II SA/Ke 554/25

II SA/Ke 554/25 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2026-02-12
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-10-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach
Krzysztof Armański /sprawozdawca/
Sylwester Miziołek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2021 poz 735
art. 139 ,  art. 6
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2024 poz 323
art. 30 ust. 2b i ust. 8, art. 30 ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 63 ust. 11
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Banach, Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2026 r. sprawy ze skargi S. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 14 sierpnia 2025 r. znak: SKO.PS-80/2571/682/2025 w przedmiocie uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Decyzją z 14 sierpnia 2025 r. znak: SKO.PS.80/2571/682/2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (dalej "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania S. N. (dalej "strona") od decyzji z 22 maja 2025 r., znak: ŚR.ZZ.520.000348.2025, wydanej z upoważnienia Wójta Gminy Brody, orzekającej o:
1. uznaniu, za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką - K. N. w okresie od 27 czerwca 2024 r. do 30 kwietnia 2025 r.
2. zobowiązaniu do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką - K. N. w okresie od 27 czerwca 2024 r. do 30 kwietnia 2025 r. w łącznej wysokości 31 474,40 zł;
- uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i w to miejsce orzekło o uznaniu, że przyznane stronie decyzją SKO z 25 kwietnia 2022 r. znak: SKO.PS-80/346/137/2022 (ze zm.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką K. N., wypłacone za okres od 27 czerwca 2024 r. do 30 kwietnia 2025 r. jest świadczeniem nienależenie pobranym i zobowiązaniu strony do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 27 czerwca 2024 r. do 30 kwietnia 2025 r. w wysokości 31 474,40 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.
SKO, uzasadniając podjętą na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. decyzję, wskazało, że kwestią wymagającą zreformowania zakwestionowanej decyzji organu I instancji jest rozstrzygnięcie w przedmiocie ustawowych odsetek za opóźnienie – którego to organ I instancji nie zawarł w swojej decyzji. W tym zakresie powołano się na art. 63 ust. 11 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), dalej "u.ś.w." i art. 30 ust. 2b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 j.t.), zwanej dalej "u.ś.r.", zgodnie z którym od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, akcentując, że bezspornym jest, iż świadczeniem pielęgnacyjnym nienależnie pobranym jest świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za okres przyznanego osobie z niepełnosprawnością świadczenia wspierającego. W rezultacie, na podstawie art. 30 ust. 8 u.ś.r., kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych – a takim niewątpliwie jest świadczenie pielęgnacyjne – podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Reasumując, SKO stwierdziło, że organ I instancji powinien zażądać od strony zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Organ odwoławczy odniósł się także do art. 139 K.p.a. (zakaz reformationis in peius) stwierdzając, że brak rozstrzygnięcia w zakresie odsetek za opóźnienie za okres, w którym świadczenie pielęgnacyjne wypłacone zostało w czasie, w którym osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające, rażąco narusza art. 63 ust. 11 u.ś.w. w zw. z art. 30 ust. 8 u.ś.r. Ponadto, brak zobowiązania do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych wraz z odsetkami, naruszałoby - w ocenie SKO - również interes społeczny, gdyż "premiowałoby" osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne za okres, w którym osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające – podczas gdy osoby, które pobrały nienależnie inne świadczenia rodzinne, zobowiązywane są do ich zwrotu wraz z odsetkami. Jedyny wyjątek od zasady niedoliczania odsetek wynika z art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. tj. dotyczy świadczeń rodzinnych przyznanych na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego – czego niewątpliwie nie dotyczy stan faktyczny przedmiotowej sprawy.
Co się zaś tyczy zasadniczego rozstrzygnięcia decyzji organu I instancji co do świadczeń nienależnie pobranych, SKO nie zakwestionowało tego stanowiska – powołując się na art. 63 ust. 6 i 11 u.ś.w. Zauważono, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do ustalenia, czy organ I instancji zasadnie uznał, że zaistniały przesłanki, aby pobrane przez stronę świadczenie za okres od 27 czerwca 2024 r. do 30 kwietnia 2025 r. mogło być uznane za nienależnie pobrane – a tym samym, czy zaistniały przesłanki warunkujące możliwość domagania się jego zwrotu. Decyzją z 25 kwietnia 2022 r. SKO uchyliło decyzję organu I instancji z 3 stycznia 2022 r., odmawiającą stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z konicznością sprawowania opieki nad matką i w to miejsce orzekło o przyznaniu S. N. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na okres od 17 grudnia 2021 r. na stałe, odmawiając ww. świadczenia za okres od 1 grudnia 2021 r. do 16 grudnia 2021 r. W dniu 6 maja 2025r. do organu wpłynęła informacja z ZUS, z której wynika, że matka strony jest uprawniona do świadczenia wspierającego od 27 czerwca 2024 r. do 30 czerwca 2031 r. W konsekwencji, ostateczną decyzją z 6 maja 2025 r. organ I instancji uchylił ww. decyzję z 25 kwietnia 2022 r., a obecnie kwestionowaną decyzją z 22 maja 2025r. uznał za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką strony w okresie od 27 czerwca 2024 r. do 30 kwietnia 2025 r. i zobowiązał stronę do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką w okresie od 27 czerwca 2024 r. do 30 kwietnia 2025 r. w łącznej wysokości 31474,40 zł.
Organ odwoławczy, mając na uwadze treść art. 63 ust. 11 u.ś.w., wskazał, że w sytuacji gdy okresy pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i ustalenia prawa do świadczenia wspierającego pokrywają się, świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem nienależnie pobranym – skoro zostało wypłacone za okres przyznanego osobie z niepełnosprawnością świadczenia wspierającego. W świetle powołanych przepisów, osoba sprawująca opiekę nie ma prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego za ten sam okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Konsekwencją nabycia przez osobę z niepełnosprawnościami prawa do świadczenia wspierającego jest utrata prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez jej opiekuna za okres zbiegu ww. świadczeń – co powoduje konieczność uchylenia decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne od dnia, od którego ZUS przyznał osobie niepełnosprawnej świadczenie wspierające. Skoro strona jako opiekun otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne za okres, za który przyznano osobie niepełnosprawnej świadczenie wpierające, to świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za tożsamy okres będzie świadczeniem nienależnie pobranym, które zgodnie z art. 63 ust. 11 u.ś.w. opiekun prawny zobowiązany jest zwrócić.
Odnosząc się do argumentacji strony co do jej braku wiedzy o niemożności jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia wspierającego SKO wskazało, że z art. 61 ust. 11 u.ś.w. jednoznacznie wynika, że jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia wspierającego powoduje obligatoryjnie uznanie świadczenie pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane, bez badania prawidłowości pouczenia, czy też złej/dobrej wiary przyjmującego świadczenie.
Skargę na ww. rozstrzygnięcie organu odwoławczego skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach S. N., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji, zasądzenia na jego rzecz od organu kosztów postępowania, formułując zarzuty naruszenia:
1. prawa materialnego, tj.:
- art. 30 ust. 2b u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na naliczeniu odsetek od kwoty nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo że osoba wymagająca opieki pobierała świadczenie wspierające, a ustawodawca nie przewidział w takiej sytuacji obowiązku naliczania odsetek, w przypadku tej kategorii świadczeń rodzinnych brak jest podstawy prawnej do naliczania odsetek;
2. przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
- art. 7 w zw. z art 77 § 1 i art. 80 K.p.a. przez wydanie decyzji, pomimo że organ nie zbadał w sposób wyczerpujący i nie uwzględnił wszystkich okoliczności faktycznych ani też nie załatwił sprawy w sposób zgodny interesem skarżącego, zważywszy że nie przekraczało to możliwości organu administracji, wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków;
- art. 8 K.p.a. przez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa i oddziaływania organów Państwa na świadomość i kulturę prawną obywateli;
- art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 139 K.p.a. poprzez zmianę decyzji organu I instancji na niekorzyść strony, polegającą na doliczeniu odsetek, których organ I instancji, powołując się na obowiązujące przepisy prawa, słusznie nie naliczył.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Na rozprawie sądowej 12 lutego 2026 r. strona poparła skargę i oświadczyła, że 28 sierpnia 2025 r. spłaciła całą kwotę roszczenia bez odsetek.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143), dalej "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).
Na wstępie rozważań wyjaśnić należy, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429). Powołana ustawa zmieniła zasady przyznawania wsparcia opiekunom osób niepełnosprawnych. Świadczenie pielęgnacyjne od 1 stycznia 2024r. jest przyznawane wyłącznie opiekunom osób niepełnosprawnych do ukończenia 18 roku życia. Natomiast dla niepełnosprawnych osób pełnoletnich przewidziane jest świadczenie wspierające, z którego osoby takie mają w założeniu ustawodawcy finansować koszty opieki. Ustalenie prawa do świadczenia wspierającego oraz jego wypłata następują na wniosek osoby, o której mowa w art. 3 ust. 2, lub osoby upoważnionej do jej reprezentowania. Wniosek składa się nie wcześniej niż w miesiącu, w którym decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia stała się ostateczna. Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 9 ust. 1-3 u.ś.w.). Przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wspierającego nie wymaga wydania decyzji. ZUS wydaje decyzję w sprawach odmowy przyznania świadczenia wspierającego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wspierającego oraz nienależnie pobranego świadczenia wspierającego (art. 13 ust. 1 i 4). Rozdział 7 u.ś.w. reguluje przepisy przejściowe, dostosowujące i przepis końcowy. Należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (u.ś.r.), albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, nie przysługują jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego (art. 63 ust. 6 u.ś.w.). Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, podlega wstrzymaniu, jeżeli osoba wymagająca opieki lub osoba uprawniona do jej reprezentowania złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego (ust. 9). Zgodnie z brzmieniem art. 63 ust. 11 u.ś.w., za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające.
Z powołanych powyżej przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne powinno zostać uchylone po przyznaniu osobie z niepełnosprawnością świadczenia wspierającego - od dnia, od którego ZUS przyznał tej osobie świadczenie wspierające. Z treści art. 63 ust. 11 u.ś.w. jednoznacznie wynika, że świadczeniem pielęgnacyjnym nienależnie pobranym jest świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za okres przyznanego osobie z niepełnosprawnością świadczenia wspierającego. Opiekun osoby z niepełnosprawnością będzie zatem zobowiązany do zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne za okres, za który przyznano osobie z niepełnosprawnością świadczenie wspierające.
W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał podopiecznej skarżącego (matka) świadczenie wspierające na od 27 czerwca 2024 r. do 30 czerwca 2031 r. W rezultacie, ostateczną decyzją z 6 maja 2025 r. (k. 4) organ I instancji uchylił decyzję SKO z 25 kwietnia 2022 r. (którą m.in. przyznano stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, na okres od 17 grudnia 2021 r. na stałe, k.1). Obecnie, kwestionowaną decyzją z 22 maja 2025 r. (k. 5) organ I instancji uznał za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką strony w okresie od 27 czerwca 2024 r. do 30 kwietnia 2025 r. i zobowiązał stronę do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką w okresie od 27 czerwca 2024 r. do 30 kwietnia 2025 r. w łącznej wysokości 31 474,40 zł. W rozstrzygnięciu zaskarżonej decyzji merytoryczno-reformatoryjnej, wydanej na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., SKO powieliło powołane stanowisko organu I instancji, dodając element dotyczący odsetek ustawowych za opóźnienie.
Jakkolwiek skarżący nie kwestionował w skardze konieczności zwrotu głównej kwoty pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, należy podnieść że istotnie stanowisko organów w tej kwestii jest prawidłowe. W przedstawionych poniżej rozważaniach podzielono w tym zakresie pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku tut. Sądu z 25 listopada 2025 r. o sygn. akt II SA/Ke 401/25, wydanego w zbliżonych okolicznościach faktycznych i prawnych. Ma on przy tym także znaczenie w kwestii podważanej przez skarżącego możliwości naliczenia odsetek za opóźnienie.
Zgodnie z art. 63 ust. 11 u.ś.w. za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (a więc ustawy o świadczeniach rodzinnych), albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Należy zauważyć, że co do zasady problematyka nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego została uregulowana w przepisach u.ś.r. I tak, zgodnie zaś z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (art. 30 ust. 1 u.ś.r.). Problem, jaki się pojawia na tle powyższych regulacji to ocena charakteru i wzajemnej relacji art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. i art. 63 ust. 11 u.ś.w., a więc przesłanek uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane, a w dalszej kolejności orzeczenia o jego zwrocie.
Sąd dostrzega, że problematyka ta – choć okres obowiązywania przepisów u.ś.w. jest stosunkowo krótki – wywołała już rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych. Należy zauważyć, że w dotychczasowym orzecznictwie na tle przepisów u.ś.r. przyjęto rozróżnienie pomiędzy zwrotem "świadczenie nienależne", które jest pojęciem obiektywnym od "świadczenia nienależnie pobranego" czyli wypłaconego osobie, której można przypisać określone cechy dotyczące świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania).
Wskazać należy, że z wykładni powyżej powołanych przepisów wynika, iż świadczenie wspierające oraz świadczenie pielęgnacyjne są świadczeniami konkurencyjnymi. Ustawodawca wprowadził bowiem regulację, zgodnie z którą opiekun osoby niepełnosprawnej traci prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w czasie, gdy osoba z niepełnosprawnością pobiera świadczenie wspierające. Innymi słowy, skorzystanie przez osobę z niepełnosprawnością z prawa do świadczenia wspierającego wiąże się z tym, że jej opiekun traci prawo do dotychczas pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego. Tak więc należy uznać, że art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest to odrębny i niezależny od regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 30 ust. 2 u.ś.r.) przepis szczególny, co oznacza, że poza przesłanką jednoczesnego pobierania dwóch świadczeń (pielęgnacyjnego i wspierającego) nie wymaga spełnienia innych warunków dla uznania, że świadczenie pielęgnacyjne zostało nienależnie pobrane (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 10 czerwca 2025 r. sygn. akt II SA/Lu 159/25; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 11 lipca 2025 r. sygn. akt II SA/Łd 243/25; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 23 maja 2025 r. sygn. akt II SA/Gl 1671/24, CBOSA).
Na marginesie Sąd dostrzega, że stosownie do art. 63 ust. 16 u.ś.w. organ właściwy w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w terminie 2 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszego przepisu, informuje osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne [...], o którym mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych o zmianach w zasadach dotyczących uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego i zasiłku dla opiekuna. Odnośnie obowiązku wystosowania do skarżącego tej informacji, w ocenie Sądu, okoliczność ta nie miała z punktu widzenia wydanych w sprawie rozstrzygnięć znaczenia, a to z tej przyczyny, że skoro art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest przepisem odrębnym od art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., to brak podstaw do przyjęcia, że zaniechanie tego obowiązku (tak jak w przypadku, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt u.ś.r.) daje podstawy do przyjęcia, że ze świadczeniem nienależnie pobranym do czynienia w przedmiotowej sprawie nie mamy, a to z tej przyczyny, że w art. 63 u.ś.w. nie ma dodatkowej przesłanki w postaci braku pouczenia o braku podstaw do pobierania świadczenia. Tym samym okoliczność ta, pomimo że niewątpliwie stanowi uchybienie organu, nie miała jednak istotnego wpływu na rozstrzygnięcie przyjęte przez organy.
Zasadny okazał się natomiast podniesiony przez skarżącego zarzut dotyczący naliczenia i orzeczenia w kwestii odsetek, gdyż organ odwoławczy błędnie przyjął możliwość naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie od nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącego. Warto zaznaczyć, że przepis art. 30 ust. 2b u.ś.r. jasno określa, że od nienależnie pobranych świadczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Co istotne, ww. regulacje nie obejmują sytuacji, gdy świadczenie pielęgnacyjne pobierane jest równolegle ze świadczeniem wspierającym przyznanym osobie wymagającej opieki. Nie budzi bowiem żadnych wątpliwości, że odsetki należą się tylko wtedy, gdy to wynika z czynności prawnej albo z ustawy, z orzeczenia sądu lub też z decyzji właściwego organu. W konsekwencji Sąd stwierdził – biorąc również pod uwagę poczynione wyżej rozważania, z których wynika że art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest przepisem odrębnym od art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. – że w opisanym przypadku nie ma podstaw prawnych do naliczania ustawowych odsetek od kwoty pobranego nienależnie świadczenia pielęgnacyjnego, brak bowiem przepisu, który dawałby organowi możliwość orzeczenia w drodze decyzji o obowiązku uiszczenia odsetek (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 10 czerwca 2025r., sygn. akt II SA/Lu 159/25; oraz z 8 maja 2025 r., sygn. akt II SA/Lu 74/25; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 11 lipca 2025 r. sygn. akt II SA/Łd 243/25, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 15 października 2025 r. sygn. akt II SA/Gd 422/25; wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Białymstoku z 16 października 2025 r. sygn. akt II SA/Bk 1318/25, CBOSA).
Mając na uwadze powyższe, sąd stwierdził, że w przedmiotowej sprawie organ odwoławczy dopuścił się naruszenia art. 30 ust. 2b i 8 u.ś.r. w zw. art. 6 K.p.a., które miało wpływ na wynik sprawy. Jak wskazano wyżej organy administracji mogą natomiast nakładać na obywateli obowiązki wówczas, gdy kompetencja taka wynika z normy ustawowej. Obowiązująca u.ś.w., ani u.ś.r. nie przewidują, aby od nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego pobranego w okresie otrzymywania przez osobę niepełnosprawną świadczenia wspierającego możliwe było naliczanie odsetek. W związku z tym należało uznać, że organ odwoławczy nie miał podstawy prawnej do naliczania odsetek w takiej sytuacji, czego błędnie dokonał w przedmiotowej sprawie.
Orzeczenie takie, w sytuacji gdy organ I instancji zobowiązał skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego bez odsetek, a odwołanie od decyzji organu I instancji wniósł wyłącznie skarżący, narusza w ocenie Sądu również art. 139 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Zakaz reformatoinis in peius, przewidziany właśnie w art. 139 K.p.a., wyraża się w tym, że organ odwoławczy nie może pogarszać, określonej decyzją organu pierwszej instancji, sytuacji prawnej strony odwołującej się. Strona odwołująca się powinna bowiem pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że wniesione przez nią odwołanie, jeżeli nie okaże się skuteczne, spowoduje co najwyżej utrzymanie jej dotychczasowej sytuacji prawnej ustalonej zaskarżoną decyzją, w żadnym zaś wypadku nie doprowadzi do jej pogorszenia. Do wydania decyzji na niekorzyść strony dochodzi wówczas, gdy sytuacja materialnoprawna strony, ujmowana obiektywnie, ulegnie pogorszeniu i stanie się mniej korzystna w wyniku wydania decyzji przez organ odwoławczy (por. m.in. wyrok WSA w Gdańsku z 17 grudnia 2025 r., sygn. II SA/Gd 568/25).
Z taką właśnie sytuacją zdaniem Sądu mamy do czynienia w rozpatrywanym przypadku. Nie można przy tym podzielić stanowiska SKO, zgodnie z którym brak rozstrzygnięcia w zakresie odsetek za opóźnienie za okres, w którym świadczenie pielęgnacyjne wypłacone zostało w czasie, w którym osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające, rażąco narusza art. 63 ust. 11 u.ś.w. w zw. z art. 30 ust. 8 u.ś.r. O tym, czy naruszenie prawa jest rażące można mówić, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią danego przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją wydaną na jego podstawie, tj. gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią zastosowanego przepisu prawa wskazuje na ich oczywistą niezgodność. W niniejszej sprawie o takiej sytuacji nie można mówić skoro – jak wyżej podniesiono – pogląd o braku możliwości orzekania o odsetkach na gruncie art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest szeroko prezentowany także w orzecznictwie sądów administracyjnych. Sąd nie podziela również zapatrywania SKO co do tego, że brak zobowiązania do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych wraz z odsetkami naruszałby interes społeczny, "premiując" osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne za okres, w którym osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające – podczas gdy osoby, które pobrały nienależnie inne świadczenia rodzinne, zobowiązywane są do ich zwrotu wraz z odsetkami. Sam ustawodawca, dostrzegając zapewne odmienność obu sytuacji, zdecydował o odrębnym uregulowaniu kwestii zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego pobieranego równolegle ze świadczeniem wspierającym, czego nie kwestionuje także SKO podnosząc argument braku konieczności badania złej czy dobrej wiary osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne. Ma to swoje przełożenie także na możliwość naliczenia odsetek na opóźnienie, w art. 63 u.ś.w. nie przewidziano bowiem, jak w art. 30 ust. 2b i ust. 8 u.ś.r., takiego rozwiązania. Ponadto art. 139 K.p.a. wymaga nie tylko naruszenia interesu społecznego (jak to podnosi Kolegium), ale ma to być naruszenie rażące, o czym tym bardziej nie może być mowy i czego SKO nie wykazało.
Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy uwzględni stanowisko Sądu zawarte w niniejszym uzasadnieniu i wyda decyzję, z pominięciem zobowiązania do zwrotu odsetek za opóźnienie.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.