II SA/Ke 449/24

II SA/Ke 449/24 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2024-11-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach
Beata Ziomek
Sylwester Miziołek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, c, art. 200 w zw. z art. 205 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1b , art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 27 ust. 5 oraz art. 24 ust. 2, art. 32
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 79a i art. 77 § 1 , art. 35 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 63 ust.  12
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędzia WSA Agnieszka Banach, po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 26 czerwca 2024 r. znak: SKO.PS-80/2194/803/2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach na rzecz A. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z 26.06.2024 r. znak: SKO.PS-80/2194/803/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (zwane dalej "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania A. K. (zwanej dalej "stroną") od wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Chmielnik decyzji z 26.01.2024 r. znak: 740/SP/01/2024 odmawiającej stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką K. K.:
- uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i w to miejsce orzekło o:
odmowie przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką - K. K. od 1.04.2023 r. do 31.05.2023 r. oraz o przyznaniu A. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką - K. K. od 1.06.2023 r. do 30.03.2024 r.
SKO, opisując stan faktyczny sprawy, wskazało że strona jest córką ww. osoby wymagającej opieki, która zmarła 30.03.2024 r. i która – zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Kielcach z 3.06.2005 r., wydanym na stałe – została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy, badając zakwestionowaną odwołaniem decyzję, zauważył że organ I instancji odmówił przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia – ze względu na fakt, że niepełnosprawność jej matki nie powstała przed 18 rokiem życia. W tym zakresie SKO, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. o sygn. akt K 38/13, stwierdziło że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390), zwanej dalej "u.ś.r.", która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Niezależnie od powyższego organ odwoławczy podniósł, że strona sprawuje nad matką stałą opiekę, na którą składają się czynności związane z prowadzeniem domu chorej, ale także pomoc w czynnościach związanych z utrzymaniem higieny osobistej, pomoc w poruszaniu się, towarzyszenie podczas wizyt lekarskich. Ustalono, że strona zrezygnowała z pracy zarobkowej z powodu sprawowania ww. opieki, nie jest również producentem rolnym, a pozostały zobowiązany do alimentacji względem chorej (brat strony) nie mieszka w pobliżu i nie opiekuje się matką.
SKO, uzasadniając podjęte na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. rozstrzygnięcie, stwierdziło że strona spełniła przesłankę rezygnacji z pracy i świadczyła matce pomoc – co ustalono na podstawie wywiadu środowiskowego . W tych okolicznościach sprawy uznano, że został wykazany związek pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej strony a koniecznością sprawowania opieki. Organ odwoławczy, odnosząc się do okresu, na jaki przyznano stronie świadczenie pielęgnacyjne (od 1.04.2023 r. do 31.05.2023 r.), wskazał że:
- uzyskał decyzję organu I instancji z 6.07.2023 r., uchylającą od 1.06.2023 r. decyzję z 28.11.2022 r., przyznającą stronie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres 1.11.2022 r. do dnia 31.10.2023 r.;
- pismem z 15.05.2024 r. zawiadomił pełnomocnika strony w trybie art. 79a K.p.a. o niespełnieniu warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz zobowiązał stronę do przedłożenia decyzji potwierdzającej, że stronie nie przysługuje prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego za okres począwszy od miesiąca złożenia wniosku czyli od 1.04.2023 r.;
- w odpowiedzi pełnomocnik strony przedstawił kopię złożonego organowi I instancji oświadczenia (z 31.05.2024 r.) o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, począwszy od 1.04.2023 r.
Odnosząc się do ostatniej z powyższych kwestii SKO zwróciło uwagę, że na powyższą okoliczność nie przedstawiono stosownej decyzji administracyjnej, uchylającej stronie prawo do przyznanego świadczenia, począwszy od 1.04.2023r.
Mając na uwadze powyższe SKO przytoczyło art. 24 ust. 2, 4 i 5 u.ś.r. w zw. z art. 63 ustawy z dnia 7.07.2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), uchylając zaskarżoną decyzję w całości i w to miejsce odmawiając przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką od 1.04.2023 r. do 31.05.2023 r. oraz przyznaniu stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tego tytułu od 1.06.2023 r. do 30.03.2024 r. Zaznaczono przy tym, że okres na jaki przyznano stronie świadczenie, został ustalony o obowiązujące przepisy, a także w oparciu o stan faktyczny sprawy.
W wyjaśnieniach zawartych w piśmie z 19.08.2024 r. organ I instancji poinformował SKO, że:
- prawomocną decyzją z 6.07.2023 r. uchylił od 1.07.2023 r. (zamiast od 1.06.2023r.) decyzję przyznającą stronie specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką przyznany od 1.11.2022 do 31.10.2023 r.,
- prawomocną decyzją z dnia 24.07.2024 r. zmienił ww. decyzję w części dotyczącej daty uchylenia, tj. uchylił od 1.06.2023 r. decyzję z dnia 28.11.2022 r. przyznającą stronie specjalny zasiłek opiekuńczy na okres zasiłkowy 1.11.2022-31.10.2023r., decyzja ta nie została zaskarżona,
- prawomocnym postanowieniem z 24.07.2024 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wydania decyzji o uchyleniu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego od 1.04.2024 r. – z powodu wcześniejszego uchylenia decyzji z 28.11.2022 r.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach strona zarzuciła ww. decyzji SKO naruszenie:
1 prawa materialnego, tj.:
a) art. 24 ust. 2 w zw. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, w której organ I instancji nie zdążył wydać decyzji rozstrzygającej wniosek skarżącej o uchylenie decyzji przyznającej jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, co poskutkowało przyznaniem skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dopiero od czerwca 2023 r. a nie od kwietnia 2023 r.;
b) art. 63 ust. 12 ustawy z dnia 7.07.2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), zwanej dalej u.św., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyznaniu stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do 30.03.2024 r., tj. do dnia śmierci osoby niepełnosprawnej – a nie do 30.04.2024 r. – czyli do końca miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpił ten zgon;
2. prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj.:
- art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 79a § 1 i 2 K.p.a. poprzez wydanie decyzji przed rozstrzygnięciem przez organ I instancji wniosku o uchylenie decyzji przyznającej stronie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie od 1.04.2024r. do 31.05.2024r., pomimo że organ odwoławczy został poinformowany o złożeniu takiego wniosku przez skarżącą.
Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie w całości decyzji SKO i zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy stwierdził, że początkowa data okresu, na jaki przyznano stronie skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego została ustalona prawidłowo – od 1.06.2024 r. Strona skarżąca nie przedłożyła bowiem decyzji uchylającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego począwszy od 1.04.2023 r. W ocenie SKO niezasadnym jest zarzut, że przedwcześnie wydano zaskarżoną decyzję, ponieważ – jak wynika z ww. wyjaśnień organu I instancji – strona (działająca przez profesjonalnego pełnomocnika) nie zakwestionowała decyzji z 24.07.2024 r., ani też postanowienia z dnia 24.07.2024 r. Zatem, mając wiedzę i będąc świadomym konsekwencji prawnych decyzji z dnia 24.07.2024 r. oraz postanowienia z 24.07.2024 r. strona nie skorzystała z środków zaskarżenia, żeby ewentualnie dochodzić uchylenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, począwszy od kwietnia 2023 r. Tymczasem zgodnie z utrwalonym orzecznictwem tylko prawomocna i ostateczna decyzja uchylająca stronie skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, począwszy od kwietnia 2023 r., umożliwiałaby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od tego miesiąca. Przerzucanie zatem na organ odwoławczy konsekwencji zaniedbań profesjonalnie działającego w sprawie pełnomocnika, w ocenie organu II instancji, nie zasługuje na poparcie.
Odnosząc się zaś do kwestii ustalenia końcowej daty okresu, na jaki przyznano stronie świadczenie pielęgnacyjne, SKO zgodziło się ze stroną skarżącą, że zgodnie z art. 63 ust. 12 u.ś.w. w przypadku śmierci osoby wymagającej opieki, osoba pobierająca świadczenie pielęgnacyjne zachowuje, do ostatniego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpił zgon osoby wymagającej opieki, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Sprawa została rozpoznana na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024r. poz. 935), dalej "p.p.s.a.", na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym – z uwagi na złożony w tym zakresie wniosek strony skarżącej, któremu nie sprzeciwił się organ.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Kontrolą sądowoadministracyjną w niniejszej sprawie została objęta decyzja SKO, którą uchylono decyzję organu I instancji o odmowie przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięto sprawę w sposób merytoryczny – częściowo przyznając stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego we wskazanym we wniosku okresie (od 1.06.2023 r. do 30.03.2024 r.) i jednocześnie odmawiając przyznania tego prawa w pozostałym zakresie (od 1.04.2023 r. do 31.05.2023 r.).
