II SA/Ke 460/22

II SA/Ke 460/22 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2022-10-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach /sprawozdawca/
Dorota Pędziwilk-Moskal /przewodniczący/
Krzysztof Armański
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Bezrobocie
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1409
art. 76 ust. 1, ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1409 z późn. zm.).
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2022 r. przy udziale Wiesławy Klimontowicz Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Kielcach sprawy ze skargi L. M. na decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2022 r. [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2022 r. [...] Wojewoda, po rozpoznaniu odwołania L. M., utrzymał w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Starosty [...] z [...] maja 2022 r. znak: [...] w sprawie zobowiązania L. M. do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres od 1 kwietnia 2021 r. do 12 grudnia 2021 r. w kwocie [...]zł
W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołał się na treść art. 76 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 690, zwanej dalej "ustawą") i wskazał, że skarżący 1 kwietnia 2021 r. zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. W. (w skrócie "PUP") jako osoba bezrobotna. W dniu rejestracji przedłożył umowę dzierżawy z 21 kwietnia 2016 r., z której wynika że jest właścicielem (współwłaścicielem) gospodarstwa rolnego o powierzchni 6,62 ha przeliczeniowe i oświadczył, że nie jest właścicielem lub posiadaczem samoistnym lub zależnym nieruchomości rolnej w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego.
Jak podał Wojewoda, mając na uwadze powyższe PUP przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w celu ustalenia posiadania przez skarżącego gospodarstwa rolnego i podlegania pod ubezpieczenie społeczne rolników.
Z informacji nadesłanej 12 kwietnia 2021 r. przez Burmistrza [...] i G. K. Wielka wynika, że skarżący nie figuruje w rejestrze podatku rolnego. KRUS Placówka Terenowa w K. W. pismem z 19 kwietnia 2021 r. udzieliła informacji, że skarżący nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Ponadto z raportu wygenerowanego 2 kwietnia 2021 r. z systemu obsługi osób bezrobotnych nie wynika, aby skarżący nie mógł uzyskać statusu osoby bezrobotnej. Na podstawie zgromadzonych dowodów L. M. został zatem uznany za osobę bezrobotną z prawem do zasiłku.
Następnie 25 listopada 2021 r. do PUP wpłynęło pismo z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. Inspektorat w Busku - Zdroju (dalej "ZUS") informujące, że skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego, o powierzchni 3,85 ha fizycznych, co daje 6,62 ha przeliczeniowych, które zostało wydzierżawione umową z 21 kwietnia 2016 r. Wobec powyższego PUP ponownie zwrócił się do Burmistrza oraz KRUS o udzielenie informacji w zakresie posiadania przez skarżącego gospodarstwa rolnego. W dniu 29 grudnia 2021 r. do organu wpłynęły informacje z Urzędu Miasta i G. K. W. , jak i z KRUS potwierdzające, że skarżący jest właścicielem ww. gospodarstwa rolnego.
Wobec zaistniałych okoliczności S. K. 13 stycznia 2022 r. wznowił postępowanie w sprawie uznania skarżącego od 1 kwietnia 2021 r. za osobę bezrobotną oraz przyznania mu prawa do zasiłku od 1 kwietnia 2021 r. do 31 marca 2022 r. W konsekwencji decyzją z [...] stycznia 2022 r. orzekł o uchyleniu decyzji nr [...] z [...] kwietnia 2021 r. w sprawie uznania L. M. za osobę bezrobotną od 1 kwietnia 2021 r. i przyznania prawa do zasiłku od 1 kwietnia 2021 r. do 31 marca 2022 r. oraz o odmowie uznania zainteresowanego za osobę bezrobotną od 1 kwietnia 2021 r. i przyznania prawa do zasiłku od 1 kwietnia 2021 r. do 31 marca 2022 r. Od powyższej decyzji L. M. złożył odwołanie, w wyniku rozpoznania którego Wojewoda decyzją z [...] marca 2022 r., znak: [...] utrzymał w mocy ww. decyzję.
Dalej Wojewoda wskazał, że organ pierwszej instancji z urzędu wszczął postępowanie w sprawie zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego (zasiłku dla bezrobotnych) w kwocie 10.672,70 zł za okres od 1 kwietnia 2021 r. do 12 grudnia 2021 r. Kontrolowaną w trybie odwoławczym decyzją z [...] maja 2022 r. znak: [...] zobowiązano skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych.
Jak ustalił Wojewoda, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że L. M. w dniu rejestracji w PUP został poinformowany o ciążących na nim obowiązkach, które wynikają z posiadanego statusu osoby bezrobotnej oraz konsekwencjach ich niewypełnienia. Organ odwoławczy podkreślił, że utrata statusu bezrobotnego skutkuje utratą świadczeń nierozerwalnie z tym statusem związanych, w tym zasiłku dla bezrobotnych. Wobec zaś zastosowania przez PUP pouczenia w zakresie przesłanek powodujących utratę statusu osoby bezrobotnej oraz poinformowania o przesłankach ustawowych zobowiązujących organ do uznania pobranego świadczenia za nienależne (dowód: Informacja dla osób rejestrujących się w Powiatowym Urzędzie Pracy (prawa i obowiązki) Wojewoda uznał, że organ dokonał prawidłowego pouczenia L. M. w tym zakresie. Co prawda do odwołania skarżący dołączył niepodpisany egzemplarz Karty rejestracyjnej bezrobotnego, jednakże w aktach sprawy znajduje się podpisany przez niego
1 kwietnia 2021 r. egzemplarz ww. Karty.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że zobowiązanie do zwrotu jest konsekwencją wcześniej wymienionych rozstrzygnięć, które stały się ostateczne i prawomocne. Warunkiem orzeczenia o obowiązku zwrotu pobranego świadczenia jest bowiem zaistnienie równocześnie dwóch przesłanek: obiektywnej - polegającej na tym, że świadczenie wypłacono mimo wystąpienia okoliczności skutkujących utratą prawa do jego pobierania oraz subiektywnej - polegającej na tym, że osoba, która świadczenie pobrała była prawidłowo pouczona o okolicznościach powodujących utratę uprawnień do tego świadczenia.
Zdaniem Wojewody, okoliczność, że dane świadczenie - w tym przypadku zasiłek dla bezrobotnych - jest świadczeniem nienależnym, wynikać może jedynie z treści decyzji administracyjnej. W związku z nieskorzystaniem przez stronę z prawa zaskarżenia, w drodze skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, decyzji Wojewody z [...] marca 2022 r., utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie wydane w sprawie uchylenia decyzji z [...] kwietnia 2021 r. o uznaniu L. M. za osobę bezrobotną oraz przyznaniu mu prawa do zasiłku i orzekającej o odmowie uznania go za osobę bezrobotną decyzja ta stała się prawomocna. Skoro zatem zapadła decyzja orzekająca o pozbawieniu skarżącego statusu osoby bezrobotnej i zasiłku dla bezrobotnych, to pobrany za ten okres zasiłek jest świadczeniem nienależnym. W konsekwencji kwota zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 10.672,70 zł brutto wypłacona skarżącemu za ww. okres, jako świadczenie nienależnie pobrane, podlega zwrotowi.
W odniesieniu do treści odwołania Wojewoda zwrócił uwagę, że co prawda w decyzji z 14 marca 2022 r. pouczył, że strona nie może ponosić negatywnych konsekwencji za niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego przez organ w postępowaniu administracyjnym, a prowadzący postępowanie organ winien kierować się zasadą równości wobec prawa wskazaną w art. 32 Konstytucji RP, niemniej w okolicznościach wszczęcia przez organ pierwszej instancji postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia toczące się w tym przedmiocie postępowanie zostało zakończone prawidłowym rozstrzygnięciem.
Wojewoda dodał, że w oparciu o art. 76 ust. 7 ustawy skarżący może złożyć wniosek do Dyrektora PUP o odroczenie, rozłożenie na raty albo umorzenie nienależnie pobranego świadczenia.
Skargę na powyższą decyzję Wojewody do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł L. M., zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie:
przepisów postępowania, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. przez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, mając na względzie interes społeczny oraz słuszny interes obywateli oraz jego dowolną ocenę, jak również art. 80 k.p.a., poprzez brak oceny na podstawie całego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona oraz art. 9 k.p.a., poprzez błędną interpretację materiału dowodowego przez Wojewodę w kwestii przebiegu procedury informowania skarżącego przez PUP o okolicznościach faktycznych oraz prawnych, które miały bezpośrednie przełożenie na ustalanie praw oraz obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego przed organem pierwszej instancji;
przepisów postępowania, tj. art. 8 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w niej zbyt ogólnych twierdzeń, które nie zostały odpowiednio skonkretyzowane, jak również swoistych sprzeczności, będących podstawą wydania zaskarżonej decyzji oraz niezupełności uzasadnienia w zakresie podstaw wydania tej decyzji;
przepisów prawa materialnego, tj. art. 76 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy poprzez błędne i niewłaściwe jego zastosowanie i uznanie, że skarżący jest zobowiązany do zwrotu nienależne pobranego świadczenia, mimo że nie ponosi odpowiedzialności za niewiedzę pracowników organu, która doprowadziła do wydania błędnej decyzji.
