II SA/Ke 607/25

II SA/Ke 607/25 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2026-02-19
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-11-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach
Beata Ziomek /sprawozdawca/
Krzysztof Armański /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 63 ust. 2-3
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Dz.U. 2025 poz 1208
art. 17 ust. 1 i 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2026 poz 143
art. 145 par. 1 pkt 1 lit a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Banach, Protokolant Starszy inspektor sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2026 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 13 października 2025 r. znak: SKO.PS-80/3355/951/2025 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.
Uzasadnienie
Decyzją z 13 października 2025 r., znak: SKO.PS-80/3355/951/2025, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, po rozpatrzeniu odwołania G. S., utrzymało wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Bodzentyn decyzję z 7 sierpnia 2025 r., nr MGOPS-ŚR.5211.35.11.2025.EK, w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na B. N. – niespełniony warunek zawarty w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. niepełnosprawność B. N. powstała w wieku 59 lat, - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchyliło w całości zaskarżoną decyzję organu I instancji i w to miejsce orzekło o odmowie przyznania G. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką B. N., na okres od 7 lutego 2025 r. do 30 września 2025 r.
W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy.
W dniu 22 lipca 2025 r. G. S. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. w związku z opieką nad matką B. N. Po rozpatrzeniu wniosku organ I instancji wydał opisaną na wstępie decyzję z 7 sierpnia 2025 r. W odwołaniu G. S. powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., podnosząc, że moment powstania niepełnosprawności nie powinien być brany pod uwagę.
Organ odwoławczy, po przywołaniu treści art. 63 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym oraz art. 17 ust. 1 pkt 1-4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ("u.ś.r.") w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., uwzględniając wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 38/13 oraz stosowne orzecznictwo sądów administracyjnych, stwierdził, że nie jest dopuszczalne, jak to uczynił organ I instancji, oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej podstawie, że niepełnosprawność nie powstała przed 18 lub 25 rokiem życia, tj. w wieku określonym w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest natomiast zasadna z innych przyczyn.
G. S. była na mocy decyzji Kolegium z 31 sierpnia 2023 r., znak: SKO.PS-80/6444/3736/2023, uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką na okres od 5 czerwca 2023 r. do 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dna wydania nowego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki. Decyzją z 30 września 2024 r. organ I instancji zmienił decyzję Kolegium w części dotyczącej okresu przysługiwania świadczenia, tj. od 1 stycznia 2024 r. do 31 marca 2025 r., jednak nie dłużej niż do wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia.
W dniu 12 listopada 2024 r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kielcach wydał orzeczenie zaliczające B. N. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. W dniu 3 grudnia 2024 r. strona oświadczyła, że jej matka wniosła odwołanie od tego orzeczenia. Decyzją z 17 stycznia 2025 r. organ I instancji zmienił ww. decyzję Kolegium w części dotyczącej wysokości przyznanego świadczenia w okresie od 1 stycznia 2025 r. do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia, jednak nie dłużej niż do 30 marca 2025 r.
W dniu 7 lutego 2025 r. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kielcach uchylił orzeczenie z 12 listopada 2024 r. w części dotyczącej ustaleń zawartych w punktach II i 9, tj. symbolu przyczyny niepełnosprawności oraz wskazań w pkt. 9. Pozostałe ustalenia utrzymał w mocy. W uzasadnieniu stwierdził, że B. N. nie kwalifikuje się do stopnia niepełnosprawności wyższego niż umiarkowany. Wyrokiem z 16 lipca 2025 r. sygn. IV U [...] Sąd Rejonowy w Kielcach zmienił ww. orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu w ten sposób, że zaliczył matkę strony do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym z powodu niepełnosprawności o symbolu 07-S na stałe, wskazując, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 29 maja 2025 r.
Z uwagi na powyższe, zdaniem Kolegium stronie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia, jednak nie dłużej niż do 31 marca 2025 r. Kolejne ostateczne orzeczenie zostało wydane 7 lutego 2025 r. W rezultacie świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przedłużonej ważności orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki strony z 8 kwietnia 2021 r. przysługiwało stronie do 6 lutego 2025 r. Wprawdzie strona wystąpiła z kolejnym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przedkładając ww. wyrok Sądu Rejonowego z 16 lipca 2025 r., ale Sąd zdecydował, że ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 29 maja 2025 r., a zatem zachodzi przerwa w znacznym stopniu niepełnosprawności. Strona nie spełnia więc warunków do kontynuacji/zachowania prawa do wnioskowanego świadczenia. W konsekwencji, nie zostały spełnione warunki z art. 17 ust. 1 pkt. 4 u.ś.r., ponieważ matka strony nie legitymowała się nieprzerwanie znacznym stopniem niepełnosprawności. Po 6 lutego 2025 r. nie została zachowana ciągłość prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Organ wyjaśnił, że skoro nowe ostateczne orzeczenie zostało wydane 7 lutego 2025 r., to świadczenie pielęgnacyjne na nowy wniosek nie przysługuje od 7 lutego 2025 r. do 30 września 2025 r. W świetle art. 63 ust. 12 ustawy o świadczeniu wspierającym, w sytuacji gdy matka strony zmarła 13 sierpnia 2025 r., sprawa obejmowała okres do 30 września 2025 r.
W skardze do tut. Sądu G. S. wniosła o uchylenie decyzji Kolegium w całości. W uzasadnieniu podniosła, że w 2023 r. zrezygnowała z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad chorą matką. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jej matki obowiązywało do 31 marca 2025 r. W lutym złożyła dokumenty o nowe orzeczenie. Niezrozumiałe jest, dlaczego skoro stan zdrowia matki ciągle się pogarszał (w sierpniu nastąpił jej zgon), nie uzyskała orzeczenia adekwatnego do jej stanu zdrowia. Dopiero na skutek odwołania do Sądu matka uzyskała znaczny stopnień niepełnosprawności, ale datowany od 29 maja 2025 r., w sytuacji gdy choroba postępowała. Przez takie orzeczenie skarżąca została pozbawiona świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 kwietnia 2025 r., z uwagi na opiekę nad matką nie mogła w tym okresie podjąć żadnej pracy.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Kolegium podniosło, że zgodnie z art. 63 ust. 12 ustawy o świadczeniu wspierającym, w przypadku śmierci osoby wymagającej opieki, osoba pobierająca na podstawie ust. 1-4 świadczenie pielęgnacyjne (...) zachowuje, do ostatniego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpił zgon osoby wymagającej opieki, prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego (...), chyba, że zgon osoby wymagającej opieki nastąpił przed dniem 1 stycznia 2024 r. Z odpisu skróconego aktu zgonu wynika, że B. N. zmarła w dniu 13.08.2025 r., w związku z tym niniejsza sprawa obejmowała okres do 30.09.2025 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143), dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jeżeli miało lub mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.).
Na wstępie należy wyjaśnić, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. poz. 1429 ze zm.), wprowadzając w art. 43 zmiany w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w tym również w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym, osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. Natomiast art. 63 ust. 3 cyt. ustawy przewiduje, że osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca miała ustalone, na mocy wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Bodzentyn decyzji z 30 września 2024 r., nr MGOPS-ŚR.5211.35.26.2023/2024/EK, zmieniającej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z 31 sierpnia 2023 r., znak: SKO.PS-80/6444/3736/2023, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką na okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 marca 2025 r., jednak nie dłużej niż do wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia, tym samym przez okres ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Kielcach z 8 kwietnia 2021 r. zachowywało ważność do 31 marca 2025 r. (k. 9 akt adm.). W okresie ważności tego orzeczenia, 5 września 2024 r. matka skarżącej wystąpiła o nowe orzeczenie. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wydał orzeczenie 7 lutego 2025 r., w którym utrzymał ustalony dla niej umiarkowany stopień niepełnosprawności. Sąd Rejonowy w Kielcach zmienił to orzeczenie wyrokiem z 16 lipca 2025 r., sygn. IV U 333/25, zaliczając matkę skarżącej do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym od 29 maja 2025 r. W dniu 22 lipca 2025 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r.
Powyżej ustalony stan faktyczny obligował zatem organ do przyjęcia, że w okolicznościach danej sprawy, niewątpliwie zastosowanie mają zasady obowiązujące do 31 grudnia 2023 r.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2025 r. poz. 1208), dalej "u.ś.r.", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Organ I instancji odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z orzeczeń o stopniu niepełnosprawności dla B. N. wynika, że nie da się ustalić, od kiedy niepełnosprawność istnieje. W tym miejscu należy stwierdzić, że orzecznictwo na tle powołanego wyżej przepisu z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, jednoznacznie przyjmuje, że wiek, w którym powstała niepełnosprawność nie może stanowić wyłącznej podstawy odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Niezasadna jest również odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazana przez organ odwoławczy. Ustawodawca w art. 63 ust. 2 i 3 u.ś.r. ustalił zasady ochrony praw nabytych dla osób, którym wcześniej przyznano prawo do przedmiotowego świadczenia. Przepisy te miały na celu zapewnienie stabilności i przewidywalności prawa. Zasada ochrony praw nabytych zapewnia ochronę praw podmiotowych, zarówno publicznych jak i prywatnych nabytych w drodze skonkretyzowanych decyzji, przyznających świadczenia, jak i praw nabytych in abstracto (zgodnie z ustawą przed zgłoszeniem wniosku o ich przyznanie), a także ekspektatyw maksymalnie ukształtowanych, tj. takich, które spełniają wszystkie zasadnicze przesłanki ustawowe nabycia praw pod rządami danej ustawy bez względu na stosunek do nich późniejszej ustawy (por. Trybunał Konstytucyjny: orzeczenie z 11 lutego 1992 r. sygn. K 14/91 i wyrok z 22 czerwca 1999 r. sygn. K 5/99). Powyższa zasada sprowadza się do takiego nakazu stanowienia i stosowania prawa, by obywatel mógł układać swoje sprawy w zaufaniu, że nie naraża się na skutki prawne, których nie mógł przewidzieć w momencie podejmowania decyzji (por. wyrok TK z 2 czerwca 1999 r. sygn. K 34/98).
Przepisy art. 63 ust. 2 i 3 ustawy o świadczeniu wspierającym urzeczywistniają zatem zasadę demokratycznego państwa prawnego, wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP oraz zasadę praworządności z art. 7 Konstytucji RP, których rozwinięcie zawarte zostało w art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. O ile ustalenia faktyczne wskazują, że wniosek skarżącej jest kontynuacją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i nie zaszły zmiany w okolicznościach faktycznych uzasadniających przyznanie dotychczasowego świadczenia, odmowa ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie ma racji bytu. W niniejszej sprawie skarżąca miała przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do 31 marca 2025 r. Spełniła warunki określone w art. 63 ust. 2 i 3 ustawy o świadczeniu wspierającym składając stosowne wnioski w przewidzianych tam terminach. Z dniem wydania ostatecznego orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności tj. 7 lutego 2025 r., matka skarżącej przestała być zaliczana do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, co stanowi warunek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.), albowiem Sąd Rejonowy w Kielcach wyrokiem z 16 lipca 2025 r. zaliczył matkę skarżącej do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym dopiero od 29 maja 2025 r. i wyrok ten jest prawomocny (k. 18 akt adm., rewers).
Istotnie więc, w okresie od 7 lutego 2025 r. do 28 maja 2025 r. matka skarżącej nie spełniała warunku, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.s.r., tj. legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak od 29 maja 2025 r. warunek ten znów spełniała, a prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego bezspornie powstało do 31 grudnia 2023 r. Regulacja art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym nie stawia jednak warunku nieprzerwanego legitymowania się osoby niepełnosprawnej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności po 31 grudnia 2023 r., aby ubiegać się o świadczenie na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Przywołana regulacja nie mówi o "ciągłości" znacznego stopnia niepełnosprawności, czy też o konieczności spełnienia "nieprzerwanie warunków do kontynuacji zachowania prawa do wnioskowanego świadczenia", jak twierdzi Kolegium. Zwłaszcza, że okoliczności niniejszej sprawy są wyjątkowe. Trudno przyjąć, że pomiędzy wskazanymi wyżej datami stan zdrowia matki uległ znacznej poprawie, skoro B. N. zmarła 13.08.2025 r. Rozstrzygające jest zatem w tej sprawie powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do 31 grudnia 2023 r. i złożenie wymaganych wniosków w terminach określonych w art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym. W świetle przywołanych przepisów, skarżąca spełniała warunki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego od 29 maja 2025 r., dlatego za okres od 29 maja do 30.09.2025 r. powinno być ono jej przyznane.
Uwzględniając powyższe, należało uchylić obie wydane w sprawie decyzje, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uwzględni powyższe rozważania i ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu niniejszego wyroku.