II SA/Ke 630/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę właściciela działki na uchwałę Rady Gminy dotyczącą miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, uznając, że wyznaczenie drogi wewnętrznej na części jego nieruchomości było zgodne z prawem i proporcjonalne.
Skarżący, właściciel działki, zakwestionował uchwałę Rady Gminy w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, zarzucając naruszenie prawa własności poprzez wyznaczenie na jego nieruchomości drogi wewnętrznej. Rada Gminy argumentowała, że planowanie przestrzenne jest zadaniem własnym gminy, a ingerencja w prawo własności była uzasadniona interesem publicznym i proporcjonalna. Sąd administracyjny, analizując sprawę, uznał, że Rada Gminy nie przekroczyła swoich kompetencji planistycznych, a wyznaczenie drogi wewnętrznej było zgodne z prawem i służyło zaspokojeniu zbiorowych potrzeb wspólnoty, zwłaszcza w kontekście zwiększenia terenów pod budownictwo mieszkaniowe.
Sprawa dotyczyła skargi D. S. na uchwałę Rady Gminy Miedziana Góra z dnia 24 września 2015 r. nr X/78/15 w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego sołectwa Tumlin. Skarżący, właściciel działki nr [...] w miejscowości T.-W., zarzucił, że plan wyznaczył na jego nieruchomości pas drogowy o szerokości 10 m pod drogę wewnętrzną KDW5, co stanowi bezzasadne ograniczenie prawa własności i uniemożliwia zabudowę. Rada Gminy wniosła o oddalenie skargi, podnosząc brak legitymacji skarżącego oraz zgodność uchwały z prawem, wskazując na kompetencje gminy w zakresie planowania przestrzennego i możliwość ingerencji w interesy prywatne w celu realizacji interesu publicznego. Sąd administracyjny uznał, że skarżący posiada legitymację do wniesienia skargi, gdyż jego interes prawny został naruszony. Jednakże, po analizie przepisów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz Konstytucji RP, Sąd stwierdził, że Rada Gminy nie przekroczyła swoich kompetencji planistycznych. Sąd podkreślił zasadę samodzielności planistycznej gminy ('władztwo planistyczne') oraz konieczność wyważenia interesu publicznego i prywatnego z zachowaniem zasady proporcjonalności. W ocenie Sądu, przeznaczenie części działki skarżącego pod drogę wewnętrzną było uzasadnione potrzebą zapewnienia komunikacji dla terenów przeznaczonych pod budownictwo mieszkaniowe (MN1) i stanowiło integralną część jednolitego systemu komunikacyjnego. Sąd zaznaczył, że ingerencja w prawo własności była ograniczona do części działki i nie naruszała jej istoty, a właściciel nadal zachowuje władztwo nad nieruchomością. W związku z tym, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, wyznaczenie drogi wewnętrznej na części prywatnej działki w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, jeśli służy zaspokojeniu zbiorowych potrzeb wspólnoty i pozostaje w proporcji do celu, nie stanowi naruszenia prawa własności ani zasady proporcjonalności.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że gmina posiada kompetencje do kształtowania polityki przestrzennej i wprowadzania ograniczeń w prawie własności w drodze miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. W tym przypadku, wyznaczenie drogi wewnętrznej było uzasadnione potrzebą zapewnienia komunikacji dla terenów przeznaczonych pod budownictwo mieszkaniowe i stanowiło integralną część systemu komunikacyjnego. Sąd podkreślił, że ingerencja była ograniczona do części działki, nie naruszała istoty prawa własności i była zgodna z zasadą proporcjonalności.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (12)
Główne
u.p.z.p. art. 20 § 1
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
p.p.s.a. art. 147 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 3 § 5
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
u.s.g. art. 18 § 5
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
u.s.g. art. 101 § 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Konstytucja RP art. 64 § 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
k.c. art. 140
Kodeks cywilny
u.p.z.p. art. 3 § 1
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
u.p.z.p. art. 4 § 1
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
u.p.z.p. art. 1 § 7
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
u.p.z.p. art. 28 § 1
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
Argumenty
Skuteczne argumenty
Rada Gminy posiada kompetencje do ingerowania w interesy prywatne podmiotów indywidualnych, nawet w sposób niekorzystny dla nich, co znajduje umocowanie w art. 64 ust. 3 Konstytucji, jak i w ustawie (art. 6 ust. 1 u.p.z.p.). Władztwo planistyczne gminy obejmuje także prawo rozstrzygnięcia co do przeznaczenia terenu pod określone funkcje, nawet wbrew woli właścicieli gruntów objętych planem. Organ uchwałodawczy nie przekroczył granic przysługującego mu władztwa planistycznego. Przeznaczenie części działki pod drogę wewnętrzną KDW 5 było uzasadnione potrzebą zapewnienia komunikacji dla terenów przeznaczonych pod budownictwo mieszkaniowe (MN1) i stanowiło integralną część jednolitego systemu komunikacyjnego. Ingerencja w prawo własności była ograniczona do części działki i nie naruszała jej istoty. Właściciel nadal zachowuje władztwo nad nieruchomością.
Odrzucone argumenty
Organ naruszył art. 64 Konstytucji RP poprzez bezzasadne ograniczenie prawa własności, wyznaczając na tych działkach pas o szerokości 10 m bez przeznaczenia tego terenu na cel publiczny. Ustalenia planu uniemożliwiają skarżącemu korzystanie z nieruchomości w zakresie gwarantowanym art. 64 Konstytucji RP i art. 140 k.c. Planowana droga ogranicza możliwość zabudowy w zbliżeniu do granicy działki z tą drogą.
Godne uwagi sformułowania
Władztwo planistyczne gminy obejmuje także prawo rozstrzygnięcia co do przeznaczenia terenu pod określone funkcje, nawet wbrew woli właścicieli gruntów objętych planem. Ingerencja w sferę prawa własności musi zatem pozostawać w racjonalnej i odpowiedniej proporcji do wskazanych celów, dla osiągnięcia których ustanawia się określone ograniczenia. Władztwo planistyczne gminy obejmuje także prawo rozstrzygnięcia co do przeznaczenia terenu pod określone funkcje, nawet wbrew woli właścicieli gruntów objętych planem. Kształtowanie i prowadzenie polityki przestrzennej na terenie gminy, w tym uchwalanie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, należy do zadań własnych gminy. Władztwo planistyczne gminy obejmuje także prawo rozstrzygnięcia co do przeznaczenia terenu pod określone funkcje, nawet wbrew woli właścicieli gruntów objętych planem.
Skład orzekający
Dorota Pędziwilk-Moskal
przewodniczący sprawozdawca
Jacek Kuza
przewodniczący
Beata Ziomek
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Uzasadnienie ingerencji w prawo własności w procesie planowania przestrzennego, zasada proporcjonalności, władztwo planistyczne gminy, wyważanie interesu publicznego i prywatnego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu faktycznego i specyfiki planu miejscowego. Interpretacja zasady proporcjonalności może być różna w zależności od okoliczności sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy konfliktu między prawem własności a interesem publicznym w kontekście planowania przestrzennego, co jest częstym problemem dla właścicieli nieruchomości i deweloperów.
“Droga przez Twoją działkę? Sąd wyjaśnia granice władztwa planistycznego gminy.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Ke 630/23 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2024-03-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Dorota Pędziwilk-Moskal /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6150 Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Prawo miejscowe
Zagospodarowanie przestrzenne
Sygn. powiązane
II OSK 1671/24 - Wyrok NSA z 2025-08-19
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 199
art. 20 ust. 1
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym - tekst jednolity
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.) Sędzia WSA Beata Ziomek Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2024 r. sprawy ze skargi D. S. na uchwałę Rady Gminy Miedziana Góra z dnia 24 września 2015 r. nr X/78/15 w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oddala skargę.
Uzasadnienie
Dnia 24 września 2015 r. Rada Gminy Miedziana Góra, na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. - w dacie podjęcia uchwały - Dz. U. z 2013 r., poz. 594 ze zm. dalej "u.s.g.") oraz art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. - w brzmieniu obowiązującym w dacie podjęcia aktu - Dz. U. z 2015 r., poz. 199 ze zm., dalej "u.p.z.p") w związku z uchwałą nr XXXVI/337/10 Rady Gminy Miedziana Góra z dnia 28 października 2010 r. w sprawie przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego sołectwa Tumlin na terenie gminy Miedziana Góra, po przedłożeniu przez Wójta Gminy M. G. projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego sołectwa Tumlin na terenie gminy Miedziana Góra, Rada Gminy Miedziana Góra po stwierdzeniu, że projekt planu nie narusza ustaleń Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Miedziana Góra wraz ze zmianami - podjęła uchwałę nr X/78/15 w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego sołectwa Tumlin na terenie gminy Miedziana Góra, zwanego dalej "m.p.z.p.".
D. S. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach powyższą uchwałę Rady Gminy podnosząc, że m.p.z.p. na 25 działkach w miejscowości T.-W. wyznaczył drogę wewnętrzną o symbolu KDW5 połączoną drogą KDW2 z drogą publiczną. Skarżący zarzucił, że organ naruszył art. 64 Konstytucji RP poprzez bezzasadne ograniczenie prawa własności, wyznaczając na tych działkach pas o szerokości 10 m bez przeznaczenia tego terenu na cel publiczny, co z kolei kłóci się z przeznaczeniem pozostałej części działek o symbolu MN1 - teren pod budownictwo mieszkaniowe i usługowe. Podniósł w szczególności, że nikt z właścicieli działek z drogą wewnętrzną nie może być skazany na utrzymywanie drogi, która faktycznie służyć będzie do celów publicznych.
W odpowiedzi na skargę Rada Gminy wniosła o jej oddalenie w całości. Uzasadniając swoje stanowisko organ zwrócił uwagę na brak legitymacji skarżącego do wniesienia skargi na powyższą uchwałę, gdyż nie narusza ona jego interesu prawnego bądź uprawnienia wynikającego bezpośrednio z normy prawa materialnego. Zdaniem organu, skarżona uchwała jest zgodna z prawem i została podjęta przy zachowaniu wszelkich wymogów proceduralnych. Organ podniósł, że nawet jeśli zapisy m.p.z.p., zawartego w tej uchwale mogą potencjalnie ograniczać prawo skarżącego do zagospodarowania terenu, a tym samym naruszać jego prawo własności, to działanie takie jest zgodne z prawem. Rada Gminy posiada bowiem kompetencję do ingerowania w interesy prywatne podmiotów indywidualnych, nawet w sposób niekorzystny dla nich, co znajduje umocowanie w art. 64 ust. 3 Konstytucji, jak i w ustawie (art. 6 ust. 1 u.p.z.p.). Władztwo planistyczne gminy obejmuje także prawo rozstrzygnięcia co do przeznaczenia terenu pod określone funkcje, nawet wbrew woli właścicieli gruntów objętych planem. Rada Gminy dodała, że Wojewoda Świętokrzyski jako organ nadzoru nad działalnością uchwałodawczą organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego, nie dostrzegł naruszenia przepisów prawa i nie stwierdził nieważności zaskarżonej uchwały.
W piśmie z 6 grudnia 2023 r. skarżący wyjaśnił, że jest właścicielem działki nr [...] obręb T., zaś naruszenie jego interesu prawnego wynika z naruszenia prawa własności do tej działki. Zaskarżona uchwała wyznacza na działce pas terenu pod drogę wewnętrzną o szerokości 10 mb, co ogranicza swobodny wybór lokalizacji jakiekolwiek zabudowy na tej działce.
Na rozprawie 6 marca 2024 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę i wniósł o stwierdzenie nieważności tej uchwały w części ustalającej przeprowadzenie drogi wewnętrznej oznaczonej symbolem KDW5 przez działkę skarżącego oznaczoną numerem [...], tj. części tekstowej planu:
- §17 ust. 3 pkt 8) ww. planu w zakresie, w jakim przewiduje dla działki skarżącego obsługę komunikacyjną przez drogę wewnętrzną KDW5;
- § 38 ww. planu w zakresie, w jakim odnosi się do działki skarżącego,
oraz części rysunkowej planu w zakresie odnoszącym się do przeprowadzenia przez działkę skarżącego drogi wewnętrznej [...]
Jednocześnie pełnomocnik skarżącego złożył odpis księgi wieczystej celem wykazania interesu prawnego skarżącego i wyjaśnił, że naruszenie tego interesu wynika z faktu, że skarżący planuje zabudowę ww. działki, a planowana droga ogranicza możliwość tej zabudowy w zbliżeniu do granicy działki z tą drogą. Nadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 5 oraz art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz.1634 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, przy czym uwzględniając skargę na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej, Sąd stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.
