II SA/KE 62/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KielcachKielce2025-03-19
NSAAdministracyjneWysokawsa
samorząd terytorialnyuchwała rady gminystatut sołectwakworumwybory sołtysarada sołeckaprawo miejscowekontrola administracyjnanadzór nad samorządem

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach stwierdził nieważność części uchwały Rady Gminy Złota dotyczącej statutów sołectw, uznając za niezgodne z prawem wprowadzenie wymogu kworum dla wyborów sołtysa i rady sołeckiej oraz przyznanie wójtowi prawa do wiążącej interpretacji statutu.

Wojewoda Świętokrzyski zaskarżył uchwałę Rady Gminy Złota w sprawie nadania statutów sołectwom, zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez wprowadzenie wymogu kworum dla ważności wyborów sołtysa i rady sołeckiej oraz przyznanie wójtowi prawa do wiążącej interpretacji statutu. Sąd administracyjny uznał te zarzuty za zasadne, stwierdzając nieważność § 24 i § 32 załączników do uchwały, ponieważ przepisy te wykraczają poza kompetencje rady gminy i naruszają przepisy ustawy o samorządzie gminnym.

Sprawa dotyczyła skargi Wojewody Świętokrzyskiego na uchwałę Rady Gminy Złota z dnia 26 listopada 2024 r. nr VIII/54/2024, która nadawała statuty 14 sołectwom. Wojewoda zarzucił istotne naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 35 ust. 3 pkt 2 i art. 36 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym (u.s.g.) poprzez wprowadzenie w § 24 statutów wymogu kworum (co najmniej 1/5 mieszkańców) dla ważności wyboru sołtysa i rady sołeckiej oraz możliwości przeprowadzenia wyborów bez względu na liczbę obecnych po 15 minutach, a także obowiązku podpisania listy obecności. Ponadto zarzucono naruszenie art. 35 ust. 1 i 3 u.s.g. poprzez przyznanie wójtowi prawa do wiążącej interpretacji statutu w § 32. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, rozpoznając skargę, podzielił stanowisko Wojewody. Sąd uznał, że art. 36 ust. 2 u.s.g. jest regulacją kompletną i nie przewiduje żadnego kworum dla ważności wyborów sołtysa i rady sołeckiej, a jego wprowadzenie w statucie stanowi niedopuszczalne naruszenie przepisów ustawowych. Sąd odwołał się do licznego orzecznictwa sądów administracyjnych potwierdzającego tę interpretację, jednocześnie odrzucając argumentację organu opartą na innych wyrokach NSA i WSA. Sąd stwierdził również, że przyznanie wójtowi prawa do wiążącej interpretacji statutu w § 32 nie znajduje podstaw w przepisach u.s.g., w tym w art. 35 ust. 3 pkt 5 dotyczącego nadzoru, i stanowi przekroczenie kompetencji rady gminy. W konsekwencji, Sąd stwierdził nieważność § 24 i § 32 załączników do uchwały Rady Gminy Złota, zasądzając jednocześnie od Gminy na rzecz Wojewody zwrot kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, rada gminy nie może wprowadzić wymogu kworum dla ważności wyboru sołtysa i rady sołeckiej, ponieważ przepis art. 36 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym jest regulacją kompletną i nie przewiduje takiego warunku.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że art. 36 ust. 2 u.s.g. kompleksowo reguluje zasady wyboru sołtysa i rady sołeckiej, nie przewidując wymogu kworum. Wprowadzenie takiego wymogu w statucie sołectwa stanowi naruszenie prawa i przekroczenie kompetencji rady gminy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (7)

Główne

p.p.s.a. art. 147 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.s.g. art. 35 § 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 35 § 3

