II SA/KE 480/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KielcachKielce2021-06-24
NSAAdministracyjneŚredniawsa
samorząd terytorialnyprzemoc w rodziniezespół interdyscyplinarnyuchwałaprawo miejscowekontrola sądowanaruszenie prawa

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach stwierdził częściową nieważność uchwały Rady Gminy w Dwikozach dotyczącej zespołu interdyscyplinarnego, uznając niektóre jej postanowienia za sprzeczne z prawem.

Prokurator Okręgowy w Kielcach zaskarżył uchwałę Rady Gminy w Dwikozach w sprawie zespołu interdyscyplinarnego, zarzucając jej istotne naruszenia prawa, w tym przekroczenie delegacji ustawowej i niezgodność z przepisami Konstytucji RP. Sąd, rozpoznając sprawę, uznał, że postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe mimo nieobowiązywania uchwały w dacie orzekania. WSA stwierdził nieważność części uchwały, w tym § 3 oraz § 3 ust. 1, § 3 ust. 5, § 4, § 5, § 8 ust. 2 lit. b załącznika, uznając je za sprzeczne z przepisami ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie i zasadami techniki prawodawczej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach rozpoznał skargę Prokuratora Okręgowego na uchwałę Rady Gminy w Dwikozach dotyczącą trybu i sposobu powoływania członków zespołu interdyscyplinarnego oraz warunków jego funkcjonowania. Prokurator zarzucił uchwale szereg istotnych naruszeń prawa, w tym niezgodność z przepisami Konstytucji RP, ustawy o samorządzie gminnym oraz ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, a także naruszenie zasad techniki prawodawczej. Sąd odrzucił wniosek organu o umorzenie postępowania, argumentując, że nawet nieobowiązująca uchwała może być przedmiotem kontroli, jeśli wywołała skutki prawne. Sąd stwierdził nieważność § 3 uchwały, który określał wejście w życie z dniem podjęcia, uznając to za sprzeczne z przepisami o ogłaszaniu aktów prawa miejscowego. Ponadto, sąd stwierdził nieważność § 3 ust. 1, § 3 ust. 5, § 4, § 5 oraz § 8 ust. 2 lit. b załącznika do uchwały. Uznano, że te postanowienia przekraczają zakres delegacji ustawowej, modyfikują przepisy ustawowe lub naruszają przepisy dotyczące przetwarzania danych w sprawach przemocy w rodzinie. Sąd nie uwzględnił jednak zarzutów dotyczących § 3 ust. 2, 4 i 6 załącznika, uznając powtórzenia przepisów ustawowych za dopuszczalne w celu zapewnienia czytelności, a postanowienia dotyczące składu grup roboczych za mieszczące się w granicach delegacji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, uchwała rady gminy wchodząca w życie z dniem podjęcia, jako akt prawa miejscowego, narusza przepisy o ogłaszaniu aktów normatywnych, które przewidują wejście w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

Uzasadnienie

Przepis § 3 uchwały, stanowiący o wejściu w życie z dniem podjęcia, jest sprzeczny z art. 4 ust. 1 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych, który określa termin wejścia w życie aktów prawa miejscowego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (23)

Główne

u.p.p.r. art. 9a § 1, 3-7, 10-12, 15

Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie

u.p.p.r. art. 9b § 1, 2

Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie

u.p.p.r. art. 9c § 1

Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie

u.p.p.r. art. 9d § 1

Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie

p.p.s.a. art. 3 § 2 pkt 5

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 147 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 161 § 1 pkt 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.o.a.n. art. 2 § 1

Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

u.o.a.n. art. 4 § 1

Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

u.o.a.n. art. 13 § 2

Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

u.s.g. art. 40 § 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 91 § 1, 4

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 94 § 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Konstytucja RP art. 88 § 1, 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 94

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 87 § 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 88 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Pomocnicze

u.s.g. art. 18 § 1, 2 pkt 6, 15

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

u.p.p.r. art. 6 § 1 i 2 pkt 4

Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie

Konstytucja RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

rozporządzenie art. 137

Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 roku w sprawie "Zasad techniki prawodawczej"

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych art. 15zzs4 § 3

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przepisów o wejściu w życie aktów prawa miejscowego poprzez postanowienie o wejściu w życie z dniem podjęcia. Przekroczenie zakresu delegacji ustawowej w zakresie określania składu zespołu interdyscyplinarnego. Przekroczenie zakresu delegacji ustawowej w zakresie określania celów i zadań zespołu interdyscyplinarnego. Naruszenie przepisów ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie poprzez wymóg zgody na interwencję w sytuacjach, gdy ustawa na to nie zezwala.

Odrzucone argumenty

Brak publikacji uchwały. Naruszenie przepisów dotyczących wyboru przewodniczącego zespołu, częstotliwości posiedzeń oraz tworzenia grup roboczych.

Godne uwagi sformułowania

postępowanie sądowoadministracyjne w rozpoznawanej sprawie nie stało się bezprzedmiotowe skarga na uchwałę organu gminy jest dopuszczalna również wtedy, gdy uchwała ta została wprawdzie uchylona lub zmieniona, lecz może być stosowana do sytuacji z okresu poprzedzającego uchylenie lub zmianę istotne naruszenie prawa uznaje się uchybienie prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym nie w każdej sytuacji stanowić będzie podstawę do stwierdzenia istotnego naruszenia prawa za dopuszczalne uznaje się powtarzanie w aktach prawa miejscowego innych regulacji normatywnych

Skład orzekający

Krzysztof Armański

przewodniczący sprawozdawca

Beata Ziomek

sędzia

Magdalena Chraniuk-Stępniak

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących tworzenia i funkcjonowania zespołów interdyscyplinarnych w kontekście przeciwdziałania przemocy w rodzinie, zasady ogłaszania aktów prawa miejscowego oraz zakres kontroli sądowej nad uchwałami samorządowymi."

Ograniczenia: Dotyczy konkretnej uchwały rady gminy i specyfiki przepisów ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie. Ocena dopuszczalności powtarzania przepisów ustawowych w aktach prawa miejscowego może być różnie interpretowana.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu przeciwdziałania przemocy w rodzinie i funkcjonowania samorządów, a także porusza kwestie proceduralne związane z kontrolą sądową aktów prawa miejscowego. Jest to interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i samorządowym.

Nieważna uchwała w sprawie przeciwdziałania przemocy: Sąd wskazuje na błędy samorządu.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Ke 480/21 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2021-06-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-05-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Beata Ziomek
Krzysztof Armański /przewodniczący sprawozdawca/
Magdalena Chraniuk-Stępniak
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Sygn. powiązane
III OSK 6830/21 - Wyrok NSA z 2023-02-10
Skarżony organ
Wójt Gminy
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność uchwały w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151, art. 147 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2005 nr 180 poz 1493
art. 9a ust. 1,2, 3, 5, 6,7,11,12, 15 , art. 9c ust. 1
Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi Prokuratora Okręgowego w Kielcach na uchwałę Rady Gminy w Dwikozach z dnia 29 czerwca 2011 r. nr XI/45/11 w przedmiocie określenia trybu i sposobu powoływania członków zespołu interdyscyplinarnego oraz szczegółowych warunków jego funkcjonowania I. stwierdza nieważność § 3 zaskarżonej uchwały oraz § 3 ust. 1, § 3 ust. 5, § 4, § 5, § 8 ust. 2 lit. b załącznika do zaskarżonej uchwały; II. oddala skargę w pozostałej części.
Uzasadnienie
II SA/Ke 480/21
UZASADNIENIE
W dniu 29 czerwca 2011 r. Rada Gminy w Dwikozach, działając na podstawie art. 18 ust. 1, 2 pkt 6, 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 ze zm.), dalej "u.s.g.", oraz art. 6 ust. 1 i 2 pkt 4, art. 9a ust. 15 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz. U. z 2005 r. nr 180, poz. 1493 ze zm.), dalej "u.p.p.r.", podjęła uchwałę nr XI/45/11 w sprawie określenia trybu i sposobu powoływania członków zespołu interdyscyplinarnego oraz szczegółowych warunków jego funkcjonowania, stanowiącego załącznik do tego aktu (§ 1). W przepisie § 2 wykonanie uchwały powierzono Wójtowi Gminy Dwikozy, w § 3 wskazano, że uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia, a w § 4 że uchwała podlega ogłoszeniu zgodnie z przepisami obowiązującymi w tym zakresie.
W załączniku do podjętej uchwały postanowiono m.in. w:
- § 3 ust. 1 – "W skład Zespołu wchodzą przedstawiciele różnych grup zawodowych związanych z realizacją zadań wynikających z ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie";
- § 3 ust. 2 – "Przewodniczący Zespołu jest wybierany na pierwszym posiedzeniu Zespołu spośród jego członków";
- § 3 ust. 4 – "Posiedzenia Zespołu odbywają się w zależności od potrzeb jednak nie rzadziej niż raz na trzy miesiące";
- § 3 ust. 5 – "W ramach Zespołu Interdyscyplinarnego mogą być tworzone grupy robocze w celu pracy nad konkretnymi indywidualnymi przypadkami";
- § 3 ust. 6 – "W skład grup roboczych mogą wchodzić osoby spoza Zespołu, wytypowane przez członków Zespołu i zaakceptowane przez Przewodniczącego Zespołu, które są przedstawicielami różnych grup zawodowych związanych z działaniami przemocy w rodzinie";
- § 4 – "Cele Gminnego Zespołu Interdyscyplinarnego.
Cele Zespołu:
1. Pomoc osobom, rodzinom, grupom i środowiskom dysfunkcyjnym w przezwyciężeniu ich problemów,
2. Efektywne podejmowanie działań pomocowych i interwencyjnych w momencie zaistniałego problemu,
3. Współdziałanie z innymi podmiotami przy rozwiązywaniu problemu i przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie,
4. Tworzenie lokalnych zintegrowanych programów i kampanii profilaktycznych m.in. z zakresu problemów uzależnień, bezrobocia, trudności wychowawczych, przestępczości i innych zagadnień lokalnej polityki społecznej,
5. Inicjowanie badań, diagnoz w tym wspólnego diagnozowania osób indywidualnych i środowiska, którego problem dotyczy oraz ekspertyz wspierających prace Zespołu na danym obszarze,
6. Rozpowszechnianie informacji o instytucjach, osobach i możliwościach udzielenia pomocy w środowisku lokalnym";
- § 5 – "Zadania Gminnego Zespołu Interdyscyplinarnego.
Cele Zespołu realizowane są poprzez:
1. Ocenę sytuacji problemowej osoby indywidualnej, rodziny, grupy, środowiska dysfunkcyjnego znajdujących się w sytuacji kryzysowej, wypracowanie sposobu postępowania, który będzie miał na celu przywrócenie integralności rodziny bądź środowiska oraz możliwości realizowania ich funkcji, podejmowanie działań zgodnie z przepisami prawa,
2. Udzielanie pomocy, w szczególności psychologicznej, a w zależności od potrzeb poradnictwa socjalnego lub prawnego, osobom, rodzinom, grupom, które mają trudności lub wykazują potrzebę wsparcia w rozwiązywaniu swoich problemów,
3. Podejmowanie interwencji w przypadku przemocy domowej i uruchamianie procedur mających na celu jej powstrzymanie,
4. Udzielanie pomocy dzieciom doświadczającym i będących świadkami przemocy w rodzinie,
5. Podejmowanie wspólnych działań w ramach procedury "Niebieska karta",
6. Działania skierowane do całego środowiska, którego problem dotyczy";
- § 8 ust. 2 pkt b – "W ramach pracy z osobą, rodziną gromadzona jest następująca dokumentacja:
(...)
b) pisemna zgoda osoby lub pełnoletniego przedstawiciela rodziny, której sprawa dotyczy, załącznik Nr 2, zastrzega się, że w sytuacjach wyjątkowych (np. zagrożenia dobra dziecka) grupę roboczą zwołuje się w trybie natychmiastowym, bez wymaganej zgody (...)".
Skargę na powyższą uchwałę wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Prokurator Okręgowy w Kielcach, domagając się stwierdzenia nieważności tego aktu w całości i podnosząc zarzuty istotnego naruszenia:
art. 4 ust. 1 i art. 13 pkt. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz.U.2019.1461 j.t.), art. 42 u.s.g. w zw. z art. 88 ust. 1 Konstytucji RP poprzez określenie w § 3 wskazanej uchwały terminu wejścia jej w życie z dniem podjęcia, podczas gdy uchwała ta jako akt prawa miejscowego winna zostać opublikowana w wojewódzkim dzienniku urzędowym i wejść w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, chyba że określono by dłuższy termin jej wejścia w życie;
art. 9a ust. 3-5, art. 9a ust. 15 u.p.p.r. w zw. z art. 7 i 94 Konstytucji RP, polegające na przekroczeniu zakresu delegacji ustawowej poprzez określenie § 3 ust. 1 załącznika do uchwały podmiotów, których przedstawiciele wchodzą w skład Zespołu Interdyscyplinarnego, podczas gdy ww. przepisy wskazanej ustawy nie upoważniają Rady Gminy do określania katalogu tych podmiotów, albowiem zostały one w sposób wyczerpujący wskazane w art. 9a ust. 3-5 u.p.p.r.;
art. 9a ust. i art. 9a ust. 15 u.p.p.r., § 137 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 roku w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz.U.2016.283 j.t.) w zw. z art. 7 i 94 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zwanego dalej rozporządzeniem, poprzez przekroczenie zakresu delegacji ustawowej i powtórzenie w § 3 ust. 2 załącznika, stanowiącego że "Przewodniczący Zespołu jest wybierany na pierwszym posiedzeniu Zespołu spośród jego członków", treści zapisu ustawowego zawartego w art. 9a ust. 6 u.p.p.r.;
art. 9a ust. 7 i art. 9a ust. 15 u.p.p.r., § 137 rozporządzenia w zw. z art. 7 i 94 Konstytucji RP poprzez przekroczenie zakresu delegacji ustawowej i powtórzenie w § 3 ust. 4 załącznika, wskazującego częstotliwość posiedzeń Zespołu Interdyscyplinarnego, treści zapisu ustawowego zawartego w art. 9a ust. 7 u.p.p.r.;
art. 9a ust. 10 u.p.p.r., art. 9a ust. 15 u.p.p.r., § 137 rozporządzenia w zw. z art. 7 i 94 Konstytucji RP poprzez przekroczenie zakresu delegacji ustawowej i częściowe powtórzenie, a nadto modyfikację w § 3 ust. 5 załącznika dot. możliwości tworzenia przez Zespół grup roboczych, treści zapisu ustawowego zawartego w art. 9a ust. 10 u.p.p.r.;
art. 9a ust. 11 i 12, art. 9a ust. 15 u.p.p.r., § 137 rozporządzenia w zw. z art. 7 i 94 Konstytucji RP poprzez przekroczenie zakresu delegacji ustawowej i wskazanie w § 3 ust. 6 załącznika do uchwały katalogu podmiotów, których przedstawiciele mogą wchodzić w skład grup roboczych, podczas gdy ww. przepisy wskazanej ustawy nie upoważniają Rady Gminy do formułowania katalogu tych podmiotów, gdyż został on wyczerpująco określony w art. 9a ust. 11 i 12 u.p.p.r. a nadto poczynienie tego w sposób odmienny od sformułowania ustawowego;
art. 9b ust. 1 i 2, art. 9a ust. 15 u.p.p.r. i § 137 rozporządzenia w zw. z art. 7 i 94 Konstytucji RP poprzez przekroczenie zakresu delegacji ustawowej i sformułowanie w § 4 i 5 załącznika do uchwały celów i zadań Gminnego Zespołu Interdyscyplinarnego, podczas gdy przepisy wskazanej ustawy nie upoważniają rady gminy do określania celów i zadań zespołu interdyscyplinarnego a jedynie do określenia trybu i sposobu powoływania i odwoływania członków zespołu interdyscyplinarnego oraz szczegółowych warunków jego funkcjonowania;
art. 9c ust. 1, art. 9d ust. 1, art. 9a ust. 15 u.p.p.r., § 137 rozporządzenia w zw. z art. 7 i 94 Konstytucji RP poprzez przekroczenie zakresu delegacji ustawowej i wskazanie w § 8 ust. 2 pkt. b załącznika, że w skład dokumentacji gromadzonej przez Przewodniczącego Zespołu wchodzi "pisemna zgoda osoby lub pełnoletniego przedstawiciela rodziny, której sprawa dotyczy, Załącznik Nr 2, z zastrzeżeniem, iż w sytuacjach wyjątkowych (np. zagrożenia dobra dziecka) grupę roboczą zwołuje się w trybie natychmiastowym, bez wymaganej zgody" w sytuacji, gdy podejmowanie interwencji w środowisku wobec rodziny dotkniętej przemocą odbywa się w oparciu o procedurę "Niebieskiej Karty" i nie wymaga zgody osoby dotkniętej przemocą w rodzinie, zaś uprawnienie do przetwarzania danych osób dotkniętych przemocą w rodzinie i osób stosujących przemoc w rodzinie bez ich zgody i wiedzy, zostało członkom zespołu interdyscyplinarnego oraz grup roboczych przyznane na mocy art. 9c ust. 1 u.p.p.r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o umorzenie postępowania, argumentując że zakwestionowana uchwała obowiązywała do dnia 4 listopada 2020 r., a jej regulacje nie mogą być obecnie stosowane.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na częściowe uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 5 oraz art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, przy czym uwzględniając skargę na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej, sąd stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.
Na wstępie, w odniesieniu do wniosku organu o umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego, należy przytoczyć art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., który stanowi, że sąd umarza postępowanie, gdy stało się bezprzedmiotowe z przyczyn innych niż wskazane w pkt 1-2, przy czym za taką "inną przyczynę" organ uważa brak obowiązywania zaskarżonej uchwały. Wbrew temu stanowisku, w przekonaniu Sądu, postępowanie sądowoadministracyjne w rozpoznawanej sprawie nie stało się bezprzedmiotowe. Zakwestionowana uchwała niewątpliwie – przez okres w jakim obowiązywała – wywołała bowiem skutki prawne. Z tego powodu, choć w dacie orzekania przez Sąd uchwała objęta skargą już nie obowiązywała, może być jednak nadal stosowana do zdarzeń prawnych, które zaszły w czasie stosowania jej postanowień. Odnośnie uprawnień sądów do badania aktów nieobowiązujących podobny pogląd, aczkolwiek w odmiennych stanach faktycznych, wyraził Trybunał Konstytucyjny, który już w uchwale z dnia 14 września 1994 r. (W 5/94, OTK 1994/2/44) zajął stanowisko, że "skarga na uchwałę organu gminy jest dopuszczalna również wtedy, gdy uchwała ta została wprawdzie uchylona lub zmieniona, lecz może być stosowana do sytuacji z okresu poprzedzającego uchylenie lub zmianę". W orzecznictwie sądowoadministracyjnym dodatkowo zwraca się uwagę, że skutki stwierdzenia nieważności uchwały polegające na orzeczeniu o jej nieważności od daty jej podjęcia są dalej idące, niż uchylenie uchwały - wywierające skutki od daty uchylenia. Dlatego też uchylenie uchwały organu jednostki samorządu terytorialnego nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania sądowoadministracyjnego wywołanego skargą na ten akt, ponieważ – jak już wyżej wskazano – sąd posiada uprawnienie do stwierdzenia nieważności takiego aktu, a więc orzeczenia o jego wadliwości od chwili jego podjęcia (ex tunc). Wówczas uchwałę tę należy potraktować tak, jakby nigdy nie została podjęta – co może mieć znaczenie dla czynności prawnych podjętych na podstawie tego aktu (por. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GSK 1571/12, wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2016 r. o sygn. akt II FSK 355/14). Powyższe świadczy o konieczności poddania zaskarżonej uchwały kontroli Sądu, gdyż wydanie wyroku stwierdzającego jej nieważność znosi skutki uchwały od początku jej obowiązywania, dając możliwość weryfikacji czynności opartych na nielegalnym akcie.
Zaskarżona uchwała została podjęta na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 9a ust. 15 u.p.p.r. Zgodnie z tym przepisem rada gminy określi, w drodze uchwały, tryb i sposób powoływania i odwoływania członków zespołu interdyscyplinarnego oraz szczegółowe warunki jego funkcjonowania.
Zaskarżona uchwała, podjęta na podstawie powyższego przepisu, jest aktem prawa miejscowego. Stosownie do art. 40 ust. 1 u.s.g., na podstawie upoważnień ustawowych gminie przysługuje prawo stanowienia aktów prawa miejscowego obowiązujących na obszarze gminy. Akty prawa miejscowego jako akty prawa powszechnie obowiązującego (art. 87 ust. 2 i art. 94 Konstytucji RP) mają charakter generalny i abstrakcyjny i obejmują swoim zasięgiem wszystkie podmioty funkcjonujące na obszarze swojego obowiązywania (w tym przypadku na terenie gminy). Zważywszy na charakter zespołu interdyscyplinarnego, jego zróżnicowany skład osobowy, zakres kompetencji, stosowane przez niego środki oraz treść upoważnienia ustawowego zamieszczonego w art. 9a ust. 15 należy stwierdzić, że normy prawne, zawarte w zakwestionowanej uchwale - będącej podustawowym aktem wykonawczym - mają charakter norm generalnych, wyznaczających adresatom tych norm określony sposób funkcjonowania, o charakterze powszechnym na terenie gminy i wywołujące określone skutki prawne (por.m.in. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2012 r. o sygn. akt I OSK 1922/11, wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 czerwca 2020 r., sygn. III SA/Łd 99/20). Zaskarżona uchwała jest kierowana do nieokreślonego kręgu podmiotów wchodzących w skład zespołu (por.m.in. postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 27 września 2018 r., sygn. IV SA/Po 707/18). Wobec powyższego treść art. 94 ust. 1 u.s.g. nie sprzeciwia się stwierdzeniu nieważności tej uchwały w całości lub części przez sąd administracyjny w razie stwierdzenia, że jest sprzeczna z prawem – niezależnie od czasu, jaki upłynął od daty jej uchwalenia.
Zgodzić się należy z Prokuratorem, że warunkiem wejścia w życie aktu prawa miejscowego jest jego właściwe ogłoszenie, co wynika wprost z art. 88 ust. 1 i 2 Konstytucji RP.Obowiązek ogłaszania tego typu aktów wynika z treści art. 2 ust. 1 i art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. z 2010 r. nr 17, poz. 95 ze zm.), dalej "u.o.a.n.", który przewiduje, że akty prawa miejscowego stanowione przez organ gminy ogłasza się w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Wbrew jednak stanowisku Prokuratora zaskarżona uchwała została ogłoszona. Już z § 4 uchwały wynika, że podlega ona ogłoszeniu zgodnie z przepisami obowiązującymi w tym zakresie. I rzeczywiście, akt ten został ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa Świętokrzyskiego z 2011 r. Nr 192 poz. 2234. Zarzut braku publikacji uchwały był zatem nieuzasadniony. Stwierdzeniu nieważności podlegał natomiast wyłącznie § 3 uchwały, zgodnie z którym uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 1 u.o.a.n. akty normatywne, zawierające przepisy powszechnie obowiązujące, ogłaszane w dziennikach urzędowych wchodzą w życie po upływie czternastu dni od dnia ich ogłoszenia, chyba że dany akt normatywny określi termin dłuższy. Przepis uchwały nie mógł zatem przewidywać wejścia w życie aktu już z dniem podjęcia. W sytuacji zaś wyeliminowania § 3 uchwały zastosowanie znajduje zasada określona w przywołanym przepisie ustawy, przewidująca wejście w życie uchwały po upływie czternastu dni od dnia ogłoszenia.
Jak wynika z art. 91 ust. 1 i 4 u.s.g. przesłanką stwierdzenia nieważności uchwały organu samorządu gminnego jest istotna sprzeczność uchwały z prawem. Za "istotne" naruszenie prawa uznaje się uchybienie prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym. Do nich zalicza się między innymi naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego, a także przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał (por. M. Stahl, Z. Kmieciak, Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa NSA i poglądów doktryny, Samorząd Terytorialny 2001, z. 1-2, s. 101-102). W judykaturze za istotne naruszenie prawa, będące podstawą do stwierdzenia nieważności aktu, uznaje się takiego rodzaju naruszenia prawa jak: podjęcie uchwały przez organ niewłaściwy, brak podstawy do podjęcia uchwały określonej treści, niewłaściwe zastosowanie przepisu prawnego będącego podstawą podjęcia uchwały, naruszenie procedury podjęcia uchwały.
Nie ulega wątpliwości, że rada gminy obowiązana jest przestrzegać zakresu upoważnienia ustawowego udzielonego jej przez ustawę w zakresie tworzenia aktów prawa miejscowego, a w ramach udzielonej jej delegacji w tych działaniach nie może wkraczać w materię uregulowaną ustawą. Uchwała rady gminy musi bowiem respektować unormowania zawarte w aktach wyższego rzędu, a prawo miejscowe może być stanowione w granicach upoważnień zawartych w ustawie (art. 87 ust. 2 i art. 94 Konstytucji). Z całą pewnością porządek prawny narusza modyfikowanie przepisu ustawowego przez akt wykonawczy niższego rzędu - co dopuszczalne jest tylko w granicach wyraźnie przewidzianego upoważnienia. Sąd w składzie orzekającym stoi
natomiast na stanowisku, że jakkolwiek powtórzenie przepisów powszechnie obowiązujących zawartych w innych aktach normatywnych, w tym w aktach prawnych rangi ustawowej, w aspekcie zasad techniki prawodawczej nie jest właściwe, to jednak nie w każdej sytuacji stanowić będzie podstawę do stwierdzenia istotnego naruszenia prawa. Każdorazowo należy zbadać dopuszczalność powtórzenia przepisów ustawowych w realiach postanowień danego aktu prawa miejscowego, uwzględniając również w ramach tej kontroli specyfikę przedmiotu (materii), którą reguluje zakwestionowana przez stronę skarżącą uchwała. W drodze wyjątku, uzasadnionego zwłaszcza względami zapewnienia komunikatywności, kompletności i czytelności tekstu prawnego, za dopuszczalne uznaje się powtarzanie w aktach prawa miejscowego innych regulacji normatywnych. W aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych dopuszcza się możliwość powtórzenia w akcie prawa miejscowego zapisów ustawowych, o ile takie powtórzenie ma charakter dosłowny (por. wyrok WSA w Poznaniu z 22 kwietnia 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 1284/14, wyrok WSA w Krakowie z 7 stycznia 2020 r., sygn. akt III SA/Kr 1125/19).
Mając na uwadze powyższe Sąd doszedł do przekonania, że – poza wskazanym już § 3 uchwały – skarga zasługuje na uwzględnienie w zakresie dotyczącym § 3 ust. 1, § 3 ust. 5, § 4, § 5, § 8 ust. 2 lit. b załącznika do zaskarżonej uchwały (dalej także jako "regulamin").
Zgodzić się należy z Prokuratorem, że § 3 ust. 1 regulaminu modyfikuje sposób określenia składu zespołu interdyscyplinarnego w stosunku do zapisów art. 9a ust. 3-5 u.p.p.r. Przepis zawarty w załączniku ma charakter bardziej ogólny i może powodować wątpliwości interpretacyjne wobec jednoznacznych zapisów ustawy. Podobnie § 3 ust. 5 załącznika do uchwały modyfikuje w sposób istotny zapis zawarty w art. 9a ust. 10 u.p.p.r. jeśli chodzi o określenie celu, w jakim mogą być tworzone grupy robocze. Przepis ustawy brzmi mianowicie: "Zespół interdyscyplinarny może tworzyć grupy robocze w celu rozwiązywania problemów związanych z wystąpieniem przemocy w rodzinie w indywidualnych przypadkach". Z kolei w kwestionowanym zapisie uchwały przyjęto, że: "W ramach Zespołu Interdyscyplinarnego mogą być tworzone grupy robocze w celu pracy nad konkretnymi indywidualnymi przypadkami". Z kolei w § 4 i § 5 regulaminu określono cele zespołu i sposób ich realizacji, podczas gdy delegacja ustawowa przewidziana w art. 9a ust. 15 u.p.p.r. nie obejmuje tych kwestii, a nadto zostały one uregulowane ustawowo w art. 9b ust. 1 i 2 u.p.p.r. Wreszcie w § 8 ust. 2 lit. b załącznika do zaskarżonej uchwały przewidziano, że w ramach pracy z osobą, rodziną gromadzona jest m.in. dokumentacja w postaci pisemnej zgody osoby lub pełnoletniego przedstawiciela rodziny, której sprawa dotyczy, przy czym zastrzega się, że w sytuacjach wyjątkowych (np. zagrożenia dobra dziecka) grupę roboczą zwołuje się w trybie natychmiastowym, bez wymaganej zgody. Przede wszystkim nie określono w powyższym zapisie na co ma być wyrażona ta "pisemna zgoda" i kto ma jej udzielać. Ponadto rację ma Prokurator, że zgodnie z treścią art. 9d ust. 1 u.p.p.r. podejmowanie interwencji w środowisku wobec rodziny dotkniętej przemocą nie wymaga zgody osoby dotkniętej przemocą w rodzinie. Niewątpliwie więc doszło do naruszenia tego przepisu w sposób istotny, a także do naruszenia obowiązującego w dacie przyjęcia uchwały art. 9c ust. 1 u.p.p.r., który stanowił, że członkowie zespołu interdyscyplinarnego oraz grup roboczych w zakresie niezbędnym do realizacji zadań, o których mowa w art. 9b ust. 2 i 3 u.p.p.r. mogą przetwarzać dane osób dotkniętych przemocą w rodzinie i osób stosujących przemoc w rodzinie bez zgody i wiedzy osób, których dane te dotyczą (por. też wyrok WSA w Kielcach z 7 października 2020 r., sygn. II SA/Ke 682/20).
Sąd nie znalazł natomiast wystarczających podstaw do uwzględnienia pozostałych zarzutów skargi, odnoszących się do § 3 ust. 2, 4 i 6 załącznika do zaskarżonej uchwały. W dwóch pierwszych z tych przepisów dokonano powtórzenia zapisów ustawowych zawartych odpowiednio w art. 9a ust. 6 i 7 u.p.p.r. W ocenie Sądu, odwołując się do wyrażonego wyżej w tym zakresie poglądu, nie doszło w tych przypadkach do istotnego naruszenia prawa. Powtórzenia mają charakter w zasadzie dosłowny i służą zapewnieniu komunikatywności i czytelności tekstu prawnego. Trzeba mieć tutaj także na uwadze charakter regulacji ustawowej (art. 9a ust. 1-14, art. 9b i 9c u.p.p.r.) i delegacji wynikającej z art. 9a ust. 15 u.p.p.r. Z kolei jeśli chodzi o przepis § 3 ust. 6 regulaminu, zgodnie z którym "w skład grup roboczych mogą wchodzić osoby spoza Zespołu, wytypowane przez członków Zespołu i zaakceptowane przez Przewodniczącego Zespołu, które są przedstawicielami różnych grup zawodowych związanych z działaniami przemocy w rodzinie", w ocenie Sądu wbrew twierdzeniu skarżącego nie narusza on w sposób istotny przepisów ustawy, a stanowi wypełnienie delegacji ustawowej wynikającej z art. 9a ust. 15 u.p.p.r. Przede wszystkim zapis ten nie ingeruje w skład grup roboczych określony w art. 9a ust. 11 i 12 u.p.p.r. Ostatni z tych przepisów przewiduje, że w skład grup roboczych mogą wchodzić także kuratorzy sądowi, a także przedstawiciele innych podmiotów, specjaliści w dziedzinie przeciwdziałania przemocy w rodzinie. Omawiany przepis uchwały określa sposób typowania tak określonych podmiotów ("przedstawicieli różnych grup zawodowych związanych z działaniami przemocy w rodzinie").
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku, stwierdzając w oparciu o art. 147 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 91 ust. 1 i art. 94 ust. 1 u.s.g. nieważność regulacji § 3 zaskarżonej uchwały oraz § 3 ust. 1, § 3 ust. 5, § 4, § 5, § 8 ust. 2 lit. b załącznika do zaskarżonej uchwały, (pkt I wyroku) i oddalając skargę w pozostałej części (pkt II wyroku) na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI