II SA/Ke 650/24

II SA/Ke 650/24 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2025-02-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach
Jacek Kuza /przewodniczący/
Krzysztof Armański /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
art. 8 ust. 1, art. 39 ,art. 48, art. 48b ust. 2, art. 115
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Banach, Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2025 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 21 października 2024 r. znak: SKO.PS-80/3883/1416/2024 w przedmiocie pomocy w formie posiłku uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.
Uzasadnienie
Decyzją z 21 października 2024 r. znak: SKO.PS-80/3883/1416/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (zwane też dalej "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania R. K. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Kielce z dnia 28 czerwca 2024 r. znak: MOPR-SZ.5114.14551.3.2024 odmawiającej przyznania pomocy w formie posiłku w postaci obiadu dwudaniowego wydanego bezpłatnie w jadłodajni "[...]", utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji SKO wyjaśniło, że w myśl art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2024 poz. 1283 ze zm.), zwanej dalej "u.p.s.", prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Organ odwołał się także do art. 39 ust. 1-4 u.p.s. regulującego zasiłek celowy. Dalej wskazał, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie uchwała Nr 149 Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 2023 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2024-2028. Uchwała ta wprowadziła zasadę, że ze środków przekazywanych w ramach Programu gminy udzielają wsparcia w postaci posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności, świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150% kryterium, o którym mowa w art. 8 ww. ustawy, osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w szczególności osobom starszym, chorym i niepełnosprawnym. Jednakże uchwałą Nr LXXXIV/1668/2023 Rady Miasta Kielce z dnia 9 listopada 2023 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania nieodpłatnie pomocy w formie posiłku i świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych, w § 1 uchwały podwyższono do 200% kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 u.p.s. uprawniające do nieodpłatnej pomocy w formie posiłku i świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych dla osób i rodzin wymienionych w uchwale Nr 149 Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 2023 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2024-2028.
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym z przeprowadzonego w dniu 21 czerwca 2024 r. wywiadu środowiskowego z udziałem R. K. wynika, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z ustaleń wywiadu wiadomo również, że mieszka samotnie w lokalu, którego właścicielem jest syn, który reguluje 1/2 czynszu. Odwołujący jest osobą długotrwale chorą, niepełnosprawną, wymaga stałego przyjmowania leków. Utrzymuje się z renty inwalidzkiej, która obciążona jest potrąceniami komorniczymi. Dochód faktyczny netto jaki pobiera odwołujący z tego tytułu to 1620,67 zł netto. W przedmiotowej sprawie kryterium dochodowe uprawniające do przyznania żądanego świadczenia zostało przekroczone, bowiem 200% kryterium dochodowego dla R. K. wynosi 1.552,00 zł : 776 zł x 200% = 1.552 zł, a dochód strony to 1620,67 zł netto. A zatem zasadnie organ I instancji odmówił R. K. wnioskowanej pomocy, bowiem dochód jego przekracza 200% kryterium dochodowego.
Jednocześnie Kolegium wskazało, że organ I instancji, znajdując zrozumienie dla trudnej sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy, przyznał mu pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności w miesiącach lipiec i sierpień 2024 r. w kwotach po 200 zł. Kolegium podkreśliło, że nawet spełnienie przez wnioskodawcę ustawowych kryteriów nie oznacza automatycznego obowiązku przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego i to w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję SKO R. K. wniósł o jej "odrzucenie" i przywrócenie mu jednego gorącego posiłku dziennie z powodu jego biedy i nieodwracalnej choroby, bez możliwości dorobienia do niskiej renty. Z powodu choroby nie wypracował stażu pracy, zatem do końca życia będzie miał niską rentę, a wypłata wynosi dla niego w rzeczywistości 1200 zł, a nie jak twierdzi SKO 1600 zł. Powodem potrąceń administracyjnych nie jest to, że jest złym człowiekiem, ale to że zaufał żonie. SKO w jego ocenie skupia się na biurokracji, porzucając humanizm, tj. gubi postawę moralną skoncentrowaną na człowieku z poszanowaniem jego godności. Zwrócił uwagę na sytuację swoich dzieci, które wychowywał samotnie od 2005 roku. Podkreślił, że za poprzedniej władzy, mimo COVID, wojny w Ukrainie, kryzysu węglowego i licznych rewaloryzacji zawsze otrzymywał jeden gorący posiłek dziennie.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli decyzji SKO w zakresie wyznaczonym wskazanymi przepisami prawa Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
R. K. w trakcie wywiadu środowiskowego prowadzonego w dniu 21 czerwca 2024 r. (dotyczącego innego świadczenia z pomocy społecznej, tj. pomocy finansowej na zakup leków oraz obuwia) zwrócił się o pomoc w formie obiadów dwudaniowych z baru "[...]". W odwołaniu wniesionym do SKO od odmownej decyzji organu I instancji skarżący podnosił, że zwraca się o "wznowienie" świadczenia jednego gorącego posiłku dziennie, z którego korzystał nieprzerwanie od 2012 roku.
Żądanie skarżącego zostało przez organy obu instancji rozpatrzone jako wniosek o przyznanie świadczenia z wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2024-2028. SKO na wstępie uzasadnienia decyzji przywołało treść art. 8 ust. 1 u.p.s., który wprowadza kryterium dochodowe wyłącznie dla świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Takim świadczeniem jest opisany w przywołanym przez organ art. 39 u.p.s. zasiłek celowy. Podkreślenia jednak wymaga, że wniosek skarżącego był nakierowany na przyznanie pomocy w formie posiłku, nie zaś pomocy finansowej. U.p.s. w art. 36 pkt 2 lit. j) wprost przewiduje takie świadczenie ("posiłek") jako świadczenie o charakterze niepieniężnym. Jak stanowi art. 48 u.p.s. osoba lub rodzina ma prawo do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona. Z kolei zgodnie z art. 48b ust. 2 u.p.s. pomoc doraźna albo okresowa w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić.
Program "Posiłek w szkole i w domu" został ustanowiony uchwałą nr 149 Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 2023 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2024-2028 (M.P. z 2023 r. poz. 881). Podstawą prawną programu jest art. 136 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1270, 1273, 1407, 1429, 1641) oraz art. 90u ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2022 r. poz. 2230 oraz z 2023 r. poz. 1234). Program, przyznany w trybie art. 115 u.p.s., przewiduje wsparcie finansowe gmin w udzieleniu pomocy w formie posiłku, świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku (nota bene również w ramach programu jest to odrębna forma pomocy) lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych.
Organy słusznie wywiodły, że przedmiotowy program zawiera kryterium dochodowe, którego skarżący nie spełnia. Dla wnioskowanego przez skarżącego świadczenia nie jest jednak przewidziane tego rodzaju kryterium.
Jak trafnie podniósł WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 17 lipca 2024 r., sygn. II SA/Gd 225/24, z powyższego na pozór wynika, że uchwałą Rady Ministrów zawężono kryteria przyznania świadczenia, określone w u.p.s. Wniosek taki jest jednak nieprawidłowy. Wydana uchwała nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego. Dotacja przyznawana w trybie art. 115 u.p.s. ma charakter dobrowolny, a zasady jej przyznawania i korzystania z przyznanych środków obowiązują jedynie jednostkę samorządu terytorialnego będącą beneficjentem wsparcia. Nie ma podstaw prawnych do przyjęcia, że przedmiotowy program może wprowadzić kryteria ograniczające możliwość korzystania ze świadczeń społecznych ponad to, co przewiduje u.p.s. W konsekwencji oznacza to, że środki z dotacji mogą być przez gminy rozdysponowane na warunkach wskazanych w programie, nie zwalniając jednocześnie jednostek samorządu terytorialnego z obowiązku realizacji zadań własnych określonych ustawą, zgodnie z kryteriami w ustawie określonymi. W sytuacji zatem gdy w określonym stanie faktycznym brak jest możliwości skorzystania ze środków pochodzących z dotacji, organ gminy powinien rozważyć zasadność przyznania świadczenia w oparciu o kryteria ustawowe, w ramach posiadanych środków własnych, niepochodzących z dotacji. Ustawową zaś przesłanką przyznania świadczenia w postaci jednego gorącego posiłku dziennie jest okoliczność, że wnioskodawca własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. Świadczenie to jest oczywiście przyznawane w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania, nie stwarza po stronie organu obowiązku jego przyznania. Rozstrzyganie w ramach uznania administracyjnego nie może jednakże nosić cech dowolności. Organ administracji przed wydaniem decyzji powinien wyjaśnić wszystkie okoliczności sprawy, a w szczególności w pierwszej kolejności ustalić czy istnieją ustawowe przesłanki przyznania takiego świadczenia.
Podkreślenia wymaga, że skarżący nie domagał się przyznania posiłku w ramach ww. programu (ani też pomocy pieniężnej w tym zakresie), ale posiłku w ogóle w granicach pomocy społecznej, co dobitnie uwypuklił w odwołaniu przypominając, że ze świadczenia tego korzystał od 2012 roku, tj. w czasie kiedy program jeszcze nie obowiązywał.
W świetle powyższych rozważań Sąd uznał, że wydając decyzje w niniejszej sprawie zarówno SKO, jak i organ I instancji naruszyły przepisy prawa postępowania nie dokonując ustaleń w ramach przesłanek ustawowych przyznania świadczenia niepieniężnego w postaci posiłku, czym naruszyły art. 7, 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co powodowało konieczność uchylenia tych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Zadaniem organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a.