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 36 § 2

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.s.g. art. 91 § 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 94 § 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wprowadzenie w statutach sołectw wymogu kworum dla ważności wyborów sołtysa i rady sołeckiej narusza art. 36 ust. 2 u.s.g., który jest przepisem kompletnym i nie przewiduje takiego warunku. Przyznanie wójtowi prawa do wiążącej interpretacji statutu sołectwa w § 32 statutów narusza art. 35 ust. 1 i 3 u.s.g., gdyż brak jest delegacji ustawowej do takiego uregulowania.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organu (Rady Gminy Złota) oparta na wyrokach NSA z dnia 10 września 2024 r., sygn. III OSK 3874/21, oraz WSA w Warszawie z dnia 24 października 2024 r., sygn. VIII SA/Wa 631/24, dotyczących dopuszczalności kworum w wyborach sołeckich. Argumentacja organu, że przyznanie wójtowi prawa do wiążącej interpretacji statutu mieści się w ramach nadzoru organów gminy nad działalnością organów sołectwa (art. 35 ust. 3 pkt 5 u.s.g.).

Godne uwagi sformułowania

przepis art. 36 ust. 2 u.s.g. jest regulacją kompletną i nie zastrzega żadnego kworum dla ważności wyboru sołtysa i członków rady sołeckiej. Wprowadzenie zatem w statucie sołectwa dodatkowych warunków ważności wyboru uznać należy za niedopuszczalne, ponieważ modyfikują one mające charakter ius cogens ustawowe zasady wyboru sołtysa i rady sołeckiej. Nie można twierdzić, że formą nadzoru nad działalnością organów sołectwa jest wiążąca interpretacja zapisów statutu, który jest uchwalany przez radę gminy jako organ stanowiący prawo miejscowe w gminie, a sam statut stanowi przecież akt prawa miejscowego i zawiera normy o charakterze generalno-abstrakcyjnym.

Skład orzekający

Agnieszka Banach

przewodniczący

Beata Ziomek

członek

Krzysztof Armański

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ugruntowana linia orzecznicza dotycząca kompetencji rad gmin w zakresie tworzenia statutów sołectw, w szczególności w kwestii wymogów proceduralnych wyborów organów jednostek pomocniczych oraz zakresu nadzoru nad ich działalnością."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej materii samorządu terytorialnego i statutów sołectw, ale jego argumentacja dotycząca przekroczenia kompetencji i naruszenia przepisów ustawowych może mieć szersze zastosowanie w analizie aktów prawa miejscowego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych w samorządzie terytorialnym, które mają bezpośredni wpływ na funkcjonowanie jednostek pomocniczych i wybór ich organów. Interpretacja przepisów dotyczących kworum i nadzoru jest istotna dla praktyków prawa samorządowego.

Czy rada gminy może narzucić kworum w wyborach sołtysa? WSA w Kielcach odpowiada: nie!