Przechodząc do formalnoprawnej podstawy zaskarżonej decyzji merytoryczno-reformatoryjnej – art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. – wskazać trzeba, że zgodnie z tym przepisem organ odwoławczy uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części i rozstrzyga sprawę co do istoty, albo uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Pomimo zastrzeżeń co do szczegółowej treści decyzji SKO nie budzi wątpliwości Sądu, że w niniejszej sprawie zaszły przesłanki do wydania decyzji, o jakiej mowa w pierwszej z określonych w cyt. regulacji sytuacji.
Jak słusznie bowiem zauważyło SKO, powołana przez wydający decyzję odmowną organ I instancji argumentacja co do daty powstania niepełnosprawności u niepełnosprawnej matki strony skarżącej (po 18 roku życia) nie znajdowała oparcia w rzeczywistym stanie prawnym. W tym zakresie Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, kwestionujące rozważania prawne Burmistrza Miasta i Gminy Chmielnik, jako że przywołany w uchylonej decyzji z 26.01.2024 r. przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł być stosowany – w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21.10.2014 r. o sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię tego przepisu należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów osób, który niepełnosprawność powstała po 18 roku życia, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji, jak wynika z prawidłowej – w tym zakresie – argumentacji SKO, niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP – co znalazło potwierdzenie w jednolitym orzecznictwie (por. np. wyroki NSA: z 29.04.2019r., sygn. I OSK 300/19; z 26.04.2019r., sygn. I OSK 8/19, dostępne, jak wszystkie powołane poniżej orzeczenia, w internetowej CBOSA).
Przechodząc do dalszych rozważań prawnych należy przytoczyć art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25.02.1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, [...]
- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Powracając do kwestii złożenia przez stronę, domagającą się ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, oświadczeń (k. 10, 85 akt administracyjnych) o rezygnacji z przysługującego jej na mocy dotychczasowej decyzji ostatecznej specjalnego zasiłku opiekuńczego, należy podkreślić, że nie budzi wątpliwości, że wraz z wniesieniem przedmiotowego wniosku skarżąca wyraziła wolę rezygnacji z pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego – będącego świadczeniem mniej dlań korzystnym. W tym zakresie Sąd podziela stanowisko wyrażone m.in. w wyroku własnym z 7.02.2024 r. o sygn. akt II SA/Ke 743/23, wyroku NSA z 28.03.2022 r., sygn. I OSK 1263/21, wyroku NSA z 20.12.2023 r., sygn. I OSK 2029/22, wyrok WSA w Gliwicach z 17.08.2023 r., sygn. II SA/Gl 596/23. Mianowicie, w orzecznictwie tym zaprezentowano spójny pogląd, zgodnie z którym przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 oraz art. 24 ust. 2 u.ś.r., wprowadzającego zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Konflikt między wymienionymi wyżej zasadami wynikającymi z kilku przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych należy rozstrzygnąć zgodnie z regułą proporcjonalności, wypełnioną na etapie wykonania decyzji o przyznaniu uprawnienia do korzystniejszego świadczenia. W świetle powyższego należy uznać, że pobieranie przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego, wobec złożenia wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oświadczenia o rezygnacji z tego świadczenia na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego, nie mogło stanowić przeszkody do przyznania korzystniejszego świadczenia od miesiąca, w którym doszło do złożenia wniosku z jednoczesnym wyrażeniem woli rezygnacji z zasiłku. Należy przy tym zwrócić uwagę, że do orzeczenia o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego i uchyleniu decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy uprawniony jest ten sam organ. Co więcej, jak podkreśla się w orzecznictwie, strona skarżąca miała prawo oczekiwać w tej sytuacji od organu podjęcia działań zmierzających do przyznania wybranego przez niego świadczenia bez oczekiwania ze strony organów na odrębny wniosek o uchylenie jej prawa do świadczenia mniej korzystnego, ponieważ zgodnie z treścią art. 32 u.