II SA/Ke 508/22

II SA/Ke 508/22 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2022-12-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Jacek Kuza /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6369 Inne o symbolu podstawowym 636
Hasła tematyczne
Ochrona dóbr kultury
Sygn. powiązane
II OSK 864/23 - Wyrok NSA z 2024-06-25
Skarżony organ
Generalny Konserwator Zabytków
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 3 par. 2, art. 52 par. 3, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 840
art. art. 40 ust. 1 i 2b
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami  (t.j.)
Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
par.  5
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Sędzia WSA Beata Ziomek Protokolant Starszy inspektor sądowy Sebastian Styczeń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi M. K.-W. i R. W.-A. na akt Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Kielcach z dnia 5 sierpnia 2022 r. [...] w przedmiocie zaleceń pokontrolnych oddala skargę.
Uzasadnienie
Świętokrzyski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Kielcach aktem z 5 sierpnia 2022 r., [...], na podstawie art. 40 ust. 2b pkt 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 840), odmówił zmiany zaleceń pokontrolnych z 27 czerwca 2022 r., wydanych dla właścicielek M. K.-W. i R. W.-A., w zakresie części nieruchomości numer ewidencyjny [...], obręb: 0016 [...], gm. C., pow. kielecki, po przeprowadzeniu na podstawie upoważnienia Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Kielcach, kontroli w ramach przestrzegania i stosowania przepisów dotyczących ochrony zabytków i opieki nad zabytkami (w oparciu o art. 38 cytowanej ustawy), w odniesieniu do wskazanego zespołu pałacowego, objętego formą ochrony konserwatorskiej poprzez wpis do rejestru zabytków województwa świętokrzyskiego pod aktualnym numerem A. [...], na podstawie decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. z: 16 października 1956 r., 11 grudnia 1957 r., 29 stycznia 1958 r. oraz 12 maja 1965 r.
W uzasadnieniu Wojewódzki Konserwator Zabytków wskazał, że po przeprowadzeniu 17 maja 2022 r. kontroli wydał 27 czerwca 2022 r. zalecenia pokontrolne, w których wskazano właścicielom następujące działania konieczne do wykonania w podanych terminach:
1. do 30 września 2022 r. w celu zabezpieczenia zabytkowych obiektów, trwale zabezpieczyć otwory okienne i drzwiowe, poprzez naprawę zdekompletowanych, uszkodzonych elementów oraz uzupełnienie brakującego szklenia. W przypadku całkowitego braku drzwi, zamontowanie nowych lub zabezpieczenie przy pomocy ażurowego deskowania. Ponadto doraźnie uzupełnienie siatką wyrwy w uszkodzonym ogrodzeniu. Wskazane zabezpieczenia wykonać w taki sposób aby uniemożliwić dostęp osobom trzecim.
2. do 30 grudnia 2022 r. uszczelnić i uzupełnić pokrycie dachowe na budynkach pawilonowych oraz studni. Wykonać przegląd orynnowania, sprawdzić jego drożności oraz oczyścić teren w celu prawidłowego odprowadzenia wody z rur spustowych. W przypadku niekompletnego systemu orynnowania lub jego fragmentarycznego uszkodzenia dokonać niezbędnych napraw.
3. do 30 marca 2023 r. usunąć samosiejki drzew i krzewów oraz zachwaszczenia z terenu dziedzińca jak również bezpośredniego otoczeniu zabytkowych obiektów pawilonowych oraz ruin stajni z uwzględnieniem pozostałych ścian, wnętrza i najbliższego otoczenia obiektu.
Rozpatrując wniesione przez współwłaścicielki zastrzeżenia do powyższych zaleceń organ ocenił, że decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 2 października 2017 r. stwierdzająca nieważność decyzji Wojewody Kieleckiego z 26 marca 1996 r. i decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 7 października 2014 r. dowodzą, że część północna nieruchomości nr [...] i znajdujące się na tym terenie zabytkowe zabudowania są własnością M. K.-W. i R. W.-A..
Dalej organ wskazał, że 17 maja 2022 r. przeprowadzono kontrolę zabytkowego zespołu pałacowego w [...], w obecności: S. K., pełnomocnika właścicielek, M. K.-W., przedstawicielek Starosty Kieleckiego reprezentującego Skarb Państwa i przedstawicieli Gminy Chmielnik, która niegdyś użytkowała ten zabytek. Pełnomocnik właścicielek twierdził, że próbowano przekazać nieruchomości, ale nie podpisano protokołu, więc nie doszło do przejęcia nieruchomości, a nadto stwierdził że był zakaz ze strony Starostwa Powiatowego w Kielcach co do przekazania nieruchomości. Przedstawicielki Skarbu Państwa - Starosty Kieleckiego zaprzeczyły, aby Starosta Kielecki wydał zakaz administracyjny. Przedstawiciel Gminy Chmielnik wskazał, że do przekazania faktycznego posiadania doszło 16 września 2019 r., nie był też do Gminy Chmielnik kierowany żaden zakaz względem nieruchomości. Postępowanie spowodowane było wnioskiem współwłaścicielek o przekazanie posiadania tej nieruchomości.
Organ ochrony zabytków zaznaczył, że wydał zalecenia pokontrolne z 27 czerwca 2022 r. dla właścicielek dóbr ziemskich [...], w zakresie części północnej zespołu ograniczonej murowanym ogrodzeniem oraz dla Skarbu Państwa - Starosty Kieleckiego, w zakresie części południowej zespołu (sad). Zgodnie z decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 7 października 2014 r., rozstrzygnięto kwestię podlegania działki nr 137 pod działania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W obszarze tej nieruchomości zostały wyodrębnione dwie części o różnym stanie prawnym. W punkcie drugim decyzji Minister orzekł, że nieruchomość określona jako zespół dworsko-parkowy nie podpada pod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W punkcie trzecim orzeczono, że nieruchomość określona jako sad podpadała pod działania tego przepisu. Tak więc kwestie własności majątku "[...]" zostały określone prawomocnym rozstrzygnięciem administracyjnym, co pełnomocnik potwierdził w piśmie z 17 września 2019 r., skierowanym do Burmistrza Miasta i Gminy Chmielnik, które stanowi załącznik do rozpatrywanych zastrzeżeń.
Odnosząc się do twierdzeń, że adresatem zaleceń pokontrolnych powinien być formalny właściciel wieczysto-księgowy zabytkowej nieruchomości, organ zaznaczył, że w księdze wieczystej tej nieruchomości zawarto ostrzeżenie o niezgodności jej treści z rzeczywistym stanem prawnym, przez co nie można było nałożyć na Skarb Państwa - Starostę Kieleckiego zaleceń pokontrolnych. Organ dodał, że Gmina Chmielnik poinformowała o gotowości przekazania zespołu właścicielom i 16 września 2019 r. doszło do spotkania w terenie. Zgodnie z oświadczeniem przedstawicieli Gminy Chmielnik do takiego przekazania doszło.
Następnie Wojewódzki Konserwator Zabytków podkreślił, że zakres przewidzianych zaleceń, jak również konieczność zabezpieczenia zabytku nie są kwestionowane. Zgodnie z wyrokiem NSA z 9 października 2019 r., II OSK 2457/18 część nieruchomości może stanowić sam budynek. Tak więc właściciel zobowiązany jest opiekować się zespołem pałacowym w [...], bowiem bezsporne jest, że budynki należą do niego. Obowiązkiem właściciela jest dbałość o zabytek, co wynika z ustawy o ochronie zabytków. Kwestie podziału działek, braku zgody właściciela na przekazanie, czy precyzyjny podział, nie zmieniają faktu, że opieka nad zespołem spoczywa na właścicielu. W celu powstrzymania dalszego niszczenia przedmiotowych zabytków, niezbędne jest podjęcie działań naprawczych zawartych w zaleceniach pokontrolnych.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższy akt, domagając się jego uchylenia, M. K.-W. i R. W.-A., aktowi temu zarzuciły naruszenie:
1. art. 40 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, polegające na tym, że zaskarżony akt nie został skierowany do podmiotu (podmiotów), który powinien być adresatem nałożonych obowiązków, a w każdym razie jest on przedwczesny z przyczyn leżących wyłącznie po stronie Skarbu Państwa, Starostwa Powiatowego w Kielcach oraz Gminy Chmielnik. Jest tak dlatego, że do chwili obecnej stan prawny majątku "[...]" nie jest definitywnie uregulowany, gdyż nadal toczy się postępowanie administracyjne mające na celu rozgraniczenie - dokonanie podziału spornej nieruchomość, a także sprawa, której przedmiotem jest odwołanie od decyzji ŚWKZ w Kielcach zakazującej dokonania podziału nieruchomości "[...]. W związku z tym ujawnionym w księdze wieczystej właścicielem "T. " jest nadal Skarb Państwa reprezentowany przez Starostę Kieleckiego, a jedynym podmiotem realnie dysponującym zespołem dworsko-pałacowym jest Gmina C., jako że skarżące nie zostały dopuszczone do objęcia go w posiadanie;
2) art. 7 w związku z art. 77 § 1 w związku z art. 80 kpa, poprzez uznanie, że obowiązek dbałości o zachowanie substancji zabytkowego zespołu dworsko-pałacowego "[...] obciąża wyłącznie skarżące, w sytuacji, gdy leży i leżał on po stronie Skarbu Państwa - Starosty Kieleckiego jako właściciela wieczystoksięgowego oraz Gminy Chmielnik. Oba te organy faktycznie władały i nadal władają majątkiem, lecz przez minione lata nie czyniły żadnych koniecznych nakładów na jego utrzymanie, które to nakłady były niezbędne nie tylko z punktu widzenia ochrony konserwatorskiej, ale i zachowania obiektu w stanie niepogorszonym. Uchylają się one od swoich obowiązków, a przy tym próbują wszystkie związane ze sporną nieruchomością koszty przerzucić na skarżące.
W uzasadnieniu skargi jej autor wskazał, że stan prawny spornej nieruchomość do chwili obecnej nie jest prawomocnie (ostatecznie) rozstrzygnięty, niezależnie od tego, że jego właścicielkami (w części) są skarżące. Jest tak dlatego, że nadal toczy się, postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia granic majątku "[...]". Źródłem tej sprawy jest to, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w swojej ostatecznej decyzji z 7 października 2014 r. orzekł, że chociaż co do zasady zespół dworsko-pałacowy "[...]" nie podpadał pod działanie przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, a zatem nie było podstawy prawnej do odjęcia własności przedmiotowej nieruchomości poprzedniczce prawnej skarżących, to jednocześnie Minister dokonał w tej decyzji arbitralnego podziału "[...]" na dwie osobne nieruchomości, mimo że od zawsze stanowiły one historyczną całość. Pociągnęło to za sobą konieczność geodezyjnego wydzielenia (wyodrębnienia) działki o pow. 2,42 ha z całego zespołu dworsko-pałacowego obejmującego obszar 10,2200 ha. Stanowisko Starostwa Powiatowego w Kielcach sprowadza się do tego, że "[...]" może być wydana (przekazana w posiadanie) uprawnionym właścicielkom dopiero po zakończeniu postępowania geodezyjnego, które ma wyznaczyć granicę między dwoma działkami - większą, stanowiącą własność skarżących i mniejszą, której właścicielem pozostaje Skarb Państwa. Podstawą wyodrębnienia tej drugiej działki miało być to, że prowadzone były na niej drobne uprawy rolne w ramach sadu owocowego, co dla majątków ziemiańskich w okresie międzywojennym było rzeczą całkowicie naturalną i nie zmieniało faktu, że tego rodzaju sad stanowił integralną część zespołu dworsko-pałacowego i nie był wykorzystywany do prowadzenia działalności rolniczej.
W związku z niemożnością zakończenia powyższego postępowania rozgraniczeniowego stan prawny nieruchomości nie jest ustalony i nie może być uznany za pewny. Konsekwencją tego stanu rzeczy jest i to, że treść księgi wieczystej prowadzonej dla spornej nieruchomości jest niezgodna z rzeczywistym stanem prawnym - w dziale II KW jako wyłączny właściciel wpisany jest Skarb Państwa reprezentowany przez Starostę Kieleckiego. Zdaniem Starosty Kieleckiego dopiero po zakończeniu sprawy geodezyjnej możliwym stanie się wydanie nieruchomości skarżącym, co następnie pozwoli na to, aby mogły wykonywać one wobec niej swoje uprawnienia oraz zobowiązania właścicielskie.
Dalej wnoszący skargę podał, że wbrew treści zaskarżonego aktu, "[...]" nie została w rzeczywistości wydana w posiadanie współwłaścicielkom, których prawo własności ma wyłącznie charakter nominalny i nie może pociągać za sobą konieczności realizowania obowiązków nałożonych na nie przez Konserwatora Zabytków. Skarżące nie dysponują kluczami do pomieszczeń pałacowych, a opisany w zaskarżony akcie protokół nie stanowił w istocie rzeczywistego protokolarnego przekazania i przyjęcia przez nie nieruchomości. Zdaniem skarżących do ostatecznego (prawomocnego) zakończenia postępowania rozgraniczeniowego oraz definitywnego uregulowania stanu prawnego nieruchomości, to na Gminie Chmielnik spoczywa obowiązek dbałości o obiekt, jako że to wyłącznie ona realnie go posiada. Solidarnie z Gminą Chmielnik zobowiązanym do utrzymania zabytkowego obiektu w należytym stanie jest jego wieczystoksięgowy właściciel, tj. Skarb Państwa - Starosta Kielecki. Dalej wskazały, że o tym, że stan prawny zespołu dworsko-pałacowego "Tarnoskała" nie jest ostatecznie uregulowany świadczy i to, że nadal jest nierozpoznane przez Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu odwołanie wniesione przez Starostę Kieleckiego od decyzji z 1 kwietnia 2021 r., w której ŚWKZ w Kielcach odmówił zgody na dokonanie sztucznego podziału "[...]" na dwie odrębne nieruchomości. Od decyzji Ministra zależeć będzie to, co stanowić będzie majątek "Tamoskała", a także to, kto będzie właścicielem poszczególnych gruntów i budynków wchodzących w jego skład. Jednocześnie określi ona, jaki podmiot (względnie podmioty) zobowiązany jest do podejmowania działań mających na celu zachowanie majątku "[...]" w stanie niepogorszonym oraz pozwoli na rzeczywiste i prawnie skuteczne wydanie nieruchomości współwłaścicielkom.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022.2492 t.j. ze zm.), kontrola sprawowana przez sądy administracyjne pod względem zgodności z prawem odnosi się do działalności administracji publicznej. Obowiązkiem sądu administracyjnego jest zbadanie w ramach tej kontroli, czy wniesiona skarga należy do jego właściwości. Tylko taka skarga bowiem może podlegać merytorycznemu rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu. Akt lub czynność, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego, charakteryzuje się tym, że jest podejmowany w sprawie indywidualnej, jest skierowany do oznaczonego podmiotu, dotyczy uprawnienia lub obowiązku tego podmiotu, samo zaś uprawnienie lub obowiązek, którego akt (czynność) dotyczy, jest określone w przepisie prawa powszechnie obowiązującego.
Przepis art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022.329 t.j. ze zm., dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
1) decyzje administracyjne;
2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu;
4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 oraz z 2019 r. poz. 60, 730, 1133 i 2196), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 768, 730, 1520, 1556 i 2200), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;
4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających;
5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Pod pojęciem sprawy sądowoadministracyjnej mieści się zatem kontrola działalności administracji publicznej w zakresie wyznaczonym enumeratywnie w art. 3 p.p.s.a., oraz inne kwestie rozpoznawane w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów tej ustawy. Oznacza to, że sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznawania spraw, które nie zostały wymienione w cytowanych przepisach.
Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie była odmowa zmiany wydanych na podstawie art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. 2022.840 t.j. ze zm.), dalej ustawa o ochronie zabytków, zaleceń pokontrolnych Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Kielcach (dalej ŚWKZ w Kielcach) z dnia 27 czerwca 2022 r., dokonana na podstawie art. 40 ust. 2b pkt 2 ustawy o ochronie zabytków przez ten sam organ, aktem z 5 sierpnia 2022 r.
Stosownie do treści art. 40 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków, wojewódzki konserwator zabytków na podstawie ustaleń wynikających z kontroli, w przypadku ustalenia, że zabytek jest w nieodpowiednim stanie zachowania, może wydać kontrolowanej osobie fizycznej lub kierownikowi kontrolowanej jednostki organizacyjnej zalecenia pokontrolne usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości, w określonym terminie, o ile ich charakter nie uzasadnia wydania decyzji, o której mowa w art. 49 ust. 1 lub też może odstąpić od wydania zaleceń pokontrolnych i wydać decyzję, o której mowa w art. 43, art. 44 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 46 ust. 1, art. 49 ust. 1 lub art. 50 ust. 1 (art. 40 ust. 2 ustawy). Na gruncie tego przepisu w orzecznictwie ukształtował się pogląd, że zalecenia pokontrolne podlegają kognicji sądu administracyjnego jako inny niż decyzja lub postanowienie akt z zakresu administracji publicznej (zob. np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 505/15, LEX nr 1941450 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Gd 895/18, LEX nr 2655928).
Ustawą z dnia 22 czerwca 2017 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 1595), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2018 r., wprowadzono regulację umożliwiającą kontrolowanej osobie fizycznej lub kierownikowi kontrolowanej jednostki organizacyjnej, w terminie 14 dni od dnia otrzymania zaleceń, zgłoszenie pisemnie umotywowanych zastrzeżeń do zaleceń pokontrolnych oraz dodatkowych wyjaśnień lub przedstawienia dodatkowej dokumentacji (art. 40 ust. 2a ustawy o ochronie zabytków). W przypadku zgłoszenia zastrzeżeń do zaleceń pokontrolnych wojewódzki konserwator zabytków, w terminie 14 dni od dnia ich otrzymania, może zmienić zalecenia pokontrolne i przekazać je wraz z uzasadnieniem kontrolowanej osobie fizycznej lub kierownikowi kontrolowanej jednostki organizacyjnej - w przypadku stwierdzenia zasadności całości lub części zastrzeżeń (art. 40 ust. 2b pkt 1 ustawy o ochronie zabytków) albo odmówić zmiany zaleceń pokontrolnych i swoje stanowisko wraz z uzasadnieniem przekazać kontrolowanej osobie fizycznej lub kierownikowi kontrolowanej jednostki organizacyjnej - w przypadku nieuwzględnienia zastrzeżeń w całości (art. 40 ust. 2b pkt 2 ustawy o ochronie zabytków).
W tak zmienionym stanie prawnym w orzecznictwie sądów administracyjnych również został wyrażony pogląd, że przedmiotem skargi do sądu na podstawie art. 52 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., mogą być zarówno zalecenia pokontrolne wydane na podstawie art. 40 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków, jak i pisma organu wydane w trybie art. 40 ust. 2b tej ustawy.
Wymienione w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. indywidualne akty administracyjne dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, inne niż decyzja lub postanowienie, nie podlegają reżimowi ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. Nie jest w związku z tym wymagane, aby mając na uwadze regulację zawartą w art. 52 § 1 p.p.s.a., przed wniesieniem skargi do sądu administracyjnego koniecznym było wyczerpanie środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Zważywszy ponadto na treść art. 52 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym, jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję, z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa - nie może być wątpliwości, że również stanowisko wojewódzkiego konserwatora zabytków wydane w wyniku rozpatrzenia zastrzeżeń do zaleceń pokontrolnych wniesionych przez podmiot uprawniony, może stanowić przedmiot skargi do sądu administracyjnego (por. wyrok NSA z 29 stycznia 2020 r., II OSK 79/20, postanowienie NSA z 23 lutego 2022 r., I OZ 62/22, wyrok WSA w Olsztynie z 21 marca 2022 r., II SA/Ol 39/22, wyrok WSA w Krakowie z 4 listopada 2022 r., II SA/Kr 921/22).
Podzielając przedstawione powyżej poglądy Sąd przyjął, że zaskarżona w niniejszej sprawie odmowa zmiany zaleceń pokontrolnych dokonana w dniu 5 sierpnia 2022 r. na podstawie art. 40 ust. 2b pkt 2 ustawy o ochronie zabytków, stanowi akt z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o jakim mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. i może stanowić przedmiot skargi do sądu administracyjnego, bez potrzeby poprzedzania jej jakimkolwiek innym środkiem zaskarżenia.
Jak wynika z akt sprawy oraz z odpowiedzi na skargę, Świętokrzyski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Kielcach wszczął z urzędu postępowanie kontrolne dotyczące przestrzegania i stosowania przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, mające na celu weryfikację stanu zachowania zabytkowego zespołu pałacowego znajdującego się w [...], gmina C., na działce nr ewid.[...], obręb 0016, o powierzchni 10,22 ha, objętego ochroną konserwatorską poprzez wpis do rejestru zabytków nieruchomych województwa świętokrzyskiego pod numerem [...] (zawiadomienie – k. I – 10 akt administracyjnych). Po przeprowadzeniu kontroli w ramach przestrzegania i stosowania przepisów dotyczących ochrony zabytków i opieki nad zabytkami w odniesieniu do wskazanego wyżej zabytkowego zespołu pałacowego, ŚWKZ w Kielcach w dniu 27 czerwca 2022 r. wydał zalecenia pokontrolne opisane szczegółowo w trzech punktach. Zalecenia te w zakresie dotyczącym części zespołu podworskiego znajdującego się na działce nr [...] położonej w [...], gm. C., skierował do M. K.-W. i R. W.-A., spadkobierczyń poprzedniej właścicielki dóbr [...], których częścią był cały przedmiotowy zespół. Na skutek zgłoszonych w terminie 14 dni przez obie spadkobierczynie, umotywowanych zastrzeżeń do tych zaleceń pokontrolnych, ŚWKZ w K. zaskarżonym aktem z 5 sierpnia 2022 r. odmówił ich zmiany.
Przedmiotem zgłoszonych w sprawie zastrzeżeń i zarzutów pod adresem zaskarżonych zaleceń pokontrolnych, nie była ani niesporna w sprawie potrzeba ich wydania, ani też ich rodzaj, zakres i terminy wykonania, ale ich skierowanie do niewłaściwego, zdaniem skarżących, podmiotu. Zdaniem autora skargi bowiem, stan prawny przedmiotowej nieruchomości – zabytkowego zespołu dworsko-pałacowego "[...]" w [...] nie jest jednoznacznie i prawomocnie (ostatecznie) rozstrzygnięty, niezależnie od tego, że jego właścicielkami w części są skarżące. Dopóki bowiem toczy się postępowanie administracyjne w przedmiocie zgody ŚWKZ w Kielcach na podział całego zespołu dworsko-pałacowego "[...]" na dwie nieruchomości oraz postępowanie w przedmiocie ustalenia granic pomiędzy tymi dwoma nieruchomościami, a w konsekwencji dopóki nie dojdzie do doprowadzenia stanu wpisów w księdze wieczystej tej nieruchomości do zgodności z rzeczywistym stanem prawnym (obecnie ujawniony jest w tej księdze jako właściciel wyłącznie Skarb Państwa reprezentowany przez Starostę Kieleckiego), a następnie do rzeczywistego wydania majątku "[...]" w posiadanie skarżących (gdyż nie dysponują one kluczami do pomieszczeń pałacowych, a opisany w zaskarżonym akcie protokół z 16 października 2019 r. nie stanowił rzeczywistego protokolarnego przekazania i przyjęcia tej nieruchomości), dopóty adresatem zaskarżonych zaleceń pokontrolnych nie mogą być skarżące. Dopiero bowiem po zakończeniu wspomnianych postępowań będzie wiadomo, kto będzie właścicielem poszczególnych gruntów i budynków wchodzących w skład majątku "[...]" oraz jaki podmiot (względnie podmioty), zobowiązane będą do podejmowania działań mających na celu zachowanie majątku "[...]" w stanie niepogorszonym. Do tego czasu natomiast, adresatem zaleceń ŚWKZ w Kielcach powinny być Gmina Chmielnik, która dotychczas tym majątkiem zarządzała oraz Skarb Państwa – Starosta Kielecki jako jego wieczystoksięgowy właściciel.
Wyjaśnienie tak zarysowanych zarzutów i wątpliwości wymaga dokonania analizy stanu prawnego nieruchomości objętej zaskarżonymi zaleceniami oraz jego związku z określeniem adresata zaleceń pokontrolnych wydawanych przez konserwatora zabytków na podstawie art. 40 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków.
Źródłem wątpliwości skarżących jest ostateczna decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 7 października 2014 r., którą na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r., poz. 267), po rozpatrzeniu odwołań M. K. - W. i R. W. - A. od decyzji Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 17 marca 2009 r., uchylono zaskarżoną decyzję w całości i orzeczono, że:
1) nieruchomość określona jako zespół dworsko – parkowy wg szkicu z 1950 r., na mapie graficznego wpasowania "Szkicu sytuacyjnego Resztówki - [...]" wykonanego 20 maja 1950 r. oraz "Szkicu układu przestrzennego części pałacowo - parkowej majątku z zaznaczonymi obiektami" z 1972 r. w działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] z wykorzystaniem elementów sytuacyjnych ujawnionych na mapie zasadniczej wsi P. sekcje 7.138.18.01.2, 7.139.18.21.4, która stanowi załącznik do decyzji, nie podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.);
2) nieruchomość określona jako sad wg szkicu z 1950 r., na mapie graficznego wpasowania "Szkicu sytuacyjnego Resztówki -Tarnoskała" wykonanego 20 maja 1950 r. oraz "Szkicu układu przestrzennego części pałacowo - parkowej majątku z zaznaczonymi obiektami" z 1972 r. w działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] z wykorzystaniem elementów sytuacyjnych ujawnionych na mapie zasadniczej wsi P. sekcje 7.138.18.01.2, 7.139.18.21.4, która stanowi załącznik do decyzji, podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu [...] Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).
Z uzasadnienia tej decyzji można wywieść, że podstawą zawartego w niej merytorycznego rozstrzygnięcia był § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. R.P. Nr 10, poz. 51 ze zm.). Przepis ten istotnie może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. R.P. Nr 4, poz. 17 ze zm.), co wynika z uchwały 7 sędziów NSA w Warszawie z 10 stycznia 2011 r., I OPS 3/10. Z kolei decyzja administracyjna, o jakiej mowa w § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51), ma charakter deklaratywny, wywiera skutek rzeczowy (w tym sensie, że stwierdza, iż prawo własności przysługiwało przez cały czas pierwotnemu właścicielowi bez konieczności powrotnego przeniesienia tego prawa) i stanowi wyłączną podstawę do uzyskania przez byłych właścicieli lub ich spadkobierców wiedzy, że Skarb Państwa nie nabył z mocy prawa własności nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2019 r., I CSK 41/18).
Będąc związanym w zakresie określonym w art. 269 § 1 p.p.s.a. przytoczoną uchwałą i podzielając pogląd wyrażony w cytowanym wyroku Sądu Najwyższego, należy zauważyć, że ponieważ dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51), dalej dekret PKWN, dotyczył stanu prawnego nieruchomości istniejącego w dacie jego wejścia w życie, to podleganie lub niepodleganie pod działanie przepisów tego dekretu dotyczyło nieruchomości w przesądzonych już wówczas, choć nie wytyczonych, granicach. Takie określenie granic dotyczyło fizycznie wydzielonej części majątku objętego w 1944 r. działaniem dekretu i to mimo tego, że o podleganie działaniu tego dekretu orzeczono deklaratoryjnie wiele lat później w drodze decyzji wydanej na podstawie § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN. Podział geodezyjny, a następnie ewidencyjny takiego majątku, na część podlegającą działaniu dekretu PKWN i część temu działaniu nie podlegającą, jest wtórną konsekwencją nabycie przez Skarb Państwa w drodze reformy rolnej już w 1944 r. tylko fizycznej części majątku poprzednich właścicieli, przez co niedokonanie tego podziału nie może niweczyć prawnorzeczowych skutków, które nastąpiły wiele lat wcześniej. Skutków takich nie mogą w szczególności niweczyć, ani też być przesłanką dla ich oceny, aktualne standardy ochrony zabytków. Uprawnienia wojewódzkiego konserwatora zabytków przewidziane w art. 36 ust. 1 pkt 8 ustawy o ochronie zabytków i w art. 96 ust. 1a u.g.n., odnoszą się do podziałów ewidencyjno-geodezyjnych, a nie własnościowych. Organ oceniający skutki prawne wejścia w życie dekretu PKWN nie dokonuje podziału (z punktu widzenia struktury własności), lecz pośrednio przesądza, czy w wyniku wejścia w życie aktu nacjonalizacyjnego doszło do podziału terenu, który obecnie ma status zabytku (wyrok WSA w Warszawie z 13 listopada 2012 r., IV SA/Wa 1015/12, Janusz Sługocki. Opieka nad zabytkiem nieruchomym. Problemy administracyjnoprawne. WKP 2017. Rozdział IV. 3. P.t. Podział zabytków nieruchomych).
Wobec powyższego bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy muszą pozostać pojawiające się kwestie sprzeczności orzeczenia, którego następstwem jest powstanie odrębnego stanu własności co do części nieruchomości objętej decyzją Ministra z 7 października 2014 r., z realizacją aktualnej polityki w zakresie ochrony zabytków, czego elementem jest brak zgody ŚWKZ w Kielcach na podział działki nr [...] o pow. 10,3720 ha położonej w [...], gm. C., na działkę nr [...] o pow. 7,9291 ha i działkę nr [...] o pow. 2,4429 ha, który to brak zgody jest obecnie przedmiotem postępowania odwoławczego przed Ministrem Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu. Z tego też powodu niezasadny był złożony w piśmie z 13 grudnia 2022 r. i podtrzymany na rozprawie wniosek skarżących o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego do czasu zakończenia tamtego postępowania toczącego się przed wspomnianym ministrem. Należy zauważyć, że gdyby istotnie brak zgody konserwatora zabytków na podział nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków miał uniemożliwiać prawnorzeczowy podział takiej nieruchomości, to do wydania orzeczenia stwierdzającego podleganie przepisom dekretu PKWN tylko części nieruchomości oznaczonej numerem [...] - nie mogłoby dojść. Tymczasem w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 7 października 2014 r., która zaistnienie takiego podziału deklaratoryjnie potwierdziła.
Z powyższych wywodów wynika również, że w sprawie nie mogło dojść do powstania współwłasności nieruchomości oznaczonej numerem [...] w częściach ułamkowych, której udziałowcami mieliby być Skarb Państwa oraz skarżące spadkobierczynie poprzedniej właścicielki tej nieruchomości, na co powoływał się pełnomocnik organu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2022 r. Źródłem powstania takiej współwłasności nie mogła być w szczególności decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 7 października 2014 r., gdyż orzekała ona o dwóch jednoznacznie opisanych w sentencji tej decyzji fizycznych częściach składowych majątku, którego dotyczyła sprawa, z powołaniem się na dokumenty źródłowe w postaci szkicu sytuacyjnego Resztówki - [...]" wykonanego 20 maja 1950 r. oraz "Szkicu układu przestrzennego części pałacowo - parkowej majątku z zaznaczonymi obiektami" z 1972 r. w działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] z wykorzystaniem elementów sytuacyjnych ujawnionych na mapie zasadniczej wsi P..
Powyższe rozważania wskazują, że zasadnie w zaskarżonych zaleceniach pokontrolnych, jako ich adresata wskazano obie skarżące, jako współwłaścicielki tej nieruchomości, której zalecenia dotyczą. Zgodnie bowiem z art. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków, opieka nad zabytkiem sprawowana przez jego właściciela lub posiadacza polega, w szczególności, na zapewnieniu warunków zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie. Wskazanie w tym przepisie na pierwszym miejscu właściciela, jako adresata obowiązków związanych z opieką nad zabytkami dowodzi, że jeśli jest znany, to jego w pierwszej kolejności obowiązki te dotyczą.
Wbrew zarzutom skargi nie może być, zdaniem Sądu, wątpliwości co do tego, że skarżące są również posiadaczami przedmiotowej nieruchomości. Przekonuje o tym to, że poprzedni posiadacz całej nieruchomości oznaczonej numerem [...] położonej w [...], tj. gmina C., podjęła wszelkie kroki formalne i prawne zmierzające do przekazania tej nieruchomości w posiadanie skarżących. Jak wynika bowiem z pisma Burmistrza Miasta i Gminy Chmielnik z 1 marca 2022 r. (k I – 6 akt administracyjnych), gmina Chmielnik wyraziła gotowość przekazania tej nieruchomości, wyznaczyła jego termin i wystosowała odpowiednie pismo w tej sprawie. Następnie w dniu 16 września 2019 r. przystąpiono do przekazania obiektu, w czym oprócz przedstawicieli gminy Chmielnik wzięli udział: jedna ze współwłaścicielek tego obiektu, profesjonalny pełnomocnik obu współwłaścicielek oraz osoby im towarzyszące, tj. rzeczoznawca majątkowy i biegły sądowy z zakresu geodezji. Choć przy tym po zlustrowaniu obiektu odmówiono sformalizowania jego przejęcia, to należy przyjąć, że do przeniesienia posiadania jednak doszło. Zgodnie bowiem z art. 348 k.c. przeniesienie posiadania następuje przez wydanie rzeczy. Wydanie dokumentów, które umożliwiają rozporządzanie rzeczą, jak również wydanie środków, które dają faktyczną władzę nad rzeczą, jest jednoznaczne z wydaniem samej rzeczy. Na tle takiego brzmienia art. 348 k.c. w orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażono pogląd, że w odniesieniu do nieruchomości, ich wydanie może dokonać się poprzez wręczenie nabywcy posiadania klucza do mieszkania czy opuszczenie nieruchomości przez poprzedniego posiada-cza (postanowienie SN z 5.11.2009 r., I CSK 82/09, LEX nr 578034). Takie opuszczenie z pewnością w sprawie nastąpiło, przez co objęcie tej nieruchomości w faktyczne posiadanie zależne jest wyłącznie od woli skarżących, a domniemana odmowa takiego objęcia nieruchomości w posiadanie, motywowana przy tym względami związanymi z prowadzoną przez ŚWKZ w Kielcach wobec przedmiotowej nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków kontroli przestrzegania i stosowania przepisów dotyczących ochrony zabytków i opieki nad zabytkami – nie zasługuje na uwzględnienie. Warto dodać, że o rzeczywistej, a nie tylko deklaratywnej woli posiadania przedmiotowej nieruchomości świadczy to, że wnioskiem z dnia 15 września 2022 r. obie skarżące wystąpiły do ŚWKZ w Kielcach o wydanie pozwolenia na prowadzenie robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków, tj. przy zespole dworsko-pałacowym "[...]" w [...], gm. C., działka nr ewid.[...]
W dalszym ciągu należy zauważyć, że nie mogło być w sprawie wątpliwości również co do tego, że zaskarżone zalecenia pokontrolne dotyczyły tej fizycznej części nieruchomości oznaczonej numerem [...] położonej w [...], gm. C., o której orzeczono w punkcie 2) decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 7 października 2014 r.
Odnośnie większości tych zaleceń dotyczących zabytkowych obiektów w postaci budynków, budowli, dziedzińca, bezpośredniego otoczenia zabytkowych obiektów pawilonowych i ruin stajni, wynika to wprost z punktu 2) sentencji wspomnianej decyzji Ministra z 7 października 2014 r., gdzie mowa jest o "zespole dworsko-parkowym" oraz "układzie przestrzennym części pałacowo-parkowej majątku z zaznaczonymi obiektami". Należy zauważyć, że w celu możliwie najdokładniejszego określenia części składowych majątku, którego dotyczy rozpatrywany wniosek, w toku tamtego postępowania Minister dopuścił dowód z opinii biegłego w przedmiocie sporządzenia opinii dotyczącej określenia kształtu i położenia części pałacowo - parkowej w ramach nieruchomości stanowiącej przedmiot postępowania. Opinia ta, sporządzona w oparciu o mapę szkicu sytuacyjnego Resztówki - [...] wykonanego 20 maja 1950 r. oraz szkicu układu przestrzennego części pałacowo - parkowej majątku z zaznaczonymi obiektami z 1972 r., stanowiła podstawę wyznaczenia zakresu poszczególnych użytków w granicach obecnej działki ewidencyjnej nr [...].
W ocenie Sądu nie może być również wątpliwości co do tego, że także zaskarżone zalecenie pokontrolne, które znalazło się w jego punkcie 1. zdanie 3, dotyczyło tej części fizycznie wydzielonej nieruchomości nr [...], która zgodnie z decyzją Ministra z 7 października 2014 r. nie została objęta działaniem Dekretu PKWN. Wskazane w tym zaleceniu doraźne uzupełnienie siatką wyrwy w uszkodzonym ogrodzeniu, które należy wykonać w taki sposób, aby uniemożliwić dostęp osobom trzecim, dotyczy bowiem ogrodzenia tej części działki nr [...], na której znajdują się wszystkie wymienione budynki, budowla, dziedziniec i bezpośrednie ich otoczenie. Przekonuje o tym treść uzasadnienia decyzji Ministra z 7 października 2014 r., gdzie wspomniano, że "zespół dworsko-parkowy w [...] w dacie przejęcia nie był typową nieruchomością rolną, miał charakter mieszkaniowo-rekreacyjny, o czym świadczy jego faktyczne wydzielenie przez trwałe ogrodzenie murem kamiennym, założenie na tym terenie parku i usytuowanie tylko budynków mieszkalnych" oraz dalej, że "część dzisiejszej działki ewidencyjnej o numerze [...] zajmował sad, który był odgrodzony od zespołu pałacowo-parkowego wewnętrznym kamiennym ogrodzeniem (murem dochodzącym do 3 metrów wysokości". To ostatnie stwierdzenie w powiązaniu z zasadami doświadczenia życiowego mówiącego, że takim ogrodzeniem oddzielano nieruchomość o charakterze mieszkaniowo-rekreacyjnym, a nie sad, pozwala też nie mieć wątpliwości, że całe objęte zaskarżonym zaleceniem ogrodzenie, było częścią nieruchomości, o której orzeczono w punkcie 2) decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 7 października 2014 r. Warto też dodać, że wątpliwości co do lokalizacji wspomnianego ogrodzenia, ani w skardze, ani w toku postępowania nie wyrażały również skarżące. Dołączona do akt sprawy dokumentacja fotograficzna oraz protokół oględzin pozwalają natomiast ocenić, uszkodzeń jakiego ogrodzenia dotyczy omawiane zalecenie.
Wbrew twierdzeniom skarżących, nie miał znaczenia dla oceny prawidłowości skierowania zaskarżonych zaleceń pokontrolnych do skarżących, fakt ujawnienia w księdze wieczystej tej nieruchomości Nr [...] jako właściciela nieruchomości oznaczonej numerem [...] o pow. 10,2200 ha Skarbu Państwa – Starosty Kieleckiego. Jak to bowiem trafnie zauważył organ, w dziale III tej księgi wieczystej wpisane zostało ostrzeżenie o niezgodności treści tej księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. To ostrzeżenie nie wyłącza wprawdzie (na wzór przepisu art. 8 u.k.w.h.), wynikającego z art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U.2022. 1728 t.j. ze zm.) domniemania, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Jednakże zauważyć należy, że ostrzeżenie jest wpisem (choć tymczasowym). Nikt nie może się więc zasłaniać jego nieznajomością (art. 2 zdanie drugie u.k.w.h.). Wynikająca z ostrzeżenia informacja musi być wzięta pod uwagę przy odczytywaniu stanu prawnego nieruchomości w oparciu o treść księgi wieczystej (por. Jarosław Kuropatwiński (w:) Fras Mariusz (red.), Habdas Magdalena (red.), Ustawa o księgach wieczystych i hipotece. Komentarz. Teza 51 do art. 3). W konsekwencji takich poglądów treść przytoczonego ostrzeżenia w powiązaniu z wiedzą ŚWKZ w Kielcach oraz skarżących na temat rzeczywistego stanu prawnego ich nieruchomości wynikającego z ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 7 października 2014 r. powodują, że ani organ, ani skarżące, ani też ujawniony w przywoływanej księdze wieczystej Starosta Kielecki nie mogli mieć wątpliwości co do rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości położonej w [...], gm. C. oznaczonej numerem [...] i w konsekwencji też do zasadności skierowania zaskarżonych zaleceń do rzeczywistych właścicieli tej nieruchomości, czyli do M. K.-W. i R. W.-A.. Bezzasadne było w związku z tym oczekiwanie skarżących, że zalecenia takie powinny być skierowane do Skarbu Państwa – Starosty [...], czy też do gminy C..
Uwzględniając powyższe rozważania Sąd uznał skargę za bezzasadną i dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. ją oddalił.