Dane finansowe

WPS: 480 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Ke 62/25 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2025-03-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach /przewodniczący/
Beata Ziomek
Krzysztof Armański /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6260 Statut
6401 Skargi organów nadzorczych na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 93 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność uchwały w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 147 § 1 , art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1465
art. 35 ust. 3 pkt 2 w zw. z art. 36 ust. 2
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Karolina Chrapkiewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2025 r. sprawy ze skargi Wojewody Świętokrzyskiego na uchwałę Rady Gminy Złota z dnia 26 listopada 2024 r. nr VIII/54/2024 w przedmiocie nadania statutów sołectwom I. stwierdza nieważność § 24 i § 32 załączników nr 1 do 14 zaskarżonej uchwały; II. zasądza od Gminy Złota na rzecz Wojewody Świętokrzyskiego kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
W dniu 26 listopada 2024 r. Rada Gminy Złota, działając na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 7, art. 35 ust. 1, art. 36 ust. 2, art. 48 ust. 1 w zw. z art. 40 ust. 2 pkt 1 i art. 42 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2024 r. poz. 1465), zwanej dalej "u.s.g.", podjęła uchwałę nr VIII/54/2024, nadając sołectwom Gminy Złota statury w brzmieniu:
1. Statut Sołectwa Biskupice, stanowiący załącznik Nr 1 do uchwały.
2. Statut Sołectwa Chroberz, stanowiący załącznik Nr 2 do uchwały.
3. Statut Sołectwa Kostrzeszyn, stanowiący załącznik Nr 3 do uchwały.
4. Statut Sołectwa Miernów, stanowiący załącznik Nr 4 do uchwały.
5. Statut Sołectwa Niegosławice, stanowiący załącznik Nr 5 do uchwały.
6. Statut Sołectwa Nieprowice, stanowiący załącznik Nr 6 do uchwały.
7. Statut Sołectwa Pełczyska, stanowiący załącznik Nr 7 do uchwały.
8. Statut Sołectwa Probołowice, stanowiący załącznik Nr 8 do uchwały.
9. Statut Sołectwa Rudawa, stanowiący załącznik Nr 9 do uchwały.
10. Statut Sołectwa Stawiszyce, stanowiący załącznik Nr 10 do uchwały.
11. Statut Sołectwa Wola Chroberska, stanowiący załącznik Nr 11 do uchwały.
12. Statut Sołectwa Wojsławice, stanowiący załącznik Nr 12 do uchwały.
13. Statut Sołectwa Złota, stanowiący załącznik Nr 13 do uchwały.
14. Statut sołectwa Żurawniki, stanowiący załącznik Nr 14 do uchwały.
W treści § 24 każdego z ww. statutów postanowiono, że cyt.:
"1. Dla dokonania ważnego wyboru sołtysa i Rady Sołeckiej, na zebraniu wiejskim wymagana jest osobista obecność co najmniej 1/5 uprawnionych mieszkańców sołectwa.
2. O ile w wyznaczonym terminie nie uzyskano obecności wymaganej liczby mieszkańców, wybory w nowym terminie tj. w 15 minut później w tym samym dniu, mogą być przeprowadzone bez względu na liczbę obecnych na zebraniu.
3. Zebranie wiejskie, na którym przeprowadza się wybory, może postanowić o obowiązku podpisania listy obecności przez uczestników zebrania uprawnionych do głosowania".
Z kolei zgodnie z § 32 każdego z załączników, w przypadkach spornych postanowienia statutu interpretuje wiążąco wójt.
W skardze wywiedzionej na powyższą uchwałę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Wojewoda Świętokrzyski zarzucił jej istotne naruszenie prawa materialnego, to jest:
1) art. 35 ust. 3 pkt 2 i art. 36 ust. 2 u.s.g. poprzez błędną wykładnię polegającą na wprowadzeniu w treści § 24 statutów sołectw kworum dla dokonania ważnego wyboru sołtysa i rady sołeckiej oraz obowiązku podpisania listy obecności przez uczestników zebrania wiejskiego, co stanowi przekroczenie kompetencji rady gminy wynikającej ze wskazanych przepisów ustawy o samorządzie gminnym,
2) art. 35 ust. 1 i ust. 3 u.s.g. poprzez przekroczenie kompetencji przyznanej radzie gminy poprzez nadanie wójtowi uprawnienia do dokonania wiążącej interpretacji statutu sołectwa na mocy § 32 poszczególnych statutów sołectw.
Mając na uwadze powyższe zarzuty Wojewoda wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w części obejmującej § 24 i § 32 każdego statutu sołectw stanowiących załącznik do uchwały na podstawie art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej "p.p.s.a.", a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych na podstawie art. 200 p.p.s.a.
W uzasadnieniu skargi Wojewoda podniósł, że przepis art. 36 ust. 2 u.s.g. ma charakter bezwzględnie obowiązujący i w sposób kompleksowy i zupełny reguluje procedurę wyboru sołtysa i rady sołeckiej. Nie przewiduje on kworum dla dokonania tych wyborów ani nie ustanawia na rzecz rady gminy kompetencji do wprowadzenia kworum w drodze uchwały. Brak podstaw prawnych dla wprowadzenia kworum co do wyboru sołtysa i rady sołeckiej, a jego wprowadzenie w § 24 statut poszczególnych sołectw, stanowi naruszenie art. 35 ust. 3 pkt 2 i art. 36 ust. 2 u.s.g. polegające na ich błędnej wykładni skutkującej przekroczeniem przyznanej ustawowo radzie gminy kompetencji. Skarżący przywołał na tą okoliczność szereg orzeczeń sądów administracyjnych. Ponadto podniósł, że art. 35 ust. 1 i ust. 3 u.s.g. nie przewiduje dla rady gminy kompetencji do wprowadzenia na rzecz wójta kompetencji do dokonywania wiążącej interpretacji statutu. Wprowadzony do statutów sołectw § 32 stanowi przekroczenie przez radę gminy przyznanej temu organowi ustawowej kompetencji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 września 2024 r., sygn. III OSK 3874/21, podniósł iż zgodnie z art. 35 ust. 3 pkt 2 u.s.g. statut jednostki pomocniczej określa w szczególności zasady i tryb wyborów organów jednostki pomocniczej. Tym samym – zdaniem NSA – określenie w statutach sołectw wymogu dotyczącego ważności uchwały zebrania wiejskiego w sprawie wyboru sołtysa i rady sołeckiej stanowi regulację trybu wyboru tych organów. Regulacja ta, wbrew twierdzeniu strony skarżącej, wprost wynika z delegacji ustawowej z art. 35 ust. 2 pkt 3 u.s.g. Regulacja objęta § 24 statutów sołectw nie narusza także treści art. 36 ust. 2 u.s.g., zgodnie z którym sołtysa oraz członków rady sołeckiej wybiera się w głosowaniu tajnym, bezpośrednim, spośród nieograniczonej liczby kandydatów przez stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania. Określenie kworum jako warunku ważności podejmowania uchwał przez zebranie wiejskie nie narusza art. 36 ust. 2 u.s.g., który w tym zakresie nie zawiera żadnej regulacji. Jeżeli Rada Gminy Złota zdecydowała się na uregulowanie trybu wyboru sołtysa i rady sołeckiej przez zebranie wiejskie z zachowaniem kryteriów objętych w art. 36 ust. 2 u.s.g., to także dopuszczalnym było doprecyzowanie kworum jako wymogu określonej reprezentatywności mieszkańców danej społeczności lokalnej. Wskazanie tego kworum nie naruszyło zasady głosowania tajnego, głosowania bezpośredniego, wyboru spośród nieograniczonej liczby kandydatów oraz wyboru na zebraniu wiejskim przez stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania. Nie można także przyjąć, że treść art. 36 ust. 2 u.s.g. zawiera pełną (kompleksową) regulację trybu wyboru sołtysa i rady sołeckiej, skoro przeprowadzenie wyborów członków tych organów wymaga doprecyzowania tej materii w statucie jednostki pomocniczej i to niezależnie od tego, czy wyboru dokonuje zebranie wiejskie czy też wszyscy mieszkańcy w bezpośrednich wyborach. Ponadto zgodnie z § 24 ust. 2 statutów sołectw w przypadku braku kworum wymaganego w § 24 ust. 1 statutów sołectw, po upływie 15 minut może być przeprowadzone następne zebranie wiejskie bez jakiegokolwiek wymogu kworum. Powyższe stanowisko zdaniem organu poparte jest również przez Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 października 2024 r. VIII SA/Wa 631/24. Zdaniem organu bezzasadny jest także drugi z podniesionych w skardze zarzutów, ponieważ – jak to jest wskazane w art. 35 ust. 3 pkt 5 u.s.g. – statut jednostki pomocniczej określa w szczególności zakres i formy kontroli oraz nadzoru organów gminy nad działalnością organów jednostki pomocniczej. W związku z powyższym należy uznać, iż przyznanie wójtowi uprawnienia do dokonania wiążącej interpretacji statutu sołectwa mieści się w ramach nadzoru organów gminy nad działalnością organów sołectwa.
Dalej organ odwołał się do art. 169 ust 4 Konstytucji RP, zgodnie z którym ustrój wewnętrzny jednostek samorządu terytorialnego określają, w granicach ustaw ich organy stanowiące. Powyższy przepis zawiera jeden z elementów zasady samodzielności samorządu terytorialnego, zgodnie z którą istotą i podstawowym kryterium odróżniającym samorząd terytorialny (jego organy) od administracji rządowej jest możliwość dostosowywania wykonywania zadań publicznych do warunków lokalnych. Ma to bezpośredni związek z inną podstawową zasadą samorządu, jaką jest zasada decentralizacji zakładająca względną samodzielność w wykonywaniu każdej sprawy własnej samorządu. Tym samym skoro ww. przepis Konstytucji RP zawiera konstytucyjne upoważnienie do regulacji ustroju wewnętrznego jednostek samorządu terytorialnego, a w tym także możliwości powoływania jednostek pomocniczych i regulacji ich ustroju wewnętrznego, to organ nadzoru lub sąd administracyjny może unieważnić tylko taki przepis statutu jednostki pomocniczej, który albo narusza wyraźny przepis ustawowy, albo też reguluje dane zagadnienie w taki sposób, który wprawdzie nie narusza wprost przepisu ustawowego, ale którego zakres regulacji wykracza poza ustawowo określoną dopuszczalną treść wewnętrznego ustroju jednostki pomocniczej. Objęte skargą § 24 jak i § 32 statutów sołectw nie zawierają regulacji przekraczających granice dopuszczalnej wewnętrznej regulacji ustroju tych sołectw.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 pkt 5 oraz art. 147 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, przy czym uwzględniając skargę na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej, Sąd stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.
Stosownie do art. 40 ust. 1 u.s.g., na podstawie upoważnień ustawowych gminie przysługuje prawo stanowienia aktów prawa miejscowego obowiązujących na obszarze gminy. Akty prawa miejscowego jako akty prawa powszechnie obowiązującego (art. 87 ust. 2 i art. 94 Konstytucji RP) mają charakter generalny i abstrakcyjny i obejmują swoim zasięgiem wszystkie podmioty funkcjonujące na obszarze swojego obowiązywania. Ponieważ zaskarżona uchwała – jako zawierająca normy prawne o charakterze generalno-abstrakcyjnym – jest aktem prawa miejscowego, treść art. 94 ust. 1 u.s.g. nie sprzeciwia się stwierdzeniu nieważności tej uchwały w całości lub w części przez sąd administracyjny w razie ustalenia, że jest sprzeczna z prawem i to niezależnie od czasu, jaki upłynął od daty jej uchwalenia.
Z treści art. 91 ust. 1 i 4 u.s.g. wynika, że przesłanką stwierdzenia nieważności uchwały organu samorządu gminnego jest istotna sprzeczność uchwały z prawem. W orzecznictwie podkreśla się, opierając się na konstrukcji wad powodujących nieważność oraz wzruszalność decyzji administracyjnych, że można wskazać rodzaje naruszeń przepisów, które trzeba zaliczyć do istotnych, skutkujących nieważnością uchwały organu gminy. Do nich należy naruszenie: przepisów wyznaczających kompetencję do podejmowania uchwał, podstawy prawnej podejmowania uchwał, przepisów prawa ustrojowego, przepisów prawa materialnego – przez wadliwą ich wykładnię – oraz przepisów regulujących procedurę podejmowania uchwał (wyrok NSA z dnia 11 lutego 1998r., II SA/Wr 1459/97, wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 września 2005 r., IV SA/Wa 821/05).
Zaskarżona uchwała została podjęta na podstawie art. 35 u.s.g., zgodnie z którym organizację i zakres działania jednostki pomocniczej określa rada gminy odrębnym statutem, po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami (ust. 1). Statut jednostki pomocniczej określa w szczególności:
