II SA/Ke 546/25

II SA/Ke 546/25 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2026-02-12
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-10-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach
Krzysztof Armański /sprawozdawca/
Sylwester Miziołek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 139, art. 6
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200 i art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 323
art. 30 ust. 2b i 8
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 63 ust. 11
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Banach, Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2026 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 7 sierpnia 2025 r. znak: SKO.PS-80/2812/771/2025 w przedmiocie uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach na rzecz S. M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z 7 sierpnia 2025 r. znak: SKO.PS-80/2812/771/2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (zwane dalej "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania S. M. (zwanej dalej "stroną") od decyzji z 30 maja 2025 r. znak: MOPR-ŚRDM.5211.8966.2.2025 wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Kielce o:
1. uznaniu, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (synem) R. J., przyznane decyzją SKO.PS-80/1151/438/2021 z 19 lutego 2021 r., zmienioną decyzjami MOPR-ŚR.5211.8966.2.2021 z 15 grudnia 2021r., MOPR-ŚRDM.5211.8966.1.2022 z 21 grudnia 2022 r., MOPR- SRDM.5211.8966.1.2023 z 12 grudnia 2023 r. oraz MOPR-ŚRDM.5211.8966.1.2024 z 12 grudnia 2024 dla strony, wypłacone za okres od 28 października 2024r. do 11 marca 2025 r., jest świadczeniem nienależnie pobranym;
2. zobowiązaniu do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego wypłaconego za okres od 28 października 2024 r. do 31 marca 2025 r. w wysokości 16 222,50 zł
- uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i w to miejsce orzekło o uznaniu, że przyznane stronie decyzją SKO z 19 stycznia 2021 r. znak: SKO.PS-80/1151/438/2021 (ze zm.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem, wypłacone za okres od 28 października 2024 r. do 31 marca 2025 r. jest świadczeniem nienależenie pobranym i zobowiązaniu strony do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 28 października 2024 r. do 31 marca 2025 r. w wysokości 16 222,50 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.
SKO, uzasadniając podjętą na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. decyzję, wskazało, że kwestią wymagającą zreformowania zakwestionowanej decyzji organu I instancji jest rozstrzygnięcie w przedmiocie ustawowych odsetek za opóźnienie – czego organ I instancji nie uczynił. W tym zakresie powołano się na art. 63 ust. 11 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), dalej "u.ś.w." i art. 30 ust. 2b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 j.t.), zwanej dalej "u.ś.r.", zgodnie z którym od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, akcentując, że bezspornym jest, iż świadczeniem pielęgnacyjnym nienależnie pobranym jest świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za okres przyznanego osobie z niepełnosprawnością świadczenia wspierającego. W rezultacie, na podstawie art. 30 ust. 8 u.ś.r., kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych – a takim niewątpliwie jest świadczenie pielęgnacyjne – podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Reasumując, SKO stwierdziło, że organ I instancji powinien zażądać od strony zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Odnosząc się do art. 139 K.p.a. (zakaz reformationis in peius) organ odwoławczy stwierdził, że brak rozstrzygnięcia w zakresie odsetek za opóźnienie za okres, w którym świadczenie pielęgnacyjne wypłacone zostało w czasie, w którym osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające, rażąco narusza art. art. 63 ust. 11 u.ś.w. w zw. z art. 30 ust. 8 u.ś.r. Ponadto, brak zobowiązania do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych wraz z odsetkami, naruszałoby - w ocenie SKO - również interes społeczny, gdyż "premiowałoby" osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne za okres, w który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające – podczas gdy osoby, które pobrały nienależnie inne świadczenia rodzinne, zobowiązywane są do ich zwrotu wraz z odsetkami. Jedyny wyjątek od zasady niedoliczania odsetek wynika z art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. tj. dotyczy świadczeń rodzinnych przyznanych na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego – czego niewątpliwie nie dotyczy stan faktyczny przedmiotowej sprawy.
Co się zaś tyczy zakresu decyzji organu I instancji w odniesieniu do świadczeń nienależnie pobranych, SKO nie zakwestionowało tego rozstrzygnięcia – powołując się na art. 63 ust. 6 i 11 u.ś.w. Zauważono, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do ustalenia, czy organ I instancji zasadnie uznał, że zaistniały przesłanki, aby pobrane przez odwołującą świadczenie za okres od 28 października 2024 r. do 31 maja 2025 r. mogło być uznane za nienależnie pobrane – a tym samym, czy zaistniały przesłanki warunkujące możliwość domagania się jego zwrotu. Decyzją z 19 lutego 2021 r. SKO uchyliło decyzję organu I instancji z 1 lutego 2021 r., odmawiającą stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z konicznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i w to miejsce orzekło o przyznaniu stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem rodziny legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na okres od 1 marca 2021 r. do bezterminowo, odmawiając przyznania tego świadczenia za okres od 1 stycznia 2020 r. do 28 lutego 2021 r.
W dniu 7 kwietnia 2025 r. do organu wpłynęła informacja z ZUS, z której wynika, że syn strony jest uprawniony do świadczenia wspierającego od dnia 28 października 2024 r. do 31 października 2031 r. (k. 28-30). W konsekwencji, ostateczną decyzją z 30 kwietnia 2025 r. organ I instancji uchylił ww. decyzję z 19 lutego 2021 r., a obecnie kwestionowaną decyzją z 30.05.2025 r.:
1) uznał, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ww. niepełnosprawnym członkiem rodziny, przyznane decyzją z 19 lutego 2021 r., wypłacone za okres od 28 października 2024 r. do 31 marca 2025 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym;
2) zobowiązał stronę do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego wypłaconego za okres od 28 października 2024 r. do 31 marca 2025 r. w wysokości 16 225,50 zł.
Organ odwoławczy, mając na uwadze treść art. 63 ust. 11 u.ś.w., wskazał, że w sytuacji gdy okresy pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i ustalenia prawa do świadczenia wspierającego pokrywają się, świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem nienależnie pobranym – skoro zostało wypłacone za okres przyznanego osobie z niepełnosprawnością świadczenia wspierającego. W świetle powołanych przepisów, osoba sprawująca opiekę nie ma prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego za ten sam okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Konsekwencją nabycia przez osobę z niepełnosprawnościami prawa do świadczenia wspierającego jest utrata prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez jej opiekuna za okres zbiegu ww. świadczeń – co powoduje konieczność uchylenia decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne od dnia, od którego ZUS przyznał osobie niepełnosprawnej świadczenie wspierające. Skoro strona jako opiekun otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne za okres, za który przyznano osobie niepełnosprawnej świadczenie wpierające, to świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za tożsamy okres będzie świadczeniem nienależnie pobranym, które zgodnie z art. 63 ust. 11 u.ś.w. opiekun prawny zobowiązany jest zwrócić.
SKO, odnosząc się do zarzutów odwołania w zakresie niewłaściwego, niezrozumiałego pouczenia strony o niemożności jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia wspierającego i braku złej wiary w jednoczesnym przyjmowaniu świadczenia pielęgnacyjnego, argumentację tę uznało za nietrafną – powołując się na art. 61 ust. 11 u.ś.w. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia wspierającego powoduje obligatoryjnie uznanie świadczenie pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane, bez badania prawidłowości pouczenia, czy też złej/dobrej wiary przyjmującego świadczenie.
Na marginesie organ odwoławczy zauważył, że pismem z 5 września 2023 r. strona została poinformowana, że z dniem 1 stycznia 2024 r. wprowadzone zostaną ważne zmiany do ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie warunków przyznawania świadczeń opiekuńczych tj. świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało, jeżeli osoba wymagająca opieki będzie miała przyznane prawo do świadczenia wspierającego (k. 22). Ponadto, zdaniem SKO, nie zostały naruszone przepisy prawa procesowego, a wydanie decyzji organu I instancji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia (art. 7 i art. 77 K.p.a.). Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 K.p.a.), a zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. w decyzji zawarto podstawowe jej elementy, wskazano uzasadnienie faktyczne i prawne, w szczególności uzasadniono stanowisko organu, wyjaśniono podstawy prawne rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa.
Skargę na ww. decyzję organu odwoławczego – w całości – skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach strona formułując zarzuty naruszenia:
1. prawa materialnego tj. art. 30 § 1 i 2 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 63 pkt 11 i 16 u.ś.w. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie wobec braku wystosowania przez organ I instancji właściwych, wyczerpujących, a przede wszystkim zrozumiałych pouczeń dla skarżącej o istnieniu prawnej możliwości uznania pobieranego przez nią od wielu lat świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem za nienależnie pobrane w następstwie ustalenia dla niepełnosprawnego prawa do świadczenia wspierającego – a które to pouczenia sformułowane muszą być w sposób czytelny i zrozumiały dla odbiorcy stosownie dla jego wieku, poziomu świadomości prawnej stanu zdrowia itp., których to kryteriów nie spełniają blankietowo przytoczone przepisy ustaw, stanowiące pouczenia, a zawarte w dotychczasowej korespondencji MOPR ze skarżącą;
2. prawa materialnego tj. 30 § 1 i 2 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 63 pkt 11 u.ś.w. poprzez jego niewłaściwą wykładnię i uznanie, że świadczenie pielęgnacyjne pobrane przez skarżącą w okresie od 28 października 2024 do 31 maja 2025 r. kwalifikować należy jako nienależnie pobrane – w sytuacji kiedy skarżąca w tym okresie nie miała prawa przypuszczać, że syn strony będzie beneficjentem świadczenia wspierającego, tym bardziej że wniosek o świadczenie wspierające syn złożył samodzielnie 27 marca 2025r., samo zaś złożenie wniosku w sposób oczywisty nie może przesądzać o wystąpieniu u syna skarżącej oraz jej samej stanu pewności co do jego pozytywnego rozpatrzenia, wreszcie ustalenia prawa do świadczenia z datą wsteczną, co przesądza o braku możliwości przyjęcia wystąpienia złej wiary i wiedzy skarżącej w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, że świadczenie to może zostać uznane za nienależnie pobrane;
3. przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 i 4, 80 K.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności zmierzających do dokładnego ustalenia stanu faktycznego i wyjaśnienia sprawy, jak również braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, tj.:
- pominięcie treści pouczeń w dotychczas otrzymywanych przez skarżącą pismach i decyzjach MOPR Kielce, które stanowiły blankietowo przytoczone przepisy ustaw naniesione w osnowę pisma małym drukiem, w sposób ciągły, bez chociażby syntetycznego objaśnienia treści tych norm oraz możliwych konsekwencji ziszczenia się zdarzeń prawnych dla skarżącej;
- zaniechanie wyjaśnienia istotnych okoliczności, tj. czy skarżąca miała wiedzę o złożeniu wniosku i nabyciu uprawnień do świadczenia wspierającego dla syna, jak również czy miała wiedzę o fakcie wypłaty tego świadczenia również za okres poprzedzający złożenie wniosku – co doprowadziło do bezpodstawnego uznania, że skarżąca w okresie od 28 października 2024 r. do daty odbioru decyzji organu I instancji z 30 kwietnia 2025 r. miała świadomość przyznania kolidującego świadczenia jej syna, ustalenia do niego praw za okres poprzedzający złożenie wniosku do ZUS, a która to świadomość wymagana jest do zakwalifikowania pobranego przez skarżącą w spornym okresie świadczenia za nienależenie pobrane, tj. w wyniku złej woli oraz pełnej świadomości w dacie wypłaty poszczególnych transz istnienia obowiązku ich zwrotu.
W uzasadnieniu skarżąca zarzuciła m.in., że organ II instancji nie odniósł się do zarzutów zawartych w odwołaniu, a wręcz powielił kuriozalną argumentację, że sama treść art. 63 ust. 11 u.ś.w. wyłącza w ogóle konieczność weryfikacji faktu pouczeń oraz ich jakości, wiedzy pobierającego świadczenia rozumianej szeroko jako zła lub dobra wiara. Tym samym, automatyzm postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organ I instancji został bezrefleksyjnie zaakceptowany w toku instancyjnym, sanując tym samym bezrefleksyjne stosowanie przepisów prawa. Dokonana przez organy wykładnia jest wręcz antyobywatelska i sprzeczna z ratio legis aktów prawnych kreujących opiekę socjalną dla najbardziej potrzebujących. Pogląd, aprobujący tezę, że zdarzenie przyszłe i niepewne rodzi obowiązek zwrotu świadczenia, jest również niebezpieczny. Osoba niepełnosprawna i jej opiekun w analogicznym stanie faktycznym może być zmuszona do przeznaczenia znaczącej części otrzymanego świadczenia wspierającego na zwrot innego uznanego za nienależnie pobrane. Odnosząc się do zagadnienia odsetek (co "gorliwie" dostrzegło SKO), to są one świadczeniem ubocznym przyznawanym za opóźnienie w płatności świadczenia głównego. Jest to swoiste odszkodowanie i rodzaj represji dla dłużników będących w zwłoce, a ich naliczanie wiąże się nierozerwalnie ze świadomością obowiązku fiskalnego. Wolą organu II instancji jest, aby skarżąca – która wiedzę o przyznaniu świadczenia wspierającego na rzecz syna mogła powziąć najwcześniej w kwietniu 2025 r. – mogła być uznana za dłużnika pozostającego w zwłoce od najdalszej daty 28 października 2024 r., tj. ok. 5 miesięcy przed ustaleniem prawa do świadczenia dla syna.
Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o:
- uchylenie decyzji organów obu instancji i umorzenie postępowania,
- ewentualnie uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji,
- zasądzenie na jej rzecz od organu kosztów zastępstwa adwokackiego w toku postępowania sądowego.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest częściowo zasadna.
Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143), dalej "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).
Na wstępie rozważań wyjaśnić należy, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429). Powołana ustawa zmieniła zasady przyznawania wsparcia opiekunom osób niepełnosprawnych. Świadczenie pielęgnacyjne od 1 stycznia 2024r. jest przyznawane wyłącznie opiekunom osób niepełnosprawnych do ukończenia 18 roku życia. Natomiast dla niepełnosprawnych osób pełnoletnich przewidziane jest świadczenie wspierające, z którego osoby takie mają w założeniu ustawodawcy finansować koszty opieki. Ustalenie prawa do świadczenia wspierającego oraz jego wypłata następują na wniosek osoby, o której mowa w art. 3 ust. 2, lub osoby upoważnionej do jej reprezentowania. Wniosek składa się nie wcześniej niż w miesiącu, w którym decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia stała się ostateczna. Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 9 ust. 1-3 u.ś.w.). Przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wspierającego nie wymaga wydania decyzji. ZUS wydaje decyzję w sprawach odmowy przyznania świadczenia wspierającego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wspierającego oraz nienależnie pobranego świadczenia wspierającego (art. 13 ust. 1 i 4). Rozdział 7 u.ś.w. zawiera przepisy przejściowe, dostosowujące i przepis końcowy. Należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (u.ś.r.), albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, nie przysługują jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego (art. 63 ust. 6 u.ś.w.). Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, podlega wstrzymaniu, jeżeli osoba wymagająca opieki lub osoba uprawniona do jej reprezentowania złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego (ust. 9). Zgodnie z brzmieniem art. 63 ust. 11 u.ś.w., za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające.
Z powołanych powyżej przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne powinno zostać uchylone po przyznaniu osobie z niepełnosprawnością świadczenia wspierającego - od dnia, od którego ZUS przyznał tej osobie świadczenie wspierające. Z treści art. 63 ust. 11 u.ś.w. jednoznacznie wynika, że świadczeniem pielęgnacyjnym nienależnie pobranym jest świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za okres przyznanego osobie z niepełnosprawnością świadczenia wspierającego. Opiekun osoby z niepełnosprawnością będzie zatem zobowiązany do zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne za okres, za który przyznano osobie z niepełnosprawnością świadczenie wspierające.
W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał podopiecznemu skarżącej (syn) świadczenie wspierające na okres od dnia 28 października 2024 r. do 31 października 2031 r. (k. 30 akt administracyjnych), o czym organ I instancji dowiedział się 7 kwietnia 2025 r. W rezultacie ostateczną decyzją z 30 kwietnia 2025 r. (k. 34), wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Kielce, uchylono decyzję z 19 lutego 2021 r. (ze zmianami) o przyznaniu stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Następnie, decyzją z 30 maja 2025 r. (k. 37) organ I instancji uznał, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem, przyznane ww. decyzją z 19 lutego 2021 r. (ze zmianami) dla strony, wypłacone za okres od 28 października 2024r. do 11 marca 2025 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym, zobowiązując stronę do jego zwrotu za okres od 28 października 2024 r. do 31 marca 2025 r. w wysokości 16 222,50 zł. W rozstrzygnięciu zaskarżonej decyzji merytoryczno-reformatoryjnej, wydanej na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., SKO powieliło powołane stanowisko organu I instancji, dodając element dotyczący odsetek ustawowych za opóźnienie.
We wniesionej skardze zakwestionowano konieczność zwrotu kwoty pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, przede wszystkim z uwagi na brak prawidłowego pouczenia skarżącej o istnieniu prawnej możliwości uznania pobieranego przez nią świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane w następstwie ustalenia dla osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki prawa do świadczenia wspierającego, zwłaszcza w sytuacji gdy skarżąca w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego nie miała prawa przypuszczać, że jej syn będzie beneficjentem świadczenia wspierającego, do którego prawo zostało ustalone z mocą wsteczną.
W ocenie Sądu stanowisko skarżącej w powyższym zakresie nie zasługuje na akceptację. W przedstawionych poniżej rozważaniach podzielono natomiast w tej kwestii pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku tut. Sądu z 25 listopada 2025 r. o sygn. akt II SA/Ke 401/25, wydanego w zbliżonych okolicznościach faktycznych i prawnych, potwierdzający prawidłowość argumentacji organów.
Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy w świetle zarzutów sformułowanych w skardze ma art. 63 ust. 11 u.ś.w., zgodnie z brzmieniem którego, za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (a więc ustawy o świadczeniach rodzinnych), albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Należy zauważyć, że co do zasady problematyka nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego została uregulowana w przepisach u.ś.r. I tak, zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (art. 30 ust. 1 u.ś.r.). Problem, jaki się pojawia na tle powyższych regulacji to ocena charakteru i wzajemnej relacji art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. i art. 63 ust. 11 u.ś.w., a więc przesłanek uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane, a w dalszej kolejności orzeczenia o jego zwrocie.
Sąd dostrzega, że problematyka ta – choć okres obowiązywania przepisów u.ś.w. jest stosunkowo krótki – wywołała już rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych. Należy zauważyć, że w dotychczasowym orzecznictwie na tle przepisów u.ś.r. przyjęto rozróżnienie pomiędzy zwrotem "świadczenie nienależne", które jest pojęciem obiektywnym od "świadczenia nienależnie pobranego" czyli wypłaconego osobie, której można przypisać określone cechy dotyczące świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania).
Wskazać należy, że z wykładni powyżej powołanych przepisów wynika, iż świadczenie wspierające oraz świadczenie pielęgnacyjne są świadczeniami konkurencyjnymi. Ustawodawca wprowadził bowiem regulację, zgodnie z którą opiekun osoby niepełnosprawnej traci prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w czasie, gdy osoba z niepełnosprawnością pobiera świadczenie wspierające. Innymi słowy, skorzystanie przez osobę z niepełnosprawnością z prawa do świadczenia wspierającego wiąże się z tym, że jej opiekun traci prawo do dotychczas pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie wspierające oraz świadczenie pielęgnacyjne wykluczają się więc wzajemnie. Celem u.ś.w. było bowiem zastąpienie świadczenia pielęgnacyjnego (w przypadku osób pełnoletnich) przez świadczenie wspierające. W konsekwencji należy uznać, że art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest to odrębny i niezależny od regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 30 ust. 2 u.ś.r.) przepis szczególny, co oznacza, że poza przesłanką jednoczesnego pobierania dwóch świadczeń (pielęgnacyjnego i wspierającego) nie wymaga spełnienia innych warunków dla uznania, że świadczenie pielęgnacyjne zostało nienależnie pobrane (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 10 czerwca 2025 r. sygn. akt II SA/Lu 159/25; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 11 lipca 2025 r. sygn. akt II SA/Łd 243/25; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 23 maja 2025 r. sygn. akt II SA/Gl 1671/24, CBOSA). O konieczności zwrotu decyduje wyłącznie obiektywny fakt jednoczesnego (za ten sam okres) pobrania świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia wspierającego, niezależnie od wcześniejszego pouczenia oraz złej czy dobrej wiary osoby uprawnionej. Świadczenia te z zasady mają bowiem analogiczny cel i w związku z tym, jak wspomniano, wykluczają się wzajemnie.
Na marginesie Sąd dostrzega, że stosownie do art. 63 ust. 16 u.ś.w. organ właściwy w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w terminie 2 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszego przepisu, informuje osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne [...], o którym mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych o zmianach w zasadach dotyczących uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego i zasiłku dla opiekuna. Odnośnie obowiązku wystosowania do skarżącej tej informacji, w ocenie Sądu, okoliczność ta nie miała z punktu widzenia wydanych w sprawie rozstrzygnięć znaczenia, a to z tej przyczyny, że skoro art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest przepisem odrębnym od art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., to brak podstaw do przyjęcia, że zaniechanie tego obowiązku (tak jak w przypadku, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt u.ś.r.) daje podstawy do przyjęcia, że ze świadczeniem nienależnie pobranym do czynienia w przedmiotowej sprawie nie mamy, a to z tej przyczyny, że w art. 63 u.ś.w. nie ma dodatkowej przesłanki w postaci pouczenia o braku podstaw do pobierania świadczenia. Tym samym okoliczność ta, pomimo że niewątpliwie stanowi uchybienie organu, nie miała jednak istotnego wpływu na rozstrzygnięcie przyjęte przez organy.
Natomiast zasadny okazał się zarzut dotyczący naliczenia i orzeczenia w kwestii odsetek, gdyż organ odwoławczy błędnie przyjął możliwość naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie od nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącą. Warto zaznaczyć, że przepis art. 30 ust. 2b u.ś.r. jasno określa, że od nienależnie pobranych świadczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Co istotne, ww. regulacje nie obejmują sytuacji, gdy świadczenie pielęgnacyjne pobierane jest równolegle ze świadczeniem wspierającym przyznanym osobie wymagającej opieki. Nie budzi zaś żadnych wątpliwości, że odsetki należą się tylko wtedy, gdy to wynika z czynności prawnej albo z ustawy, z orzeczenia sądu lub też z decyzji właściwego organu. W konsekwencji Sąd stwierdził, biorąc również pod uwagę poczynione wyżej rozważania, że art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest przepisem odrębnym od art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. i że w opisanym przypadku nie ma podstaw prawnych do naliczania ustawowych odsetek od kwoty pobranego nienależnie świadczenia pielęgnacyjnego, brak bowiem przepisu, który dawałby organowi możliwość orzeczenia w drodze decyzji o obowiązku uiszczenia odsetek por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 10 czerwca 2025 r., sygn. akt II SA/Lu 159/25; oraz z 8 maja 2025 r., sygn. akt II SA/Lu 74/25; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 11 lipca 2025 r. sygn. akt II SA/Łd 243/25, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 15 października 2025 r. sygn. akt II SA/Gd 422/25; wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Białymstoku z 16 października 2025 r. sygn. akt II SA/Bk 1318/25, CBOSA).
Mając na uwadze powyższe, sąd stwierdził, że w przedmiotowej sprawie organ odwoławczy dopuściły się naruszenia art. 30 ust. 2b i 8 u.ś.r. w zw. art. 6 K.p.a., które miało wpływ na wynik sprawy. Jak wskazano wyżej organy administracji mogą natomiast nakładać na obywateli obowiązki wówczas, gdy kompetencja taka wynika z normy ustawowej. Obowiązująca u.ś.w., ani u.ś.r. nie przewidują, aby od nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego pobranego w okresie otrzymywania przez osobę niepełnosprawną świadczenia wspierającego możliwe było naliczanie odsetek. W związku z tym należało uznać, że organ odwoławczy nie miał podstawy prawnej do naliczania odsetek w takiej sytuacji, czego błędnie dokonał w przedmiotowej sprawie.
Orzeczenie takie, w sytuacji gdy organ I instancji zobowiązał skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego bez odsetek, a odwołanie od decyzji organu I instancji wniósł wyłącznie skarżący, narusza w ocenie Sądu również art. 139 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Zakaz reformatoinis in peius, przewidziany właśnie w art. 139 K.p.a., wyraża się w tym, że organ odwoławczy nie może pogarszać, określonej decyzją organu pierwszej instancji, sytuacji prawnej strony odwołującej się. Strona odwołująca się powinna bowiem pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że wniesione przez nią odwołanie, jeżeli nie okaże się skuteczne, spowoduje co najwyżej utrzymanie jej dotychczasowej sytuacji prawnej ustalonej zaskarżoną decyzją, w żadnym zaś wypadku nie doprowadzi do jej pogorszenia. Do wydania decyzji na niekorzyść strony dochodzi wówczas, gdy sytuacja materialnoprawna strony, ujmowana obiektywnie, ulegnie pogorszeniu i stanie się mniej korzystna w wyniku wydania decyzji przez organ odwoławczy (por. m.in. wyrok WSA w Gdańsku z 17 grudnia 2025 r., sygn. II SA/Gd 568/25).
Z taką właśnie sytuacją zdaniem Sądu mamy do czynienia w rozpatrywanym przypadku. Nie można przy tym podzielić stanowiska SKO, zgodnie z którym brak rozstrzygnięcia w zakresie odsetek za opóźnienie za okres, w którym świadczenie pielęgnacyjne wypłacone zostało w czasie, w którym osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające, rażąco narusza art. 63 ust. 11 u.ś.w. w zw. z art. 30 ust. 8 u.ś.r. O tym, czy naruszenie prawa jest rażące można mówić, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią danego przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją wydaną na jego podstawie, tj. gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią zastosowanego przepisu prawa wskazuje na ich oczywistą niezgodność. W niniejszej sprawie o takiej sytuacji nie można mówić skoro – jak wyżej podniesiono – pogląd o braku możliwości orzekania o odsetkach na gruncie art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest szeroko prezentowany także w orzecznictwie sądów administracyjnych. Sąd nie podziela również zapatrywania SKO co do tego, że brak zobowiązania do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych wraz z odsetkami naruszałby interes społeczny, "premiując" osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne za okres, w którym osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające – podczas gdy osoby, które pobrały nienależnie inne świadczenia rodzinne, zobowiązywane są do ich zwrotu wraz z odsetkami. Sam ustawodawca, dostrzegając zapewne odmienność obu sytuacji, zdecydował o odrębnym uregulowaniu kwestii zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego pobieranego równolegle ze świadczeniem wspierającym, czego nie kwestionuje także SKO podnosząc argument braku konieczności badania złej czy dobrej wiary osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne. Ma to swoje przełożenie także na możliwość naliczenia odsetek na opóźnienie, w art. 63 u.ś.w. nie przewidziano bowiem, jak w art. 30 ust. 2b i ust. 8 u.ś.r., takiego rozwiązania. Ponadto art. 139 K.p.a. wymaga nie tylko naruszenia interesu społecznego (jak to podnosi Kolegium), ale ma to być naruszenie rażące, o czym tym bardziej nie może być mowy i czego SKO nie wykazało.
Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy uwzględni stanowisko Sądu zawarte w niniejszym uzasadnieniu i wyda decyzję, z pominięciem zobowiązania do zwrotu odsetek za opóźnienie.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, orzekł jak w pkt I sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.
O kosztach orzeczono w pkt II wyroku, mając na uwadze wysokość kosztów zastępstwa prawnego – 480 zł, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1964).