ś.r. organ prowadzący postępowanie jest uprawniony do podejmowania również z urzędu działań w celu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji w sytuacji, gdy uległa zmianie sytuacja strony mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Zasada, zgodnie z którą zmiana lub uchylenie decyzji ostatecznych następuje ze skutkiem na przyszłość (ex nunc), doznaje nielicznych wyjątków, a jednym z nich jest ten, w myśl którego dopuszcza się zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej z mocą wsteczną, o ile następuje to za zgodą lub na korzyść zainteresowanego. Zatem co do zasady rozstrzygnięcia uchylające decyzje w trybie art. 32 ustawy wydawane są z mocą ex nunc, ale nie można pominąć, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki, pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. Dotyczyć to może przede wszystkim sytuacji, w których zastosowanie takiego skutku odbędzie się z korzyścią dla zainteresowanego. To zaś na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, który zagwarantuje realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia samego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale również przyznania go na taki okres, jaki wynika z momentu złożenia stosownego wniosku – zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. (por. wyrok NSA z 6.10.2023 r., sygn. I OSK 1823/22). W szczególności możliwe jest rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone, poprzez skompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego specjalnego zasiłku opiekuńczego (por. m.in. wyrok WSA w Gliwicach z 30.05.2022 r., sygn. II SA/Gl 383/22).
Przepisy art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r., wykładane łącznie, należy zatem rozumieć w ten sposób, że w sytuacji spełnienia przez beneficjenta uprawnień do obu świadczeń, których jednoczesne pobieranie zostało wykluczone przez przepisy prawa, ustawodawca daje uprawnionemu możliwość wyboru jednego z nich, tj. takiego, które uprawniony uważa za bardziej korzystne dla siebie. Należy przy czym dostrzec, że przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie stawia żadnej granicy czasowej do dokonania takiego wyboru. Dokonany przez uprawnionego wybór świadczenia dla niego korzystniejszego powinien odnosić swój skutek na osi czasu zgodnie z ogólną regułą art. 24 ust. 2 u.ś.r. (por. też wyrok WSA w Rzeszowie z 8.06.2022 r. sygn. II SA/Rz 135/22).
W niniejszej sprawie, ze względu na złożenie przez stronę wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od 1.04.2023 r., SKO prawidłowo zastosowało przepis przejściowy art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7.07.2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429) – obowiązującej od 1.01.2024r. – z którego wynika, że dotychczasowe przepisy u.ś.r., dotyczące uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z zasadą ochrony praw nabytych, mają zastosowanie w sprawach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, do których prawo powstało w okresie do 2023 r.
W tym kontekście prawnym podkreślenia wymaga, że wątpliwości Sądu nie budzi prawidłowość ustaleń organu odwoławczego co do tego, że skarżąca sprawowała stałą opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznych matką, rezygnując w tym celu z pracy zarobkowej i nie będąc zarazem producentem rolnym, przy jednoczesnym braku możliwości sprawowaniu opieki przez mieszkającego w innym miejscu syna.
Przeszkodę do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego w początkowym, dwumiesięcznym okresie wskazanym przezeń w złożonym wniosku (tj. od 1.04.2023 r. do 31.05.2023 r.) stanowiło natomiast – zdaniem SKO – przysługiwanie stronie za ten okres specjalnego zasiłku opiekuńczego, przyznanego ostateczną decyzją z 28.11.2022 r. od 1.10.2022 r. do 31.10.2023 r. (k. 37 akt administracyjnych), która w tej części nie została uchylona. Stosownie bowiem do treści art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z kolei art. 27 ust. 5 u.ś.r. stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:
1) świadczenia rodzicielskiego lub
2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub
3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub
4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub
5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów
- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
SKO, mając na uwadze treść cyt. przepisów ustaliło, że:
- po pierwsze, istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją przez stronę z pracy zarobkowej z powodu – rzeczywiście sprawowanej opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką,
- po drugie, strona nie jest producentem rolnym,
- po trzecie, brat strony nie mieszka w pobliżu i nie opiekuje się matką,
- po czwarte, osoba wymagająca opieki zmarła 30.03.2024 r.
przyznając stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 1.06.2023 r. do 30.03.2024 r., odmawiając jednak przyznania tego prawa od 1.04.2023 r. do 31.05.2023 r.
Powyższe stanowisko budzi sprzeciw skarżącej, która domaga się przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1.04.2023 r. Jak wynika bowiem z art. 24 ust. 1 i 2 u.ś.r. prawo do dochodzonego w niniejszej sprawie świadczenia rodzinnego ustala się na okres zasiłkowy, a prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W tym miejscu zaznaczyć trzeba, że z uwagi na treść wniosku strony z 13.04.2024r. – która zgodnie z art. 24 u.ś.r. dochodzi przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od początku kwietnia 2024 r. – organ odwoławczy,:
- uzyskał decyzję organu I instancji z 6.07.2023 r. (k. 83 akt administracyjnych), uchylającą – dopiero jednak od 1.06.2023 r. – ww. decyzję ostateczną z 28.11.2022 r., przyznającą stronie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1.11.2022 r. do 31.10.2023 r.;
- pismem z 15.05.2024 r. (k. 81 akt administracyjnych) zawiadomił – w trybie art. 79a K.p.a. – pełnomocnika strony o niespełnieniu warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz zobowiązał stronę do przedłożenia decyzji potwierdzającej, że nie przysługuje je prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego za okres począwszy od miesiąca złożenia wniosku czyli od 1.04.2023 r.;
- uzyskując następnie – 3.06.2024 r. (data wpływu) – kopię złożonego przez stronę 31.05.2024 r. organowi I instancji oświadczenia o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, począwszy od 1.04.2023 r. (k. 84-85 akt administracyjnych).
Analizując powyższe należy podzielić stanowisko pełnomocnika strony o tym, że zaskarżona decyzja SKO z 26.06.2024 r. – w omówionym zakresie odmownym (okres od 1.04.2023 r. do 31.05.2023 r.) – została wydana przedwcześnie – zaledwie 23 dni od wpływu kopii złożonego przez stronę oświadczenia do siedziby organu odwoławczego. Takie postępowanie SKO uznano za zasadniczo niweczące cel i sens istnienia regulacji określonej w art. 79a K.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (§ 1). Ponadto strona podkreśliła, że nie była w stanie nawet ponaglić organu I instancji (aby rozpatrzył złożone oświadczenie) w tak krótkim czasie, gdyż nie minęły jeszcze terminy określone w art. 35 K.p.a., a w takim wypadku ponaglenie pozostawiono by bez rozpoznania. Skoro strona złożyła, skierowaną do Burmistrza Miasta i Gminy Chmielnik, rezygnację z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego (przyznanego ww. decyzją ostateczną z 28.11.2022 r.), począwszy od 1.04.2023 r., to oczywistym było, że takie działanie skarżącej będzie skutkowało wydaniem przez ten organ odpowiedniego rozstrzygnięcia, rozstrzygającego sformułowane w ten sposób żądanie.
Pomimo przedstawionego przez stronę ww. oświadczenia tego organ odwoławczy – jak trafnie podniesiono w skardze, powołującej się w tym zakresie na przewidziany w art. 35 § 3 K.p.a., co najmniej miesięczny, termin na załatwienie sprawy – nie zaczekał na istotne, jeśli chodzi o zakres złożonego wniosku, rozstrzygnięcie Burmistrza Miasta i Gminy Chmielnik i uzyskanie przezeń przymiotu ostateczności. W rezultacie, przedwcześnie wydano merytoryczno-reformatoryjne, przy czym podkreślenia wymaga, że takie stwierdzenie spowodowane jest uwarunkowaniami kontroli sądowoadministracyjnej, której istota polega na badaniu legalności zaskarżonej decyzji organu odwoławczego według stanu faktycznego i prawnego z daty jej wydania.
Z tych względów nie mogło odnieść skutku powoływanie się przez SKO w odpowiedzi na skargę na uzyskane dopiero 22.08.2024 r. (a zatem już po wydaniu zaskarżonej decyzji z 26.06.2024 r.) wyjaśnienia organu I instancji co do tego, że przesłanym SKO 8.08.2024 r. prawomocnym postanowieniem z 24.07.2024 r. (k. 63 akt administracyjnych) odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie wydania decyzji o uchyleniu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego pobieranego od 1.04.2024 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, do 30.06.2023r., z powołaniem się na uprzednio wydaną ww. decyzję z 6.07.2023 r., następnie zmienioną. Należy podkreślić, że postanowienie organu I instancji z dnia 24.07.2024 r. o odmowie wszczęcia postepowania zostało wydane już po decyzji reformatoryjnej SKO z dnia 26.06.2024 r.. W kontekście przedwczesnego wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia nie mógł również odnieść skutku argument odpowiedzi na skargę o tym, że strona działała przez profesjonalnego pełnomocnika, który – co ponownie warto podkreślić – nie miał wpływu na termin załatwienia sprawy przez organ I instancji, nie mógł nawet jeszcze złożyć ponaglenia.
Natomiast wszelkie wyjaśnienia i ustalenia organu dotyczące stanu faktycznego wraz z odniesieniem się do przedstawionych w sprawie dowodów i argumentów powinny znaleźć się w decyzji – co oznacza, że stanowisko i wyjaśnienia organu zawarte w odpowiedzi na skargę nie mogą wpłynąć na ocenę rozstrzygnięcia jako naruszającego prawo lub odpowiadające prawu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21.12.2023 r. o sygn. akt II SA/Po 648/23, wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16.09.2010 r. o sygn. akt VI SA/Wa 292/10 i z dnia 10 czerwca 2014 r. VI SA/Wa 3549/13).
Przechodząc – wobec stwierdzenia naruszenia przez SKO art. 79a i art. 77 § 1 K.p.a. w powyżej omówionym zakresie – do końcowej daty przyznania stronie przez SKO świadczenia pielęgnacyjnego, zbiegającego się z datą zgonu osoby niepełnosprawnej (30.03.2024 r.) należy wskazać na przedstawione w skardze stanowisko, kwestionujące nieprzyznania tego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres do 30.04.2024, tj. do końca miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpił zgon osoby niepełnosprawnej. Podkreślić zarazem trzeba, że tę część zarzutów SKO podzieliło w odpowiedzi na skargę, wyjaśniając zarazem że brak jest możliwości (w trybie autokontroli) uwzględnienia skargi strony, gdyż nie ma podstaw do uwzględnienia sformułowanych przezeń żądań w całości.
Tut. Sąd, analizując powyższe, w całości podziela wyrażone w skardze, poparte stosownym orzecznictwem, stanowisko co do konieczności zastosowania w niniejszej sprawie przepisu ustępu 12 intertemporalnego przepisu art. 63 u.ś.w., zgodnie z którym w przypadku śmierci osoby wymagającej opieki, osoba pobierająca świadczenie pielęgnacyjne zachowuje, do ostatniego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpił zgon osoby wymagającej opieki, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W tym kontekście prawnym, skoro data zgonu niepełnosprawnej to 30.03.2024 r., to prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad tą osobą przysługuje stronie do 30.04.2024 r. – co zresztą potwierdziło ostatecznie SKO w odpowiedzi na skargę. W rezultacie przyznano, że w zakresie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie do 30.03.2024 r. doszło do naruszenia prawa materialnego – polegającego na niezastosowaniu art. 63 ust. 12 u.ś.w. – które miało wpływ na wynik sprawy.
W ponownie prowadzonym postępowaniu odwoławczym SKO wyeliminuje wszystkie stwierdzone uchybienia, odnosząc się w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia do ww. postanowienia z 24.07.2024 r. oraz prawidłowo stosując art. 63 ust. 12 u.ś.w., jednocześnie kompleksowo badając wskazany we wniosku żądany czasokres przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z obowiązującymi w tym zakresie przepisami.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt I sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, c p.p.s.a.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. w pkt II wyroku. Na koszty te złożyły się koszty zastępstwa procesowego - 480 zł ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.).