II SA/Ke 453/24

II SA/Ke 453/24 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2024-11-28
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-08-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Jacek Kuza /sprawozdawca/
Krzysztof Armański
Renata Detka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1993
art. 27 ust. 1, art. 30 ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Dziopa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2024 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Kielcach Wiesławy Klimontowicz sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 1 lipca 2024 r. [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach decyzją z 1 lipca 2024 r. [...], po rozpatrzeniu odwołania K. P. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Kielce z 5 kwietnia 2024 r., orzekającej o umorzeniu zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres [...] w łącznej kwocie: [...] zł (tj. [...] zł - należność główna + odsetki ustawowe liczone na dzień wydania niniejszej decyzji), na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i w to miejsce orzekło o:
1. umorzeniu K. P. w części należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych za okres [...] w kwocie [...]zł (należność główna) i odsetek ustawowych od tej kwoty oraz za okres [...] w kwocie [...]zł (należność główna) i odsetek ustawowych od tej kwoty;
2. odmowie umorzenia K. P. w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych.
W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ I instancji uznał, że w niniejszej sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 30 ust. 1 tej ustawy, gdyż postępowanie egzekucyjne jest całkowicie bezskuteczne. Dłużnik na poczet zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie ostatnich 3, 5 i 7 lat w żadnym zakresie - od początku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie dokonał żadnej wpłaty. W tej sytuacji zasadnie organ I instancji przeszedł do oceny możliwości zastosowania wobec dłużnika alimentacyjnego art. 30 ust. 2 tj. umorzenia wypłaconych świadczeń. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że K. P. ma [...] lat, jest rozwiedziony, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkuje w mieszkaniu, które jest własnością jego siostry. Ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania z tytułu czynszu w kwocie [...]zł i opłat za media w kwocie [...]zł (gaz za dwa miesiące) i [...] zł (energia elektryczna za dwa miesiące). Ponosi opłaty za korzystanie z telefonu w kwocie [...]zł miesięcznie. Wnioskodawca nie pracuje, nie posiada uprawnień do świadczeń emerytalno-rentowych, nie posiada gospodarstwa rolnego, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym do 28 lutego 2025 r., jest niezdolny do pracy. Jest po udarze mózgu, ma zdiagnozowane schorzenia neurologiczne, pulmonologiczne i kardiologiczne, ma problemy z poruszaniem się, pozostaje pod opieką lekarzy specjalistów. Głównym źródłem utrzymania strony jest pomoc społeczna w formie: zasiłku stałego w kwocie [...]zł przyznanego do 28 lutego 2025 r., składki na ubezpieczenie zdrowotne dla osoby pobierającej zasiłek stały w wysokości [...] zł miesięcznie, zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie [...]zł miesięcznie przyznanego do 28 lutego 2025 r., dodatku mieszkaniowego w wysokości [...] zł miesięcznie - łącznie [...] zł. Strona otrzymała też zasiłek celowy na leki i leczenie w kwocie [...]zł w grudniu 2023 r. i [...] zł w marcu 2024 r., zasiłek celowy na zaspokojenie innych potrzeb w kwocie [...]zł w lutym 2024 r., korzystała z programu "Posiłek w szkole i w domu" w kwocie [...]zł w grudniu 2023 r. [...] zł w styczniu 2024 r., [...] zł w lutym 2024 r. i [...] zł w marcu 2024 r.
Dalej organ II instancji zaznaczył, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji, zadłużenie wnioskodawcy z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosiło [...] zł (96.000 zł + ustawowe odsetki). Kolegium wskazało, że umorzenie należności alimentacyjnych powinno być zarezerwowane dla sytuacji, które nie rokują żadnej poprawy sytuacji życiowej, zdrowotnej i materialnej. Samo uzyskiwanie niskich dochodów, a nawet nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja majątkowa odwołującego nie uzasadnia całkowitego zwolnienia go od spłaty istniejących względem państwa długów, powstałych w związku z finansowaniem opieki nad jego dziećmi, od której uchylał się od początku powstania obowiązku alimentacyjnego. Działanie dłużnika sprzeczne z normami prawa nie może być premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłacanych zaliczek alimentacyjnych, uprzednio spełnianych na koszt podatnika. Zabezpieczenie społeczne nie ma na celu przejmowania w całości kosztów utrzymania dzieci za podatników (por. wyrok NSA z 4 września 2018 r. sygn. I OSK 2604/16). Już z tego powodu brak jest podstaw do umorzenia w całości należności alimentacyjnych dłużnika, gdyż równałoby się to z rezygnacją przez Państwo z odzyskania choćby części kwoty za niego wydatkowanej.
W ocenie organu odwoławczego zebrany materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, że sytuacja wnioskodawcy nie jest na tyle szczególna, aby zasadne było zastosowanie najdalej idącej ulgi w postaci całkowitego umorzenia zadłużenia. Strona jest osobą w wieku produkcyjnym, nie posiada osób na utrzymaniu, boryka się z problemami zdrowotnymi od 2011 r. skutkującymi niepełnosprawnością w stopniu znacznym. Jednak orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. Zatem nie dyskwalifikuje ono z rynku pracy na stałe. Nie można bowiem wykluczyć, że w przyszłości - w wyniku polepszenia stanu zdrowia - strona nie uzyska kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności, a tym samym, będzie mogła podjąć pracę zarobkową. Z akt sprawy i treści odwołania wynika, że dłużnik podejmuje leczenie zmierzające do poprawy stanu zdrowia.
Niemniej, po dokładnym rozważeniu sytuacji dłużnika, Kolegium stwierdziło, że jego trudna sytuacja uzasadnia zastosowanie ulgi w postaci częściowego umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Problemy zdrowotne uniemożliwiające aktualnie podjęcie zatrudnienia, a jednocześnie wymagające nakładów finansowych związanych z koniecznością leczenia i przyjmowania leków są przesłankami stanowiącymi o trudnej sytuacji odwołującego. Zdaniem Kolegium, biorąc pod uwagę aktualne realia społeczno-ekonomiczne w Polsce, jak też uwzględniając sytuację dochodową, zdrowotną i osobistą odwołującego, nie jest on w stanie z dochodu wygospodarować kwoty na spłatę zadłużenia wraz z odsetkami. Z drugiej strony organ podniósł, że strona poddaje się leczeniu, zatem można liczyć, że stan zdrowia ulegnie poprawie. Odwołujący jest osobą w wieku aktywności zawodowej, a czasowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie dyskwalifikuje go całkowicie z rynku pracy.
W tej sytuacji organ II instancji uznał, że powyższe okoliczności uzasadniają zastosowanie ulgi w spłacie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w postaci częściowego umorzenia tych należności, tj. w wysokości [...] zł za okres świadczeniowy [...] i odsetek ustawowych od tej kwoty oraz w wysokości [...] zł za okres [...] i odsetek ustawowych od tej kwoty. Z wyjaśnień organu I instancji wynika, że zadłużenie strony za okres świadczeniowy [...] na dzień 1 lipca 2024 r. wynosi łącznie [...] zł (1000 zł należność główna + 1.294,12 odsetki ustawowe za opóźnienie), a za okres [...] zadłużenie wynosi łącznie [...] zł (12.000 zł należność główna + [...] zł odsetki ustawowe za opóźnienie – na dzień 27 czerwca 2024 r.).
Odnosząc się zaś do argumentu odwołania o umorzeniu już zadłużenia za okres [...] Kolegium wskazało, że jak wynika z wyjaśnień organu I instancji decyzją z 17 listopada 2010 r. przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dzieci na okres 01.- 30.09.2009 r. po [...] zł na każde z dzieci. Zatem, organ postanowił umorzyć w części zadłużenie wnioskodawcy za okres [...] w kwocie [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Natomiast Kolegium uznało za zasadne umorzenie również w części zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń za okres [...] w kwocie [...]oraz za okres [...] w kwocie [...]oraz odsetek od tych kwot. Ponadto wobec dłużnika zastosowano już ulgę w postaci częściowego umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bowiem na mocy decyzji Kolegium z 5 sierpnia 2021 r. umorzono należności za okres [...] i [...] w łącznej kwocie [...]zł (25.000,00 zł należność główna + [...] zł - odsetki ustawowe za opóźnienie).
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia i orzeczenia o umorzeniu zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, K. P. zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
I. przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy -
art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 107 § 3 i art. 11 kpa przez ogólnikowe wskazanie oraz przyjęcie - jako swojego - lapidarnego w istocie rzeczy uzasadnienia organu w zakresie braku wyjątkowego charakteru sytuacji skarżącego;
II. przepisów prawa materialnego - art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez niewłaściwe zastosowanie polegające na mylnym zanegowaniu związku, jaki zachodzi pomiędzy ustalonymi w postępowaniu faktami a przepisami prawa, przejawiające się w konkluzji unicestwieniem wyjątkowego charakteru sytuacji, w jakiej znalazł się skarżący, mimo niezaprzeczalnych faktów wskazujących na zdecydowanie obiektywną, niezależną oraz ciężką sytuację zdrowotną, a w ślad za tym także i dochodową oraz rodzinną skarżącego, brakiem rokowań co do poprawy tej sytuacji i możliwości odzyskania zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy w przyszłości, przy jednoczesnym założeniu, że ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, winno być ferowane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem orzeczenia, nie stan przyszły i niepewny.
W uzasadnieniu skargi jej autor podał, że skarżący w styczniu 2011 r. doznał wylewu krwi do mózgu na skutek czego został osobą niepełnosprawną. W aktach MOPR w K. znajdują się dokumenty potwierdzające niedowład prawej ręki i nogi, drgania rąk i głowy, trudności z mówieniem, powolny tok myślenia i problemy z koncentracją. W wywiadzie pracownik socjalny potwierdził powyższe, a także stwierdził, że skarżący ma problemy w codziennym funkcjonowaniu, a jego sytuacja materialna jest bardzo zła oraz, że nie ma możliwości spłacania zaliczek alimentacyjnych i zaległości. W zaświadczeniu lekarskim lekarza neurologa znajdującym się w aktach sprawy stwierdzono, że istnieje trwałe uszkodzenie układu nerwowego, brak poprawy, chory wymaga opieki osób drugich. Ponadto orzeczenie o niepełnosprawności wydane do 28 lutego 2025 r. jest kolejnym orzeczeniem skarżącego i są one wydawane nieprzerwanie od 2011 r. Z obecnego orzeczenia wynika, że wymaga on stałej pomocy innych osób w codziennej egzystencji.
Wnoszący skargę podkreślił, że skarżący za swoją tragiczną sytuację materialną i zdrowotną nie ponosi winy - doznał on wylewu krwi do mózgu i od tego czasu boryka się z problemami zdrowotnymi uniemożliwiającymi samodzielną egzystencję. Organy zupełnie pominęły fakt posiadania stopnia niepełnosprawności od czasu wylewu i tego, że stan zdrowia systematycznie się pogarsza i nie rokuje poprawy, co stwierdził lekarz neurolog oraz z faktu, że skarżący się leczy wysnuły zupełnie nielogiczny wniosek, że istnieje możliwość powrotu do pracy i zwrotu kilkudziesięciu tysięcy złotych należności alimentacyjnych. Orzekanie nie wedle stanu rzeczy istniejącego na datę wydania orzeczenia, lecz wedle stanu mogącego zaistnieć w przyszłość (okoliczności przyszłe i niepewne), podczas gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego oraz właściwa subsumpcja pod obowiązujące przepisy materialnoprawne prowadzą do wniosków istotnie odmiennych i skutkujących przyjęciem, że spełnione zostały materialnoprawne przesłanki warunkujące umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a to wobec niezaprzeczalnych faktów wskazujących na zdecydowanie obiektywną, niezależną oraz ciężką sytuację zdrowotną, a w ślad za tym także i dochodową oraz rodzinną skarżącego. Ponadto skarżący ma już 61 lat, trudno więc uznać, że jego wiek świadczy o możliwości podjęcia pracy, gdyż schorzenia maja charakter trwały, a zobowiązany zbliża się do wieku emerytalnego.