W obszernym uzasadnieniu skargi strona skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie postawionych zarzutów, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz wstrzymanie wykonania decyzji organu pierwszej instancji.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z 7 października 2022 r. Sąd odmówił wstrzymania wykonania decyzji organu pierwszej instancji.
Na rozprawie 25 października 2022 r. stawiła się Prokurator Prokuratury Okręgowej w Kielcach - Wiesława Klimontowicz, która zgłosiła swój udział w sprawie na podstawie art. 8 p.p.s.a. i wniosła o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd administracyjny sprawuje kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.). Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 p.p.s.a., stanowiąc, że sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego.
Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 690 ze zm., dalej jako "ustawa" lub "u.p.z.i.r.p.").
Zgodnie bowiem z art. 76 ust. 1 u.p.z.i.r.p., będącym podstawą materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia, osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się, w myśl art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z.i.r.p., między innymi świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach.
Warunkiem orzeczenia o obowiązku zwrotu pobranego świadczenia jest zaistnienie równocześnie dwóch przesłanek: obiektywnej, polegającej na tym, że świadczenie wypłacono mimo wystąpienia okoliczności skutkujących utratą prawa do jego pobierania, i subiektywnej, polegającej na tym, że osoba, która świadczenie pobrała była prawidłowo pouczona o okolicznościach powodujących utratę uprawnień do tego świadczenia. Przy czym, decyzja nakładająca obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia nie jest decyzją uznaniową, lecz ma charakter związany (zob. wyrok NSA z 25 września 2020 r., I OSK 619/20, Lex nr 3063616). Organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić, czy zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do pobierania zasiłku, czy zostały wypłacone świadczenia za okres po zaistnieniu tych okoliczności oraz czy pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot nienależnie pobranych świadczeń.
Wskazać trzeba, że jeżeli okolicznością powodującą ustanie prawa do pobierania zasiłku dla bezrobotnych jest utrata statusu bezrobotnego, to organ wydający decyzję w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia związany jest w tym zakresie ostateczną decyzją o odmowie uznania za osobę bezrobotną i przyznania prawa do zasiłku.
Ze zgromadzonego w przedmiotowym postępowaniu materiału dowodowego wynika, że [...] stycznia 2022 r. została wydana – w trybie nadzwyczajnym - decyzja orzekająca o uchyleniu decyzji w sprawie uznania L. M. za osobę bezrobotną z dniem 1 kwietnia 2021 r. i przyznania prawa do zasiłku od dnia 1 kwietnia 2021 r. do dnia 31 marca 2022 r. oraz o odmowie uznania zainteresowanego za osobę bezrobotną z dniem 1 kwietnia 2021 r. i przyznania prawa do zasiłku od dnia 1 kwietnia 2021 r. do dnia 31 marca 2022 r. Decyzja ta była kwestionowana przez skarżącego w trybie odwoławczym, a po utrzymaniu jej w mocy przez Wojewodę (decyzją z [...] marca 2022 r.), nie była zaskarżona do sądu administracyjnego. Stała się ostateczna i prawomocna.
Organy orzekające w kontrolowanym obecnie postępowaniu prawidłowo ustaliły zatem brak prawa skarżącego do posiadania statusu osoby bezrobotnej od 1 kwietnia 2021 r. i braku podstaw prawnych do pobierania przez niego zasiłku dla bezrobotnych w spornym okresie. W konsekwencji Sąd stwierdził, że organy ustaliły w sposób należyty, że zaistniały przesłanki do żądania zwrotu nienależnie pobranego przez skarżącego zasiłku dla bezrobotnych. Z akt sprawy wynika, że zasiłek ten został wypłacony do 12 grudnia 2021 r. z powodu wydania 21 grudnia 2021 r. decyzji z upoważnienia Starosty [...] o utracie przez L. M. statusu osoby bezrobotnej z dniem 13 grudnia 2021 r. Obliczenia należnego do zwrotu świadczenia znajdują się również w aktach administracyjnych, zresztą zarzutów z tym związanych skarżący nie podnosi.
Istotne jest również to, co potwierdzają dokumenty znajdujące się w aktach administracyjnych, w tym "Informacja dla osób rejestrujących się w powiatowym urzędzie pracy (prawa i obowiązki)", że w dniu 1 kwietnia 2021 r. (czyli w dacie rejestracji jako osoba bezrobotna) skarżący został pouczony o prawach i obowiązkach bezrobotnego. W pouczeniu tym wskazane zostały m.in.: przesłanki przyznania statusu bezrobotnego (osoba, która nie jest właścicielem lub posiadaczem samoistnym lub zależnym nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych o powierzchni przekraczającej 2 ha przeliczeniowe); przesłanki utraty statusu bezrobotnego; obowiązki bezrobotnego (w tym m.in. wskazanie, że bezrobotny obowiązany jest w ciągu 7 dni powiadomić urząd pracy o zaistnieniu okoliczności powodujących utratę statusu bezrobotnego albo utratę prawa do zasiłku); została również przytoczona treść art. 76 ustawy, czyli przesłanki zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Sąd w tej sprawie, oceniając treść i zakres tego pouczenia, stwierdził, że było one prawidłowe i skuteczne, a tym samym można było przyjąć, iż skarżący w sposób zrozumiały został pouczony o prawach i obowiązkach osoby bezrobotnej i był w pełni świadomy tego, co należy rozumieć pod pojęciem "nienależnego świadczenia" oraz skutkach i przyczynach, a także możliwości powstania takiej sytuacji. Poza tym strona podpisała się również pod oświadczeniem w Karcie rejestracyjnej bezrobotnego, z którego wynika, że oświadcza, iż nie jest właścicielem lub posiadaczem (samoistnym lub zależnym) nieruchomości rolnej o powierzchni powyżej 2 ha przeliczeniowych. Skarżący potwierdził własnoręcznym podpisem powyższe dokumenty, czym potwierdził zapoznanie się z ich treścią.
Dla wyniku tej sprawy rozstrzygające znaczenie miało zatem to, że ostateczną i prawomocną decyzją administracyjną orzeczono o utracie przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej i pozbawiono go zasiłku dla bezrobotnych od 1 kwietnia 2021 r., a także to, że skarżący był pouczony o konsekwencjach pobierania zasiłku w sytuacji, gdy jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 2 ha przeliczeniowych. Zatem całość kwoty wypłaconego zasiłku dla bezrobotnych od 1 kwietnia 2021 r. do 12 grudnia 2021 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym.
Zarzuty skargi zmierzają w istocie do podważenia legalności decyzji dotyczącej uchylenia decyzji w sprawie uznania L. M. za osobę bezrobotną i przyznania prawa do zasiłku oraz odmowy uznania skarżącego za osobę bezrobotną i przyznania mu prawa do zasiłku od dnia 1 kwietnia 2021 r. Na tym etapie są one jednak spóźnione, skoro mogły być podnoszone w odwołaniu od decyzji z [...] stycznia 2022 r., a potem w skardze do sądu administracyjnego od decyzji Wojewody z [...] marca 2022 r. (gdyby taką strona złożyła). Zgodnie z art. 16
§ 1 k.p.a., decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Decyzje ostateczne, których nie można zaskarżyć do sądu, są prawomocne (art. 16 § 3 k.p.a.). Organy w tej sprawie związane były decyzją z [...] stycznia 2022r. (utrzymaną w mocy decyzją z [...] marca 2022 r.).
Podsumowując, Sąd nie dopatrzył się w tej sprawie naruszenia przepisów prawa wskazanych w zarzutach skargi. Organy administracji orzekające w obu instancjach zgromadziły materiał dowodowy pozwalający na dokonanie wszystkich istotnych dla sprawy ustaleń faktycznych i wydały decyzje w oparciu o prawidłowo zastosowane przepisy prawa materialnego, a swoje rozstrzygnięcia uzasadniły z zachowaniem wymogów z art. 107 § 3 k.p.a.
Zarzuty skarżącego formułowane pod adresem pracowników powiatowego urzędu pracy nie mogą być w tym postępowaniu rozpatrywane. Służą temu inne środki prawne.
W związku z powyższym Sąd oddalił skargę na zasadzie art. 151 p.p.s.a.