa strony.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie organowi sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu podniósł, że 29 czerwca 2022 r. złożył pismo z wyjaśnieniem okoliczności faktycznych, które powinny zostać wzięte pod uwagę przy rozpatrzeniu sprawy, w tym to, że nie ma ze swoim ojcem kontaktu od 25 lat, a ten uporczywie uchylał się od obowiązku alimentacyjnego na rzecz skarżącego i stosował wobec niego przemoc fizyczną i psychiczną.
Okoliczności powyższe powinny stanowić podstawę do uznania, że wbrew zasadom współżycia społecznego byłoby obciążanie ofiary przemocy opłatami za pobyt jej sprawcy w DPS. Jednakże organ I instancji w toku postępowania całkowicie pominął to pismo i wydał zaskarżoną decyzję opierając się jedynie na przepisach dotyczących zwrotu kosztów ponoszonych zastępczo przez Gminę S..
Skarżący wskazał, że w toku postępowania wydanych zostało kilka decyzji, które w wyniku składanych odwołań zostały uchylone przez ten sam organ
II instancji, który wydał decyzję zaskarżoną niniejszą skargą (w wydaniu tych decyzji brały udział te same osoby). Podstawą do wydania decyzji uchylających był fakt, że organ II instancji dostrzegał brak pouczenia strony o tym, że może złożyć wniosek
o zwolnienie z odpłatności z uwagi na podnoszone okoliczności faktyczne.
W przypadku zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że dotyczy ona zmiany wysokości ustalonego obowiązku, wobec czego w jej przypadku nie ma możliwości kwestionowania istnienia samego obowiązku.
Skarżący podkreśli, że doszło do zerwania więzi rodzinnych z ojcem, R. S. wyrokiem Sądu Rejonowego w Ł. z 3 listopada 1997 r. został uznany winnym tego, że w okresie od 1989 r. do listopada 1996 r. w Ł. znęcał się fizycznie i moralnie nad żoną K. S.. Czynił to w okresie, kiedy skarżący miał od 10 do 17 lat. Przez 7 lat syn był świadkiem tego, jak ojciec bił jego matkę, groził pozbawieniem życia oraz używał wobec niej słów wulgarnych, powszechnie uznawanych za obelżywe.
Całość powyższych rozważań, zdaniem skarżącego, stanowi podstawę do uznania, że zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu bądź umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości, o czym mowa w art. 104 ust. 4 u.p.s. z uwagi na to, że żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie niweczyłoby skutki udzielanej pomocy.
W ocenie skarżącego w sprawie nie może być również mowy o tym, że nie ma zastosowania art. 64 pkt 7 u.p.s., skoro strona w toku postępowania przedłożyła
w poczet materiału dowodowego szereg dokumentów, z których wynika, że R. S. w rażący sposób naruszał m.in. obowiązek alimentacyjny jak i szereg obowiązków wynikających z relacji rodzic-dziecko.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania
w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym złożył organ
w odpowiedzi na skargę, zaś strona skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Kwestie opłat za pobyt w DPS regulują przepisy u.p.s., która w art. 61 ust. 1 wskazuje osoby zobowiązane do wnoszenia opłat. Są nimi w kolejności:
1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej
- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Jak stanowi art. 61 ust. 3 u.p.s., w przypadku niewywiązywania się osób
z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio.
Wysokość należności, o których mowa wyżej, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej (art. 104 ust. 3).
W przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz
z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty (art. 104 ust. 4).
Przywołane wyżej przepisy art. 61 ust. 3 w zw. z art. 104 ust. 3 u.p.s. były podstawą materialną podjętych w sprawie decyzji. Oba organy uznały jednocześnie, że w stanie sprawy nie ma zastosowania art. 104 ust. 4 tej ustawy.
Genezą rozpoznawanej sprawy jest:
- po pierwsze, poniesienie przez Gminę S. – zastępczo za skarżącego – odpłatności za pobyt jego ojca w DPS w okresie od 18 października 2021 r. do 31 stycznia 2022 r. w wysokości [...] zł;
- decyzja Burmistrza S. z 16 maja 2022 r., którą ustalono stronie odpłatność za pobyt ojca w DPS za okresy: od 18 października 2021 r. do 31 października 2021 r. w kwocie 1.229,21 zł, od 1 listopada 2021 r. do 31 stycznia 2022 r. w kwocie 2.721,82 zł i poczynając od 1 lutego 2022 r. – w kwocie po 3.035,82 zł miesięcznie (k. 39 akt sądowych).
Kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja zobowiązuje stronę do zwrotu ustalonej opłaty wniesionej zastępczo przez Gminę [...] za pobyt ojca w DPS w okresie od 18 października 2021 r. do 31 stycznia 2022 r. w wysokości 9.394,67 zł – z jednoczesną odmową odstąpienia od żądania zwrotu należności wynikających
z ww. decyzji z 16 maja 2022 r. – co konsekwentnie kwestionuje skarżący. W tym zakresie strona powołuje się na art. 64 pkt 7 u.p.s., zgodnie z którym osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu
w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego,
w szczególności jeżeli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże,
w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
Przedstawioną przez stronę argumentację stanowi to, że od 25 lat nie ma kontaktu z ojcem, a zatem doszło do zerwania więzów rodzinnych, a "w okresie kiedy skarżący miał od 10 do 17 lat był wówczas świadkiem tego, jak jego ojciec bił jego ukochaną matkę po całym ciele, kopał, szarpał, za odzież, ciągnął za włosy, uderzał głową o ścianę, dusił, groził pozbawieniem życia oraz używał wobec niej słów powszechnie uznawanych za obelżywe". Zaznaczyć trzeba, że twierdzenia skarżącego nie są gołosłowne, jako że w tym zakresie powołuje się on na wyrok Sądu Rejonowego w Ł. z 3 listopada 1997 r., w którym jego ojciec został uznany za winnego tego, że "w okresie od 1989 do listopada 1996 r. znęcał się fizycznie
i moralnie nad żoną K. S. w ten sposób, że bił ją rękoma i pięściami po całym ciele, kopał, szarpał za odzież, ciągnął za włosy, uderzał jej głową o ścianę, dusił, groził pozbawieniem życia oraz używał słów wulgarnych powszechnie uznawanych za obelżywe, przy czym w dniach 13 stycznia 1989 r., 21 sierpnia
1992 r, 24 sierpnia 1993 r., 11 października 1996 r. spowodował u pokrzywdzonej obrażenia ciała, które nie naruszyły czynności narządu ciała powyżej 7 dni." (odwołanie od decyzji organu I instancji). Skarżący zarzuca organom brak uwzględnienia ww. kluczowych, jego zdaniem, okoliczności, podkreślając że w toku sprawy PS.[...] złożył 29 czerwca 2022 r. wyjaśnienia co do istotnych
w sprawie okoliczności faktycznych, takich jak brak kontaktu z ojcem od 25 lat, czy uporczywe uchylanie się przezeń od obowiązku alimentacyjnego i stosowanie wobec strony przemocy fizycznej i psychicznej. W rezultacie organ I instancji miał wiedzę
w tym zakresie – co zostało obecnie całkowicie pominięte, przy oparciu się jedynie na przepisach dotyczących zwrotu ponoszonych zastępczo przez Gminę opłat za pobyt w DPS. Dlatego też, zdaniem skarżącego, ww. okoliczności powinny dać SKO powód, by decyzję organu I instancji uchylić – w celu podjęcia w ponownie prowadzonym postępowaniu działań zmierzających do ustalenia, czy w ogóle zachodzi podstawa do określenia wysokości zobowiązania – skoro sporna jest sama zasadność istnienia przedmiotowego obowiązku.
Przeciwne stanowisko zajmuje organ odwoławczy, ograniczając się do analizy sytuacji majątkowej, bytowej i zawodowej odwołującego na podstawie wywiadu środowiskowego z 26 lutego 2024 r. – z konstatacją o braku uzasadnienia dla zastosowania ulgi w postaci odstąpienia od żądania zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę, jako że sytuacja finansowa rodziny skarżącego nie jest szczególna na tle innych osób. Jednocześnie SKO stwierdziło że:
- kwestia zwolnienia z odpłatności za pobyt w DPS na podstawie art. 64 pkt 7 u.p.s. jest "poza przedmiotem niniejszego postępowania" i nie mieści się, zdaniem organu II instancji, w zakresie żadnej z przesłanek art. 104 ust. 4 ustawy,
- obecne postępowanie administracyjne nie dotyczy ustalenia stronie wysokości miesięcznej opłaty za pobyt ojca w DPS na podstawie art. 61 ustawy i zwolnienia
z ponoszenia opłat,
- odpłatność, której zwrotu dochodzi obecnie Gmina, została ustalona ostateczną decyzją z 16 maja 2022 r.,
- w niniejszej sprawie nie zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek zgodnie z art. 104 ust. 4 ustawy, uzasadniający odstąpienie od żądania zwrotu poniesionych zastępczo przez Gminę opłat za pobyt ojca strony w DPS.
Z argumentacją SKO, w świetle obecnych poglądów judykatury nie sposób się jednak zgodzić, uznając w konsekwencji wydane decyzje za podjęte przedwcześnie.
W ocenie Sądu wyszczególnione kwestie – na jakie w toku postępowania zwracała uwagę strona – wbrew stanowisku organów, nie mogą pozostać bez wpływu na sprawę zwrotu opłat wniesionych zastępczo przez Gminę za pobyt ojca skarżącego w DPS, zwłaszcza że, jak argumentuje strona, składała uprzednio w tym zakresie do sprawy głównej odpowiednie wyjaśnienia – których brak w aktach administracyjnych niniejszej spawy. Z tego względu i mając na uwadze treść art. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którym Rzeczypospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej, choć w rozpoznawanej sprawie zastosowanie ma art. 104 ust. 4 u.p.s., względy które są decydujące o możliwości zwolnienia skarżącego z opłat, nie mogą być przez organy pomijane. Byłoby to z całą pewnością naruszeniem wspomnianej zasady sprawiedliwości. W orzecznictwie podkreśla się bowiem, że nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której obciąża się opłatą za pobyt osoby w DPS jej dziecko, wobec którego osoba ta zachowywała się w przeszłości nagannie, nie wykonując podstawowych obowiązków rodzicielskich, takich jak wychowanie, opieka nad dzieckiem oraz łożenie na jego utrzymanie, ale także naruszając normy społeczne i etyczne (por. wyroki WSA w Rzeszowie z: 12 marca 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 1403/18, z 9 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 1156/21, wyrok WSA w Łodzi z 25 września 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 544/24, wyrok WSA w Krakowie z 3 grudnia 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1223/24 (dostępne - jak wszystkie powołane orzeczenia – na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
W ocenie Sądu – podzielającego w tym zakresie, w składzie orzekającym
w niniejszej sprawie, stanowisko przedstawione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z 5 grudnia 2024 r. o sygn. akt II SA/Rz 933/24 – brzmienie cyt. na wstępie rozważań art. 104 ust. 4 u.p.s. nie wyklucza wzięcia pod uwagę w przypadku skarżącego powołanych wcześniej okoliczności, które de facto wyczerpują przesłanki zwolnienia z opłaty przewidzianej w art. 64 pkt 7 u.p.s. Przepis art. 104 ust. 4 u.p.s. odwołuje się bowiem do ogólnie określonych "przypadków szczególnie uzasadnionych", przy czym w art. 64 pkt 7 u.p.s. wskazuje się nie tylko na rażące naruszenie przez mieszkańca DPS – względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty – "obowiązku alimentacyjnego" ale również "innych obowiązków rodzinnych". Należy przy tym podkreślić, że podobnie jak w przypadku uprawnień do zwolnień z art. 64 u.p.s. "szczególnie uzasadnione przypadki" wymieniono jedynie przykładowo, w formie katalogu otwartego – co oznacza, że strona ma prawo powoływać się na wszystkie przesłanki, które w jej ocenie mają wpływ na zasadność obciążenia jej opłatami za pobyt członka rodziny w DPS. Ograniczenie badania przesłanek zwolnienia z opłat za pobyt mieszkańca w DPS do związanych tylko ze sferą materialnego statusu osób zobowiązanych – co miało miejsce w niniejszej sprawie – nie znajduje uzasadnienia w treści art. 64 u.p.s., mającego charakter otwartego katalogu okoliczności mogących prowadzić do zastosowania ulgi (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 20 października 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 1114/21, dostępny jak wyżej). W ocenie Sądu taki też kierunek wykładni powinien zostać zastosowany przy interpretacji art. 104 ust. 4 u.p.s.
Ubocznie wskazać trzeba, że pomimo ostatecznego kształtu zaskarżonego rozstrzygnięcia, SKO zauważyło, że "nie można stracić również z pola widzenia, że przed organem I instancji toczy się obecnie postępowanie w przedmiocie całkowitego zwolnienia Pana A. S. za pobyt ojca w DPS w związku ze złożonym przez niego wnioskiem z dnia 11.07.2023 r.", ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że "ostateczny i prawomocny wynik będzie miał niewątpliwie wpływ na rozstrzygnięcie w tej sprawie".
Brak uwzględnienia szczególnych okoliczności związanych z sytuacją skarżącego i wykazywanym przezeń faktem niewywiązywania się ojca wobec niego w przeszłości w sposób rażący z obowiązków rodzicielskich lub obowiązków alimentacyjnych, stanowi o istotnym, mającym niewątpliwie wpływ na wynik sprawy naruszeniu art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w powiązaniu z art. 104 ust. 4 u.p.s.
W ponownym postępowaniu organy, ustalając sytuację skarżącego, wezmą pod uwagę te okoliczności, ewentualnie mając również na względzie "ostateczny
i prawomocny wynik" ww. sprawy z wniosku strony z 11.07.2023 r.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt I sentencji wyroku – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie II wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty składa się kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika skarżącego, obliczonego na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964).