W skardze również zaznaczono, że 18 lipca 2024 r. skarżący odbył wizytę lekarska, podczas której uzyskał zaświadczenie potwierdzające kontynuację leczenia neurologicznego. Lekarz wskazał: brak poprawy, schorzenie przewlekle, uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego ograniczające w znacznym stopniu samodzielne funkcjonowanie, wymagane nadal leczenie i rehabilitacja.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U.2024.935), dalej zwanej: "p.p.s.a." wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1993 ze zm.), dalej zwanej: "ustawą".
Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Z kolei stosownie do art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Jak wynika z treści skargi skarżący domaga się umorzenia pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, powołując się na trudną sytuację zdrowotną, a w ślad za nią również dochodową.
Wobec powyższego zasadnym jest zaznaczenie, że art. 30 ust. 2 ustawy stanowi podstawę do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego, które oznacza rodzaj swobody decyzyjnej co do wyboru sposobu rozstrzygnięcia. Swoboda ta wyraża się w możliwości odmowy przyznania wnioskowanej ulgi nawet wówczas, gdy istnieją okoliczności obiektywne wskazujące na złą sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia jednak organu administracji od szczegółowego zbadania stanu faktycznego sprawy i rozważenia wszystkich okoliczności istotnych prawnie (art. 7 kpa). Rolą sądu administracyjnego kontrolującego legalność decyzji uznaniowych w sprawie przyznania bądź odmowy przyznania ulgi jest natomiast sprawdzenie prawidłowości przeprowadzonego postępowania i prawidłowości wyprowadzonej oceny materiału dowodowego, która powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Uzasadnienie to powinno być spójne wewnętrznie, zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, zawierać ocenę materiału dowodowego oraz odnosić się do prawnych podstaw decyzji.
Analiza zgromadzonego materiału dowodowego dostarcza podstaw do stwierdzenia, że organy w pełni zachowały opisane wyżej wymogi dotyczące postępowania w tego rodzaju sprawie. W judykaturze przyjmuje się bowiem, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wszelkiego zatem rodzaju zwolnienia z tego obowiązku mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający, bowiem obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka, poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Fakt wypłaty przez państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka. Każde natomiast umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych (por. wyrok NSA z 30 stycznia 2018 r. I OSK 611/16 - wszystkie powoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Istotnym jest również zaznaczenie, że dłużnik alimentacyjny jest co do zasady osobą borykającą się z problemami finansowymi, dlatego sytuacja dochodowa, rodzinna i zdrowotna dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń powinna wyróżniać go spośród innych dłużników alimentacyjnych.
Jak wynika z akt sprawy skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie pracuje, utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej, które zostały mu przyznane w związku z przebytym w 2011 r. udarem i uzyskanym orzeczeniem lekarskim o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwiającym mu samodzielne bytowanie i podjęcie pracy zarobkowej. Na tej podstawie organy doszły do przekonania, że indywidualna sytuacja skarżącego uzasadnia umorzenie istotnej części należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ odwoławczy zwiększył nawet znacznie wysokość umorzonych w ten sposób należności. Niemniej jednak organy słusznie dostrzegły również, że kolejne już orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie zostało wydane na stałe, ale na czas określony, tj. do 28 lutego 2025 r. Tak więc z uwagi na czasowy charakter tego orzeczenia nie można wykluczyć, że w przyszłości zostanie wydane orzeczenie o innej treści. W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że przed tutejszym Sądem toczyło się postępowanie ze skargi K. P. na decyzję z 5 sierpnia 2021 r., którą SKO w Kielcach umorzyło skarżącemu część należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i odmówiło umorzenia pozostałej części tych należności. WSA w Kielcach oddalił powyższą skargę (sprawa II SA/Ke 762/21). Oddalając natomiast skargę kasacyjną od tego orzeczenia, NSA w wyroku z 24 stycznia 2024 r. I OSK 858/22 stwierdził, że fakt, że w stosunku do skarżącego nie orzeczono trwałej (bezterminowej) niepełnosprawności daje podstawę do przyjęcia, że w sytuacji poprawy stanu zdrowia skarżącego, której nie wykluczono stosownym orzeczeniem lekarskim, mogą zaistnieć warunki do podjęcia przez skarżącego pracy zarobkowej umożliwiającej spłatę przynajmniej części należności. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko takie, wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej, jest logiczne, zgodne z zasadami rozumowania i doświadczenia życiowego, a także znajduje oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym.
Powyższy pogląd pozostaje aktualny także w niniejszej sprawie, Jak już bowiem wspomniano, skarżący nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Nie bez znaczenia pozostaje też okoliczność, że umorzenie w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w tej sytuacji równałoby się z rezygnacją przez Państwo z odzyskania choćby części kwoty wydatkowanej za dłużnika, co w sytuacji, gdy jak dotąd nie wydano wobec skarżącego bezterminowego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, byłoby nieuzasadnione. Zauważenia przy tym wymaga, że skarżący zobowiązany był do regulowania należności z funduszu alimentacyjnego od 1 sierpnia 2009 r., a udaru doznał w 2011 r. I choć do tego momentu był osobą zdolną do pracy, osiągał dochody i mógł spłacać należność, to tego nie czynił. Powstałe zadłużenie jest więc częściowo również następstwem niewywiązywania się dłużnika z obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci na bieżąco, które to niewywiązywanie nie może być usprawiedliwione chorobą skarżącego. W tej sytuacji zastosowanie pełnej ulgi stałoby w sprzeczności z interesem Skarbu Państwa jak i zasadą sprawiedliwości społecznej.
Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego naruszenia prawa materialnego zasadnym jest zaznaczenie, że orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że dokonując oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy, należy mieć na uwadze nie tylko aktualną sytuację dłużnika, jak tego oczekuje pełnomocnik skarżącego, lecz także należy ocenić, czy istnieją widoki na poprawę jego sytuacji w przyszłości (por. wyrok NSA z 28 kwietnia 2020 r., I OSK 9/19 i powołane tam orzecznictwo). Skoro skarżący legitymuje się jedynie czasowym, a nie stałym orzeczeniem o niepełnosprawności, a zarówno organy jak i Sądy nie zostały wyposażone w możliwość kwestionowania takich orzeczeń, to wręcz obowiązkiem organów było oceniać perspektywy i rokowania na przyszłość co do możliwości spłaty przynajmniej części pozostałej należności. W ocenie Sądu organy zasadnie przyjęły więc, że z ogółu okoliczności sprawy wynika, że skarżący nie znajduje się w sytuacji wskazującej na istnienie trwałej niemożności uregulowania pozostałej zaległości. W razie zmiany okoliczności w przyszłości – na przykład poprzez uzyskanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe – skarżący może ponowić wniosek o umorzenie należności. Nie jest także wykluczone wnioskowanie w pierwszej kolejności o zastosowanie innego rodzaju ulg, np. odroczenia terminu spłaty należności bądź rozłożenia jej na raty.
W świetle powyższych rozważań uznać należy, że racją mają organy w niniejszej sprawie, że choć całokształt sytuacji skarżącego (zarówno materialnej, jak i zdrowotnej) jest trudny, to nie odznacza się żadną nadzwyczajnością, która uzasadniałaby zastosowanie nieodwracalnej ulgi w spłacie zadłużenia powstałego na skutek niewywiązywania się z obowiązków alimentacyjnych wobec swoich dzieci. Ogólna sytuacja skarżącego, choć trudna to nie jawi się jako niemożliwa do przezwyciężenia.
Podsumowując stwierdzić należy, że organy obydwu instancji prawidłowo ustaliły i oceniły stan faktyczny sprawy, czemu w sposób wyczerpujący dały wyraz w uzasadnieniach wydanych decyzji. Sąd nie stwierdził tym samym powoływanego w skardze naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 7, 11, 77, 80 i 107 § 3 kpa), czy też naruszenia przepisu prawa materialnego tj. art. 30 ust. 2 ustawy. Zdaniem Sądu organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, co mogłoby uzasadniać uwzględnienie skargi.
Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.