II SA/Ke 478/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KielcachKielce2026-01-28
NSAAdministracyjneWysokawsa
ewidencja ludnościwymeldowaniepobyt stałymiejsce zamieszkaniadobrowolność opuszczeniatrwałość opuszczeniaprawo administracyjnepostępowanie administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję o wymeldowaniu, uznając, że skarżący nie opuścił dobrowolnie i trwale miejsca zameldowania, a jego tymczasowe zamieszkanie pod innym adresem wynikało z konieczności remontu.

Skarżący T. S. wniósł skargę na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego utrzymującą w mocy decyzję o jego wymeldowaniu z pobytu stałego. Sąd administracyjny uchylił obie decyzje, stwierdzając, że organy nie wykazały w sposób przekonujący, iż skarżący dobrowolnie i trwale opuścił miejsce zameldowania. Sąd podkreślił, że tymczasowe zamieszkanie pod innym adresem było spowodowane koniecznością remontu, a skarżący nadal utrzymywał więź z lokalem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uchylił decyzję Wojewody Świętokrzyskiego oraz decyzję organu pierwszej instancji w sprawie wymeldowania T. S. z pobytu stałego. Sąd uznał, że organy administracji nie zebrały wystarczających dowodów na potwierdzenie, iż skarżący dobrowolnie i trwale opuścił miejsce zameldowania. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było ustalenie, że tymczasowe zamieszkanie T. S. i jego rodziny pod innym adresem w tej samej miejscowości było spowodowane koniecznością przeprowadzenia remontu spornego lokalu, a nie wynikało z zamiaru trwałego zerwania więzi z miejscem zameldowania. Sąd podkreślił, że prawo do zamieszkiwania nie jest tożsame z prawem własności, a oddanie kluczy pod presją urzędników nie przesądza o dobrowolności opuszczenia lokalu, zwłaszcza w kontekście późniejszych działań skarżącego zmierzających do przywrócenia posiadania i złożenia wniosku o zasiedzenie. Sąd wskazał na błędy proceduralne organów, w tym na dowolną ocenę dowodów i brak wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję organu I instancji, zasądzając jednocześnie od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, opuszczenie miejsca pobytu stałego nie może być uznane za dobrowolne i trwałe, jeśli wynika z okoliczności niezależnych od woli osoby (np. przymusowe przejęcie nieruchomości, konieczność remontu) i osoba ta nadal utrzymuje więź z lokalem.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy nie wykazały, iż skarżący dobrowolnie i trwale opuścił lokal. Tymczasowe zamieszkanie pod innym adresem było spowodowane koniecznością remontu, a skarżący nadal dbał o nieruchomość i miał zamiar powrotu. Oddanie kluczy pod presją nie przesądza o dobrowolności opuszczenia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (24)

Główne

u.e.l. art. 35

Ustawa o ewidencji ludności

Podstawa do wydania decyzji o wymeldowaniu obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego lub czasowego i nie dopełnił obowiązku wymeldowania.

u.e.l. art. 25 § 1

Ustawa o ewidencji ludności

Definicja pobytu stałego jako zamieszkania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania.

p.p.s.a. art. 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne.

p.p.s.a. art. 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne.

p.p.s.a. art. 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji w przypadku naruszenia przepisów postępowania lub prawa materialnego.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd może uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Pomocnicze

u.e.l. art. 28 § 1

Ustawa o ewidencji ludności

u.e.l. art. 28 § 2

Ustawa o ewidencji ludności

u.e.l. art. 35

Ustawa o ewidencji ludności

Dz.U. 2025 poz 274 art. 35

Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności

Dz.U. 2025 poz 274 art. 25 § 1

Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada dochodzenia do prawdy materialnej.

k.p.a. art. 77 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada oceny materiału dowodowego.

k.p.a. art. 107 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi uzasadnienia rozstrzygnięcia.

k.p.a. art. 25 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Okoliczności wyłączające organ od załatwienia sprawy.

k.p.a. art. 24

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Wyłączenie pracownika organu od załatwienia sprawy.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zwrot kosztów postępowania sądowego.

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

p.p.s.a. art. 206

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

k.c. art. 336

Kodeks cywilny

Definicja posiadania.

Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm. art. 14 § 1

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie

Minimalne wynagrodzenie adwokata.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skarżący nie opuścił dobrowolnie i trwale miejsca zameldowania. Tymczasowe zamieszkanie pod innym adresem było spowodowane koniecznością remontu. Skarżący nadal utrzymywał więź z lokalem i dbał o jego stan. Oddanie kluczy pod presją urzędników nie przesądza o dobrowolności opuszczenia. Organy nie wykazały braku zamiaru powrotu do lokalu.

Odrzucone argumenty

Fakt opuszczenia miejsca zameldowania od co najmniej 2020 r. Rodzina mieszka pod innym adresem i tam koncentruje sprawy życiowe. Dom jest niezamieszkały, co potwierdzają oględziny. Nabycie nieruchomości przez Gminę Końskie. Oddanie kluczy do nieruchomości.

Godne uwagi sformułowania

Istota tych aktów sprowadza się do administracyjnej rejestracji danych o miejscu pobytu oznaczonej osoby. Decyzje w sprawie wymeldowania nie mają nic wspólnego z prawem rzeczowym bądź obligatoryjnymi, jakie danej osobie przysługuje do określonej nieruchomości. O pobycie stałym przesądzają zatem dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały (na stałe). Istotą poglądu wskazującego na konieczność badania przesłanki dobrowolności jest bowiem zagwarantowanie, aby nie odchodziło do wymeldowania osób, które nie miały zamiaru opuszczać miejsca dotychczasowego pobytu, a którym wbrew ich woli uniemożliwiono do niego dostęp lub które wbrew ich woli przymuszono do opuszczenia lokalu. O dobrowolności opuszczenia lokalu decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, niewywołana przymusem fizycznym albo psychicznym innej osoby. Organy obu instancji, orzekając o wymeldowaniu T. S. z pobytu stałego w spornym lokalu, uwzględniły jednak okoliczność nabycia prawa własności nieruchomości przez Gminę Końskie, fakt zamieszkiwania skarżącego z rodziną w innym lokalu i zwrócenie przez skarżącego egzemplarza kluczy do lokalu pracownikom urzędu gminy. Jednakże o zasadności wymeldowania z pobytu stałego w żadnym razie nie mogą decydować prawa właścicielskie do lokalu. Ocena dowodów, która legła u podstaw ustalenia stanu faktycznego i jego prawnomaterialnej analizy nosi cechy dowolności.

Skład orzekający

Sylwester Miziołek

przewodniczący

Beata Ziomek

sprawozdawca

Agnieszka Banach

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęć 'dobrowolności' i 'trwałości' opuszczenia miejsca pobytu stałego w kontekście wymeldowania, zwłaszcza gdy sytuacja wynika z działań gminy lub konieczności remontu."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych związanych z nieruchomością i działaniami gminy, co może ograniczać jej bezpośrednie zastosowanie w innych przypadkach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest udowodnienie dobrowolności i trwałości opuszczenia lokalu w postępowaniu o wymeldowanie, a także jak sąd administracyjny może skorygować błędne ustalenia organów administracji w oparciu o analizę dowodów i przepisów prawa.