1) nazwę i obszar jednostki pomocniczej;
2) zasady i tryb wyborów organów jednostki pomocniczej;
3) organizację i zadania organów jednostki pomocniczej;
4) zakres zadań przekazywanych jednostce przez gminę oraz sposób ich realizacji;
5) zakres i formy kontroli oraz nadzoru organów gminy nad działalnością organów jednostki pomocniczej (ust. 3).
Przepis art. 35 ust. 1 u.s.g. zawiera upoważnienie ustawowe dla rady gminy do uchwalenia statutu jednostki pomocniczej, określając jednocześnie materię, jaką pozostawiono szczegółowemu unormowaniu w drodze aktu prawa miejscowego. Rada gminy obowiązana jest przestrzegać zakresu upoważnienia ustawowego udzielonego jej przez ustawę w zakresie tworzenia aktów prawa miejscowego, a w ramach udzielonej jej delegacji w tych działaniach nie może wkraczać w materię uregulowaną ustawą. Uchwała rady gminy musi bowiem respektować unormowania zawarte w aktach wyższego rzędu, a prawo miejscowe może być stanowione w granicach upoważnień zawartych w ustawie (art. 87 ust. 2 i art. 94 Konstytucji RP).
W niniejszej sprawie należało uwzględnić zarzut istotnego naruszenia art. 35 ust. 3 pkt 2 w zw. z art. 36 ust. 2 u.s.g., polegającego na wprowadzeniu w treści § 24 załączników nr 1-14 do zaskarżonej uchwały (dotyczących statutów poszczególnych sołectw) ograniczenia w postaci wymagania kworum dla dokonania ważnego wyboru sołtysa i rady sołeckiej poprzez wymóg obecności co najmniej 1/5 uprawnionych mieszkańców sołectwa (ust. 1) oraz, o ile w wyznaczonym terminie nie uzyskano obecności wymaganej liczby mieszkańców, możliwości przeprowadzenia wyborów w nowym terminie, tj. w 15 minut później w tym samym dniu, bez względu na liczbę obecnych na zebraniu (ust. 2). Konsekwencją tych ograniczeń była zaś wprowadzona w § 24 ust. 3 statutów możliwość postanowienia przez zebranie wiejskie dokonujące wyborów o obowiązku podpisania listy obecności przez uczestników zebrania uprawnionych do głosowania.
W myśl art. 36 ust. 1 u.s.g., organem uchwałodawczym w sołectwie jest zebranie wiejskie, a wykonawczym – sołtys. Działalność sołtysa wspomaga rada sołecka. Sołtys oraz członkowie rady sołeckiej wybierani są w głosowaniu tajnym, bezpośrednim, spośród nieograniczonej liczby kandydatów, przez stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania (art. 36 ust. 2 u.s.g.).
W zakresie kworum dotyczącym ważności wyborów sołtysa czy rady sołeckiej Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela ten pogląd prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym przepis art. 36 ust. 2 u.s.g. – z którego wynika, że czynne prawo wyborcze przysługuje stałym mieszkańcom sołectwa uprawnionym do głosowania, zaś bierne prawo wyborcze posiada nieograniczona liczba kandydatów, jak również, że wybór sołtysa i członków rady sołeckiej następuje w głosowaniu tajnym i bezpośrednim – jest regulacją kompletną i nie zastrzega żadnego kworum dla ważności wyboru sołtysa i członków rady sołeckiej. Wprowadzenie zatem w statucie sołectwa dodatkowych warunków ważności wyboru uznać należy za niedopuszczalne, ponieważ modyfikują one mające charakter ius cogens ustawowe zasady wyboru sołtysa i rady sołeckiej. Takie stanowisko było jak dotąd wielokrotnie prezentowane przez tut. Sąd (por. m.in. wyroki WSA w Kielcach z 10 października 2019 r., sygn. II SA/Ke 595/19, 17 kwietnia 2024 r., sygn. II SA/Ke 69/24, 8 maja 2024 r., sygn. II SA/Ke 136/24, 22 lutego 2024 r., sygn. II SA/Ke 18/24, 22 listopada 2023 r., sygn. II SA/Ke 582/23, 18 stycznia 2023 r., sygn. II SA/Ke 677/22), inne wojewódzkie sądy administracyjne (jak np. WSA w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z 17 lipca 2019 r., sygn. II SA/Go 356/19, WSA w Łodzi w wyroku z 20 marca 2024 r., sygn. II SA/Łd 20/24, WSA w Warszawie w wyroku z 23 marca 2023 r., sygn. VIII SA/Wa 965/22, WSA w Bydgoszczy z 27 lipca 2022 r., sygn. II SA/Bd 199/22, WSA w Szczecinie w wyroku z 27 stycznia 2022 r., sygn. II SA/Sz 1128/21, WSA w Krakowie w wyroku z 13 grudnia 2021 r., sygn. III SA/Kr 679/21, WSA w Poznaniu w wyroku z 8 lipca 2021 r., sygn. IV SA/Po 137/21), jak i Naczelny Sąd Administracyjny (np. w wyrokach z 5 grudnia 2023 r., sygn. III OSK 3127/21, z 17 marca 2021 r., sygn. III OSK 80/21, z 26 czerwca 2020 r., sygn. II OSK 258/20). Jak zauważył WSA w Poznaniu m.in. w przywołanym właśnie wyroku z 8 lipca 2021 r., dopuszczalność wprowadzenia wymogu kworum dla ważności wyborów sołtysa lub członków rady sołeckiej nie wynika także z uregulowanych w ustawie z dnia 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2408 ze zm.) zasad prawa wyborczego dotyczących wyborów organów gminy, na których to regulacjach, w zakresie w ustawie nieunormowanym, mogą, a nawet – jak wskazuje się w doktrynie – powinny być odpowiednio wzorowane zasady i tryb wyboru oraz odwołania sołtysa i rady sołeckiej (por. przywołane w uzasadnieniu ww. wyroku: A. Agopszowicz [w:] A. Agopszowicz, Z. Gilowska, Ustawa o gminnym samorządzie terytorialnym. Komentarz, Warszawa 1997, art. 36 Nb 2; A. Szewc [w:] A. Szewc, G. Jyż, Z. Pławecki Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, Warszawa 2012, uw. 6 do art. 36). Uprawnione jest w ocenie Sądu twierdzenie, że w świetle regulacji ustawowej frekwencja nie ma znaczenia dla ważności wyboru sołtysa i rady sołeckiej, a tym samym nie może być przedmiotem regulacji w ramach trybu wyborów organów jednostki pomocniczej w statucie sołectwa. W konsekwencji Sąd nie podziela zapatrywania wyrażonego w przywołanych w odpowiedzi na skargę wyrokach NSA z 10 września 2024 r., sygn. III OSK 3874/21, oraz WSA w Warszawie z 24 października 2024 r., sygn. VIII SA/Wa 631/24.
Podsumowując, brak było w ocenie Sądu podstaw prawnych do wprowadzenia w kontrolowanych statutach zapisów dotyczących kworum uprawnionych do głosowania mieszkańców sołectwa jako warunku ważności wyboru sołtysa i rady sołeckiej, jak również zapisów pozwalających na odstąpienie od wymogów tego kworum w nowym terminie, a wreszcie regulacji dotyczącej możliwości postanowienia przez zebranie wiejskie dokonujące wyborów o obowiązku podpisania listy obecności przez uczestników zebrania uprawnionych do głosowania (w tym zakresie por. również wyrok WSA w Poznaniu z 6 listopada 2020 r., sygn. IV SA/Po 756/20).
Za istotne naruszenie prawa, tj. art. 35 ust. 1 i 3 u.s.g., należało uznać również wprowadzenie w § 32 statutów regulacji dotyczącej wiążącej interpretacji postanowień statutu przez wójta w przypadkach spornych. Z całą pewnością ww. przepisy nie przewidują delegacji dla tak daleko idącego zapisu. Nie można również doszukać się jej – jak podniesiono w odpowiedzi na skargę – w punkcie 5 ust. 3 art. 35 u.s.g., w którym jest mowa o określeniu w statucie zakresu i form kontroli oraz nadzoru organów gminy nad działalnością organów jednostki pomocniczej. Nie można twierdzić, że formą nadzoru nad działalnością organów sołectwa jest wiążąca interpretacja zapisów statutu, który jest uchwalany przez radę gminy jako organ stanowiący prawo miejscowe w gminie, a sam statut stanowi przecież akt prawa miejscowego i zawiera normy o charakterze generalno-abstrakcyjnym (por. co do tej kwestii również wyrok WSA w Poznaniu z 20 maja 2021 r., sygn. IV SA/Po 77/21, wyrok WSA w Krakowie z 5 kwietnia 2018 r., sygn. III SA/Kr 1451/17).
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku – na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a w związku z art. 91 ust. 1 i art. 94 ust. 1 u.s.g.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na ich wysokość złożyło się wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika strony skarżącej w wysokości 480 zł obliczone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2023.1935 ze zm.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI