II SA/KE 480/23

II SA/Ke 480/23 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2023-10-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-08-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Beata Ziomek /sprawozdawca/
Jacek Kuza
Renata Detka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 3140/23 - Wyrok NSA z 2024-11-27
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 269 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 77 par. 1, art. 140, art. 136 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2023 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 20 lipca 2023 r. znak: SKO.PS-80/4864/2770/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.
Uzasadnienie
II SA/Ke 480/23
Uzasadnienie
Decyzją z 20 lipca 2023 r., znak: SKO.PS-80/4864/2770/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (dalej jako: SKO, Kolegium) utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Ostrowca Świętokrzyskiego decyzję z 17 kwietnia 2023 znak: Śrw.5211.000051.2023, o odmowie przyznania A. L. świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką A. L .
W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy.
Wnioskiem z 1 marca 2023 r. skierowanym do MOPS w Ostrowcu Świętokrzyskim A. L. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką – A. L . Podniosła, że jej matka legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ostrowcu Świętokrzyskim z 7 lutego 2023 r., którym ww. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do 29.02.2028 r. Z orzeczenia wynika, że niepełnosprawność istnieje od 25.11.1985 r., zaś ustalony stopień datuje się od 10.01.2022 r.
Organ I instancji odmawiając przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uznał, że w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023, poz. 390 ze zm.), zwanej dalej u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Rozpoznając odwołanie od decyzji organu I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach w całości podzieliło stanowisko tego organu. SKO podniosło, że A. L. pozostaje w związku małżeńskim z C. L., który legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Ponadto ww. posiada ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką. W ocenie Kolegium, z uwagi na negatywną przesłankę przewidzianą w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. tj. małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, brak podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dalszym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które w związku ze sprawowaną opieką zrezygnowałyby z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie podejmowały takiej aktywności. Krąg i kolejność uprawnionych do świadczeń w związku ze sprawowaniem opieki jest ściśle określona i wynika z przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (art. 132, art. 128 k.r.i.o.). Obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych (art. 130, art. 60 § 1-3, art. 23 i art. 27 k.r.i.o.). Zgodnie ze stanowiskiem organu odwoławczego, dopóki wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na matkę nie wykaże, że jej ojciec legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, samo powoływanie się na stan zdrowia (lekki stopień niepełnosprawności), czy też opieka nad własną matką - jaką sprawuje C. L., nie stanowią wystarczającej podstawy do wyłączenia zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r.
W uzasadnieniu SKO odwołało się do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. I OPS 2/22 z 14.11.2022 r.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach A. L. nie zgodziła się z decyzją Samorządowego Kolegium odwoławczego podkreślając, że mąż A. L. z przyczyn obiektywnych nie może sprawować nad nią opieki, ponieważ sprawuje opiekę nad swoją matką L. L., która ma znaczny stopień niepełnosprawności. Skarżaca wskazała, że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowano stanowisko co do możliwości uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoby najbliższe niepełnosprawnemu same są niepełnosprawne jak również wówczas, gdy osoby te z przyczyn obiektywnych nie są w stanie sprawować opieki (por. wyrok NSA z 18.07.2012 r. sygn.. akt I OSK 198/12). Skarżąca odwołała się do sytuacji jaka miała miejsce w 2023 r., kiedy jej ojciec sprawował opiekę nad swoja matką, przebywającą w ciężkim stanie w szpitalu. Zdaniem autorki skargi, w jej przypadku cel ustawy, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi wsparcia został zrealizowany.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259), dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jeżeli miało lub mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.).
Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach utrzymująca w mocy decyzję w sprawie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę – A. L .
Spór w sprawie koncentruje się wokół zasadności uznania przez organ II instancji, że w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, ponieważ mąż osoby niepełnosprawnej (ojciec skarżącej) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ‒ w sytuacji, gdy ojciec skarżącej opiekuje się już swoją matką, również niepełnosprawną w stopniu znacznym i z tego tytułu pobiera świadczenie pielęgnacyjne.
Zajmując określone stanowisko SKO odwołało się do uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r. o sygn. akt I OPS 2/22 (ONSAiWSA 2023, nr 1, poz. 2), w której przyjęto, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r.).
W ocenie Sądu, wspomniana uchwała nie znajduje zastosowania w analizowanej sprawie. Ta konstatacja jest istotna w aspekcie art. 269 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a., zgodnie z którym, jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Niezbędne jest zatem wyjaśnienie motywów uznania, że wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. wyrażona w uchwale, nie jest wiążąca w niniejszej sprawie.
Na wstępie wskazać należy, że Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w całości podziela stanowisko WSA w Kielcach zaprezentowane w wyroku z 28 marca 2023 r. o sygn. akt II SA/Ke 167/23 (CBOSA), który zapadł w analogicznych okolicznościach. W związku z powyższym skład orzekający akceptując i uznając za własne motywy, jakie legły u podstaw tego wyroku posłuży się argumentacją już wyrażoną przez WSA w Kielcach w tej sprawie.
Ogólna moc wiążąca uchwał abstrakcyjnych i konkretnych obejmuje tylko wykładnię zawartą w sentencji uchwały, oczywiście w granicach wyznaczonych wnioskiem uprawnionego podmiotu lub postanowienia składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wykładnia podana w sentencji uchwały wykraczająca poza te granice, jak również te poglądy prawne wyrażane w uzasadnieniu uchwały, które nie mają bezpośredniego związku z wykładnią sformułowaną w jej sentencji, są pozbawione ogólnej mocy wiążącej. Ogólnej mocy wiążącej pozbawiona będzie (w całości lub w części) uchwała konkretna obejmująca wprawdzie problematykę wskazaną w wystąpieniu składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego, jednakże niewykazująca niezbędnego związku (w całości lub w części) z okolicznościami danej sprawy.
Przedmiotowa uchwała NSA z 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, została podjęta na skutek wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 6 kwietnia 2022 r., dotyczącego podjęcia przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie art. 264 § 2 w związku z art. 15 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uchwały mającej na celu wyjaśnienie: "Czy podstawę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. – dalej u.ś.r.) stanowi wyłącznie legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.ś.r.), współmałżonka osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy też dopuszczalne jest przyznanie, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w sytuacjach, gdy rodzice osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.ś.r.), współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie mogą sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia?"
Mimo tak szeroko zakreślonego pytania o rodzaj obiektywnych przyczyn powodujących brak możliwości sprawowania realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia przez jej współmałżonka, już sama treść omawianej uchwały, nie pozostawia wątpliwości, że przedmiotem oceny powiększonego składu NSA były tylko sytuacje, w których ocena, czy współmałżonek osoby wymagającej opieki nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku opieki względem współmałżonka, dotyczyła stanu zdrowia tego małżonka, który – mimo braku stosownego orzeczenia o stopniu jego niepełnosprawności - miał być przeszkodą w realnym i efektywnym sprawowaniu opieki nad osobą wymagającą wsparcia. O zasadności takiego wniosku przekonuje to, że powiększony skład NSA jako warunek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, wskazał legitymowanie się przez małżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Wniosek taki znajduje również potwierdzenie w uzasadnieniu omawianej uchwały. Oznacza to w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, że omawianą uchwałą nie są objęte sytuacje, gdy to nie stan zdrowia jest przeszkodą w sprawowaniu opieki, ale np. okoliczność, że opiekę taką osoba uprawniona w pierwszej kolejności (tu małżonek osoby niepełnosprawnej) sprawuje już nad innym członkiem rodziny legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, wobec którego jest ona osobą zobowiązaną do alimentacji w pierwszej kolejności. Wniosek taki jest uzasadniony tym bardziej w sytuacji, gdy w związku z taką opieką małżonek osoby niepełnosprawnej uzyskał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad owym innym członkiem rodziny.
Opierając się na ustaleniach organów można uznać, że taka sytuacja występuje w kontrolowanej sprawie. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazano, że mąż osoby niepełnosprawnej C. L. pobiera świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad swoją matką L. L., która ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności. Wprawdzie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie zostało w sposób należyty zweryfikowane i udokumentowane w aktach sprawy, jednakże organ I instancji nie kwestionuje tej okoliczności, o czym świadczy pismo z 11.05.2023 r. (dowód: k. nr 63 akt adm.).
W ocenie Sądu, przedstawiona argumentacja przekonuje, że omawiana uchwała w istotnej części nie wykazuje niezbędnego związku z okolicznościami niniejszej sprawy, przez co nie ma ona przy jej rozstrzyganiu wiążącego charakteru, o jakim mowa w art. 269 § 1 p.p.s.a.
Wskazać również należy, że na temat art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 18 listopada 2014 r., sygn. SK 7/11. Trybunał stwierdził, że art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r., który uniemożliwiał przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rodzicowi (opiekunowi faktycznemu), który rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, nad niepełnosprawnym dzieckiem, w sytuacji, gdy drugi z rodziców (opiekunów faktycznych) ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inne dziecko w rodzinie, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu takiego poglądu Trybunał Konstytucyjny zauważył, że sytuacja materialna, a także życiowa i społeczna rodzin, w których niepełnosprawność dotyka więcej niż jednego dziecka, jest znacznie trudniejsza niż rodzin mających jedno dziecko niepełnosprawne. Rodziny te ponoszą bowiem większe wydatki na koszty utrzymania, leczenia, rehabilitacji i nauczania takich dzieci.[...] Żadne z rodziców niepełnosprawnego dziecka nie powinno być pozbawione możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że drugie z rodziców ma przyznane takie świadczenie ze względu na opiekę nad innym dzieckiem. Skoro jedno i drugie z rodziców wywiązuje się ze swoich obowiązków - moralnych i prawnych - wobec ciężko chorego dziecka, a wymaga to od niego rezygnacji z zarobkowania, to każde z nich powinno w swych działaniach otrzymywać odpowiednie wsparcie państwa (zob. wyroki TK: z 15.11.2006 r., P 23/05 i 18.07.2008 r., P 27/07). [...] w sytuacji innych rodzin, wychowujących więcej niż jedno dziecko niepełnosprawne, nie mamy do czynienia z uchylaniem się od rodzicielskich obowiązków czy rezygnowaniem z zarobkowania na rzecz rodziny po to, by obciążyć tymi obowiązkami państwo. Przeciwnie, rodzice (opiekunowie) niepełnosprawnych dzieci żyjących w tych rodzinach, wzięli na siebie trudny do przecenienia ciężar całodobowej, osobistej opieki nad nimi, nie korzystając z możliwości przeniesienia tego obowiązku na instytucje publiczne.[...] Zdaniem Trybunału, pomoc państwa powinna być ukształtowana tak, by znajdujące się w rzeczywiście trudnej sytuacji rodziny, a do takich zaliczyć należy rodziny mające więcej niż jedno dziecko niepełnosprawne, otrzymały efektywną pomoc. Zważywszy z jednej strony wielkość wydatków związanych z utrzymywaniem, leczeniem i rehabilitacją osób niepełnosprawnych, a z drugiej wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, nie tylko jedno świadczenie pielęgnacyjne, ale i dwa takie świadczenia nie wystarczą na ich pokrycie.
W konsekwencji powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego ustawodawca uchylił z dniem 1 stycznia 2017 r. art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. ( zob. art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 maja 2016 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; Dz.U.2016.972).
Na tle opisanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego i zmiany w stanie prawnym wynikłej z jego zaakceptowania przez ustawodawcę, w orzecznictwie sądów administracyjnych został wyrażony pogląd, że analogicznie należy traktować sytuacje, gdy krewny osoby wymagającej opieki sprawuje już taką opiekę nad innym członkiem swojej rodziny. Wtedy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na osobę wymagającą opieki przechodzi na innego członka rodziny, zwłaszcza, gdy z racji tej opieki ma przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Olsztynie z 5.08.2021 r., II SA/Ol 492/21).
Zasadnie w ww. wyroku WSA o sygn. akt II SA/Ke 167/23 zwrócono uwagę na zbieżność trudnej sytuacji rodzin, w których jest dwoje dzieci niepełnosprawnych, w zestawieniu z sytuacją rodzin, w których jest dwoje dorosłych niepełnosprawnych osób, legitymujących się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skoro więc w ustawie o świadczeniach rodzinnych uchylony został przepis, który wprost wyłączał możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma już ustalone prawa do takiego świadczenia, i nie chodzi tu o sytuację opieki dwóch członków tej samej rodziny nad tym samym członkiem rodziny, to oznacza to dopuszczenie przez ustawodawcę możliwości przyznawania dwóch świadczeń pielęgnacyjnych w sytuacji rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez dwóch członków tej samej rodziny w celu sprawowania opieki nad dwoma różnymi członkami ich rodzin, wymagającymi takiej opieki i spełniającymi warunki wskazane w ustawie o świadczeniach rodzinnych.
Obowiązujące regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że osoba sprawująca opiekę, która ma już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, nie może uzyskać drugiego takiego świadczenia (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r.). Taka regulacja wynika z istoty świadczenia pielęgnacyjnego, którą jest pomoc osobom rezygnującym z zatrudnienia z uwagi na konieczność objęcia opieką niepełnosprawnego członka rodziny. Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów. Świadczenie to stanowi zatem ekwiwalent zarobków za pracę. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi, który nie może wykonywać pracy z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i traci możliwość zarobkowania. Państwo wspiera w ten sposób tych, którzy obejmując opieką osoby niepełnosprawne, przyjmują na siebie realizację obowiązków spoczywających na państwie (zob. np. wyrok WSA we Wrocławiu z 9.01.2020 r., IV SA/Wr 445/19, LEX nr 3010895; wyrok WSA w Łodzi z 17.01.2019 r., II SA/Łd 1058/18, LEX nr 2619142; wyrok WSA w Białymstoku z 19.02.2019 r., II SA/Bk 820/18, LEX nr 2636594; wyrok WSA w Gliwicach z 25.11.2019 r., II SA/Gl 970/19, LEX nr 2761325).
Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, skoro więc osoba, która już ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, nie może uzyskać drugiego takiego świadczenia, to oznacza to – w przypadku, gdy taka osoba jest współmałżonkiem osoby wymagającej opieki – że jest w ten sposób wyłączona zarówno z kręgu osób, które mogłyby otrzymać takie świadczenie na niepełnosprawnego współmałżonka (na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.), jak i z kręgu osób, które będąc współmałżonkiem osoby wymagającej opieki i nie legitymując się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyłączałyby na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez innego członka rodziny, który w dalszej kolejności może być uprawniony do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (tu: przez córkę osoby wymagającej opieki). Do takiego współmałżonka osoby wymagającej opieki (tj. współmałżonka mającego ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad innym członkiem rodziny) wymóg wynikający z art. 17 ust. 1a pkt 2 in fine u.ś.r., dotyczący legitymowania się przez niego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma w ogóle zastosowania. Skoro tak, to również uchwała składu siedmiu sędziów NSA o sygn. akt I OPS 2/22 takich sytuacji nie dotyczy, przez co nie ma w niniejszej sprawie charakteru wiążącego, o jakim mowa w art. 269 § 1 p.p.s.a.
Nieuwzględnienie przedstawionej powyżej wykładni przez organ II instancji spowodowało, że z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 w zw. z art. 140 oraz 136 § 1 k.p.a. nie doszło do ustalenia wszystkich okoliczności mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Ponieważ organy błędnie przyjęły, że podniesiona przez skarżącą okoliczność przyznania C. L. świadczenia pielęgnacyjnego na jego matkę L. L. posiadająca znaczny stopień niepełnosprawności - nie miała w niniejszej sprawie znaczenia, zaniechały zweryfikowania tej okoliczności oraz jej należytego udokumentowania w aktach sprawy.
Po drugie, wskazane wyżej naruszenie przez organy administracji prawa materialnego ‒ polegające na błędnym uznaniu, że norma prawna odkodowana z treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. uniemożliwia w okolicznościach niniejszej sprawy przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej A. L., córce wymagającej opieki A. L., z powodu pozostawania przez nią w związku małżeńskim z C. L., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ‒ spowodowało również zaniechanie przez organy obu instancji poczynienia ustaleń co do ewentualnego ziszczenia się pozostałych przesłanek, tak pozytywnych jak i negatywnych, warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Ustaleń tych dokona więc organ I instancji ponownie rozpoznając sprawę po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku.
Z podniesionych wyżej względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak sentencji wyroku, tj. uchylił decyzje organów obu instancji.
Rozpoznając sprawę ponownie po (ewentualnym) uprawomocnieniu się niniejszego wyroku, organ administracji, mając na uwadze treść art. 153 p.p.s.a., uwzględni powyższe uwagi, wskazania i oceny prawne Sądu.