Czy gmina może wymeldować Cię, gdy remontujesz dom i tymczasowo mieszkasz gdzie indziej? Sąd mówi: nie tak szybko!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Ke 478/25 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2026-01-28
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-09-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach
Beata Ziomek /sprawozdawca/
Sylwester Miziołek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 274
art. 35, art. 25 ust. 1
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3, art. 24
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 205 par. 2, art. 206
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Banach, Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 30 maja 2025 r. znak: SO.I.621.14.2025 w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody Świętokrzyskiego na rzecz T. S. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
II SA/Ke 478/25
Uzasadnienie
Decyzją z 30 maja 2025 r., znak: SO.I.621.14.2025, Wojewoda Świętokrzyski, po rozpatrzeniu odwołania T. S., utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Końskie z 28 lutego 2025 r., znak: Ob.5343.10.36.2024, o wymeldowaniu T. S. z pobytu stałego w miejscowości N., ul. B. [...], gm. Końskie.
W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy.
W dniu 20 listopada 2024 r. do Burmistrza MiG Końskie wpłynął wniosek Wydziału Gospodarki Nieruchomościami Urzędu Miasta w Końskich o wymeldowanie z miejsca pobytu stałego z lokalu w miejscowości N., ul. B. [...], T. S. oraz małoletnich M. S. i K. S. Nieruchomość powyższa jest własnością Gminy Końskie na mocy decyzji komunalizacyjnej Wojewody Świętokrzyskiego z 19 września 2019 r., została przejęte przez Gminę 23 października 2024 r., a 24 października 2024 r. T. S. i T. S. oddali klucze do tej nieruchomości. W tej sytuacji organ I instancji wydał opisaną na wstępie decyzję z 28 lutego 2025 r.
Rozpatrując odwołanie Wojewoda, po wyjaśnieniu przesłanek wymeldowania na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności ("u.e.l"), stwierdził, że przedmiotowy lokal w N. nie jest miejscem, w którym T. S. koncentruje swoje życiowe sprawy w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności. Organ podkreślił, że decyzje w sprawie wymeldowania nie mają nic wspólnego z prawem rzeczowym bądź obligatoryjnymi, jakie danej osobie przysługuje do określonej nieruchomości. Istota tych aktów sprowadza się do administracyjnej rejestracji danych o miejscu pobytu oznaczonej osoby. Wymeldowanie nie oznacza utraty uprawnień do lokalu, np. prawa własności.
Organ ustalił, że T. S. od kilku lat, według świadków przed 2019 r., według samej strony od "ok. 2020 roku", nie zamieszkuje w miejscu zameldowania. Z materiału dowodowego wynika, że rodzina od kilku lat mieszka w sąsiedztwie pod innym adresem i tam koncentruje swoje życiowe sprawy, ponosi opłaty. Z ustaleń dotyczących osób zgłoszonych w ramach opłat za wywóz śmieci (notatka z 24 grudnia 2024 r.) wynika, że w latach 2012-19 w przedmiotowym lokalu zgłoszona była jedna osoba, opłaty te oraz podatek jako posiadacz samoistny ponosiła S. S. (matka strony). Po jej śmierci w 2019 r. do lutego 2024 r. w spornym lokalu zamieszkał jej wnuczek D. S., który dokonywał niezbędnych opłat, ponosił koszty utrzymania lokalu (protokół z 10 lutego 2025 r.). Od tego czasu dom jest niezamieszkały, co potwierdzają oględziny z 8 stycznia 2025 r. Dom jest umeblowany, wyposażony w urządzenia, ale nie ma śladów codziennego użytkowania (odłączona lodówka, stan licznika elektrycznego nie zmieniony od czasu przekazania nieruchomości gminie). Powyższe potwierdzili świadkowie: sołtys w latach 2019-24 A. K. oraz siostry strony M. S. i M. S. (protokół rozprawy z 10 lutego 2025 r.).
Zdaniem organu, fakt opuszczenia przez stronę miejsca zameldowania nie budzi więc żadnych wątpliwości w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności. T. S. podkreślał, że nie wymelduje ani siebie, ani swoich dzieci dobrowolnie ze spornej nieruchomości, wskazywał, że jej właścicielami byli jego rodzice, inwestował w rozbudowę, rodzina wyprowadziła się z uwagi na planowany remont, którego jednak nie przeprowadzono z powodów finansowych. Podnosił, że często bywa w miejscu zameldowania, ponosi koszty, pali w piecu. Twierdził, że był zaskoczony informacją o przejęciu lokalu przez Gminę i oddał klucze pod presją. Obecnie "odwołał" przekazanie nieruchomości Gminie, zainstalował zamek, posiada klucze do domu, złożył wniosek o przywrócenie posiadania i zasiedzenie (protokół z 27 grudnia 2024 r.).
Organ wyjaśnił, że orzeczenia w sprawach o przywrócenie posiadania, czy zasiedzenie miałyby znaczenie, gdyby strona na ich podstawie powróciła do miejsca zameldowania. Natomiast na gruncie prawa materialnego istotną przesłanką decyzji o wymeldowaniu jest fakt opuszczenia miejsca stałego pobytu, przy zaistnieniu przesłanki trwałości i dobrowolności tego opuszczenia. O trwałości świadczy m.in. upływ czasu, jak również zamiar koncentracji spraw życiowych w innym lokalu. O dobrowolności natomiast samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem niezależnie od przyczyny.
W ocenie organu, fakt zajmowania się domem, bywania w nim, palenia w piecu, porządkowania okolic domu nie jest tożsamy z pojęciem koncentrowania tam życiowych spraw i nie wystarcza do odmowy wymeldowania. Tak naprawdę strona planuje zamieszkać w tym lokalu po przeprowadzeniu remontu lub w przypadku konieczności opuszczenia obecnego miejsca zamieszkania. Jest to zdarzenie przyszłe i niepewne. Zamieszkiwaniem jest związek z danym lokalem na tyle intensywny, by można było uznać, że lokal jest miejscem koncentracji życiowych interesów danej osoby. Zatem fakt pozostawienia części rzeczy w lokalu pozostaje bez wpływu na ocenę całości sprawy. Opuszczenie lokalu nie musi być połączone z jego opróżnieniem ze wszystkich rzeczy ruchomych należących do opuszczającego.
Odnosząc się do poruszonej w odwołaniu kwestii wyłączenia organu, tj. Burmistrza MiG Końskie, od załatwienia sprawy Wojewoda wyjaśnił, że w sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności wymienionych w art. 25 § 1 k.p.a. Pojęcie "sprawy dotyczącej interesów majątkowych" osoby wymienionej w art. 25 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. należy wiązać z pojęciem "interesu prawnego lub obowiązku" o którym mowa w art. 28 k.p.a. Podstawą do wyłączenia organu nie może być więc prowadzenie przez stronę innych postępowań sądowych przeciwko, czy z udziałem Gminy Końskie, którą reprezentuje Burmistrz. Także okoliczność, że Gmina dysponuje lokalem, którego dotyczy sprawa meldunkowa nie spełnia warunków wyłączenia z art. 25 § 1 k.p.a. Nie można bowiem przyjąć, aby orzekanie w sprawie o wymeldowanie dotyczyło interesów majątkowych osoby pełniącej urząd Burmistrza.
Podsumowując organ podkreślił, że ewidencja ludności ma walor ewidencyjny, w jej zbiorach powinny znajdować się informacje o faktycznym miejscu pobytu osób. W niniejszej sprawie bezspornie ustalono, że od co najmniej 2020 r. T. S. nie przebywa w miejscu zameldowania. Decyzję o rezygnacji z przebywania pod tym adresem podjął samodzielnie, dobrowolnie i trwale.
W skardze do tut. Sądu T. S. zarzucił powyższemu rozstrzygnięciu naruszenie art. 35 i art. 25 u.e.l. oraz błąd w ustaleniach faktycznych polegający na ustaleniu, że skarżący opuścił miejsce swego pobytu pod adresem N., ul. B. [...], gm. Końskie i przebywa pod innym adresem w tej samej miejscowości z zamiarem stałego pobytu. Wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i orzeczenie o kosztach.
W uzasadnieniu podniesiono, że skarżący ani jego dzieci nie przeprowadzili się do nowego miejsca pobytu z zamiarem stałego pobytu i zamierzają przebywać w dotychczasowym miejscu zamieszkania. Ich ustalenia z właścicielem "nowego" miejsca zamieszkania zmierzały do tego, aby przeprowadzić remont w spornym lokalu na czas remontu czasowo zamieszkać pod adresem N., ul. B. [...]. Skarżący nadal miał w spornym lokalu swoje rzeczy osobiste, a na posesji znajdował się warsztat usytuowany w garażu, który skarżący użytkował. Gmina Końskie, formalnie właściciel posesji przy ul. B. [...], pozbawiła T. S. i T. S. posiadania, które to posiadanie zostało przez nich przywrócone. Państwo S. złożyli wniosek o zasiedzenie przedmiotowej nieruchomości. Ponieważ remont lokalu w następstwie działań Gminy Końskie uległ przedłużeniu, właściciel lokalu, w którym miał zamieszkać skarżący cofnął swoje użyczenie i jedynym miejscem zamieszkania skarżącego na chwilę wniesienia skargi jest lokal przy ul. B. [...] w N.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Świętokrzyski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jeżeli miało lub mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2025 r., poz. 274 ze zm.), dalej "u.e.l.", zgodnie z którym organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się.
Stosownie zaś do art. 25 ust. 1 u.e.l., pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. O pobycie stałym przesądzają zatem dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały (na stałe). Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 35 u.e.l. - jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowym - jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (por. m.in. wyrok NSA z 14 maja 2010 r., sygn. II OSK 851/09, CBOSA). Istotą poglądu wskazującego na konieczność badania przesłanki dobrowolności jest bowiem zagwarantowanie, aby nie odchodziło do wymeldowania osób, które nie miały zamiaru opuszczać miejsca dotychczasowego pobytu, a którym wbrew ich woli uniemożliwiono do niego dostęp lub które wbrew ich woli przymuszono do opuszczenia lokalu.
W świetle przedstawionych unormowań niewątpliwym jest, że obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie o wymeldowanie jest wyjaśnienie nie tylko, czy osoba wymeldowana przebywa w danym miejscu, ale także - jeśli w lokalu nie przebywa, to jakie były przyczyny jej wyprowadzenia się i czy całokształt okoliczności wskazuje, że wyprowadzenie to ma charakter trwały i było dobrowolne.
Przesłanka dobrowolności opuszczenia lokalu występuje wówczas, gdy osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby (por. np. NSA w wyroku z dnia 16 czerwca 2020 r., sygn. II OSK 32/19, CBOSA). Jak słusznie zauważa organ odwoławczy, w orzecznictwie sądowym podkreśla się, że o dobrowolności opuszczenia lokalu decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, niewywołana przymusem fizycznym albo psychicznym innej osoby. W sytuacji gdy dana osoba opuściła lokal w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego (bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu np. przez wymianę zamków w drzwiach), to nie można uznać tego za dobrowolne opuszczenie miejsca pobytu stałego (por. NSA w wyroku z 13 marca 2018 r., sygn. II OSK 2189/17, z 30 grudnia 2017 r. sygn. II OSK 720/17, CBOSA). W tego typu sprawach istotną okolicznością wymagającą ustalenia jest zatem istnienie po stronie osoby, której wniosek o wymeldowanie dotyczy, zamiaru opuszczenia lokalu. Celem prowadzonego postępowania winno być udowodnienie, że okoliczności sprawy wskazują na istnienie po stronie takiej osoby zamiaru trwałego zerwania więzi z miejscem zameldowania.
W tym miejscu poczynić należy jeszcze uwagę, że organy administracji orzekają w oparciu o dowody zebrane w postępowaniu administracyjnym, a Sąd na etapie kontroli sądowoadministracyjnej sprawdza, czy wydane w sprawie decyzje nie naruszają prawa, ale ich legalność ocenia na datę wydania tych decyzji.
W niniejszej sprawie Sąd uznał, że skarga T. S. zasługuje na uwzględnienie.
W ocenie Sądu, organy w niniejszym postępowaniu nie zgromadziły bowiem przekonujących dowodów potwierdzających okoliczność, że skarżący opuścił lokal w N. w sposób trwały i dobrowolny. Nie wykazano, że T. S. w sposób trwały zerwał więź z lokalem, że dobrowolnie zrezygnował z zamieszkiwania w nim ze swoją rodziną.
Okoliczności kontrolowanej sprawy są szczególne, ponieważ sytuacja życiowa, w jakiej znalazł się T. S. i jego rodzina jest skutkiem szeregu nieprzewidzianych i niezależnych od skarżącego zdarzeń. Materiał dowodowy zebrany w toku postępowania wskazuje, że działka, na której znajduje się sporny lokal (dom), miała nieuregulowany stan prawny, o czym skarżącego nie miał wiedzy. Postępowanie o stwierdzenie nabycia prawa własności nieruchomości, na której lokal się znajduje, toczyło się i zakończyło bez udziału skarżącego. Dowodzi temu treść znajdującej się w aktach sprawy decyzji Wojewody Świętokrzyskiego z 19 września 2019 r., w której stwierdzono nabycie przez Gminę Końskie z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości, decyzja stała się ostateczna 4 października 2019 r. (k. 28 akt adm. I inst.). Brak wiedzy skarżącego co do prawnych losów spornej nieruchomości skutkował tym, że traktował budynek jako schedę po swoich rodzicach i jego działania zmierzały do zachowania nieruchomości w możliwie jak najlepszym stanie użytkowym (ogrzewanie domu, zabezpieczenie przed włamaniami, dbałość o porządek w budynku jak i wokół zabudowań). Na datę wydania zaskarżonej decyzji dowody wskazują, że okresowe zamieszkiwanie rodziny S. w domu użyczonym przez znajomego, a znajdującym się w tej samej miejscowości, spowodowane było wolą i koniecznością przeprowadzenia remontu domu, w którym znajduje się sporny lokal. Była to więc sytuacja przejściowa. Z zeznań G. J. (użyczającego) wynika nawet, że rodzina S. częściowo pomieszkiwała w jego budynku ul. B. [...], a częściowo "u siebie w N. ul. B. [...]" (zeznania k. 18 akt adm. I inst.) Wynika również z akt sprawy, że skarżący podejmował regularne czynności porządkowe i zabezpieczające przed zniszczeniem domu, a także zapewniał dostęp do energii elektrycznej, wody i kanalizacji (zeznania J. F. - k. 56 akt adm. I inst., protokół oględzin k. 84 akt adm. I inst.). Sąsiadka zeznała, że widywała na posesji skarżącego, jego żonę i dzieci, że dom przy ul. B. [...] jest obecnie w dobrym stanie zewnętrznym, posesja jest zadbana, wykaszana, odśnieżana. Członkowie rodziny skarżącego traktowali go jako uprawnionego do zamieszkiwania w lokalu i władającego nim jak właściciel (zeznania M. S., D. S. i M. S. – k. 128-131 akt adm. I inst.). Potwierdzili oni, że skarżący planował remont domu. Przedstawiony na zdjęciach znajdujących się w aktach sprawy stan techniczny i wyposażenie budynku uprawdopodabnia twierdzenia skarżącego i świadków o niezbędności wykonania w tym budynku remontu.
Organy obu instancji, orzekając o wymeldowaniu T. S. z pobytu stałego w spornym lokalu, uwzględniły jednak okoliczność nabycia prawa własności nieruchomości przez Gminę Końskie, fakt zamieszkiwania skarżącego z rodziną w innym lokalu i zwrócenie przez skarżącego egzemplarza kluczy do lokalu pracownikom urzędu gminy.
Jednakże o zasadności wymeldowania z pobytu stałego w żadnym razie nie mogą decydować prawa właścicielskie do lokalu. Prawo do zamieszkiwania w lokalu może mieć przecież jego posiadacz, który nie jest właścicielem lokalu. Posiadanie jest objęte ochroną prawną (zob. art. 336 k.c. i nast.).
Ponadto okoliczność zamieszkania skarżącego z rodziną w innym domu (lokalu) nie powoduje, że skarżący wraz z rodziną dobrowolnie i w sposób trwały opuścił lokal w N. przy ul. B. [...].
O trwałym opuszczeniu lokalu i braku zamiaru dalszego w nim zamieszkiwania nie dowodzi sam tylko fakt przedłużającego się pobytu rodziny S. w lokalu znajomego, znajdującego się zresztą w niedalekim sąsiedztwie. Sytuację tę – jak wynika z wyjaśnień skarżącego – traktował jako przejściową, a zeznania świadków to potwierdzają. Okoliczności opuszczenia lokalu przez osobę wnioskowaną do wymeldowania mają znaczenie w sprawie, a twierdzeń samego skarżącego i członków jego rodziny związanych z koniecznością przeprowadzenia remontu budynku organy skutecznie nie podważyły.
Brakuje także w aktach sprawy dowodów na to, że T. S. dobrowolnie zerwał więź ze spornym lokalem. Nie ma wątpliwości w sprawie, że skarżący dbał o budynek i jego otoczenie. Oddanie klucza wejściowego w obliczu zastrzeżenia pracowników urzędu, że drzwi wejściowe do lokalu będą zniszczone, nie może przecież mieć rozstrzygającego znaczenia w konfrontacji z dowodami, które wskazują, że skarżący dysponował kluczami, że pracownicy urzędu podjęli działania zmierzające do przerwania posiadania domu przez skarżącego. T. S. przekazał klucz do lokalu, by następnie dokonać przywrócenia tego posiadania. Skarżący złożył do sądu powszechnego pozew o przywrócenie posiadania i wniosek o zasiedzenie prawa własności nieruchomości.
Argumentacja organów nie przekonuje Sądu, że zaistniały w sprawie przesłanki do wymeldowania T. S. z pobytu stałego w lokalu. Brakuje w aktach sprawy jednoznacznych dowodów świadczących o utracie przez niego więzi ze spornym lokalem. Dowody, w oparciu o które organy orzekające w obu instancjach dokonywały ustaleń faktycznych nie potwierdzają, aby skarżący dobrowolnie i trwale opuścił przedmiotowy lokal.
Organ administracji w postępowaniu administracyjnym jest związany regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania. W szczególności powinien przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Musi także w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.
W tej sprawie organy tym wymogom nie sprostały. Zebrane dowody nie potwierdzają w sposób niewątpliwy, że zaistniały w stosunku do T. S. przesłanki do wymeldowania go z pobytu stałego w N., a wręcz prowadzą do tezy zgoła odmiennej, że skarżący nie utracił więzi z lokalem, miał do lokalu zamiar powrócić, a zamieszkiwanie w innym lokalu traktował jako sytuację przejściową.
W postępowaniu dowodowym organy powinny zmierzać do dokonania pełnych, wszechstronnych ustaleń faktycznych. Organ powinien rozważyć przesłuchanie innych sąsiadów lub członków rodziny skarżącego, celem wyjaśnienia okoliczności przeprowadzki rodziny S. do innego lokalu. Nie sprawdzono również, kto reguluje należności za media (nie chodzi wyłącznie o odpady komunalne), ale także prąd czy wodę (nawet przy ich nieznacznym zużyciu). Niewykluczone, że konieczne stanie się uzupełnienie postępowania dowodowego o wyniki toczących się przed sądem powszechnym postępowań. Jeżeli uzupełniony materiał dowodowy nie potwierdzi w sposób pewny i jednoznaczny, że skarżący zerwał więź z lokalem, wówczas postępowanie o wymeldowanie go z pobytu stałego winno zostać umorzone. Organy administracji powinny mieć na uwadze, że muszą uwzględnić całokształt okoliczności tej konkretnej sprawy.
Ocena dowodów, która legła u podstaw ustalenia stanu faktycznego i jego prawnomaterialnej analizy nosi cechy dowolności. Materiał dowodowy w obecnym kształcie nie pozwala na wniosek, że zaistniały przesłanki do wymeldowania T. S. z pobytu stałego w spornym lokalu w N.
Stąd zarzuty skargi okazały się skuteczne.
Wszystkie powyższe uchybienia spowodowały konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. (pkt I wyroku). O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 206 p.p.s.a. Sąd zmiarkował koszty postępowania sądowego w ten sposób, że przyznał stronie zwrot kosztów wynagrodzenia pełnomocnika w kwocie 240 zł i zwrot wpisu sądowego od skargi – 100 zł. Sąd – uwzględniając okoliczność, że tożsamej treści skarga została złożona w imieniu trzech skarżących przez reprezentującego ich pełnomocnika – uznał, że zasadne będzie zasądzenie na rzecz strony od organu połowy kwoty minimalnego wynagrodzenia wynikającego z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).
Rozpoznając sprawę ponownie, organ uwzględni powyższą argumentację, przeprowadzi postępowanie we wskazanym kierunku, oceni w świetle całości materiału dowodowego spełnienie przesłanek z art. 25 ustawy i wyda stosowne rozstrzygnięcie, które w sposób należyty uzasadni. Organ uwzględni także stanowisko wyrażone w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, które podziela skład orzekający w tej sprawie, że instytucja wyłączenia, w tym instytucja wyłączenia pracownika organu administracji publicznej na podstawie art. 24 k.p.a., jest realizowana w trybie określonym przez właściwe przepisy, co oznacza, że zgłoszenie tego rodzaju wniosku rodzi za sobą konieczność rozpoznania go według stosownej i właściwej procedury. Zgłoszenie wniosku o wyłączenie, nawet przy braku podstaw do jego uwzględnienia, rodzi obowiązek po stronie właściwych organów administracji do jego rozpoznania (zob. wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2007 r., sygn. akt I OSK 383/07, Lex nr 372671, wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 października 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 591/09, Lex nr 573759). Złożenie takiego rodzaju wniosku ponownie przez stronę spowoduje konieczność jego rozpoznania przez organ w przewidzianej prawem formie - przed wydaniem decyzji w sprawie.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI