II SA/Ke 46/26

II SA/Ke 46/26 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2026-03-05
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2026-01-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach /sprawozdawca/
Jacek Kuza
Sylwester Miziołek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Zaliczka alimentacyjna
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 438
art. 9 ust. 1 i ust. 4a w zw. z art. 2 pkt 18
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j.)
Dz.U. 2026 poz 143
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2026 r. sprawy ze skargi I. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2025 r. [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 20 listopada 2025 r. [...], po rozpoznaniu odwołania I. Ś. - opiekuna prawnego K. Ś., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K. z 27 sierpnia 2025 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla K. Ś..
W uzasadnieniu powyższej decyzji organ odwoławczy wskazał, że podstawę materialnoprawną decyzji organu I instancji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2025r. poz. 438 t.j., zwana dalej "ustawą"), a w szczególności art. 9 ust. 1, 2, 2a i 2b ustawy, których treść Kolegium przywołało. Organ wyjaśnił, że osobą uprawnioną w rozumieniu przepisów art. 2 pkt 11 ustawy, jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna.
Następnie Kolegium wyjaśniło, że wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, że K. Ś. ma 33 lata i legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z 1 sierpnia 2016r. zaliczającym ją do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Z treści ww. orzeczenia wynika, że przyczyną niepełnosprawności są choroby psychiczne. Z uwagi na ww. okoliczności, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w K. z 13 września 2023 r. sygn. akt III RNs [...], I. Ś., matka K. Ś., została ustanowiona jej opiekunem prawnym. Akta sprawy wskazują również, że wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z 2 grudnia 2015 r. sygn. akt III RC [...] zasądzone od ojca dziecka S. Ś. alimenty na rzecz K. Ś. podwyższono do wysokości [...] zł miesięcznie, płatnych z góry do dnia 10-go każdego miesiąca do rąk uprawnionej począwszy od 9 października 2015 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w terminie płatności którejkolwiek z rat. Następnie wyrokiem z 13 listopada 2024 r. Sąd Rejonowy w K. wydał wyrok zaoczny sygn. akt III RC [...], zgodnie z którym alimenty zasądzone wyrokiem SR w K. z dnia 2 grudnia 2015 r. podwyższono od dnia 25 września 2024 r. do kwoty po [...] zł miesięcznie, płatne z góry do 10 dnia każdego miesiąca do rąk opiekuna prawnego I. Ś. z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie zwłoki w płatności którejkolwiek z rat. Ponadto z treści zaświadczenia [...] Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. z 1 sierpnia 2025 r. wynika, że egzekucja świadczeń alimentacyjnych okazała się bezskuteczna.
Z akt sprawy wiadomo również, że I. Ś. wspólnie zamieszkuje i gospodaruje z niepełnosprawną w stopniu znacznym córką K. Ś., nad którą sprawuje stałą opiekę. Organ ustalił, że dochód osoby uprawnionej z roku bazowego 2024 z tytułu renty socjalnej wyniósł [...] zł brutto. Po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne dochód ten wyniósł [...] zł netto. Miesięczny dochód stanowi kwotę [...]zł. Ponadto do wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego została dołączona decyzja z 2 maja 2025 r. o przyznaniu dodatku dopełniającego K. Ś. od 1 stycznia 2025 r. Wypłata dodatku uzupełniającego nastąpiła w miesiącu maju 2025 r., w związku z czym organ I instancji do dochodu rodziny doliczył przedmiotowy dodatek za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie tj. czerwiec 2025 r. w wysokości [...] zł netto.
Bowiem – jak wyjaśniło Kolegium - zgodnie z art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, ustalając dochód członka rodziny, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zgodnie z art. 2 pkt 18 lit. d ww. ustawy - ilekroć w ustawie jest mowa o uzyskaniu dochodu - oznacza to uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem m.in. dodatku dopełniającego.
Miesięczny dochód rodziny po uzyskaniu dodatku dopełniającego za miesiąc czerwiec 2025 r. wyniósł łącznie [...] zł ([...] zł + [...] zł), co przekracza kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Miesięczny dochód K. Ś. wyniósł [...] zł, a kryterium dochodowe wynosi [...] zł. W związku z powyższym, zgodnie z art. 9 ust. 2a i 2b ustawy, różnica między dochodem rodziny a kryterium dochodowym wynosi [...] zł ([...]). Kwota świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. Ś. wynosi [...] zł. Z uwagi na fakt, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, zgodnie z art. 9 ust. 2a ustawy, został przekroczony o kwotę wyższą niż kwota świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej w okresie świadczeniowym, świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują. Powyższych ustaleń organ dokonał, przyjmując do wyliczenia wyłącznie dochód osoby uprawnionej tj. K. Ś.. Organ bowiem wskazał, iż zgodnie z art. 9 ust. 12 ustawy, w przypadku gdy prawo do świadczeń ustala się osobie uprawnionej pozostającej pod opieką opiekuna prawnego, ustalając dochód, uwzględnia się tylko dochód osoby uprawnionej.
Kolegium wskazało dalej, że ustawodawca przewidział szczególną regulację dotyczącą zasad ustalania dochodu dla osób pozostających pod opieką opiekuna prawnego, ubiegających się o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Mianowicie, jak wynika z art. 9 ust. 12 ustawy, w takim przypadku ustalając dochód, uwzględnia się tylko dochód osoby uprawnionej. Wobec powyższego, nie ulega wątpliwości, że intencją ustawodawcy było wyłączenie możliwości zaliczenia do dochodu osoby uprawnionej pozostającej pod opieką opiekuna prawnego dochodów członków rodziny wspomnianego opiekuna.
Organ II instancji podkreślił, że z art. 9 ust. 2 ustawy wynika, iż podstawą do uzyskania świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest wysokość dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę. Dochód rodziny oznacza dochód rodziny, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych. Ustawa z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych w art. 3 pkt 2 definiuje dochód rodziny jako sumę dochodów członków rodziny. Co do zasady zatem przy ustalaniu prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego pod uwagę brana jest suma dochodów członków rodziny w przeliczeniu na osobę. Szczególna regulacja dotyczy jednak przypadku, gdy prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego ustalane jest dla osoby uprawnionej pozostającej pod opieką opiekuna prawnego.
Prawidłowo organ I instancji ustalił, w ocenie Kolegium, że przepis art. 9 ust. 12 ustawy znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie, albowiem osoba uprawniona do świadczenia pozostaje pod opieką prawną swojej matki. Organ odwoławczy podzielił bowiem pogląd orzecznictwa, że wykładnia powyższego przepisu prowadzi do wniosku, że ustalając wysokość dochodu dla potrzeb przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organy nie działają w ramach uznania administracyjnego i nie mogą brać pod uwagę dochodu, ani opiekuna prawnego ani innej osoby, z którymi osoba ubezwłasnowolniona ma ewentualnie zamieszkiwać i prowadzić wspólne gospodarstwo domowe. Zakres zastosowania normy zawartej w tym przepisie jest jasny i bezsprzecznie obejmuje sytuacje, w których o przyznanie omawianych świadczeń ubiega się osoba niepełnosprawna, pozostająca pod opieką opiekuna prawnego, nawet gdy jest nim osoba najbliższa - jak ojciec czy matka. Wobec brzmienia tego przepisu prawnie obojętną jest okoliczność, czy opiekun prawny tworzy ze swoim podopiecznym rodzinę bądź czy prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe.
Końcowo Kolegium wyjaśniło, że decyzja o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest decyzją związaną. Oznacza to, że w razie niespełnienia którejkolwiek z przesłanek określonych w ustawie, warunkujących ustalenie prawa do tego świadczenia, organy administracji nie mogą go przyznać, kierując się względami słuszności bądź zasad współżycia społecznego.
W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach I. Ś. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazała, że w myśl art. 9 ust. 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w przypadku gdy prawo do świadczeń ustala się osobie uprawnionej pozostającej pod opieką opiekuna prawnego, ustalając dochód, uwzględnia się tylko dochód osoby uprawnionej. Zdaniem skarżącej, przepis ten nie definiuje ilości osób, na jakie dochód ten powinien zostać przeliczony. W rodzinie prowadzącej wspólne gospodarstwo domowe pozostają dwie osoby. Strona uważa za krzywdzące uznanie, że dochód przeliczony zostać powinien wyłącznie na jedną osobę. Wskazała, że odwołując się od decyzji w roku 2024, otrzymała pozytywne ustosunkowanie się do złożonego zażalenia. Dochód został przeliczony, uwzględniając dwie osoby prowadzące wspólne gospodarstwo domowe (matkę oraz córkę, której przyznane zostało świadczenie). Zmiana w roku bieżącym nastąpiła jedynie w wysokości przelicznego dochodu. Nie zmieniła się liczba osób we wspólnym gospodarstwie. Zarzuciła, że mimo to dochód został przeliczony jedynie na jedną osobę.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 poz. 142 t.j. ze zm.), dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, jeżeli miało lub mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.). Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Przedmiot kontroli sądowej w niniejszej sprawie stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. odmawiającą przyznania dla K. Ś. świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organy obu instancji przyjęły, że na skutek przyznania K. Ś. dodatku dopełniającego z ZUS uzyskała ona w czerwcu 2025 r. dochód, którego wysokość wpłynęła na przekroczenie kryterium dochodowego o kwotę, która uniemożliwiła przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego w jakiejkolwiek części.
W sprawie znajdują zastosowanie przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty wskazanej w ustawie, zwaloryzowanej zgodnie z ust. 2c-2f (art. 9 ust. 2 ustawy). W przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kwotę, o której mowa w ust. 2, o kwotę nie wyższą niż kwota świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej w okresie świadczeniowym, na który jest ustalane prawo do tego świadczenia, świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje w wysokości różnicy między kwotą świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie (art. 9 ust. 2a ustawy).
Na potrzeby przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego dochodem jest dochód, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 4 ustawy). Dochód rodziny to dochód rodziny, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 5 ustawy). Dochód członka rodziny to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4b (art. 2 pkt 5a ustawy). Przy czym w przypadku gdy prawo do świadczeń ustala się osobie uprawnionej pozostającej pod opieką opiekuna prawnego, ustalając dochód, uwzględnia się tylko dochód osoby uprawnionej (art. 9 ust. 12 ustawy). W myśl art. 2 pkt 18 lit. d ustawy, uzyskanie dochodu to uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem m.in. dodatku dopełniającego. Co istotne również w tej sprawie, okres świadczeniowy oznacza to okres, na jaki ustala się prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tj. od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego.
W kontrolowanej sprawie nie było kwestionowane, że K. Ś. jest osobą uprawnioną w rozumieniu ustawy (art. 2 pkt 11 ustawy). I. Ś. złożyła wniosek o przyznanie jej podopiecznej świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy [...]. Nie było kwestionowane to, że do obliczenia dochodu osoby uprawnionej należało uwzględnić dochód za rok 2024. Dodatkowo K. Ś. w 2025 r. uzyskała dochód z tytułu dodatku dopełniającego. Z zaświadczenia wydanego przez ZUS znajdującego się w aktach sprawy wynika, że świadczenie to zostało przyznane K. Ś. do 30 czerwca 2025 r. Jego wypłata nastąpiła w maju 2025 r. Zdaniem organów uzyskanie tego dochodu wpłynęło na wysokość dochodu K. Ś. będącego podstawą oceny, czy świadczenie z funduszu alimentacyjnego może być dla niej przyznane. Jednakże nie każde uzyskanie dochodu będzie miało wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a jedynie takie, które pozwoli na zastosowanie regulacji, o której mowa w art. 9 ust. 4a ustawy.
Przesłanką do zastosowania powyższego przepisu jest uzyskiwanie dochodu w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a więc dochód ten musi być uzyskiwany w okresie świadczeniowym. Dopiero wówczas taki dochód może być doliczony do dochodu rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Nie można bowiem zapominać o tym, że regulacja, o której mowa w art. 9 ust. 4a ustawy ma na celu uwzględnienie w dochodach strony tylko takiego dochodu uzyskanego, który miałby rzeczywisty wpływ na możliwość przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Innymi słowy chodzi o urealnienie sytuacji dochodowej strony w związku z uzyskaniem dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy (zob. wyrok WSA w Łodzi 20 marca 2018 r., II SA/Łd 950/17).
W okolicznościach tej sprawy - analizując zebrany materiał dowodowy - należy stwierdzić, że K. Ś. uzyskała dodatek dopełniający z ZUS, który przyznany został do czerwca 2025 r. Z kolei okres świadczeniowy, o który w tej sprawie wnioskuje I. Ś., to okres od 1 października 2025 r. do 30 września 2026r. W sierpniu 2025 r. strona złożyła wniosek. Nie ma zatem żadnych wątpliwości w oparciu o dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, że K. Ś. w okresie świadczeniowym dodatku dopełniającego nie otrzymywała. W świetle art. 9 ust. 4a ustawy, uzyskanie dochodu wystąpi wówczas, gdy dochód uzyskiwany jest w okresie świadczeniowym, co w tej sprawie nie wystąpiło. Okres świadczeniowy rozpoczynał się 1 października 2025 r., a dodatek dopełniający został K. Ś. przyznany do 30 czerwca 2025 r.
Z tych przyczyn Sąd uchylił zaskarżone decyzje z uwagi na naruszenie prawa materialnego tj. art. 9 ust. 4a w zw. z art. 2 pkt 18 ustawy w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Odnosząc się do zarzutów skargi, należy podnieść, że rację mają organy, że w sprawie do obliczenia dochodu potrzebnego do oceny zasadności przyznania wnioskowanego świadczenia należy uwzględnić wyłącznie dochód K. Ś. jako osoby uprawnionej, zaś dochód matki nie jest uwzględniany, nawet gdy prowadzą one wspólne gospodarstwo domowe. K. Ś. jest osobą pozostającą pod opieką opiekuna prawnego. W tym przypadku opiekunem prawnym jest jej matka. Z punktu widzenia treści przepisu art. 9 ust. 12 ustawy taka sytuacja pozostaje bez znaczenia prawnego, ponieważ przepis ten nie przewiduje żadnych wyjątków, jak również pozostałe przepisy ustawy takowych nie wprowadzają. Z tych przyczyn omawiany zarzut skargi okazał się chybiony.
Niemniej Sąd z urzędu dopatrzył się naruszenia prawa materialnego i z powyżej przedstawionych powodów skargę uwzględnił.
Mając to na względzie decyzje zostały uchylone na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 p.p.s.a.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią przedstawioną wyżej ocenę prawną Sądu, w szczególności ponownie ocenią, czy spełnione zostały w sprawie ustawowe przesłanki do przyznania dla K. Ś. świadczeń z funduszu alimentacyjnego.