II SA/KE 48/24

II SA/Ke 48/24 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2024-03-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Jacek Kuza /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6046 Inne koncesje i zezwolenia
Hasła tematyczne
Inne
Samorząd terytorialny
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2277
art. 11.1,  art. 18 ust. 12 pkt 1
Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 146 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2024 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Kielcach Wiesławy Klimontowicz sprawy ze skargi S. Ł. na akt Burmistrza Sandomierza z dnia [...] stycznia 2024 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów zawierających powyżej 4,5 % do 18 % alkoholu (z wyjątkiem piwa) I. uchyla zaskarżony akt; II. zasądza od Gminy Sandomierz na rzecz S. Ł. 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
Uzasadnienie
Burmistrz Miasta Sandomierza pismem z 2 stycznia 2024 r., znak [...] poinformował S. Ł. (dalej powoływaną jako skarżąca spółka lub Spółka), że w odpowiedzi na wniosek Spółki z 19 grudnia 2023 r. podtrzymuje w mocy postanowienie znak: [...] z dnia 8 grudnia 2023 r. dot. odmowy uzupełnienia decyzji Nr [...] z dnia 3 listopada 2023 r. o stwierdzenie nadpłaty uiszczonej opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych i o zarządzenie zwrotu ustalonej nadpłaty na rzecz Spółki. Jednocześnie Burmistrz przypomniał, że od powyższego postanowienia strona mogła złożyć zażalenie zgodnie z zawartym w nim pouczeniem.
Z przedstawionych Sądowi akt wynika, że skarżąca spółka, 26 października 2020 r. uzyskała trzy zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych o zawartości alkoholu: do 4,5% oraz na piwo, powyżej 4,5% do 18% z wyjątkiem piwa i powyżej 18%. Za korzystanie z tych zezwoleń w całym 2023 roku spółka uiściła należne opłaty (okoliczność niesporna). Wnioskiem z 16 października 2023 r. Spółka zwróciła się do Burmistrza Miasta Sandomierza o wygaszenie wszystkich tych trzech posiadanych przez nią zezwoleń na sprzedaż alkoholi z powodu zakończenia działalności handlowej w placówce położonej w S. przy ulicy [...]. Równocześnie Spółka zwróciła się o rozliczenie opłat za ww. zezwolenia i zwrot nadpłat. Burmistrz Miasta Sandomierza trzema decyzjami z 3 listopada 2023 r. o trzech różnych znakach (SSZ.7340.102.2023.WSM.1, [...] i [...]), stwierdził wygaśnięcie wszystkich tych trzech zezwoleń z dniem 15 października 2023 r. W następstwie trzech wniosków złożonych 27 listopada 2023 r. przez spółkę o uzupełnienie tych decyzji poprzez stwierdzenie nadpłaty uiszczonej opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych i zarządzenie zwrotu ustalonej nadpłaty, Burmistrz Miasta Sandomierza trzema postanowieniami z dnia 8 grudnia 2023 r. o trzech różnych znakach (SSZ.7340.102.2023.WSM.4, [...], [...]), odmówił wnioskowanego uzupełnienia tych decyzji stwierdzając w uzasadnieniu, że ustawa o wychowaniu w trzeźwości nie przewiduje decyzyjnego trybu ustalania i wnoszenia takich opłat, ani też nie reguluje kwestii zwrotu opłat w przypadku rezygnacji bądź cofnięcia zezwolenia, a przepisy kreujące obowiązek jej uiszczenia same z siebie nie mogą stanowić podstawy do zwrotu. Mimo pouczenia o możliwości złożenia zażaleń na te trzy postanowienia, [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. złożyła trzy datowane na 19 grudnia 2023 r. wnioski o zwrot uiszczonych opłat w części proporcjonalnej do okresu korzystania z zezwolenia. W odpowiedzi na wniosek z 19 grudnia 2023 r., Burmistrz Miasta Sandomierza w piśmie z 2 stycznia 2024 r. podtrzymał postanowienie znak: [...] z dnia 8 grudnia 2023 r. dot. odmowy uzupełnienia decyzji Nr [...] z dnia 3 listopada 2023 r. o stwierdzenie nadpłaty uiszczonej opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych i o zarządzenie zwrotu ustalonej nadpłaty na rzecz Spółki. Żadne inne pisma będące odpowiedzią na trzy datowane na 19 grudnia 2023 r. wnioski Spółki o zwrot uiszczonych opłat – nie zostały sporządzone (notatka urzędowa k. 25).
W skardze z 8 stycznia 2024 r. skierowanej do WSA w Kielcach na czynność Burmistrza Miasta Sandomierza w przedmiocie odmowy zwrotu opłat za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych - znak: [...], t.j.: zezwolenia z dnia 26 października 2020 r., Nr [...] [...] na sprzedaż napojów alkoholowych o zawartości alkoholu do 4,5 % oraz na piwo, zezwolenia z dnia 26 października 2020 r., Nr [...] na sprzedaż napojów alkoholowych o zawartości alkoholu powyżej 4,5 % do 18 % oraz zezwolenia z dnia 26 października 2020r., Nr [...] na sprzedaż napojów alkoholowych o zawartości alkoholu powyżej 18%, Spółka zarzuciła naruszenie art. 11ą ust. 8 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi poprzez jego niezastosowanie i niezwrócenie skarżącej spółce opłat wniesionych za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych w 2023 r., mimo że udzielane Skarżącej zezwolenia obowiązywały wyłącznie przez część danego roku kalendarzowego. Skarżąca spółka wniosła o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi powołano się na pogląd wyrażony w wyroku NSA z 20 sierpnia 2020 r., sygn. akt II GSK 518/20, zgodnie z którym, w sytuacji wygaśnięcia zezwolenia, a zatem niekorzystania z niego, gmina traci z mocy w art. 11 ust. 8 ustawy tytuł prawny do opłaty uiszczonej za czas po wygaśnięciu uprawnienia. W tym kontekście zarządzenie zwrotu opłaty nienależnej jawi się jako działanie oczywiste i konieczne. Przeciwnego stanowiska nie broni fakt, iż zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych jest ściśle związane z podmiotem, który otrzymał zezwolenie, które to zezwolenie nie podlega obrotowi i dziedziczeniu. Istota problemu nie dotyczy samego zezwolenia, lecz prawa do domagania się zwrotu opłaty uiszczonej przed jego wydaniem, zgodnie z nakazem wynikającym z art. 11ą ust. 2 ustawy za korzystanie z tego zezwolenia.
Na koniec skarżąca spółka wyjaśniła, że zwróciła się z wnioskiem o uzupełnienie ww. decyzji o stwierdzenie nadpłaty przedmiotowych opłat. Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2023 r. wniosek ten nie został uwzględniony. Obecnie Spółka nie kwestionuje zasadności odmowy uwzględnienia wniosku w przedmiocie uzupełnienia decyzji, gdyż zwrot przedmiotowych opłat stanowi czynność materialno-techniczną, która nie wymaga ujęcia w sentencji decyzji administracyjnej. Dlatego wnioskami z dnia 19 grudnia 2023 r. zwróciła się do organu administracji bezpośrednio z żądaniem zwrotu przedmiotowych opłat w nienależnej części. Jednak pismem z dnia 2 stycznia 2024 r. doręczonym w dniu 8 stycznia 2024 r. Burmistrz Miasta Sandomierza poinformował Spółkę o podtrzymaniu stanowiska zaprezentowanego w postanowieniu z dnia 8 grudnia 2023 r. (odmowa uzupełnienia decyzji) i o odmowie zwrotu przedmiotowych należności.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
W uzasadnieniu wyjaśnił, że przepisy ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi milczą na temat procedury zwrotu opłaty (proporcjonalnego zwrotu opłaty). Orzecznictwo sądów administracyjnych jest w tej sprawie podzielone. Należałoby jednak uznać, że zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej nie powinno być traktowane jako przyczyna zwrotu opłaty.
W orzecznictwie sądów administracyjnych można odnaleźć pogląd, że zakończenie działalności gospodarczej w danym roku nie jest przesłanką do zwrotu opłaty za zezwolenie na sprzedaż alkoholu. Tak m.in. orzekł NSA w wyroku z 22 września 2005 r. (sygn. akt II GSK 149/05), stwierdzając, że zaprzestanie działalności gospodarczej nie spowodowało, że opłata ta stała się nienależna. Dokonanie zwrotu takiej opłaty byłoby możliwe tylko wówczas, gdyby istniała ustawowa regulacja przesłanek, sposobu i trybu zwrotu. Tymczasem obowiązująca ustawa reguluje wyłącznie tryb, zasady i sposób obliczania wysokości opłat. Organy administracji publicznej obowiązane są działać w granicach i na podstawie przepisów prawa. Ustawa nie przewiduje instytucji "niewykorzystania zezwolenia", z którą wiązałby się obowiązek zwrotu opłaty.
W dniu 5 marca 2024 r. w rozmowie telefonicznej pracownik Urzędu Miasta Sandomierza poinformował, że pismo Burmistrza Miasta Sandomierza z 2 stycznia 2024 r. znak [...] skierowane do skarżącej spółki dotyczy podtrzymania w mocy wszystkich trzech postanowień wydanych 8 grudnia 2023 r., odmawiających uzupełnienia o stwierdzenie nadpłaty uiszczonej opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych i o zarządzenie zwrotu ustalonej nadpłaty na rzecz spółki, wszystkich trzech decyzji wydanych 3 listopada 2023 r. stwierdzających wygaśnięcie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych wszystkich trzech kategorii. Do Spółki zostało wysłane tylko to pismo. Inne pisma nie były w tej sprawie sporządzane.
Zarządzeniem wydanym w dniu 6 marca 2024 r. przez sędziego sprawozdawcę, wyłączono ze sprawy II SA/Ke 48/24 ze skarg [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. z dnia 8 stycznia 2024 r. na akt Burmistrza Sandomierza z dnia 2 stycznia 2024 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów zawierających: do 4,5 % alkoholu oraz piwa, powyżej 4,5% do 18% alkoholu (z wyjątkiem piwa) i powyżej 18% alkoholu, sprawy:
a). ze skargi na akt Burmistrza Sandomierza z dnia 2 stycznia 2024 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów zawierających do 4,5 % alkoholu oraz piwa
oraz
b). ze skargi na akt Burmistrza Sandomierza z dnia 2 stycznia 2024 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów zawierających powyżej 18% alkoholu. Wyłączone sprawy wpisano pod nowy numer do repertorium SA pod sygnaturami II SA/Ke 142/24 i II SA/Ke 143/24.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022.2492 ze zm.) wojewódzki sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta z mocy art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023.1634 ze zm.- dalej: p.p.s.a.), obejmuje wyliczone w tym przepisie w pkt 1-9 formy działania administracji bądź bezczynność, w tym także akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w Kodeksie postępowania administracyjnego, postępowań określonych w działach IV, V i VI Ordynacji podatkowej, postępowań, o których mowa w dziale V rozdziale I ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 4). Akty lub czynności wskazane w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. są podejmowane w sprawach indywidualnych i kierowane przez organ administracji publicznej do określonych podmiotów. Dotyczą uprawnienia lub obowiązku tego podmiotu, a podstawę prawną do wydawania aktów administracyjnych indywidualnych lub podejmowania czynności stanowią przepisy prawa materialnego, bowiem tylko one mogą przyznać, stwierdzić albo uznać uprawnienie lub obowiązek.
Należy też wyjaśnić, że ustawą z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 935) wprowadzono podział w ramach aktów i czynności organów administracji publicznej oraz bezczynności (przewlekłego prowadzenia postępowania) zaskarżalnych do sądu administracyjnego na takie, których dotyczy wymóg wyczerpania środków zaskarżenia, oraz takie, których powyższy wymóg nie dotyczy. Nowelizacja wykluczyła wezwanie do usunięcia naruszenia prawa (interesu prawnego lub uprawnienia), które do 31 maja 2017 r. stanowiło wymóg skutecznego wniesienia skargi zgodnie między innymi z art. 52 i 53 p.p.s.a. W obecnym stanie prawnym do aktów i czynności (bezczynności, przewlekłego prowadzenia postępowania), których dotyczy wymóg wyczerpania środków zaskarżenia, zgodnie z art. 52 § 1 p.p.s.a., należy zaliczyć te przedmioty skarg, które mają swe źródło (są wydawane lub powstają) w postępowaniach, w których zostały przewidziane środki zaskarżenia. Chodzi zatem o postępowania administracyjne jurysdykcyjne, egzekucyjne i zabezpieczające. Wymóg wyczerpania środków zaskarżenia nie dotyczy między innymi skarg na akty i czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a p.p.s.a., jeśli ustawa, na podstawie której został podjęty akt lub dokonana czynność, nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi (por. Hanna Knysiak-Sudyka, Skarga i skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Komentarz. Orzecznictwo, wyd. V. WKP 2021. Teza I do art. 52 p.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie podstawą prawną wydania aktu indywidualnego z 2 stycznia 2024 r., którego przedmiotem była odmowa zwrotu części opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych lub podjęcia czynności dotyczących zwrotu tej opłaty, były przepisy ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t.j. Dz.U. 2023.1634 ze zm. dalej: ustawa o wychowaniu w trzeźwości lub ustawa), a w szczególności jej art. 11ą ust. 1 dotyczący opłat za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych. Przepis ten upoważnia gminy do pobierania opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych w celu pozyskania dodatkowych środków na finansowanie zadań określonych w art. 4ą ust. 1, tj. prowadzenie działań związanych z profilaktyką i rozwiązywaniem problemów alkoholowych oraz integracja społeczna osób uzależnionych od alkoholu. Przepisy tej ustawy nie przewidują środków zaskarżenia aktów, ani czynności dotyczących opłat za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, w związku z czym przed wniesieniem skargi nie było konieczne wezwanie organu do usunięcia naruszenia prawa.
Należy następnie zauważyć, że wspomniana opłata została wprowadzona ustawą z dnia 12 września 1996 r. o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz.U. Nr 127, poz. 593). Pierwotnie nazywana była przez ustawodawcę opłatą "ze zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych", a później po zmianie dokonanej nowelą z dnia 1 sierpnia 1997 r. (Dz.U. Nr 113, poz. 732) – opłatą "za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych". W uchwale składu 5 sędziów NSA z dnia 6 maja 2003 r., FPK 12/02, Sąd ten podkreślił, że pomimo zmiany nazwy nie zmienił się cel i charakter tej opłaty, zmiana ta miała natomiast podkreślić cykliczny charakter opłaty, odróżniający ją od jednorazowych opłat związanych z podjęciem jakiejś działalności. Istotne jest również stwierdzenie w tej uchwale, że opłata z art. 11ą ustawy nie jest opłatą za konkretne usługi świadczone na rzecz sprzedawcy alkoholu i nie można przyznać jej funkcji kompensacyjnej lub penalnej. Należy jednak podkreślić, że zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych nie jest tożsame z korzystaniem z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Oczywistym jest, że opłata za korzystanie z zezwolenia nie jest równoznaczna z opłatą za samo udzielenie zezwolenia.
W rozpatrywanej sprawie zasadniczym przedmiotem sporu było to, czy w sytuacji wygaśnięcia uzyskanego przez skarżącą spółkę zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych w trybie art. 18 ust. 12 pkt 1 ustawy, t.j. z powodu likwidacji punktu sprzedaży, istniały podstawy do żądania zwrotu części tej uiszczonej z góry za cały rok opłaty, proporcjonalnej do okresu korzystania z tego zezwolenia.
Wyjaśnić trzeba w tym miejscu również, że przedmiotem oceny Sądu była tylko odmowa zwrotu proporcjonalnej części opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających powyżej 4,5% do 18% alkoholu (z wyjątkiem piwa), choć: skarżąca spółka posiadała takie zezwolenia również na sprzedaż napojów zawierających do 4,5% alkoholu oraz piwa, a także powyżej 18% alkoholu, oba te zezwolenia również wygaszono w tym samym trybie art. 18 ust. 12 pkt 1 ustawy i z tego samego powodu, t.j. na skutek likwidacji punktu sprzedaży, skarżąca spółka złożyła wnioski o zwrot proporcjonalnej części opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż pozostałych dwóch rodzajów napojów alkoholowych, a skargę wniosła na odmowę zwrotu proporcjonalnej części wszystkich trzech uiszczonych opłat. Powodem takiego ograniczenia zakresu rozpoznania sprawy było to, że zaskarżony w sprawie akt Burmistrza Sandomierza z 2 stycznia 2024 r., znak [...], dotyczył wyłącznie sprawy z wniosku [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. o zwrot części opłaty uiszczonej za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów o zawartości alkoholu powyżej 4,5% do 18% (z wyjątkiem piwa). Taka ocena tego aktu wynika stąd, że podtrzymano w nim w mocy postanowienie znak [...] z 8 grudnia 2023 r. dotyczące odmowy uzupełnienia decyzji Nr [...] z 3 listopada 2023 r. o stwierdzeniu nadpłaty uiszczonej opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych i o zarządzeniu zwrotu ustalonej nadpłaty na rzecz Spółki, a decyzja z 3 listopada 2023 r. o wskazanym w akcie z 2 stycznia 2024 r. znaku [...], dotyczy stwierdzenia wygaśnięcia zezwolenia wydanego skarżącej spółce na sprzedaż napojów alkoholowych o zawartości alkoholu właśnie powyżej 4,5% do 18% z wyjątkiem piwa. Trzeba bowiem wyjaśnić, że skarżąca spółka, 26 października 2020 r. uzyskała trzy zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych o zawartości alkoholu: do 4,5% oraz na piwo, powyżej 4,5% do 18% z wyjątkiem piwa i powyżej 18%. Następnie na skutek wniosku strony z 16 października 2023 r. o wygaszenie wszystkich tych trzech zezwoleń z powodu zakończenia działalności handlowej w placówce położonej w S. przy ulicy [...], Burmistrz Miasta Sandomierza trzema decyzjami z 3 listopada 2023 r. o trzech różnych znakach ([...], [...], [...]), stwierdził wygaśnięcie wszystkich tych trzech zezwoleń z dniem 15 października 2023 r. W następstwie trzech wniosków złożonych przez spółkę o uzupełnienie tych decyzji poprzez stwierdzenie nadpłaty uiszczonej opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych i zarządzenie zwrotu ustalonej nadpłaty, Burmistrz Miasta S. trzema postanowieniami z dnia 8 grudnia 2023 r. o trzech różnych znakach ([...], [...], [...]), odmówił wnioskowanego uzupełnienia tych decyzji stwierdzając w uzasadnieniu, że ustawa o wychowaniu w trzeźwości nie przewiduje decyzyjnego trybu ustalania i wnoszenia takich opłat, ani też nie reguluje kwestii zwrotu opłat w przypadku rezygnacji bądź cofnięcia zezwolenia, a przepisy kreujące obowiązek jej uiszczenia same z siebie nie mogą stanowić podstawy do zwrotu. Mimo pouczenia o możliwości złożenia zażaleń na te trzy postanowienia, [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. złożyła trzy datowane na 19 grudnia 2023 r. wnioski o zwrot uiszczonych opłat w części proporcjonalnej do okresu korzystania z zezwolenia. W odpowiedzi na wniosek (liczba pojedyncza!) z 19 grudnia 2023 r., Burmistrz Miasta Sandomierza w piśmie z 2 stycznia 2024 r. podtrzymał postanowienie znak: [...] z dnia 8 grudnia 2023 r. dot. odmowy uzupełnienia decyzji Nr [...] z dnia 3 listopada 2023 r. o stwierdzenie nadpłaty uiszczonej opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych i o zarządzenie zwrotu ustalonej nadpłaty na rzecz Spółki. Żadne inne pisma będące odpowiedzią na trzy datowane na 19 grudnia 2023 r. wnioski Spółki o zwrot uiszczonych opłat – nie zostały sporządzone (notatka urzędowa k. 25).
Mając powyższe na uwadze oraz uwzględniając to, że przedmiotem zaskarżenia w skardze [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. była odmowa zwrotu opłat za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż wszystkich trzech rodzajów napojów alkoholowych, zarządzeniem sędziego sprawozdawcy z 6 marca 2024 r. wyłączono ze sprawy II SA/Ke 48/24 ze skarg [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. z dnia 8 stycznia 2024 r. na akt Burmistrza Sandomierza z dnia 2 stycznia 2024 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów zawierających: do 4,5 % alkoholu oraz piwa, powyżej 4,5% do 18% alkoholu (z wyjątkiem piwa) i powyżej 18% alkoholu, sprawy:
a). ze skargi na akt Burmistrza Sandomierza z dnia 2 stycznia 2024 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów zawierających do 4,5 % alkoholu oraz piwa
oraz
b). ze skargi na akt Burmistrza Sandomierza z dnia 2 stycznia 2024 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów zawierających powyżej 18% alkoholu. Wyłączone sprawy wpisano pod nowy numer do repertorium SA pod sygnaturami II SA/Ke 142/24 i II SA/Ke 143/24.
Następnie należy wyjaśnić, że mimo braku jasnego określenia w zaskarżonym akcie z 2 stycznia 2024 r. jego przedmiotu, Sąd uznał, że jego istotą była odmowa zwrotu części opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów o zawartości alkoholu powyżej 4,5% do 18% (z wyjątkiem piwa). Na taką kwalifikację, wskazuje przedstawiona powyżej sekwencja zdarzeń, jakie miały miejsce w niniejszej sprawie. Skoro bowiem skarżąca spółka w odpowiedzi na trzy postanowienia Burmistrza Miasta Sandomierza z 8 grudnia 2023 r. odmawiające uzupełnienia trzech decyzji z 3 listopada 2023 r. dotyczących wygaszenia trzech posiadanych przez tę spółkę zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych każdego z trzech rodzajów wymienionych w art. 11ą ustawy o wychowaniu w trzeźwości, złożyła trzy wnioski o zwrot części uiszczonych opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż tych trzech rodzajów napojów alkoholowych, a nie zażalenia na te trzy postanowienia o odmowie uzupełnienia trzech decyzji z 3 listopada 2023 r., to istotą odmowy uwzględnienia tych wniosków nie mogło być i nie było podtrzymanie odmowy uzupełnień tych decyzji, ale odmowa zwrotu dochodzonej części uiszczonej opłaty. Tak też odczytała zaskarżony akt z 2 stycznia 2024 r. skarżąca spółka formułując skargę na odmowę zwrotu opłat za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, jak również sam organ formułując odpowiedź na tę skargę. W odpowiedzi tej wprost przy tym stwierdzono, że "Burmistrz Miasta Sandomierza pismem z 2 stycznia 2024 r., znak: [...] podtrzymał stanowisko w sprawie odmowy stwierdzenia nadpłaty uiszczonej za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych i o odmowie zarządzenia zwrotu nadpłaty na rzecz Przedsiębiorcy [...] sp. z o.o.".
Odnosząc się do zasadniczej spornej w sprawie kwestii, t.j. tego, czy istnieje podstawa do zwrotu przez organ części uiszczonej z góry za cały rok opłaty, proporcjonalnej do okresu korzystania z tego zezwolenia, Sąd podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie, że podstawą do tego jest art. 11ą ust. 8 ustawy o wychowaniu w trzeźwości.
Z przepisu tego, odsyłającego między innymi do art. 11ą ust. 2 tej ustawy, wynika bowiem wprost wysokość opłaty należnej w danym roku kalendarzowym, a decydujące znaczenie mają tutaj dwa ustalenia: data nabycia zezwolenia oraz data utraty ważności zezwolenia. Opłatą należną jest opłata w wysokości proporcjonalnej do okresu ważności zezwolenia w danym roku kalendarzowym. Problem proporcjonalności pojawia się zatem w dwóch sytuacjach: kiedy przedsiębiorca rozpoczyna działalność – wówczas to opłatę oblicza się w wysokości proporcjonalnej do okresu ważności zezwolenia z zastosowaniem kwot wynikających z art. 11ą ust. 2 ustawy i wpłaca się ją jeszcze przed uzyskaniem zezwolenia. Natomiast druga sytuacja dotyczy utraty ważności zezwolenia, które to pojęcie obejmuje z kolei, dwie sytuacje: cofnięcie zezwolenia z mocy ostatecznej decyzji wydanej na podstawie art. 18 ust. 10 ustawy, oraz wygaśnięcie zezwolenia z mocy prawa na podstawie art. 18 ust. 12. W obu tych sytuacjach, tj. z dniem kiedy decyzja o cofnięciu zezwolenia staje się ostateczna, jak również z dniem zaistnienia zdarzenia skutkującego wygaśnięciem zezwolenia, uiszczona wcześniej opłata staje się nienależna za okres przypadający po utracie ważności zezwolenia. W takiej zaś sytuacji, zwrotowi podlega kwota stanowiąca różnicę pomiędzy uiszczoną wcześniej kwotą, a opłatą należną, którą zawsze jest opłata w wysokości proporcjonalnej do okresu ważności zezwolenia.
W ocenie Sądu, skoro ustawa kompleksowo reguluje tryb, zasady i sposób obliczania opłaty, to czyni to w pełnym zakresie, tak pobrania opłaty należnej, jak i zwrotu opłaty nienależnej. Obowiązek uiszczenia opłaty w prawidłowej wysokości wynika bowiem z mocy prawa, a nie z mocy decyzji administracyjnej ustalającej bądź też określającej wysokość zobowiązania z tego tytułu. Wyliczenie opłaty ma jedynie charakter materialno – techniczny. Skoro omawiana zasada proporcjonalności nie wymagała zdefiniowania, to ustawodawca uznał tym samym, że zastosowanie mają tutaj zasady ogólne, praktyka jej stosowania w życiu codziennym oraz reguły matematyczne. Za takim stanowiskiem przemawia fakt, iż w praktyce nie pojawiają się żadne problemy z pobraniem opłaty należnej od przedsiębiorcy, który nabył w danym roku zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych (art. 111 ust. 8), tym samym problematyka w zakresie pobrania pierwszej opłaty nie występuje również w orzecznictwie sądowym.
Prezentując powyższe stanowisko Sąd orzekający w niniejszej sprawie w całości aprobuje argumentację przedstawioną w wyroku NSA z 20 sierpnia 2020 r., II GSK 518/20 i w wyrokach WSA w Gliwicach z dnia 21 listopada 2008 r., III SA/Gl 1044/08, z 28 listopada 2019 r., III SA/Gl 867/19 i z 7 grudnia 2020 r., III SA/Gl 657/20).
Sądowi znany jest odmienny pogląd prezentowany w niektórych orzeczeniach sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z 22 września 2005 r., II GSK 149/05, z 15 lipca 2008 r., II GSK 282/08, czy wyrok WSA w Rzeszowie z 19 stycznia 2021 r., II SA/Rz 1137/20). Pogląd ten sprowadza się do tezy, że wygaśnięcie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych przed upływem okresu, na który zostało udzielone, nie daje podstaw do żądania zwrotu części opłaty za okres przypadający po wygaśnięciu zezwolenia, ponieważ brak jest ustawowej regulacji normującej przesłanki, sposób i tryb zwrotu opłaty. Takie stanowisko pozostaje jednak w sprzeczności z brzmieniem art. 11ą ust. 8 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przedstawioną powyżej argumentacją. Dlatego Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę takiego poglądu nie podziela.
Konsekwencją powyższych wywodów jest to, że utrata ważności posiadanego przez skarżącą spółkę i opłaconego za cały 2023 r. zezwolenia nr [...] z 26 października 2020 r. na sprzedaż napojów alkoholowych o zawartości alkoholu powyżej 4,5% do 18%, z wyjątkiem piwa, przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży, która nastąpiła z dniem 15 października 2023 r. w następstwie stwierdzenia nieważności tego zezwolenia spowodowanego likwidacją punktu sprzedaży tych napojów alkoholowych (art. 11ą ust. 12 pkt 1 ustawy), powoduje zasadność żądania zarządzenia przez właściwy organ, t.j. Burmistrza Miasta Sandomierza zwrotu części pobranej opłaty stanowiącej nienależne świadczenie publicznoprawne. Dlatego Sąd, na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony akt Burmistrza Miasta Sandomierza z 2 stycznia 2024 r., znak [...] Mimo przy tym określenia w skardze, że przedmiotem zaskarżenia jest czynność Burmistrza Miasta Sandomierza w przedmiocie odmowy zwrotu opłat za korzystanie z ww. zezwolenia, Sąd uznał, że przedmiotem zaskarżenia był w istocie akt odmowy zwrotu tej opłaty mieszczący się w piśmie organu z 2 stycznia 2024 r., znak [...], podjęty w indywidualnej sprawie z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa. Czynnością materialno-techniczną z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, byłby natomiast zwrot wspomnianej opłaty, który jednak w sprawie nie nastąpił.
Rozpoznając ponownie sprawę Burmistrz Miasta Sandomierza uwzględni wyrażony niniejszym wyrokiem pogląd co do braku podstaw prawnych do pozostawania w budżecie gminy Sandomierz części opłaty za korzystanie z posiadanego przez skarżącą spółkę zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, proporcjonalnej do okresu wygaszenia ważności tego zezwolenia.
Na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Sąd zasądził od organu na rzecz skarżącej spółki koszty postępowania sądowoadministracyjnego obejmujące uiszczony wpis od skargi w kwocie 200 zł.