Skarżący wywiódł swoją skargę w oparciu o art. 101 ust. 1 u.s.g., wykazując istnienie własnego, indywidualnego, aktualnego i bezpośredniego interesu prawnego, wynikającego z prawa własności działki nr ewid. nr [...] położonej w miejscowości W. gmina M. G. (k-56). Nie ulega wątpliwości, że interes prawny skarżącego został postanowieniami m.p.z.p. naruszony, gdyż po uchwaleniu planu część działki nr [...] przeznaczona została pod KDW5 – drogi wewnętrzne. Należało zatem uznać, że skarżący posiada legitymację do zaskarżenia przedmiotowej uchwały i interes ten został postanowieniami planu naruszony.
Stwierdzenie przez Sąd naruszenia interesu prawnego skarżącego na skutek podjęcia zaskarżonej uchwały otwiera drogę do merytorycznego rozpoznania skargi na m.p.z.p.
Ocenę zasadności tej skargi poprzedzić należy wyjaśnieniem, że zasadę samodzielności planistycznej gminy zwanej doktrynalnie "władztwem planistycznym", ustanawia art. 3 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 1 u.p.z.p. Zgodnie z tymi przepisami, gmina ustala w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego przeznaczenie terenów, rozmieszczenie inwestycji celu publicznego oraz określa sposoby i warunki zabudowy. Kształtowanie i prowadzenie polityki przestrzennej na terenie gminy, w tym uchwalanie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, należy do zadań własnych gminy. Ustawodawca przekazał zatem gminie kompetencje w zakresie władczego przeznaczania i ustalania zasad zagospodarowania terenu w drodze aktu prawa miejscowego. W pojęciu władztwa planistycznego mieszczą się także wprowadzone przez plany miejscowe ograniczenia prawa własności. Nie oznacza to jednak, że uprawnienie gminy, o jakim mowa w art. 3 i 4 u.p.z.p., ma charakter nieograniczony i że gmina ma pełną swobodę w określaniu przeznaczenia i zasad zagospodarowania poszczególnych obszarów położonych na jej terenie. W planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym uwzględnia się bowiem, oprócz szeregu elementów, wymienionych w art. 1 ust. 2 u.p.z.p., także prawo własności (art. 1 ust. 2 pkt 7 tej ustawy). Oczywistym jest zatem, że uprawnienie gminy do ustalania przeznaczenia terenu i sposobu jego zagospodarowania nie może być nadużywane. Sprawując władztwo planistyczne, gmina powinna mieć zawsze na uwadze, że wprowadzone ograniczenia prawa własności muszą być konieczne ze względu na wartości wyżej cenione np. potrzebę interesu publicznego. Na organie uchwalającym akt planistyczny ciąży każdorazowo obowiązek wyważenia interesów prywatnych i interesu publicznego. W orzecznictwie podkreśla się, że w świetle art. 64 ust. 3 Konstytucji RP, w każdym przypadku organ gminy musi wykazać, że ingerencja w sferę prawa własności pozostaje w racjonalnej i odpowiedniej proporcji do celów, dla osiągnięcia których ustanawia się określone ograniczenia. Rolą organu planistycznego jest właśnie wyważenie interesu publicznego i interesów prywatnych (por. wyrok NSA z 17 kwiecień 2018 r., sygn. akt II OSK 1410/16, dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl i tam powołane wyroki NSA z 1 czerwca 2017 r., sygn. akt II OSK 2478/15 i z 8 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 224/17). Ustalenia planu mogą ograniczać własność i takie regulacje nie stanowią naruszenia prawa, o ile dzieje się to z poszanowaniem zasady proporcjonalności. Wymóg proporcjonalności ingerencji oznacza konieczność zachowania proporcji pomiędzy ograniczeniem danego konstytucyjnego prawa lub wolności (czyli nałożonymi na jednostkę obciążeniami), a zamierzonym celem (pozytywnym efektem) danej regulacji prawnej. Wymóg proporcjonalności oznacza konieczność wyważania dwóch dóbr (wartości), których pełna realizacja jest niemożliwa.
Konieczne jest takie wyważenie ww. interesów, aby w jak największym stopniu zabezpieczyć i rozwiązać potrzeby wspólnoty, jednak w jak najmniejszym naruszając prawa właścicieli nieruchomości objętych planem. Na taką konieczność wskazuje również w swoim orzecznictwie, dotyczącym ochrony własności, Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu podkreślając, że każde ograniczenie własności musi być legitymowane publicznym interesem (por. ww. wyrok NSA sygn. akt II OSK 1410/16 i tam cyt.; Terazzi S.r.l. przeciwko Włochom, skarga nr 27265/95, § 85, 17 października 2002, i Elia S.r.l. przeciwko Włochom, skarga nr 37710/97, § 77, ECHR 2001-IX).
W niniejszej sprawie bezspornym jest, że działka nr [...], stanowiąca własność skarżącego, leży w obszarze objętym ustaleniami m.p.z.p. oznaczonym symbolem MN1 wobec której przewidziano na jej części drogę wewnętrzną KDW 5. Działka skarżącego nie jest zabudowana.
Jak już podniesiono na wstępie, kształtowanie i prowadzenie polityki przestrzennej na terenie gminy, w tym uchwalanie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego należy do zadań własnych gminy. Kontrola sądu administracyjnego w tym przedmiocie nie może więc dotyczyć celowości czy słuszności dokonywanych w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego rozstrzygnięć, lecz ogranicza się jedynie do badania zgodności z prawem podejmowanych uchwał, a zwłaszcza przestrzegania zasad planowania oraz określonej ustawą procedury planistycznej. Z art. 28 ust. 1 u.p.z.p. wynika bowiem, że naruszenie zasad sporządzania planu miejscowego, istotne naruszenie trybu jego sporządzania, a także naruszenie właściwości organów w tym zakresie, powodują nieważność uchwały rady gminy w całości lub części.
Zgodnie z art. 20 ust. 1 u.p.z.p., plan miejscowy uchwala rada gminy, po stwierdzeniu, że nie narusza on ustaleń studium, rozstrzygając jednocześnie o sposobie rozpatrzenia uwag do projektu planu oraz sposobie realizacji, zapisanych w planie, inwestycji z zakresu infrastruktury technicznej, które należą do zadań własnych gminy, oraz zasadach ich finansowania, zgodnie z przepisami o finansach publicznych. Część tekstowa planu stanowi treść uchwały, część graficzna oraz wymagane rozstrzygnięcia stanowią załączniki do uchwały. Dalsze przepisy u.p.z.p. wprowadzają szczegółowe regulacje dotyczące trybu sporządzania planu miejscowego.
W kontrolowanej sprawie nie było zarzutów skargi dotyczących trybu sporządzenia m.p.z.p. przyjętego zaskarżoną uchwałą, niemniej Sąd dokonał kontroli uchwały w tym zakresie i naruszeń trybu jego sporządzenia nie stwierdził.
Zarzuty skargi koncentrują się na naruszeniu zasad sporządzania m.p.z.p. Zdaniem strony skarżącej, przeznaczając część działki pod drogę wewnętrzną organ planistyczny nadużył przysługującego mu władztwa planistycznego. Wprowadzone zaskarżoną uchwałą ograniczenia naruszają zdaniem skarżącego zasady ochrony własności i proporcjonalności. Nadto skarżący zarzucił, że ustalenia m.p.z.p. uniemożliwiają mu korzystanie z nieruchomości w zakresie gwarantowanym art. 64 Konstytucji RP i art. 140 k.c. Ustalenia planu ograniczają możliwość zabudowy w zbliżeniu do granicy działki z drogą wewnętrzną KDW 5.
W przekonaniu Sądu, wbrew twierdzeniom skarżącego organ uchwałodawczy nie przekroczył granic przysługującego mu władztwa planistycznego. W myśl art. 140 k.c. właściciel rzeczy korzysta z niej z wyłączeniem innych osób zgodnie z jej społeczno-gospodarczym przeznaczeniem i zasadami współżycia społecznego z tym, że przy wykonywaniu własności jest ograniczony treścią przepisów szczególnych. Tymi przepisami szczególnymi są między innymi regulacje zawarte w u.p.z.p. Na tle art. 140 k.c. za podstawowe składniki prawa własności, decydujące o jego istocie, uznać należy możliwość korzystania z przedmiotu własności, pobierania pożytków i innych dochodów oraz rozporządzania tym przedmiotem własności. Uprawnienia te mogą być poddawane różnego rodzaju ograniczeniom przez ustawodawcę, a ograniczenia te są dopuszczalne, jeżeli czynią zadość wymaganiom określonym w art. 31 ust. 3 zd. 1 Konstytucji RP. Jeżeli jednak zakres ograniczeń prawa własności przybierze taki rozmiar, że niwecząc podstawowe składniki prawa własności, wydrąży je z rzeczywistej treści i przekształci w pozór tego prawa, to naruszona zostanie podstawowa treść ("istota") prawa własności, a to jest konstytucyjnie niedopuszczalne (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 stycznia 2000 r., P 11/98, OTK 2000/1/3, Lex nr 39282).
Jakkolwiek więc prawo własności jest w Rzeczpospolitej Polskiej chronione konstytucyjnie (art. 21 ust. 1), to prawo to nie jest prawem bezwzględnym. Doznaje ono w określonych sytuacjach ograniczeń. Dopuszcza je Konstytucja RP w art. 64 ust. 3, stanowiąc, że własność może być ograniczona, tyle że tylko w drodze ustawy i tylko w takim zakresie w jakim nie narusza to istoty prawa własności, a więc z poszanowaniem zasady proporcjonalności, tj. zakazem nadmiernej w stosunku do chronionej wartości ingerencji w sferę praw i wolności jednostki. Ingerencja w sferę prawa własności musi zatem pozostawać w racjonalnej i odpowiedniej proporcji do wskazanych celów, dla osiągnięcia których ustanawia się określone ograniczenia, przy czym ograniczenia te winny być dokonane wyłącznie w formie przepisów ustawowych.
Takimi przepisami ustawowymi w niniejszej sprawie były regulacje, m.in. obowiązującej w dacie podejmowania zaskarżonej uchwały u.p.z.p., upoważniające gminę do uchwalania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, w których gminy ustalają przeznaczenie i zasady zagospodarowania terenu, w konsekwencji ograniczając sposób wykonywania prawa własności.
W tym miejscu wskazać przyjdzie, że przed uchwaleniem m.p.z.p. teren działki nr [...] figurował jako teren rolny (R). Zgodnie z postanowieniami skarżonego planu aktualnie działka nr [...], leży na obszarze oznaczonym na rysunku planu symbolem MN1, a jej część została przeznaczona pod drogę wewnętrzną KDW 5.
W ocenie Sądu, organ podejmując zaskarżoną uchwałę w zakresie przeznaczenia części działki skarżącego pod drogę wewnętrzną KDW 5 nie naruszył zasad sporządzania planu miejscowego i nie nadużył władztwa planistycznego, skutkującego ograniczeniem przysługującego mu prawa własności nieruchomości. Podejmując zaskarżoną uchwałę organ rozważył, czy ograniczenie jego uprawnień co do sposobu korzystania z prawa własności pozostaje w zgodzie z zasadą proporcjonalności. Analiza przedłożonej dokumentacji planistycznej w powiązaniu ze stanowiskiem organu zaprezentowanym w odpowiedzi na skargę pozwala Sądowi na odczytanie motywów jakimi kierował się organ w zakresie przeznaczenia działki skarżącego pod MN1 i przeznaczenia jej części pod drogę wewnętrzną KDW 5. Ustalenie przeznaczenia części działki skarżącego, na taki cel przed uchwaleniem skarżonego planu powinno być poprzedzone bardzo wnikliwą analizą stanu faktycznego i prawnego. Taka analiza wynika z akt planistycznych. Organ uchwałodawczy dostarczył Sądowi argumenty wskazujące na motywy jakimi kierował się przyjmując takie rozwiązanie planistyczne.
Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z 20 lipca 2004 r., nr sprawy 37598/97 (Lex nr 139381) stwierdził, że: "Ingerencja w prawo do poszanowania mienia musi jednakże zachowywać "sprawiedliwą równowagę" pomiędzy wymogami interesu publicznego lub powszechnego społeczności a wymogami ochrony podstawowych praw jednostki. (...) W szczególności musi zostać zachowana rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, który ma zostać zrealizowany przy użyciu jakiegokolwiek środka pozbawiającego osobę jej własności lub kontrolującego korzystanie z niej".
Z powyższych reguł ustawowych i konstytucyjnych wynika, że organy gminy, wprowadzając ograniczenia w korzystaniu z konstytucyjnie chronionego prawa własności, obowiązane są stosować takie środki prawne, które będą najmniej uciążliwe dla poszczególnych podmiotów oraz pozostaną w racjonalnej proporcji do zamierzonych celów. Nieuniknione jest jednak to, że przy tworzeniu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego ujawniają się sprzeczne interesy różnych podmiotów. Niewątpliwie rozstrzyganie tych konfliktów w procesie stanowienia prawa wymaga każdorazowo wyważenia interesu poszczególnych właścicieli nieruchomości oraz interesu publicznego całej wspólnoty samorządowej. Zachowanie właściwej równowagi pomiędzy wartościami chronionymi konstytucyjnie i ustawowo wyklucza zakładanie prymatu interesu ogólnego nad jednostkowym - i odwrotnie (tak: NSA w wyroku z 28 kwietnia 2022 r., II OSK 2677/20, dostępnym jw.).
Zdaniem Sądu, w kontrolowanej sprawie organ odpowiednio wyważył wartości podlegające uwzględnieniu i ochronie w ramach stanowienia porządku przestrzennego gminy. Tym samym organ uchwałodawczy nie nadużył władztwa planistycznego w zakresie, w jakim ukształtował przeznaczenie części działki skarżącego pod drogę wewnętrzną KDW 5. Godzi się także podkreślić, że skarżący nie oponuje rozwiązaniu, aby część jego działki została przeznaczona na cele komunikacyjne, ale uważa, że powinna to być droga publiczna, a nie droga wewnętrzna, gdyż wtedy będzie możliwe ustalenie i wypłata odszkodowania poszczególnym właścicielom działek.
Odnosząc się do stanowiska skarżącego, Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie, co do zasady nie neguje dopuszczalności ustanowienia dróg wewnętrznych w miejscowych planach na nieruchomościach prywatnych. Wykładnię przepisów u.p.z.p. dotyczących obowiązku organu uchwałodawczego określenia w planie zasad modernizacji i budowy systemów komunikacyjnych oraz przepisów o drogach publicznych należy odnosić indywidualnie do specyfiki danej sprawy tak, aby nadanie statusu drogi wewnętrznej nie było wadliwe i nadmiernie nie ingerowało w prawo własności nieruchomości na której droga ma być zlokalizowana. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, okoliczność, że drogi wewnętrzne są wyznaczane na terenach prywatnych (niepublicznych) i tym samym organ ingeruje w prawo własności właścicieli działek jest również konsekwencją ustawowego przyjęcia, że plan może ograniczać prawo własności. Celem bowiem wydzielenia dróg wewnętrznych na gruntach prywatnych jest zapewnienie komunikacji terenów. Przyjęcie w planie rozwiązania polegającego na przeznaczeniu terenu (jego części) pod drogę wewnętrzną oznacza, że teren ten nadal pozostaje własnością dotychczasowego właściciela (właścicieli).
W ocenie Sądu, kwestionowane postanowienia planu były słuszne z punktu widzenia celów, którym jednostka samorządu terytorialnego winna służyć, tj. zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty. Wiązało się to z koniecznością - jak wynika z akt planistycznych – zwiększenia terenów pod budownictwo mieszkaniowe (MN). Zmiana ta dotyczyła większego obszaru, a działka skarżącego stanowiła jego integralną część. Lektura akt planistycznych pozwala uznać, że tereny komunikacyjne w zakresie dróg wewnętrznych, w tym KDW 5 stanowią całość jednolitego systemu zapewniającego komunikację mieszkańców tych terenów w związku ze zwiększeniem powierzchni terenów przeznaczonych pod budownictwo mieszkaniowe. Postanowienia skarżonego planu co do drogi wewnętrznej na części działki skarżącego wprowadzają jedynie ograniczenia w sposobie jej zagospodarowania, pozostawiając pełne władztwo nad nieruchomością jej właścicielowi tj. skarżącemu.
Co istotne, w skarżonym planie nie przeznaczono całej działki skarżącego pod drogę wewnętrzną, ale jej część. Taka sama ingerencja nastąpiła w odniesieniu do działek sąsiednich, których właściciele dotychczas nie zakwestionowali skargą do sądu administracyjnego postanowień planu.
Tym samym uznać należy, że organ wyważył interesy wszystkich mieszkańców tych terenów.
W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że przeznaczenia części nieruchomości pod drogę wewnętrzną skarżący nie może skutecznie kwestionować, natomiast może zakwestionować realizację takiej drogi poprzez odmowę wyrażenia zgody na jej budowę na części swojej działki.
Sumując, w przekonaniu Sądu, organ uchwałodawczy nie wyszedł poza granice przysługującego mu władztwa planistycznego, co skutkowało nieuwzględnieniem skargi (zarzutów prawa materialnego zawartych w skardze).
Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI