II SA/Ke 56/10

II SA/Ke 56/10 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2010-02-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2010-02-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Beata Ziomek
Sylwester Miziołek
Teresa Kobylecka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
art. 237 par. 1 pkt 2 i 3
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
Dz.U. 2002 nr 132 poz 1115
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1b, art. 152,art. 190
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 92 ust. 1, art. 190 ust. 1 i 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 lutego 2010r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku; III. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na rzecz radcy prawnego T. G. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych, w tym 52,80 (pięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny
nie stwierdził u T. B. przewlekłych chorób narządu głosu spowodowanych nadmiernym wysiłkiem głosowym trwającym ponad 15 lat, wymienionych w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. nr 132, poz.1115).
Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia organ wskazał przepisy § 1 i § 8 cyt. rozporządzenia podając jednocześnie, że decyzja została wydana w oparciu
o ocenę narażenia zawodowego oraz orzeczenia lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, wydane przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy i Instytut Medycyny Pracy.
Ocena narażenia zawodowego sporządzona w związku z podejrzeniem choroby zawodowej wykazała, że T. B. pracowała na stanowisku nauczyciela w pełnym wymiarze czasu pracy w latach 1980-1987 oraz 1990-2007, w tym w Zespole Szkół [...] oraz w Szkołach Podstawowych nr [...] w K.. T. B. pracowała także w Kombinacie w K. jako inżynier budowy w latach 1978-1980 oraz w P. jako specjalista ds. przygotowania produkcji w latach 1987-1990. W ocenie narażenia wykazano, że T. B. podczas zatrudnienia na stanowisku nauczyciela prowadziła zajęcia dydaktyczne
w pełnym wymiarze czasu pracy i była zawodowo narażona na nadmierny wysiłek głosowy (łącznie około 21 lat).
Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy po zakończonej diagnostyce oraz w oparciu o nadesłaną ocenę narażenia zawodowego wydał orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania u badanej choroby zawodowej narządu głosu.
T. B. wystąpiła z wnioskiem o przeprowadzenie ponownych badań i została skierowana do Instytutu Medycyny Pracy, który po przeprowadzeniu specjalistycznych badań lekarskich wydał orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania przewlekłych chorób narządu głosu spowodowanych nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat. Instytut Medycyny Pracy uzasadnił swoje stanowisko orzecznicze tym, że wyniki przeprowadzonych badań nie wykazały zmian organicznych w zakresie uznanym za typowe dla następstw nadmiernego wysiłku głosowego w postaci guzków głosowych twardych, wtórnych zmian przerostowych fałdów głosowych, niedowładu mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią, które dają podstawę do rozpoznania choroby zawodowej narządu głosu. Instytut wyjaśnił ponadto, że stwierdzone obecnie zmiany morfologiczno-czynnościowe w zakresie krtani nie są objęte wykazem chorób zawodowych.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podkreślił, że uzasadnienia powyższych orzeczeń lekarskich są jednoznaczne, zgodne i czytelne, a orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy ostateczne i stanowi podstawę do wydania decyzji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.
Rozpoznając odwołanie od decyzji z dnia [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego, wniesione przez T. B. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy i uznał, że organ I instancji w toku prowadzonego postępowania działał zgodnie z prawem, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, a następnie na jego podstawie prawidłowo ocenił, że okoliczność nie stwierdzenia u T. B. choroby zawodowej została udowodniona.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz przytoczył ustalenia poczynione przez organ I instancji. Podkreślił także, że organy inspekcji sanitarnej podejmując decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do jej stwierdzenia są związane orzeczeniem lekarskim wydanym w tej sprawie. Organy nie mają więc prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia.
Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny stwierdził, że postępowanie diagnostyczno-orzecznicze w sprawie choroby zawodowej T. B. przeprowadzone zostało prawidłowo, a wydane orzeczenia lekarskie nie są sprzeczne z materiałem dowodowym i nie budzą zastrzeżeń. Są rzeczowo
i przekonująco uzasadnione oraz jednoznacznie wyjaśniają istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności nie rozpoznania u badanej choroby zawodowej. Stwierdzone w trakcie badań zmiany morfologiczno-czynnościowe w zakresie krtani (dysfonia hyperfunkcjonalna z tendencją do tworzenia guzków głosowych miękkich) nie są objęte wykazem chorób zawodowych i nie mogą być rozpatrywane w tej kategorii schorzeń.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach od decyzji z dnia [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego wniosła T. B., zarzucając naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 77 § 2 i art. 80 kpa oraz naruszenie § 1 i § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu skargi T. B. podniosła, iż bezspornie w latach 1980-1987 oraz 1990-2007 narażona była w sposób istotny na nadmierny wysiłek głosowy w związku ze sposobem wykonywania pracy jako nauczyciel. Tym samym spełniona została jedna z przesłanek uznania jej schorzenia za chorobę zawodową.
W ocenie skarżącej decyzja została podjęta w oparciu
o niewłaściwą diagnozę medyczną, gdyż stwierdzone u niej zmiany w obrębie narządu głosu winny zostać zdiagnozowane jako guzki głosowe twarde oraz niedowład mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią. Z przeprowadzonych przez obie jednostki orzecznicze badań oraz z diagnostyki fonoaudiologicznej wynika, że występuje u niej przewlekły nieżyt krtani, cechy dysfonii hyperfunkcjonalnej z tendencją do guzków głosowych miękkich, które ulegają stwardnieniu i przechodzą w guzki głosowe twarde. Niepełne zwarcie fonacyjne, w ocenie skarżącej jest konsekwencją istnienia guzków, które wpływają na wibrację fałdów głosowych i utrudniają ich zwarcie podczas fonacji. Kolejnym stwierdzonym objawem świadczącym o istnieniu guzków głosowych twardych jest skrócony czas fonacji, drgania fałdów głosowych niejednakowe i nieregularne z obniżoną amplitudą drgań, trudności w utrzymaniu wysokości tonu, uczucie zalegania wydzieliny zawadzającej w krtani, chrypka i bezgłos po dłuższym mówieniu oraz zawężony zakres głosu odbiegający od przyjętych norm.
Zdaniem T. B., stwierdzona u niej dysfonia hyperfunkcjonalna to dowód na nieprawidłową pracę mięśni krtani, a niepełne zwarcie fałdów głosowych podczas fonacji powoduje szybkie wyczerpanie jej możliwości głosowych, chrypkę, bezgłos i bezdźwięczność nasilające się po dłuższym wysiłku głosowym. Dowodzi to istnienia zwiotczenia (niedowładu) mięśni napinających wiązadła głosowe.
W ocenie skarżącej występujące u niej schorzenia w obrębie narządu głosu nie zostały właściwie rozpoznane i zdiagnozowane w czasie postępowania diagnostyczno-orzeczniczego przez właściwe zakłady służby zdrowia.
Ponadto T.B. wskazała także na inne choroby, na które cierpi, a to: niedosłuch, szumy w uszach i zawroty głowy. Podkreśliła, że jest pacjentką Centrum Onkologii, znajduje się pod stałą opieką laryngologiczną, alergologiczną i rehabilitacyjną. Ze względu na dolegliwości zdrowotne związane z narządem głosu, objawiające się nieżytem krtani, suchością w gardle, zanikiem głosu, uciążliwą chrypką i trudnościami w oddychaniu po dłuższym mówieniu, zmuszona była zakończyć pracę zawodową i przejść na wcześniejszą emeryturę. Podkreśliła, że posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności bez ograniczeń.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wyrokiem z dnia 20 maja 2009 r., sygn. akt II SA/Ke 225/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę T. B. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...]
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uznał, że skarga nie jest zasadna. Sąd stwierdził, że stan faktyczny został ustalony przez organy obu instancji prawidłowo i znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Prawidłowo także zastosowane zostały przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach. Sąd zaznaczył, że wprawdzie wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że powyższe rozporządzenie jest niezgodne z art. 92 ust.1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, to jednak odroczył utratę mocy obowiązującej rozporządzenia do dnia upływu 12 miesięcy od daty ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, tj. do dnia 2 lipca 2009r. (Dz.U. z 2008 nr 116, poz. 740). Z tych względów Sąd uznał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie może mieć wpływu na wynik sprawy, skoro kwestionowane w skardze rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o obowiązujące jeszcze przepisy, które organ winien był zastosować zgodnie z regułą zawartą w art. 6 k.p.a. Sąd podkreślił, że zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia, podstawą decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzji o braku podstaw do jej stwierdzenia jest w szczególności orzeczenie lekarskie wydane przez właściwą jednostkę orzeczniczą służby zdrowia oraz ocena narażenia zawodowego. Orzeczenie to należy traktować jak opinię w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., a jego ocena podlega kryteriom określonym w art. 80 k.p.a. Jeżeli zatem orzeczenie lekarskie poddane takiej ocenie zawiera w sobie logiczne i przekonujące wyjaśnienie zajętego przez lekarzy orzeczników stanowiska, to organ nie może sprzecznie z tą opinią dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, że mieści się ona w wykazie chorób zawodowych. Orzeczenia lekarskie, będące podstawą rozstrzygnięć organów obu instancji, zawierają jednoznaczne stwierdzenie wykluczające istnienie u skarżącej: niedowładu mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią, guzków głosowych twardych lub wtórnych zmian przerostowych fałdów głosowych. Natomiast występowanie dolegliwości narządu głosu odczuwane przez skarżącą zostało zdiagnozowane jako przewlekły nieżyt krtani z tendencją do guzków głosowych miękkich. Sąd przyznał, że najprawdopodobniej występujące u skarżącej schorzenie krtani spowodowane zostało czynnikami środowiskowymi związanymi z nadmiernym wysiłkiem głosowym, na który przez wiele lat była narażona pracując jako nauczyciel, jednak nie stanowi ono choroby zawodowej w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. U skarżącej bowiem nie stwierdzono jednostek chorobowych wymienionych pod poz. 15 załącznika do tego rozporządzenia. W ocenie Sądu zarzut, że zaskarżona decyzja została podjęta w oparciu o niewłaściwą diagnozę medyczną, gdyż stwierdzone zmiany w obrębie narządu głosu winny zostać zdiagnozowane jako guzki głosowe twarde oraz niedowład mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią, stanowi jedynie polemikę z orzeczeniami lekarskimi. Orzeczenia te wydawane są przez wyspecjalizowane jednostki służby zdrowia i skoro wnioski w nich postawione, oparte o przeprowadzone badania i fachową wiedzę medyczną, są logiczne, spójne i przekonujące - nie ma podstaw, aby kwestionować ich wiarygodność.
Skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego od powyższego wyroku wniosła T. B. zarzucając, naruszenie:
1. przepisów prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie, tj. § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132 poz. 1115) polegające na zastosowaniu niekonstytucyjnych przepisów ustawowych, które utraciły moc;
2. przepisów postępowania, tj. art. 80 k.p.a. poprzez nietrafną ocenę dowodów, a w szczególności dotyczących nie wyjaśnienia rzetelności diagnozy medycznej skoro bezspornym jest, że skarżąca w okresie pracy zawodowej była narażona w sposób istotny na nadmierny wysiłek głosowy jako nauczyciel.
Rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 listopada 2009r. sygn. akt II OSK 1367/09 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach.
W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w dacie wydania wyroku przez Sąd pierwszej instancji wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. P 23/07 był już ogłoszony - w Dz.U. z dnia 2 lipca 2008 r. (Dz.U. Nr 116, poz. 740). Powyższym wyrokiem Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998r. Nr 21, poz. 94, ze zm.) w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115) - są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Stwierdzenie niekonstytucyjności tych przepisów wywołuje określone konsekwencje prawne. Z momentem ogłoszenia powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nastąpiło uchylenie domniemania konstytucyjności kontrolowanych przepisów i fakt ten winien uwzględnić Sąd pierwszej instancji przy ocenie legalności decyzji organów inspekcji sanitarnej i dać temu wyraz w uzasadnieniu prawnym wyroku. W rozpoznawanej sprawie problem prawny konstytucyjności rozporządzenia jest szczególnie istotny, gdyż Trybunał Konstytucyjny w wyroku tym jednocześnie orzekł, że powyższe przepisy tracą moc obowiązującą z upływem dwunastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. A zatem, w dacie orzekania przez Sąd pierwszej instancji przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. formalnie obowiązywały.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że istota problemu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, jakie znaczenie prawne ma stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności przepisu ustawy, będącego podstawą wydania analizowanego rozporządzenia, a także samego rozporządzenia i jednoczesne odroczenie przez Trybunał - na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji - utraty mocy tychże przepisów. Stosownie do postanowień art. 190 ust. 3 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić - jak w tym przypadku - inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Zakwestionowany przez Trybunał akt traci zatem moc z chwilą ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego lub też z upływem określonego przez Trybunał w tym orzeczeniu terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego sprzecznego z normą konstytucyjną. Z tym samym dniem tracą również moc obowiązującą akty prawne wydane w oparciu o tenże akt normatywny. Przypomnieć należy, iż Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 21 marca 2000 r., sygn. akt K 4/99 stwierdził, iż użyty w art. 190 ust. 3 Konstytucji termin "utrata mocy obowiązującej" nie może być uważany ani za w pełni tożsamy z uchyleniem określonego przepisu z mocą ex nunc, ani ze stwierdzeniem jego nieważności z mocą ex tunc (por. OTK 2000/2/65). Sąd Najwyższy - rozważając powyższe kwestie - opowiedział się za stanowiskiem, że skutek w postaci usunięcia z porządku prawnego aktu normatywnego (przepisu prawa, normy prawnej) uznanego przez Trybunał za niezgodny z Konstytucją sięga co do zasady wstecz, do chwili wydania tego aktu lub do chwili wejścia w życie Konstytucji ( por. wyrok z dnia 9 października 2003 r., I CK 150, OSNCP 204/7-8/132 ). W postanowieniu z dnia 7 grudnia 2000 r., III ZP 27/00 Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż akt normatywny uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą nie powinien być stosowany przez sąd w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed ogłoszenia orzeczenia Trybunału. Innymi słowy, z uwagi na regulację art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji określony akt normatywny musi być uznany za mający moc obowiązującą, ale nie powinien być przez sąd zastosowany w konkretnej sprawie ze względu na to, iż Trybunał Konstytucyjny w sposób autorytatywny stwierdził, że pozostaje on w sprzeczności z aktem normatywnym wyższej rangi, a sprzeczność ta z reguły istnieje od samego początku tj. od wydania danego aktu normatywnego. Odroczenie na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie oznacza zatem, iż przepis uznany za niezgodny z Konstytucją musi być stosowany do daty wskazanej przez Trybunał. Nie jest bowiem tak, że do tego dnia jest on zgodny z Konstytucją, a od tego dnia staje się on niezgodny. Przepis uznany za niekonstytucyjny, ma ten charakter od dnia jego wydania i jako akt niższej rangi nie powinien być stosowany. Samo odroczenie orzeczenia ma na celu umożliwienie odpowiednim organom stosowną zmianę tegoż przepisu, tak by był on zgodny z Konstytucją. Powyższa teza jest utrwalona w orzecznictwie Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2000 r., III ZP 27/00, OSNAPUS 2001, nr 10, poz. 331; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2007r., OSNP 2008, z. 5 - 6, poz. 61), a także prezentowana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 6 lutego 2008 r., II OSK 1745/07 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, z dnia 31 stycznia 2006 r., I OSK 810/05 ). Naczelny Sąd Administracyjny podzielił wskazany wyżej kierunek interpretacji przepisu art. 190 ust. 3 Konstytucji RP. Przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją ma taki charakter od dnia jego wejścia w życie i fakt ten musi być brany pod uwagę przy kontroli aktu administracyjnego. Istotą zagadnienia jest bowiem stwierdzenie niekonstytucyjności określonego przepisu. Należy przy tym mieć także na uwadze przepis art. 190 ust. 4 Konstytucji RP.
Stosownie do art. 190 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. W myśl art. 145a § 1 k.p.a. można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Zgodnie zaś z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W tej sytuacji - w takim porządku prawnym - dysfunkcjonalne byłoby domaganie się stosowania prawa, co do którego Trybunał stwierdził sprzeczność z Konstytucją, po to tylko, aby po utracie jego mocy obowiązującej wznawiać postępowanie na podstawie procedur, o których mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji. Nie do zaakceptowania byłaby sytuacja, w której na skutek wydania orzeczenia opartego o prawo niezgodne z Konstytucją, postępowanie sądowe niemal natychmiast po jego zakończeniu podlegałoby ewentualnemu wznowieniu. Takie postępowanie kłóciłoby się z nakazem sprawiedliwego, rzetelnego rozpoznania sprawy i udzielenia każdemu należnej efektywnej ochrony prawnej.
Nadto Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że ograniczenia wynikające z odroczenia skutków utraty mocy konkretnej normy prawnej nie dotyczą sytuacji prawnej strony skarżącej, która przez wniesienie skargi do Sądu, tak jak i strona wnosząca skargą konstytucyjną, inicjuje kontrolę konstytucyjności przepisu uznanego za niekonstytucyjny przez Trybunał. Nie można bowiem pomijać kwestii, iż Sąd Administracyjny jest upoważniony do odmowy zastosowania przepisów w toku rozpoznawania określonej sprawy, jeśli stwierdzi, że określone przepisy aktu podstawowego są niezgodne z aktem wyższego rzędu (ustawą, Konstytucją RP). Uprawnienie to przysługuje Sądowi także przed orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności rozporządzenia. Wówczas Sąd nie powoduje trwałej eliminacji określonego aktu z porządku prawnego, a jedynie nieskuteczność aktu inter partes (ad casu). A jeśli tak, to tym bardziej należy uznać, że uprawnienie to przekształca się w obowiązek w momencie trwałego obalenia przez Trybunał Konstytucyjny domniemania konstytucyjności takiego aktu. Powyższe przemawia za odrębnym potraktowaniem konkretnej skargi i skutków wyroku Trybunału. Tylko w ten sposób może być też zagwarantowana przez Sąd określona w art. 2 Konstytucji RP zasada sprawiedliwości społecznej, a tym samym realizacja przewidzianych w art. 190 ust. 4 Konstytucji konsekwencji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niezgodność z Konstytucją danego aktu.
Z tych względów, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie, mimo odroczenia przez Trybunał Konstytucyjny utraty mocy obowiązującej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r., przepisy te nie mogły stanowić podstawy zaskarżonego wyroku. Orzeczenia sądowe nie mogą bowiem opierać się na prawie, co do którego stwierdzona została niezgodność z Konstytucją. Rozważania te prowadzą do wniosku, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach naruszył wskazane przepisy, gdyż nie uwzględnił stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności z Konstytucją rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r.
Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że na problemy, jakie wiążą się z odroczeniem utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu zwracał uwagę także Trybunał Konstytucyjny zaznaczając, że obowiązywanie przez określony czas niekonstytucyjnego przepisu stawia "wyzwanie i możliwości wyboru przez same sądy takiego środka proceduralnego, który najlepiej pozwoli na osiągnięcie efektu najbliższego nakazowi wykładni i stosowania prawa w zgodzie z Konstytucją" (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 października 2004 r. sygn. akt SK 1/04). Wydaje się, że w takich przypadkach należy brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, powody, dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez Sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że orzeczenia lekarskie wydane zostały w sprawie niniejszej w oparciu o przepisy niekonstytucyjnego rozporządzenia. Z tego względu nie można skutecznie twierdzić, iż zgodna z prawem jest decyzja o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, gdyż u skarżącej nie rozpoznano choroby wymienionej pod poz. 15 załącznika do tego rozporządzenia.
W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji ponownie rozpoznając sprawę winien poddać analizie zaskarżoną decyzję przy uwzględnieniu uwag wyżej wskazanych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając ponownie sprawę zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Na wstępie należy wskazać, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 156, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że Sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu.
W sprawie niniejszej organ orzekający nie stwierdził u T. B. przewlekłych chorób narządu głosu spowodowanych nadmiernym wysiłkiem głosowym trwającym ponad 15 lat, wymienionych w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. nr 132, poz.1115), które to rozporządzenie zostało wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008r., sygn. P 23/07, ogłoszonym w Dz.U. z dnia 2 lipca 2008r. (Dz.U. nr 116, poz. 740) uznane za niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższym wyrokiem Trybunał Konstytucyjny orzekł także, iż art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.) w zakresie, w jakim nie określa wytycznych dotyczących treści rozporządzenia jest niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Trybunał Konstytucyjny odroczył utratę mocy obowiązującej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. do dnia upływu 12 miesięcy od daty ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, tj. do dnia 2 lipca 2009r. (Dz.U. z 2008 nr 116, poz. 740).
W tym miejscu należy zauważyć, że dokonując oceny zaskarżonej decyzji Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] w zakresie pozostawania jej w zgodności z przepisami prawa należy mieć na uwadze, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 listopada 2009r. r. sygn. akt II OSK 1367/09 (art. 190 p.p.s.a.). W uzasadnieniu tego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że mimo odroczenia przez Trybunał Konstytucyjny utraty mocy obowiązującej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r., przepisy te nie mogły stanowić podstawy zaskarżonego wyroku. z uwagi na regulację art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji określony akt normatywny musi być uznany za mający moc obowiązującą, ale nie powinien być przez sąd zastosowany w konkretnej sprawie ze względu na to, iż Trybunał Konstytucyjny w sposób autorytatywny stwierdził, że pozostaje on w sprzeczności z aktem normatywnym wyższej rangi, a sprzeczność ta z reguły istnieje od samego początku tj. od wydania danego aktu normatywnego. Odroczenie na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie oznacza zatem, iż przepis uznany za niezgodny z Konstytucją musi być stosowany do daty wskazanej przez Trybunał. Orzeczenia sądowe nie mogą bowiem opierać się na prawie, co do którego stwierdzona została niezgodność z Konstytucją. Stwierdzenie niekonstytucyjności tych przepisów wywołuje określone konsekwencje prawne.
Z momentem ogłoszenia powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008r. (sygn. P 23/07) nastąpiło uchylenie domniemania konstytucyjności kontrolowanych przepisów i fakt ten winien być uwzględniony przy kontroli aktu administracyjnego. Przepis uznany za niekonstytucyjny ma ten charakter od dnia jego wydania i jako akt niższej rangi nie powinien być stosowany. Samo odroczenie orzeczenia ma na celu umożliwienie odpowiednim organom stosowną zmianę tego przepisu, tak by był on zgodny z Konstytucją.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że z uwagi na to, iż w sprawie niniejszej orzeczenia lekarskie, które stanowiły podstawę do wydania zaskarżonej decyzji wydane zostały w oparciu o przepisy niekonstytucyjnego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach - nie można skutecznie twierdzić, iż zgodna z prawem jest decyzja o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej z powodu tego, że u skarżącej nie rozpoznano choroby wymienionej pod poz. 15 załącznika do tego rozporządzenia.
Mając na uwadze powyższe i uznając, że skarga okazała się uzasadniona, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 b i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).
Na mocy art. 152 p.p.s.a. Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku.
Rozstrzygając ponownie sprawę organ wyda orzeczenie w przedmiocie choroby zawodowej u skarżącej w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 105, poz. 869), które weszło w życie 3 lipca 2009r. Rozporządzenie określa wykaz chorób zawodowych, okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, sposób i tryb postępowania dotyczącego zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych, podmioty właściwe w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych. Wykaz chorób zawodowych wraz z okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, określa załącznik do rozporządzenia.