II SA/Ke 441/22

II SA/Ke 441/22 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2022-10-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6195 Funkcjonariusze Straży Pożarnej
Hasła tematyczne
Straż pożarna
Skarżony organ
Komendant Państwowej Straży Pożarnej
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2490
art. 16 ust. 2, art. 2 pkt 1 i 2, art. 50 ust. 1, 3 , 4 i 5 i 8
Ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2022 r. sprawy ze skargi S. R. na decyzję Komendant Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...] lipca 2022 r. [...] w przedmiocie świadczenia ratowniczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2022 r. [...] Komendant Państwowej Straży Pożarnej ("Komendant Wojewódzki") utrzymał w mocy decyzję Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej w S. (dalej "Komendanta Powiatowego") z [...] maja 2022 r. nr [...]/13/13, którą odmówiono S. R. przyznania świadczenia ratowniczego.
W uzasadnieniu tej decyzji Komendant Wojewódzki wskazał, że zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o Ochotniczej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2490), zwanej dalej "u.o.s.p.", przez czynne uczestnictwo w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych należy rozumieć bezpośredni udział co najmniej raz w roku w ww. działaniach. Komendant podkreślił, że zgodnie z art. 50 ust. 3 u.o.s.p. potwierdzeniem bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych jest: od 1 stycznia 2022 r. - dokumentacja prowadzona przez Państwową Straż Pożarną, od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2021 r. dokumentacja prowadzona przez Państwową Straż Pożarną lub pisemne oświadczenie 3 świadków, zaś do 31 grudnia 2011 r. pisemne oświadczenie trzech świadków.
Jak wskazał organ odwoławczy, S. R. wnioskiem z 28 kwietnia 2022 r. zwrócił się do Komendanta Powiatowego o przyznanie świadczenia ratowniczego. Do wniosku dołączył oświadczenia 4 świadków, z których wynika, że w okresie od 1994 r. do 2022 r. czynnie uczestniczył w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych w OSP B. . Dwóch świadków to osoby, które były zatrudnione w urzędzie obsługującym organ administracji samorządowej w okresie potwierdzającym bezpośredni udział tej osoby w działaniach ratowniczych, tj. kierownik USC Urzędu Gminy Ł. od 1 marca 1968 r. do 30 września 2011 r. (świadek wycofał oświadczenie) oraz inspektor ds. księgowości budżetowej zatrudniony od 15 sierpnia 1986 r. (nadal).
Dalej Komendant Wojewódzki wskazał, że organ pierwszej instancji rozpatrując wniosek skarżącego, uwzględnił prowadzoną przez podległą mu komendę ewidencję jednostek OPS z terenu powiatu staszowskiego, biorących udział w działaniach ratowniczych. Z ewidencji tej wynika, że OSP B. , w tym skarżący, nie brali czynnego udziału w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych od 1994 r. do 2022 r. W związku z powyższym organ ten nie przyznał skarżącemu świadczenia ratowniczego.
Organ odwoławczy podkreślił, że w związku z rozbieżnościami pomiędzy oświadczeniami dołączonymi do wniosku, a dokumentacją organu Komendant Powiatowy wezwał skarżącego oraz świadków do stawiennictwa w celu weryfikacji treści złożonych oświadczeń. Trzech obecnych na spotkaniu 18 maja 2022 r. świadków potwierdziło wiarygodność danych zawartych w oświadczeniach, zaś świadek, który pełnił funkcję kierownika USC Urzędu Gminy Ł., wniósł o zmianę terminu spotkania, po czym wycofał oświadczenie złożone w niniejszej sprawie.
Komendant Wojewódzki wskazał nadto, że w celu właściwego rozpatrzenia wniosku skarżącego organ pierwszej instancji zwrócił się do Prezesa OSP Budziska o potwierdzenie przynależności skarżącego do jednostki OSP B. oraz do Urzędu Gminy Ł. o informację, czy skarżący pobierał ekwiwalent za udział w działaniach ratowniczych oraz czy był kierowany na badania lekarskie jako strażak ratownik OSP. Urząd Gminy Ł., uwzględniając dokumentację, jaką posiada od 2017 r., nie potwierdził, że skarżący pobierał ekwiwalent za udział w działaniach ratowniczych oraz był kierowany na badania lekarskie jako strażak ratownik OSP. Natomiast Prezes OSP B. nie udzielił żadnej odpowiedzi.
Wobec powyższego Komendant Wojewódzki stwierdził, że w tak ustalonym stanie faktycznym Komendant Powiatowy nie mógł wydać decyzji o przyznaniu świadczenia ratowniczego skarżącemu z uwagi na brak czynnego uczestnictwa wnioskującego w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych przez co najmniej 25 lat. Komendant Powiatowy mógł uwzględnić jedynie okres obejmujący oświadczenia trzech świadków, tj. do 31 grudnia 2011 r., a zatem 17 lat, co jest niewystarczającym do pozytywnego rozpatrzenia wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia ratowniczego na postawie ww. ustawy.
W skardze wniesionej na powyższą decyzję ŚWKPSP w K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach S. R. zakwestionował w szczególności sposób przeprowadzenia przez organy orzekające postępowania zainicjowanego jego wnioskiem o przyznanie świadczenia ratowniczego. Zarzucił, że organy błędnie wyliczyły okres czynnego uczestnictwa skarżącego w działaniach ratowniczych, wskazując, iż oświadczenia świadków potwierdzają 17 lat tych działań wnioskodawcy. Zdaniem skarżącego, powyższe oświadczenia obejmują okres 28 lat jego czynnego uczestnictwa w działaniach ratowniczych. Podniósł, że złożył komplet wymaganych ustawą dokumentów, zeznań świadków oraz weryfikację Wójta Gminy, potwierdzając swój udział w akcjach ratowniczych od 1994 r. do chwili obecnej. Dodał, że posiada odznaczenia strażackie. Zarzucił nadto, że trzech druhów z OSP B. otrzymało świadczenie ratownicze.
W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Na rozprawie 11 października 2022 r. skarżący poparł skargę. Oświadczył, że nigdy nie brał ekwiwalentu pieniężnego z tytułu udziału w akcji ratowniczej lub działaniach ratowniczych. Wyjaśnił, że w 1997 r. założył społeczny komitet do usuwania skutków powodzi w B. h. Pełnomocnik organu wniosła o oddalenie skargi i wyjaśniła, że OSP w B. jest poza krajowym systemem ratowniczo-gaśniczym, ponieważ nie posiada określonego sprzętu i odpowiedniej ilości wyszkolonych strażaków.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.).
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 p.p.s.a., stanowiąc, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto w myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Ś. Komendanta Wojewódzkiego PSP w K. utrzymująca w mocy decyzję Komendanta Powiatowego PSP w S. odmawiającą przyznania S. R. świadczenia ratowniczego.
Spór w sprawie sprowadzał się do oceny, czy skarżącemu przysługuje świadczenie ratownicze, a w szczególności, czy skarżący spełnił warunek czynnego uczestniczenia w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych przez co najmniej 25 lat.
Zgodnie bowiem z art. 16 ust. 2 ustawy z 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (Dz. U. z 2021, poz. 2490, dalej jako "ustawa", "u.o.s.p."), która weszła w życie 1 stycznia 2022 r., prawo do świadczenia ratowniczego przysługuje strażakowi ratownikowi OSP, który:
1) czynnie uczestniczył w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych:
a) w przypadku mężczyzn - przez co najmniej 25 lat,
b) w przypadku kobiet - przez co najmniej 20 lat oraz
2) osiągnął:
a) w przypadku mężczyzn - 65. rok życia,
b) w przypadku kobiet - 60. rok życia.
Przy czym przez czynne uczestnictwo należy rozumieć bezpośredni udział co najmniej raz w roku w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych (art. 16 ust. 3 ustawy). Przy naliczaniu okresu czynnego uczestnictwa w działaniach ratowniczych nie jest wymagane zachowanie ciągłości wysługi lat w ochotniczej straży pożarnej (art. 16 ust. 5 ustawy).
Z kolei ustawa w art. 2 pkt 1 i 2 definiuje pojęcie "działań ratowniczych jako działania, o których mowa w art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 869) oraz pojęcie "akcji ratowniczych" jako akcje, o których mowa w art. 7 pkt 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2021 r. poz. 1940). Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy o ochronie przeciwpożarowej, działania ratownicze to każda czynność podjęta w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska, a także likwidacja przyczyn powstania pożaru, wystąpienia klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia. Natomiast akcje ratownicze to działania organizowane i kierowane przez Państwową Straż Pożarną.
W tym miejscu należy odwołać się do treści przepisów art. 50 ustawy, znajdujących się w Rozdziale 7 ustawy zatytułowanym: "Przepisy dostosowujące, przejściowe i przepis końcowy". Przepis art. 50 ust. 1 ustawy stanowi, że członkom ochotniczych straży pożarnych, o których mowa w art. 19 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, którzy ukończyli 65 lat - w przypadku mężczyzn i 60 lat - w przypadku kobiet oraz przez co najmniej 25 lat - w przypadku mężczyzn i 20 lat - w przypadku kobiet brali bezpośredni udział w działaniach ratowniczych, przysługuje świadczenie ratownicze, o którym mowa w art. 16.
Osobom, które ukończyły 65 lat - w przypadku mężczyzn i 60 lat - w przypadku kobiet oraz przez co najmniej 25 lat - w przypadku mężczyzn i 20 lat - w przypadku kobiet spełniły łącznie następujące warunki:
1) brały bezpośredni udział w działaniach ratowniczych jako członkowie ochotniczych straży pożarnych, o których mowa w ust. 1,
2) brały bezpośredni udział w działaniach ratowniczych jako strażacy ratownicy OSP
- przysługuje świadczenie ratownicze, o którym mowa w art. 16 - w myśl art. 50 ust. 2 ustawy.
Potwierdzeniem bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych, stosownie do art. 50 ust. 3 ustawy, jest:
1) od 1 stycznia 2022 r. - dokumentacja prowadzona przez Państwową Straż Pożarną;
2) od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2021 r. - dokumentacja prowadzona przez Państwową Straż Pożarną lub pisemne oświadczenie 3 świadków, zgodnie z zasadami określonymi w ust. 4 i 5;
3) do 31 grudnia 2011 r. - pisemne oświadczenie 3 świadków, zgodnie z zasadami określonymi w ust. 4 i 5.
Oświadczenie, o którym mowa w ust. 3 pkt 2 i 3, podlega weryfikacji przez właściwego wójta (burmistrza, prezydenta miasta) pod względem jego wiarygodności, a następnie jest przekazywane do właściwego komendanta powiatowego (miejskiego) Państwowej Straży Pożarnej w celu jego zatwierdzenia (art. 50 ust. 6 ustawy). Oświadczenie składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli o następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia." Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń (art. 50 ust. 7 ustawy). W celu weryfikacji oświadczenia organ może wezwać wnioskodawcę do przekazania dodatkowych dokumentów, wyznaczając termin nie krótszy niż 14 dni (art. 50 ust. 8 ustawy). Organ może odmówić potwierdzenia, w przypadku gdy uzna, że oświadczenia świadków lub przekazane dodatkowe dokumenty nie są obiektywne lub w nienależyty sposób potwierdzają fakt bezpośredniego udziału wnioskodawcy w działaniach ratowniczych (art. 50 ust. 9 ustawy).
Nie było w sprawie kwestionowane, że skarżący pełnił do ukończenia 65. roku życia służbę w Ochotniczej Straży Pożarnej w Budziskach, gm. Ł. oraz że był i jest członkiem ochotniczej straży pożarnej, skoro jak stwierdził organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, Komendant Powiatowy PSP w S. mógł uwzględnić skarżącemu jedynie okres objęty oświadczeniami 3 świadków, to jest okres do 31 grudnia 2011 r. - okres 17 lat. Organy państwowej straży pożarnej orzekające w sprawie uznały jednak, że skarżący nie spełnił wymogu czynnego uczestnictwa w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych przez co najmniej 25 lat. To ustalenie organy oparły o treść informacji udzielonej na podstawie ewidencji jednostek OSP z terenu powiatu staszowskiego prowadzonej przez Komendę Powiatową Straży Pożarnej w S., z której wynika, jak wyjaśniły organy, że Ochotnicza Straż Pożarna B. nie brała czynnego udziału w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych w okresie od 1994 r. do 2022 r.
W opinii organów obu instancji, treść powyższej ewidencji podważa wiarygodność złożonych przez skarżącego oświadczeń 3 świadków, choć w oświadczeniach tych – dodatkowo potwierdzonych przez Wójta Gminy Ł. – świadkowie ci potwierdzili, że S. R. czynnie uczestniczył w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych od 1994 do 2022 roku. Równocześnie – jak wyżej podniesiono - Komendant Wojewódzki stwierdził, że Komendant Powiatowy PSP w S. mógł uwzględnić skarżącemu okres obejmujący 17 lat tj. do 31 grudnia 2011 r. na podstawie tych samych oświadczeń świadków. Zatem te same dowody (oświadczenia świadków) w pewnym zakresie organ ocenia jako wiarygodne, a w innym – podważa je, co powoduje, że ocena dowodów zebranych w sprawie jest niespójna i ta niespójność nie została wyjaśniona należycie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Z treści art. 50 ust. 3 ustawy wynika, że potwierdzeniem bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych jest do 31 grudnia 2011 r. pisemne oświadczenie 3 świadków, natomiast od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2021 r. - dokumentacja prowadzona przez Państwową Straż Pożarną lub pisemne oświadczenie 3 świadków. Dopiero od 1 stycznia 2022 r. potwierdzeniem bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych członków ochotniczych straży pożarnych jest wyłącznie dokumentacja prowadzona przez Państwową Straż Pożarną.
Przewidziany ustawą o ochotniczych strażach pożarnych sposób dokumentowania przez członka ochotniczej straży pożarnej jego bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych nie jest przypadkowy. Na mocy ustawy o ochotniczych strażach pożarnych od 1 stycznia 2022 r. komendant powiatowy (miejski) Państwowej Straży Pożarnej ma obowiązek prowadzenia ewidencji sił i środków ochotniczych straży pożarnych, którymi może dysponować do działań ratowniczych we współpracy z właściwym wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) oraz starostą (art. 5 ust. 1 ustawy). Właściwy komendant powiatowy (miejski) Państwowej Straży Pożarnej jest zobowiązany także – mocą art. 16 ust. 4 ustawy – do prowadzenia ewidencji udziału strażaków ratowników OSP w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych, obejmującej datę, numer i miejsce podjętych działań ratowniczych lub akcji ratowniczych oraz imienny wykaz ich uczestników. Przed 1 stycznia 2022 r. regulację dotyczącą ochotniczych strażach pożarnych zawierał art. 19 ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2021 r., poz. 869) – do tego przepisu odsyła art. 50 ust. 1 u.o.s.p.. Brzmienie art. 19 ustawy o ochronie przeciwpożarowej było zmieniane na przestrzeni lat, jednak niezmiennie stanowiło ono, że ochotnicza straż pożarna i związek ochotniczych straży pożarnych funkcjonują w oparciu o przepisy ustawy - Prawo o stowarzyszeniach (ust. 1), oraz że szczegółowe zadania i organizację ochotniczej straży pożarnej i ich związku określa statut (ust. 2). Z ustawy o ochotniczych strażach pożarnych nie wynikał jednak przed 1 stycznia 2022 r. obowiązek komendanta powiatowego (miejskiego) Państwowej Straży Pożarnej ewidencjonowania sił i środków ochotniczych straży pożarnych, którymi może dysponować do działań ratowniczych, ani też obowiązek prowadzenia ewidencji udziału strażaków ratowników OSP w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych. Wynika z art. 20 ustawy o ochronie przeciwpożarowej, że minister właściwy do spraw wewnętrznych określi, w drodze rozporządzenia, zakres, szczegółowe warunki i tryb włączania jednostek ochrony przeciwpożarowej, o których mowa w art. 15 pkt 1a-6 i 8, do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego. Z treści wydanych na tej podstawie przez właściwego ministra rozporządzeń w sprawie zakresu, szczegółowych warunków i trybu włączania jednostek ochrony przeciwpożarowej do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (zob. Dz.U. 2014.1317, czy Dz.U.1998.121.798) wynika, że do systemu tego mogły być włączone jednostki ochotniczej straży pożarnej spełniające szczegółowo określone warunki (samochód ratowniczo-gaśniczy, kadrę wyszkolonych ratowników, skuteczny system łączności powiadamiania i alarmowania, urządzenia łączności w sieci radiowej systemu na potrzeby działań ratowniczych). Jak podniosła pełnomocnik organu na rozprawie jednostka OSP w Budziskach jest poza krajowym systemem ratowniczo-gaśniczym. Nie posiada bowiem określonego sprzętu i odpowiedniej ilości wyszkolonych strażaków.
Jednakże organy państwowej straży pożarnej orzekające w sprawie nie dostrzegają, że przepis art. 50 u.o.s.p. nie wprowadza warunku, aby przed 1 stycznia 2022 r. członkowie ochotniczych straży pożarnych brali udział w działaniach ratowniczych w ramach jednostek OSP wpisanych do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego, a jedynie, że członkowie takich jednostek mogą to wykazywać za pomocą dokumentacji prowadzonej przez Państwową Straż Pożarną. Zdaniem Sądu, ustawodawca uwzględnił dotychczasowe regulacje dotyczące ochotniczych straży pożarnych, w szczególności to, że tego rodzaju jednostki brały udział w działaniach ratowniczych, choć równocześnie nie były wpisane do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego. Sąd powołuje się przy tym na uzasadnienie projektu ustawy o ochotniczych strażach pożarnych, która weszła w życie 1 stycznia 2022 r. Wskazano tam (druk IX.1765), że: "Zasadniczym celem przedmiotowego projektu ustawy o ochotniczych strażach pożarnych jest uregulowanie sytuacji prawno-organizacyjnej i finansowej stowarzyszeń, jakimi są ochotnicze straże pożarne. Celami głównymi opracowanego projektu ustawy o ochotniczych strażach pożarnych są:
1) określenie w jednym akcie normatywnym rozproszonych uregulowań dotyczących relacji zachodzących między konstytucyjnie niezależnym stowarzyszeniem, jakim jest każda ochotnicza straż pożarna, konstytucyjnie niezależnym samorządem terytorialnym a administracją rządową, reprezentowaną przez jednostki organizacyjne Państwowej Straży Pożarnej;
2) przyznanie długo oczekiwanych świadczeń, w szczególności świadczeń ratowniczych, wraz ze zrównaniem i ujednoliceniem zasad wypłacania innych świadczeń, w stosunku do wszystkich strażaków ochotniczych straży pożarnych, bez podziału na przynależność do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego i strażaków ochotniczych straży pożarnych spoza tego systemu;
3) podniesienie rangi stowarzyszeń ochotniczych straży pożarnych, podejmujących jako jednostki ochrony przeciwpożarowej działania na rzecz ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska przed pożarem, klęską żywiołową lub innym miejscowym zagrożeniem;
4) przeniesienie dotychczasowych uregulowań prawnych dotyczących ochotniczych straży pożarnych (z ich doprecyzowaniem) z ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, która powinna być ustawą ustrojową, bez określania zasad funkcjonowania jakiejkolwiek jednostki ochrony przeciwpożarowej. Projekt ustawy o ochotniczych strażach pożarnych ma również na celu realizację ustaleń zapoczątkowanych w 1991 r. w czasie procesu legislacyjnego nad projektami ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej i ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej przez ówczesnych parlamentarzystów, kierownictwo Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz ZG ZOSP RP;
5) wprowadzenie innowacyjnych rozwiązań i zasad w funkcjonowaniu ochotniczych straży pożarnych, które wynikają z potrzeb praktyki, a są efektem prac badawczych, analiz oraz konsultacji;
6) systemowe, przemyślane skorelowanie spraw związanych z usytuowaniem (funkcjonowaniem) członków zrzeszonych w ochotniczych strażach pożarnych z działaniami realizowanymi w stanach lub sytuacjach objętych prawem międzynarodowym, w szczególności Konwencjami Genewskimi i Haskimi, oraz przepisami regulującymi stany nadzwyczajne wyszczególnione w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Zatem w myśl art. 50 ust. 3 u.o.s.p., członkowie OSP mogą wykazywać swój udział w takich działaniach za pomocą pisemnych oświadczeń 3 świadków, przy czym co najmniej jednym ze świadków jest osoba, która pełniła funkcje publiczne lub była zatrudniona w urzędzie obsługującym organ administracji samorządowej w okresie, który ma potwierdzić bezpośredni udział wnioskodawcy w działaniach ratowniczych. Dowodem takim może być oczywiście również dokumentacja prowadzona przez Państwową Straż Pożarną (np. w przypadku jednostki ochotniczej straży pożarnej wpisanej do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego). Niemniej nie powinno uwadze organów orzekających w sprawie umknąć to, że ustawa o ochotniczych strażach pożarnych w art. 50 ust. 3 pkt 2 posługuje się spójnikiem "lub". To oznacza, że potwierdzeniem bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych członków OSP może być w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2021 r.:
1) wyłącznie dokumentacja prowadzona przez Państwową Straż Pożarną, bądź
2) wyłącznie pisemne oświadczenie 3 świadków, zgodnie z zasadami określonymi w ust. 4 i 5, bądź
3) dokumentacja prowadzona przez Państwową Straż Pożarną i pisemne oświadczenia 3 świadków, zgodnie z zasadami określonymi w ust. 4 i 5.
W kontrolowanej sprawie S. R. przedstawił oświadczenia 3 świadków, co do których spełnienie warunków określonych w art. 50 ust. 4 i 5 ustawy nie zostało podważone. Złożył wniosek na obowiązującym formularzu. Oświadczenia świadków zawierają informacje zgodne z wymogami przyjętego formularza, ale także wystarczające do oceny zasadności przyznania świadczenia ratowniczego.
Stąd w świetle regulacji ustawy o ochotniczych strażach pożarnych były to wystarczające dowody potwierdzające czynny udział skarżącego w działaniach ratowniczych. Jeżeli organ miał wątpliwości co do wiarygodności takich oświadczeń mógł, w trybie art. 50 ust. 8 ustawy, zobowiązać wnioskodawcę do przekazania dodatkowych dokumentów (np. związanych z funkcjonowaniem konkretnej jednostki w okresie, który ma potwierdzić bezpośredni udział wnioskodawcy w działaniach ratowniczych tj. statutu, oświadczenia komendanta jednostki, kroniki OSP itp.), czy też pozyskać od świadków uzupełniające wyjaśnienia. Jak już wyżej podniesiono, w niniejszej sprawie organy podważyły wiarygodność złożonych oświadczeń świadków ze względu na informację uzyskaną z Komendy PSP w S., pomimo, że świadkowie na spotkaniu w Komendzie Powiatowej PSP w S. w dniu 18 maja 2022 r. nie zmienili swoich oświadczeń, potwierdzili wiarygodność danych w nich zawartych (k. 8 akt adm.).
Ponadto wnikliwa analiza treści informacji uzyskanej z Komendy PSP w S. wskazuje, że została ona udzielona w oparciu o Rejestr wyjazdów jednostek OSP z terenu staszowskiego w latach 1993-2021 (załącznik do pisma – k. 13 akt adm.), co w kontekście treści otrzymanej pisemnej odpowiedzi z tej Komendy (k. 5 akt adm.), prowadzi do wniosku, że wskazane zestawienie (rejestr) dotyczy wyjazdów do działań ratowniczo-gaśniczych jednostek OSP, ale tych wpisanych do krajowego rejestru ratowniczo-gaśniczego. Tymczasem, jak już wyżej Sąd wyjaśnił, ustawa o ochotniczych strażach pożarnych nie wymaga, aby świadczenie ratownicze miało przysługiwać wyłącznie członkom ochotniczych straży pożarnych wpisanych do krajowego rejestru ratowniczo-gaśniczego, bądź wyłącznie członkom ochotniczych straży pożarnych biorących udział w działaniach ratowniczych prowadzonych przez jednostki OSP (czy jednostki PSP) wpisane do krajowego rejestru ratowniczo-gaśniczego, bo zdaje się takie stanowisko forsują organy państwowej straży pożarnej orzekające w tej sprawie. Jak wynika z treści pisma Prezesa OSP w B. (załącznik do pisma k. 16 akt adm.), OSP B. nie posiada na stanie żadnego samochodu, nie jest w krajowym systemie ratowniczo-gaśniczym, ale skarżący jest członkiem OSP Budziska, który wypełniał z zapałem i poświęceniem obowiązki wobec OSP. Podobnie okoliczności niepobierania przez skarżącego ekwiwalentu pieniężnego za udział w działaniu ratowniczym, czy akcji ratowniczej (zob. art. 15 ust. 1 u.o.s.p.), oraz braku dokumentacji potwierdzającej badania lekarskie odnośnie skarżącego, nie mają znaczenia w sprawie, skoro spełnienia takich warunków nie wprowadza ustawa dla uzyskania świadczenia ratowniczego (art. 50 u.o.s.p.).
Wypada dodatkowo zauważyć, że pod pojęciem "działań ratowniczych" mieści się każda czynność podjęta w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska, a także likwidację przyczyn powstania pożaru, wystąpienia klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia, a nie tylko aktywność polegająca na uczestnictwie w akcjach z udziałem pojazdu ratowniczo-gaśniczego. Zatem trudno nie powziąć wątpliwości w sprawie, czy organy właściwie oceniły spełnienie przez skarżącego przesłanek przyznania świadczenia ratowniczego, skoro przyjęły, że przez 28 lat Ochotnicza Straż Pożarna w B. nie prowadziła żadnych działań ratowniczych, choć świadkowie (a wśród nich pracownik Urzędu Gminy w Ł. ) wraz z Wójtem Gminy Ł. potwierdzili udział tej jednostki w takich działaniach w tym okresie.
Mając powyższe na względzie, stwierdzić należy, że zebrany w sprawie materiał dowodowy – w świetle wykładni przywołanych wyżej przepisów prawa – został przez organy państwowej straży pożarnej oceniony dowolnie. Organy nie wyjaśniły, z jakich powodów odmówiły oświadczeniom świadków wiarygodności za okres po 31 grudnia 2011 r. Nie poczyniły żadnych dodatkowych ustaleń faktycznych związanych z udziałem skarżącego w działaniach ratowniczych jako członka ochotniczej straży pożarnej, nie wykorzystały możliwości dowodowych, jakie stwarza przepis art. 50 ust. 8 u.o.s.p. w sytuacji, gdy podważały złożone oświadczenia świadków. Jak wskazano, przedłożony przez Komendę Powiatową PSP w S. rejestr nie był wystarczającym dowodem uzasadniającym odmowę przyznania skarżącemu świadczenia ratowniczego. Takim dowodem mogą być natomiast oświadczenia 3 świadków, spełniających warunki o których mowa w art. 50 ust. 4 i 5 ustawy.
Z tych wszystkich powodów, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 107
§ 3 k.p.a., co skutkowało uchyleniem tych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., o czym orzeczono w wyroku.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią powyższą ocenę prawną i wskazania Sądu, w szczególności ponownie rozważą, czy złożone z wnioskiem skarżącego oświadczenia świadków stanowią wystarczający dowód potwierdzający spełnienie przez S. R. przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia ratowniczego i od wyniku tych rozważań uzależnią dalsze czynności procesowe, przy czym wydane rozstrzygnięcie uzasadnią z zachowaniem wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a.