II SA/Bk 516/23

II SA/Bk 516/23 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2023-09-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Barbara Romanczuk /sprawozdawca/
Elżbieta Lemańska /przewodniczący/
Małgorzata Roleder
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 2844/23 - Wyrok NSA z 2025-07-16
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 61a § 1 i 2 k.p.a.
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk (spr.), po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 września 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. H. na postanowienie Wojewody Podlaskiego z dnia 22 maja 2023 r. nr WG-VI.7534.81.2023.ZWK w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie wydania decyzji dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości oddala skargę
Uzasadnienie
Skarga została wywiedziona na tle następujących zdarzeń.
Wnioskiem z dnia 15 marca 2022 r. K. H. wystąpił do Prezydenta Miasta Białegostoku o wydanie decyzji kończącej postępowanie administracyjne zainicjowane wnioskiem J. G. z dnia 08 kwietnia 1992 r., który został złożony w siedzibie Urzędu Rejonowego w Białymstoku dnia 21 kwietnia 1992 r.
Prezydent Miasta Białegostoku, działający jako starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2023 r., znak: DSK-V1.6821.1,3.2023, na podstawie art. 61a k.p.a. w zw. z art. 142 ust. 1 u.g.n., odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie wydania decyzji kończącej postępowanie administracyjne, zainicjowane wnioskiem J. G. z dnia 08 kwietnia 1992 r., który został złożony w siedzibie Urzędu Rejonowego w Białymstoku dnia 21 kwietnia 1992 r.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał m.in., iż decyzją Prezydenta Miasta Białegostoku z dnia 31 marca 1978 r., znak: GKM.8221/30/78, wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w Białymstoku przy ulicy [...] i [...], oznaczoną w obrębie [...] jako działka nr [...] o pow. 797 m2. Decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna w dniu 15 kwietnia 1978 r. Następnie, po rozpatrzeniu wniosku J. G. i B. K., reprezentowanych przez pełnomocnika adw. M. T., ostateczną decyzją z dnia 06 listopada 2008 r. znak: Sk.V1.722110-21/08, Prezydent Miasta Białegostoku, umorzył na podstawie art. 229 u.g.n. postępowanie w przedmiocie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości położnej w Białymstoku, oznaczonej obecnie numerem geodezyjnym [...] w obrębie [...], w skład której weszła działka nr [...]. Z uzasadnienia ww. decyzji wynika, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], została oddana 14 grudnia 1983 r. w użytkowanie
wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej "Z." z siedzibą w B., a na dzień orzekania stanowiła własność tejże Spółdzielni.
W związku z powyższym, organ I instancji uznał, iż nie jest możliwe wszczęcie i prowadzenie postępowania administracyjnego w sprawie, która została poprzednio rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną. Ustalenie powyższego dało organowi I instancji podstawę do zastosowania art. 61 a § 1 k.p.a. w przedmiotowej sprawie.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł K. H. zarzucając, iż treść zaskarżonego orzeczenia jest sprzeczna z podstawowymi regulacjami postępowania administracyjnego, a mianowicie z treścią art. 104 k.p.a. Zgodnie z przepisem, organ administracji publicznej, załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej, a decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji. W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał m.in., iż postępowanie administracyjne w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zostało wszczęte pismem z dnia 8 kwietnia1992 r., które zostało złożone do Urzędu Rejonowego w Białymstoku w dniu 21 kwietnia 1992 r. Pomimo powyższego wniosku postępowanie nie zostało zakończone wydaniem jakiejkolwiek decyzji. W związku z powyższym, wniósł o uchylenie skarżonego postanowienia Prezydenta Miasta Białegostoku i zobowiązanie organu I instancji do wydania decyzji kończącej postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem z dnia 08 kwietnia 1992 r.
Postanowieniem z dnia 22 maja 2023 r. nr WG-VI.7534.81.2023.ZWK Wojewoda Podlaski utrzymał w mocy w/w postanowienie organu I instancji.
W uzasadnieniu swego stanowiska organ zaakcentował, że Prezydent Miasta Białegostoku, zasadnie odmówił wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie, wskazując na powagę rzeczy osądzonej. Jak już wskazano, Prezydent Miasta Białegostoku, decyzją z dnia 06 listopada 2008 r., umorzył na podstawie art. 229 u.g.n. postępowanie w przedmiocie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości położnej w Białymstoku, oznaczonej obecnie numerem geodezyjnym [...] w obrębie [...], w skład której weszła działka nr [...]. W sprawie zapadło zatem już ostateczne rozstrzygnięcie, zaś decyzja z dnia 06 listopada 2008 r. nie została wyeliminowana z obrotu prawnego. Kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii jest w oczywisty sposób bezprzedmiotowe.
Organ II instancji zauważył również, że w przedmiotowej sprawie zachodzi również inna podstawa uniemożliwiająca wszczęcie postępowania, która umknęła uwadze organowi I instancji. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego skarżący nie posiada interesu prawnego do bycia stroną w przedmiotowej sprawie. Skarżący swój interes prawny wywodzi z postanowienia Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 12 września 2018 r., sygn. akt XI C 1222/17. Jak wynika z sentencji postanowienia sprawa przed sądem toczy się m.in. z powództwa K. H. przeciwko A. P. o zachowek z udziałem interwenienta ubocznego po stronie powodowej. W pkt 1 postanowienia, Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu szacowania nieruchomości na okoliczność ustalenia wartości wchodzącego w skład spadku po zmarłej J. G. roszczenia o zwrot nieruchomości położonej w B. przy ulicy [...] (działka nr [...]) o pow. 797 m2.
Organ odwoławczy podkreślił, że z urzędu posiada wiedzę, iż postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2014 r., sygn. akt II Ns 3704/12, spadek po J. G., na podstawie testamentu notarialnego z dnia 30 sierpnia 2011 r. z dobrodziejstwem inwentarza nabyła córka A. P. - w całości. Powyższe zostało ustalone w ramach postępowania prowadzonego przez Wojewodę Podlaskiego, pod znakiem WG-VI.7534.173.2022.PŁK. Wojewoda Podlaski w tej sprawie, postanowieniem z dnia 25 listopada 2022 r., po rozpatrzeniu zażalenia J. H. na postanowienie Prezydenta Miasta Białegostoku, z dnia 26 października 2022 r., znak: DSK-V1.6821.1.3.2022, o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości, położonej w Białymstoku, oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków obrębu [...] nr [...] o pow. 0,0391 ha, będącej własnością Spółdzielni Mieszkaniowej "Z." w B., utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Białegostoku. Prawomocnym wyrokiem z dnia 16 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Bk 34/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, oddalił skargę na postanowienie Wojewody Podlaskiego z dnia 25 listopada 2022 r. Biorąc pod uwagę powyższe organ odwoławczy stwierdził, iż następcą prawnym J. G. (poprzedniej współwłaścicielki nieruchomości) jest A. P. i to ona posiada interes prawny w ewentualnym złożeniu przedmiotowego wniosku. Natomiast, K. H. w żaden sposób nie wykazał posiadania interesu prawnego, ani we wniosku o wszczęcie postępowania, ani w złożonym zażaleniu.
Ponadto, z akt sprawy wynika, iż Sąd Rejonowy w Białymstoku, XI Wydział Cywilny, postanowieniem z dnia 12 września 2018 r., sygn. akt XI 1222/17, zaliczył do masy spadkowej po J. G. roszczenie o zwrot nieruchomość, położonej w Białymstoku, przy ul. [...], a sprawa ta toczy się z udziałem interwenienta ubocznego po stronie powodowej J. H. Z kopii ww. postanowienia wynika, że sprawa toczy się z powództwa K. H. i P. H. przeciwko A. P. o zachowek, gdzie interwenientem ubocznym po stronie powodowej jest J. H. Ewentualne zasądzenie w przyszłości zachowku z masy spadkowej po J. G. w sprawie sygn. akt XI 122/17 uwzględniającej, roszczenie odszkodowawcze za nieruchomość, położona przy ul. [...] w Białymstoku, przypadnie stronie powodowej.
Na tej podstawie organ odwoławczy uznał, że Prezydent Miasta Białegostoku, zasadnie odmówił wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie, wskazując na powagę rzeczy osądzonej tj. decyzji z dnia 06 listopada 2008 r., znak Sk.VI.722110-21/08, umarzającej na podstawie art. 229 u.g.n. postępowanie w przedmiocie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości położnej w Białymstoku, oznaczonej obecnie numerem geodezyjnym [...] w obrębie [...], w skład której weszła działka nr [...]. Dopóki orzeczenie rozstrzygające w sposób ostateczny daną sprawę funkcjonuje w obrocie prawnym, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii jest w oczywisty sposób bezprzedmiotowe.
Ponadto podkreślił także, że skoro ustawodawca w art. 136 ust. 3 u.g.n. uznał, że stronami postępowania o zwrot nieruchomości są poprzedni właściciel oraz jego spadkobierca, to skarżący jako osoba występująca z powództwem o zachowek nie jest podmiotem uprawnionym do żądania wszczęcia takiego postępowania albowiem spadkobiercą po J. G. jest A. P.
Za niezasadny organ odwoławczy uznał również zarzut skarżącego, dotyczący naruszenia art. 104 k.p.a. Z przepisu tego wprost wynika, że organ wydaje decyzję, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. Natomiast, z treści art. 61 a 1 k.p.a. wynika, że organ wydaje postanowienie w przypadku odmowy wszczęcia postępowania.
W skardze wniesionej do sądu administracyjnego na powyższe ostateczne postanowienie Wojewody Podlaskiego, skarżący K. H. zarzucił ponownie naruszenie art. 104 k.p.a. wskazując, że w sprawie zainicjowanej wnioskiem J. G. o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości, który został złożony w dniu 21 kwietnia 1992 r. w siedzibie Urzędu Rejonowego w Białymstoku nie została wydana decyzja. Potwierdzeniem niezałatwienia sprawy jest m.in. brak adnotacji o sposobie jej załatwienia w rejestrach prowadzonych przez Prezydenta Miasta Białegostoku Ponadto, bezskuteczne okazały się poszukiwania decyzji kończącej postępowanie prowadzone przez Wojewodę Podlaskiego w Starostwie Powiatowym w Białymstoku oraz w Archiwum Państwowym w Białymstoku. Oznacza to, że do dnia dzisiejszego sprawa nie została rozpatrzona i jako taka powinna zostać rozstrzygnięta i zakończona decyzją. Niedopuszczalne są wywody organów obu instancji sugerujące, że sprawa została już rozstrzygnięta w wyniku wydania w 2008 r. decyzji umarzającej inne postępowanie administracyjne, lecz było to postępowanie tylko pośrednio związane z wywłaszczoną nieruchomością. Postępowanie zakończone w 2008 r. było wszczęte na zupełnie inny wniosek oraz w oparciu o zupełnie inne podstawy faktyczne i prawne.
Ponadto skarżący zaakcentował, że o zasadności jego żądania wydania decyzji jest też okoliczność wydania w 2008 r. decyzji umarzającej, a nie rozstrzygającej merytorycznie sprawę. Decyzja, która rozstrzyga sprawę do meritum to z reguły decyzja odmowna lub decyzja zgodna z wnioskiem strony. W sprawie wywłaszczonej nieruchomości przy ul. [...], taka decyzja nigdy nie została wydana. W związku z powyższym skarżący nie domaga się wydania decyzji kończącej postępowania o określonej treści, ale wydania jakiejkolwiek decyzji rozstrzygającej sprawę merytorycznie, tj. czy cel wywłaszczenia określony w roku 1978 został zrealizowany w rzeczywistości.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów Wojewody Podlaskiego skarżący wskazał, że posiada interes prawny we wszczęciu postępowania administracyjnego o zwrot wywłaszczonej nieruchomości niewykorzystanej zgodnie z celem wywłaszczenia tj. na utworzenie przedszkola, ponieważ w zależności od wyniku postępowania administracyjnego zależeć będzie wysokość majątku spadkowego J. G. dochodzonego przez wnuczków K. i P. H. od córki J. G. – A. P. w sprawie toczącej się przed Sądem Okręgowym w Białymstoku pod sygn. I C 2181/21 (przekazana wg właściwości z Sądu Rejonowego w Białymstoku, pierwotnie prowadzona w tymże sądzie pod sygn. XI C 1222/17),
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje;
Skarga podlegała oddaleniu albowiem zaskarżone postanowienie odmawiające wszczęcia przez organ administracji publicznej postępowania, z powołaniem się na art. 61a § 1 i 2 k.p.a., w związku z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023 r. poz. 344 zwanej dalej u.g.n.), odpowiada prawu.
Przepis art. 61a K.p.a. został dodany do Kodeksu postępowania administracyjnego z mocą od 11 kwietnia 2011r. na podstawie ustawy z dnia 3 grudnia 2010r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2011r. Nr 6, poz. 18). Przepis powyższy wprowadził dwie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego: wniesienie żądania przez osobę niebędącą stroną oraz inne uzasadnione przyczyny niemożności prowadzenia postępowania. W literaturze przedmiotu i orzecznictwie sądów administracyjnych jednomyślnie prezentowane jest stanowisko, że wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalne wyłącznie z powodu przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym oczywistych, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia po wstępnej analizie wniosku. Jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w tezie wyroku z dnia 7 marca 2013r. sygn. akt VII SA/Wa 1771/12 (Lex nr 1321646) zastosowanie instytucji określonej w art. 61a §1 K.p.a. powinno być ograniczone co do zasady do sytuacji, w której brak możliwości wszczęcia postępowania z przyczyny podmiotowej lub przedmiotowej jest oczywisty i nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Przyjęcie odmiennej interpretacji prowadziłoby do sytuacji, w której organ w każdym, najbardziej skomplikowanym przypadku musiałby odmówić wszczęcia postępowania ze względu na brak legitymacji, bez możliwości wykorzystania reguł dowodowych z K.p.a., lub też – odwrotnie - dowodziłoby braku logiki w działaniu organu, który prowadziłby postępowanie dowodowe i wyjaśniające w oparciu o art. 7 i 77 § 1 K.p.a., jednocześnie odmawiając jego wszczęcia w oparciu o art. 61a § 1 K.p.a. Również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odnosząc się do stosowania art. 61a § 1 K.p.a. w wyroku z dnia 4 września 2014r. sygn. II SA/Bk 491/14 (dostępnym w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA) wyraził pogląd, że odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. z "innych uzasadnionych przyczyn" nie może być rozumiana jako sytuacja, w której odmawia się wszczęcia postępowania na podstawie oceny materialnoprawnego elementu sytuacji prawnej obywatela. W uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku sąd podkreślił, że mimo, iż sformułowanie "inna uzasadniona przyczyna" odmowy wszczęcia postępowania może wywoływać trudności interpretacyjne, jednakże wypowiedzi piśmiennictwa i orzecznictwa wskazują, że chodzi w nim o przyczyny natury formalnej. Za "inną uzasadnioną przyczynę" odmowy wszczęcia postępowania w rozumieniu art. 61a §1 K.p.a. uznano bowiem przykładowo sytuacje, gdy żądanie wszczęcia postępowania nie dotyczy sprawy indywidualnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 K.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności dotyczy sytuacji, której legalność kontrolował sąd administracyjny i skargę oddalił, czy też gdy żądanie wszczęcia postępowania nie dotyczy sprawy administracyjnej czy leżącej we właściwości organów administracji publicznej (tezy 1 i 4 komentarza aktualizowanego do art. 61a K.p.a. A. Wróbel, Lex Omega oraz powołane tam orzecznictwo). Jak wskazał NSA w postanowieniu z dnia 22 lipca 2014r. w sprawie I OSK 1635/14, uzasadnioną przyczyną odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego może być oczywisty brak podstaw prawnych do wydania decyzji załatwiającej wniesione żądanie (CBOSA).
W przedmiotowej sprawie – w ocenie Sądu – słusznie zarówno organ I, jak i II instancji przyjęły, że w sprawie zachodzi brak możliwości wszczęcia postępowania z przyczyny przedmiotowej, która jest oczywista i nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego.
Przypomnieć jedynie należy, że skarżący wystąpił do Prezydenta Miasta Białegostoku o wydanie decyzji kończącej postępowanie administracyjne zainicjowane wnioskiem J. G. z dnia 08 kwietnia 1992 r., który został złożony w siedzibie Urzędu Rejonowego w Białymstoku 21 kwietnia 1992 roku, a dotyczył zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w Białymstoku przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...]. Zagadnienie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości regulowane jest ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami, a w szczególności dział III rozdział 6.
Zgodnie z regulacją art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Z posiadanego przez Prezydenta Miasta Białegostoku działającego jako starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej rejestru wynikało, iż sprawa z wniosku Pani J. G. o zwrot działki nr [...] przy ul. [...] w Białymstoku zarejestrowana była w Urzędzie Rejonowym w Białymstoku pod sygnaturą GG.II.72211/76/92, jednakże brak jest informacji o sposobie załatwienia ww. wniosku. W toku postępowania ustalono również, że Wojewoda Podlaski podejmował próby pozyskania akt sprawy nr GG.IL72211/76/92 celem ustalenia sposobu załatwienia wniosku J. G., jednakże zarówno Starostwo Powiatowe w Białymstoku jak i Archiwum Państwowe w Białymstoku wskazały, iż nie są w posiadaniu omawianych akt sprawy.
Ustalono jednakże, że decyzją Prezydenta Miasta Białegostoku Nr GKM.8221/30/78 z 31 marca 1978 roku wywłaszczono za odszkodowaniem na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w Białymstoku przy ulicy [...] i [...], oznaczoną w obrębie [...] jako działka numer [...] o pow. 797 m2. Ustalono także, że rozpoznając wniosek J. G. i B. K., reprezentowanych, ostateczną decyzją nr Sk.VI.722110-21/08 z 06 listopada 2008 r. umorzono postępowanie w przedmiocie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości położnej w Białymstoku, oznaczonej obecnie numerem geodezyjnym [...] w obrębie [...], w skład której weszła działka nr [...], z uwagi na treść art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. wystąpienie przesłanek skutkujących brakiem roszczenia z art. 136 ust 3 u.g.n.
Słusznie zatem w tych okolicznościach organy uznały, że mimo, iż sprawa zwrotu przedmiotowej nieruchomości nie dotyczyła bezpośrednio wniosku J. G. z dnia 8 kwietnia 1992 r. (w tym zakresie nie znaleziono żadnych dokumentów czy akt sprawy), to ostateczną decyzja Prezydenta Miasta Białegostoku z 06 listopada 2008 r. nr Sk.VI.722110-21/08, którą umorzono postępowanie w przedmiocie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości położnej w Białymstoku, oznaczonej obecnie numerem geodezyjnym [...] w obrębie [...], w skład której weszła działka nr [...], jest tożsamą sprawą administracyjną (podmiotowo i przedmiotowo). Wniosek w tym zakresie złożyła także J. G., zaś przedmiotem była nieruchomość oznaczona nr [...]. W przedmiotowej sprawie wniosek K. H. dotyczy zatem tego samego podmiotu, tego samego przedmiotu i tego samego interesu prawnego stron, w związku z czym mamy do czynienia z tożsamością sprawy, a sprawa dotycząca zwrotu wywłaszczonej nieruchomości była rozpoznawana zgodnie z obowiązującymi przepisami i jej tryb administracyjny został wyczerpany.
Jak słusznie podkreślił organ I instancji, decyzja administracyjna rozpoczyna swój byt prawny z chwilą ogłoszenia lub doręczenia jej stronie postępowania (art. 110 Kodeksu postępowania administracyjnego). Z tym momentem wiąże ona organ, który ją wydał, co oznacza, że decyzja zostaje wprowadzona do obrotu prawnego i jej wzruszenie jest dopuszczalne w granicach wyznaczonych stosownymi przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. W sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną (res iudicata) nie jest możliwe wszczęcie i prowadzenie postępowania administracyjnego, a zatem nie doszło do naruszenia art. 104 k.p.a.
Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut dotyczący tego, iż ostateczna decyzja Prezydenta Miasta Białegostoku z 06 listopada 2008 r. nr Sk.VI.722110-21/08, którą umorzono postępowanie w przedmiocie zwrotu części przedmiotowej, wywłaszczonej nieruchomości, nie jest decyzja merytoryczną, bowiem taką decyzją byłaby decyzja odmowna lub decyzja zgodna z wnioskiem. W tym zakresie skarżący w piśmie procesowym z dnia 20 lipca 2023 r. wskazał na rozbieżne orzecznictwo dotyczące formy rozstrzygnięcia w przypadku ziszczenia się przesłanki z art. 229 u.g.n. (podstawa prawna decyzji z dnia 6 listopada 2008 r., k. 12 akt organu I instancji).
Jakkolwiek w praktyce organów i judykaturze nie ma zgodności co do prawidłowej formy rozstrzygnięcia – umorzenie postępowania czy odmowa zwrotu nieruchomości – to Sąd podziela wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, według którego, w przypadku ziszczenia się przesłanki z art. 229 u.g.n. postępowanie administracyjne powinno ulec umorzeniu, ponieważ w takiej sytuacji dochodzi do braku przedmiotu sprawy, a więc jednego - obok przedmiotu i podstawy prawnej – z podstawowych elementów stosunku administracyjnoprawnego (wyrok WSA w Poznaniu z 11 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Po 894/22, wyrok NSA z 6 listopada 2019 r., I OSK 3013/18; oraz orzeczenia powołane w tych wyrokach, dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl, zwanej dalej CBOSA). Ponadto w sprawie niniejszej nie ma większego znaczenia forma wydanego rozstrzygnięcia w trybie art. 229 u.g.n. albowiem nie zmienia to faktu, że decyzja z dnia 6 listopada 2008 r. została wprowadzona do obrotu prawnego i jej wzruszenie jest dopuszczalne jedynie w granicach wyznaczonych stosownymi przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, co nie ma miejsca w niniejszej sprawie.
Zastosowany w sprawie jako podstawa odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego przepis art. 61a §1 K.p.a. miał zastosowanie w sprawie niniejszej i zapobiega wszczynaniu postępowań niedopuszczalnych, które z oczywistych przeszkód natury prawnej, nie powinny się toczyć, przy czym istnienie przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania, jest niezależną od braku statusu strony u osoby wnoszącej podanie, przesłanką do odmowy wszczęcia postępowania. Inaczej mówiąc nawet gdyby uznano, że sprawa została złożona przez uprawniony podmiot posiadający status strony i tak należałoby odmówić wszczęcia postępowania.
Kwestię tą należało wyjaśnień w kontekście ustaleń dokonanych przez organ odwoławczy, akceptujących z jednej strony stanowisko organu I instancji zawarte w zaskarżonym postanowieniu, ale podkreślających także, że w sprawie zaistniała również inna podstawa uniemożliwiająca wszczęcie postępowania tj. że skarżący nie posiada interesu prawnego do bycia stroną. W tym zakresie należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że skoro ustawodawca w art. 136 ust. 3 u.g.n. wskazał, że stronami postępowania o zwrot nieruchomości są poprzedni właściciel oraz jego spadkobierca, to nie jest nią osoba występująca z powództwem o zachowek, tym bardziej, że do czasu wydania ostatecznego rozstrzygnięcia w tej kwestii nie wiadomo nawet, czy jest ona uprawniona do zachowku. Skoro w tej sprawie spadkobiercą po J. G. jest A. P., to organ II instancji zasadnie wskazał, że skarżący nie jest strona postępowania.
Mając powyższe na uwadze, sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.).
Sprawę sąd rozstrzygnął na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym kierując się treścią art. 119 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.