II SA/Ke 440/20

II SA/Ke 440/20 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2020-09-23
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-05-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach /sprawozdawca/
Beata Ziomek /przewodniczący/
Jacek Kuza
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Sygn. powiązane
II GSK 76/21 - Wyrok NSA z 2024-02-02
Skarżony organ
Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Asesor WSA Agnieszka Banach (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2020 r. przy udziale Wiesławy Klimontowicz Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kielce - Zachód w Kielcach delegowanej do Prokuratury Okręgowej w Kielcach sprawy ze skargi M.W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego w Warszawie z dnia 14 lutego 2020 r. znak: [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów dotyczących transportu drogowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego w Warszawie na rzecz M.W. kwotę 897 (osiemset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 14 lutego 2020 r. znak: [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego w Warszawie utrzymał w mocy decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 4 lipca 2019 r. znak: [...] o nałożeniu na M.W. kary pieniężnej w wysokości 10.800 zł.
W motywach decyzji organ drugiej instancji podniósł, że w wyniku przeprowadzonej w dniu 17 kwietnia 2019 r. kontroli 4-osiowego samochodu ciężarowego marki Tatra o nr rej. [...] którym kierował A.C., wykonując przewóz materiału sypkiego w postaci piachu (ładunek podzielny) na trasie Bieszków - Skarżysko, organ pierwszej instancji stwierdził:
1. naruszenie polegające na niezgłoszeniu w formie pisemnej, w postaci papierowej lub elektronicznej, organowi, który udzielił zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego lub licencji, zmiany danych, o których mowa w art. 7a i art. 8 ustawy o transporcie drogowym, w wymaganym terminie - za każda zmianę;
2. dopuszczenie do wykonywania przewozu drogowego pojazdem lub zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 12 t, których dopuszczalna masa całkowita została przekroczona, co najmniej 20%.
Z tytułu naruszeń ujawnionych w protokole kontroli organ pierwszej instancji wydał ww. decyzję, od której strona wniosła odwołanie.
W wyniku rozpoznania tego odwołania organ odwoławczy wskazał na przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2019r., poz. 58 ze zm.) zwanej dalej "u.t.d", w szczególności na art. 92a ust. 1, ust. 3 i ust. 7, art. 92 c ust. 1 pkt 1, art. 93 ust. 1, art. 4 pkt 15 i pkt 22, art. 14 ust. 1, art. 7a ust. 2 i ust. 7, art. 8 tej ustawy oraz lp. 1.5 i l.p. 10.2.4 załącznika nr 3 do u.t.d. Nadto organ powołał się na art. 2 pkt 35a, art. 64 ust. 1 i ust. 2, art. 64 ust. 1 pkt 3, art. 64c, art. 66 ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1990), zwanej dalej "u.r.d." oraz § 3 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 2022 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem".
Przy czym organ drugiej instancji wyjaśnił, że w niniejszej sprawie kary pieniężne są nakładane na podstawie art. 92a ust. 1 w zw. z art. 93 ust. 1 u.t.d. Treść art. 92a ust. 1 i 7 w zw. z załącznikiem nr 3 do u.t.d. określa w sposób sztywny wysokość kar pieniężnych za naruszenia przepisów załącznika nr 3 do u.t.d., zatem w tym zakresie organ nie ma możliwości miarkowania kar pieniężnych. Reguła kolizyjna wyrażona w art. 189 § 2 k.p.a. daje w tym zakresie pierwszeństwo przepisom odrębnym, a nie przepisom zawartym w dziale IVa k.p.a.
Odnośnie naruszenia lp. 1.5 załącznika nr 3 do u.t.d. organ odwoławczy, w oparciu o pismo Starosty Skarżyńskiego ustalił, że ww. pojazdy marki Tatra nie został zgłoszony do posiadanej przez stronę licencji na wykonywanie krajowego transportu drogowego rzeczy nr 0153417. Mając powyższe na uwadze Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego nałożył karę pieniężną w wysokości 800 zł z tytułu naruszenia sankcjonowanego przez ww. przepis.
Z kolei odnośnie naruszenia lp. 10.2.4 załącznika nr 3 do u.t.d. organ odwoławczy podniósł, że w wyniku pomiarów kontrolowanego samochodu ciężarowego stwierdzono naruszenie dopuszczalnej normy, albowiem rzeczywista masa całkowita samochodu ciężarowego wynosiła 40,1 t (po odjęciu 2 % zaokrąglonych do 0,1 t w górę), a przekroczenie o 8,1 t, tj. przekroczenie dopuszczalnej wartości o 25,31%, przy czym podmiot wykonujący przejazd nie posiadał zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym.
Jak ocenił organ odwoławczy, argumentacja skarżącego zawarta w odwołaniu pozostaje bez wpływu na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wskazał, że miejsce ważenia legitymowało się w dniu kontroli protokołem z pomiaru pochylenia terenu na stanowisku ważenia pojazdów z dnia 4 września 2018 r. Pojazd został zważony przy zastosowaniu przenośnych wag do pomiarów statycznych typu SAW 10C/III o nr fabrycznych 857536 i 857537. Wagi te w dniu kontroli legitymowały się ważnym świadectwem deklaracji z dnia 26 lutego 2018 r., które zostało okazane przed dokonaniem ważenia. Kierowca został również poinformowany o sposobie przeprowadzania pomiarów oraz o przysługujących mu uprawnieniach. Po dokonaniu pomiarów sporządzono protokół kontroli z dnia 17 kwietnia 2019 r.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że procedura ważenia kontrolowanego pojazdu przebiegała prawidłowo, za pomocą zalegalizowanych urządzeń i w miejscu do tego przeznaczonym, a wyniki uzyskane w trakcie ważenia nie budzą wątpliwości. Zgodnie z instrukcją producenta wag SAW 10C/III w czasie ważenia pod wszystkimi kołami pojazdu lub zespołu pojazdów powinny być podłożone wagi lub wagi i podkładki wyrównawcze. Z instrukcji tej wynika także, że waga może pracować samodzielnie lub w parach i grupach w celu pomiaru, nacisku koła, nacisku na oś, na grupę osi lub pomiaru ciężaru samochodów ciężarowych oraz zestawów pojazdów. Poza tym z instrukcji wynika, że sumując wyniki ważenia poszczególnych (pojedynczych) osi można obliczyć masę całkowitą pojazdu. W takim przypadku każda oś jest ważona osobno. Dwie wagi umieszczone są pod kołami aktualnie ważonej osi. Następnie zsumowanie nacisków tych osi daje nacisk na osie wielokrotne oraz rzeczywistą masę pojazdu.
Zdaniem organu odwoławczego to, że w instrukcji zaleca się ważenie równoczesne, nie oznacza, że instrukcja nie dopuszcza odstępstw od takiego sposobu dokonywania pomiarów. Jeżeli równoczesne ważenie nie jest możliwe wówczas należy pod koła położyć tzw. podkłady wyrównawcze (pkt 6.2 instrukcji). Jednakże podkłady można wyeliminować, jeśli wagi zostaną umieszczone we wnękach w nawierzchni tak, że ich płyta znajdzie się na poziomie drogi (pkt 6.3.3 instrukcji). Wagi typu SAW są umieszczane na metalowych szynach, które są wbudowane w krawędzie dołu fundamentowego w ten sposób, że waga niejako jest na niej zawieszona, płyta wagi jest na jednym poziomie ze stanowiskiem ważenia. Natomiast głębokość wnęki może być większa niż wysokość samej wagi. Taki sposób ważenia, zgodny z instrukcją producenta, stosuje Inspekcja podczas pomiarów masy całkowitej pojazdu oraz nacisków kół pojazdu.
Ponadto organ ten wskazał, że zgodnie z świadectwem aprobaty typu nr CH-W1-15018-02 wagi SAW 10C/III suma wyników ważenia poszczególnych osi może być wykorzystana do obliczenia masy całkowitej pojazdu i podniósł, że kierowca do protokołu kontroli nie wniósł żadnych uwag dotyczących ustawienia wag, czy też całego stanowiska kontrolnego.
Mając na uwadze wątpliwości skarżącego co do spełniania przez wagi SAW 10C/III wymogów wnikających z rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 31 stycznia 2008 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi nieautomatyczne oraz szczegółowego zakresu sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych, organ administracji podkreślił, że są one stosowane podczas kontroli metrologicznej urządzeń i skierowane do organów metrologii prawnej. Przepisów ww. rozporządzenia nie stosuje się podczas użytkowania wag. Urządzenia poddane kontroli metrologicznej dają gwarancję prawa na prawidłowość wskazanych wyników. Wynik wskazany na wyświetlaczu jest podstawą do wymierzenia sankcji administracyjnej, gdyż ma on rękojmię prawa.
Nadto organ drugiej instancji wskazał, że pojazd po załadunku nie został zważony, na dokumencie WZ 176/04/19 również nie wpisano wagi towaru. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy podniósł, że podmiot wykonujący przejazd, decydując się na przewóz towaru o nieznanej masie, miał wpływ na powstałe naruszenie i mógł przewidzieć, że zostaną przekroczone dopuszczalne parametry. Jednak podjął się transportu, co wiązało się podjęciem ryzyka ewentualnego nałożenia na niego kary administracyjnej.
Ponownie rozpoznając sprawę ww. organ nie dopatrzył się więc przesłanek do umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie 92c ust. 1 u.t.d.
W ocenie organu odwoławczego, przewoźnik drogowy wykonując transport drogowy, posiadając wiedzę na temat ładunku, który podjął się przetransportować, powinien był przedsięwziąć kroki, aby pojazd był normatywny na drodze, po której wykonuje przejazd. Tymczasem kontrolowany samochód ciężarowy był nienormatywny na wszystkich kategoriach dróg publicznych z uwagi na przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej.
Mając na uwadze zarzut dotyczący naruszenia przez organ pierwszej instancji art. 10 k.p.a., organ odwoławczy wskazał, że zawiadomieniem z dnia 29 kwietnia 2019 r. skarżący został poinformowany, iż wszczęto wobec niego postępowanie administracyjne. W piśmie tym pouczono również o treści art. 10 k.p.a. Skarżący ww. zawiadomienie odebrał w dniu 6 maja 2019 r., a zatem miał zapewnione prawo do czynnego udziału w postępowaniu, z którego skorzystał, wnosząc wyjaśnienia w toku postępowania administracyjnego. Organ zaznaczył, że dokumenty włączone do materiału dowodowego w niniejszej sprawie de facto stanowią dowody w drugiej sprawie prowadzonej w stosunku do skarżącego.
Reasumując, Główny Inspektor Transportu Drogowego stwierdził, że postępowanie organu pierwszej instancji zostało przeprowadzone z poszanowaniem przepisów k.p.a., gdyż działał on na podstawie przepisów prawa, podejmując wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a także czyniąc zadość obowiązkowi zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący.
Skargę na powyższą decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego w Warszawie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wywiódł M.W., zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a mianowicie:
a) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez:
- brak zapewnienia odpowiednich warunków niezbędnych do prawidłowego pomiaru
masy całkowitej pojazdu i wykonanie ważenia bez pomiaru wszystkich kół pojazdu jednocześnie;
- oparcie rozstrzygnięcia decyzji organów obu instancji o wyniki wykorzystanej do pomiarów dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu jednej pary wag statycznych (nieautomatycznych) typu SAW 10C/III, w sytuacji, gdy z zaskarżonych decyzji nie wynika, aby instrukcja obsługi ww. wagi dopuszczała pomiar i ważenie pojazdu o liczbie osi większej niż trzy przy użyciu jednej pary wag tego typu;
- dokonanie wykładni rozszerzającej dokumentu prywatnego - instrukcji obsługi wagi SAW 10C/III i bezzasadne uznanie, że dokonanie pomiaru masy całkowitej pojazdu poprzez sumowanie nacisków poszczególnych osi jest dopuszczalne w przypadku pojazdu czteroosiowego, w sytuacji, gdy ani instrukcja obsługi wagi, na którą powołał się organ w zaskarżonej decyzji, ani obowiązujące przepisy prawa nie wskazują na możliwość wykonania pomiaru w pojazdach czteroosiowych;
b) art. 67 § 1, art. 68 § 1, art. 75 § 1 k.p.a. poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na dowodzie w postaci protokołu kontroli z dnia 17 kwietnia 2019 r., z którego nie wynika, czy w trakcie pomiaru masy całkowitej pojazdu dokonano zabezpieczenia samochodu za pomocą klina podkładanego pod koło osi innej niż ważona w pojeździe należącym do skarżącego marki Tatra o automatycznej skrzyni biegów; a także brak załączenia do protokołu kontroli świadectwa legalizacji wag użytych do pomiarów, certyfikatu typu wagi, świadectwa homologacji wagi oraz instrukcji obsługi wagi;
c) art. 10 § 1, art. 73 § 1, 78 § 1 k.p.a, poprzez naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu i odmowę udostępnienia instrukcji obsługi wykorzystanej do pomiarów wagi SAW 10C/III;
Skarżący zarzucił również naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:
a) art. 92a ust. 1, ust. 7 pkt 2, art. 93 ust. 1 wraz z załącznikiem nr 3 Ip. 10.2.4 u.t.d. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i bezpodstawne stwierdzenie, że skarżący naruszył warunki przewozu drogowego pojazdem lub zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 12 t, których dopuszczalna masa całkowita została przekroczona, co najmniej 20%;
b) § 3 ust. 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, poprzez faktyczne niewyznaczenie rzeczywistej masy całkowitej pojazdu poddanego kontroli, co uniemożliwia weryfikację, czy wielkość ta przekracza wartość dopuszczalną wynikającą z obowiązujących przepisów, dla pojazdu poddanego sprawdzeniu.
W uzasadnieniu skargi jej autor przedstawił argumentację powyższych zarzutów, podnosząc w szczególności, że w przypadkach, gdy pomiarowi masy całkowitej podlega pojazd mający osie wielokrotne winien on zostać zważony w ten sposób, że wszystkie koła samochodu znajdą się na wadze jednocześnie.
W przeciwnym wypadku otrzymany wynik będzie nieprawidłowy.
Skarżący zarzucił, że wbrew zgłoszonym w odwołaniu zastrzeżeniom, co do możliwości i prawidłowości wykonania pomiaru rzeczywistej masy pojazdu organ odwoławczy ogólnikowo w treści uzasadnienia decyzji wskazał na możliwość wyznaczania dmc pojazdu w oparciu o wagę statyczną SAW 10C/III, jednak co najistotniejsze w sprawie organ ten nigdzie nie podał, czy pomiar taki możliwy jest także przy użyciu ww. wagi do pojazdu czteroosiowego.
Zdaniem skarżącego, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ w ogóle pomija zatem najistotniejszą z punktu widzenia sprawy kwestię, czyli możliwość wykorzystania wagi SAW 10C/III do ważenia masy całkowitej pojazdu czteroosiowego. Skoro organ nie wskazał na dopuszczalność użycia pary wag SAW 10C/III do pomiarów w pojazdach czteroosiowych w oparciu o instrukcję obsługi urządzenia wydanej przez producenta, ani na żaden przepis obowiązującego prawa dopuszczający taki sposób pomiarów, to należy uznać, że organ naruszył zasadę praworządności (art. 7 k.p.a.) oraz zasadę wyczerpującego zebrania materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.).
Jak podkreślił skarżący, istotnym problemem dla sprawy nie jest to, że organ posługiwał się nielegalnymi urządzeniami, ale to, czy legalne urządzenia, posiadające odpowiednie homologacje i świadectwa legalizacji, zostały wykorzystane w sposób zgodny z prawem i podniósł, że ze szczątkowo zgromadzonych w sprawie dowodów nie sposób ustalić, czy doszło do przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej, bowiem żadnego dokumentu (instrukcji obsługi, świadectwa homologacji), na który powołuje się organ, nie wynika, czy w ogóle waga SAW 10C/III przeznaczona jest do pomiaru masy całkowitej pojazdów wieloosiowych przez sumowanie wyników pomiarów osi.
Skarżący zarzucił, że uchybienie organów polegało na tym, iż w istocie nie doszło w postępowaniu administracyjnym do ustalenia rzeczywistej masy pojazdu, lecz do ustalenia sumarycznej wagi poszczególnych osi. Oba wyniki (suma poszczególnych osi wielokrotnych oraz faktyczna rzeczywista masa pojazdu) będą z oczywistych względów różne, a ich zapisy w protokole nie mają zatem nic wspólnego z faktyczną (rzeczywistą) masą pojazdu i nie mogą stanowić podstawy wydania decyzji nakładającej karę pieniężną. Ani świadectwo homologacji, ani instrukcja obsługi wag SAW 10C/III na które powołuje się organ nie określają, że przy pomocy stanowiska z jedną parą wag można ważyć pojazdy o liczbie osi większej niż trzy ani też, że przy użyciu tych wag można ustalać masę całkowitą ważonego pojazdu.
Dalej skarżący podniósł, że w odniesieniu do wag przenośnych do pomiarów statycznych, żaden przepis prawa materialnego nie reguluje wymagań dla miejsc ich użycia oraz procedury kontroli nacisków osi i mas całkowitych pojazdów uczestniczących w ruchu drogowym. Jedynymi źródłami regulującymi sposób użycia tych urządzeń są zapisy instrukcji obsługi konkretnego typu wagi. Zatem dla każdego typu wag przenośnych do pomiarów statycznych miejsca ich użycia muszą spełniać inne wymagania, a sposób ich użycia może diametralnie różnić się w zależności od konkretnego typu i modelu. W przypadku działań organów administracji państwowej uprawnionych do nadzoru nad ruchem drogowym, których skutkiem jest nakładanie kar porządkowych na użytkowników pojazdów nienormatywnych, brak uregulowań prawnych w zakresie dokonywania pomiarów, których wyniki są podstawą naliczania kar administracyjnych (mandatów i decyzji), brak jednolitych przepisów regulujących warunki tych pomiarów, stanowi istotny problem w eliminowaniu niepożądanych zjawisk w transporcie drogowym.
Zdaniem skarżącego, organy obu instancji naruszyły także art. art. 67 § 1, art. 68 § 1, art. 75 § 1 k.p.a. poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na dowodzie w postaci protokołu kontroli z dnia 17 kwietnia 2019 r., z którego nie wynika, czy w trakcie pomiaru masy całkowitej pojazdu samochodu marki Tatra dokonano jego zabezpieczenia za pomocą klina podkładanego pod koło osi innej niż ważona, co jest warunkiem dokładnego i prawidłowego wykonania pomiaru. Kwestia ta jest o tyle istotna, że pojazd ten posiada automatyczną skrzynię biegów oraz wykonywał przewóz ładunku podzielnego (sypkiego). W takich przypadkach właściwe zabezpieczenie pojazdu i udokumentowanie tego faktu jest konieczne dla późniejszej weryfikacji pomiaru.
Końcowo skarżący dodał, że w przedmiotowej sprawie do chwili wydania decyzji ostatecznej organ nie rozpoznał wniosku o udostępnienie producenckiej instrukcji obsługi wagi. Skarżący zaś przez cały czas trwania postępowania nie został poinformowany o możliwości udostępnienia mu dokumentu w postaci instrukcji obsługi wagi SAW 10C/III pochodzącej od producenta, firmy kanadyjskiej wraz z tłumaczeniem na język polski.
W ocenie skarżącego, wobec podniesionych zarzutów dotyczących nieprawidłowości wykonanych pomiarów dmc otrzymane wyniki nie mogą stanowić podstawy do zastosowania wymienionych wyżej przepisów ustawy o transporcie drogowym i nałożenia przewidzianych w tych przepisach kar pieniężnych.
Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Organ wskazał, że w aktach sprawy znajduje się protokół pochylenia terenu na miejscu ważenia pojazdów, a dopuszczalne spadki zarówno podłużne jak i poprzeczne nie zostały przekroczone.
W piśmie procesowym z dnia 15 września 2020 r. skarżący podniósł, że wbrew odpowiedzi na skargę do akt sprawy nie zostało dołączone świadectwo homologacji (legalizacji) wag SAW 10C/III oraz certyfikat zgodności, zaś wskazany przez organ protokół pomiaru terenu, świadectwo wzorcowania z dnia 31 maja 2016 r., a w szczególności świadectwo legalizacji ponownej nie dotyczą ww. wag. Załączona do akt sprawy deklaracja zgodności CE wystawiona przez firmę prywatną - importera wag nie jest tożsama z urzędowym potwierdzeniem możliwości wykorzystywania tych urządzeń do pomiarów w prowadzonych kontrolach i postępowaniach. Skarżący zarzucił zatem, że decyzje organów obu instancji oparte zostały na nierzetelnych pomiarach dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu w punkcie wagowym bez weryfikacji wymiaru zagłębień (wnęk) wykorzystanych do ważenia pojazdu.
Na rozprawie w dniu 23 września 2020 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej Kielce - Zachód w Kielcach delegowana do Prokuratury Okręgowej w Kielcach - Wiesława Klimontowicz zgłosiła swój udział w sprawie na podstawie art. 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018r., poz. 1302 - zwanej dalej p.p.s.a.) i wniosła o oddalenie skargi.
Pełnomocnik skarżącego poparł skargę i wniósł o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w powyżej zakreślonych granicach, a na podstawie art. 135 p.p.s.a., także decyzji organu pierwszej instancji, stwierdzić należy, że decyzje te wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zaskarżoną decyzją Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej za dwa naruszenia przepisów o transporcie drogowym. Materialnoprawną podstawę wydanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2019 r. poz. 58 ze zm.).
Jedno z tych naruszeń dotyczy niezgłoszenia w wymaganym przez przepisy prawa terminie właściwemu organowi pojazdu marki Tatra do posiadanej przez skarżącego licencji na wykonywanie krajowego transportu drogowego rzeczy. Zasadności nałożenia kary pieniężnej w kwocie 800 zł za to naruszenie skarżący nie zakwestionował.
Drugie naruszenie stwierdzone podczas kontroli drogowej w dniu 17 kwietnia 2019 r. dotyczy dopuszczenia do wykonywania przewozu drogowego pojazdem o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 12 t, którego dopuszczalna masa całkowita została przekroczona, co najmniej 20%. W niniejszej sprawie organy ustaliły, że pojazd marki Tatra zatrzymany do kontroli wykonywał przewóz piachu na trasie Bieszków-Skarżysko. Dopuszczalna masa całkowita tego pojazdu wynosi 32 tony. Pojazd został zważony na stanowisku ważenia pojazdów za pomocą jednej pary przenośnych wag do pomiarów statycznych typu SAW 10C/III. Procedurę ważenia, jak wskazuje na to treść załącznika do protokołu kontroli, przeprowadzono zgodnie z procedurą opisaną w instrukcji obsługi producenta urządzeń wagowych, przy użyciu pary wag przenośnych ww. typu połączonych przewodem elektrycznym, tworzących tzw. "pomost wagowy". Rzeczywistą masę całkowitą pojazdu wynoszącą 40,1 tony obliczono po zsumowaniu nacisków poszczególnych osi na powierzchnię płyt ważących (po odjęciu błędów pomiarowych). W protokole kontroli zastrzeżono, że powierzchnie płyt ważących znajdowały się na wysokości powierzchni jezdni w strefie ważenia, wskutek czego wszystkie koła ważonego pojazdu znajdowały się na tej samej wysokości, przy czym strefa ważenia, w tym zagłębienia na wagi, nie zawierała żadnych zanieczyszczeń mogących mieć wpływ na wyniki ważenia.
Zasadniczą kwestią wymagającą rozstrzygnięcia w tej sprawie była możliwość zważenia czteroosiowego pojazdu marki Tatra, którym wykonywano skontrolowany przewóz, za pomocą jednej prawy wag statycznych typu SAW 10C/III. Zdaniem skarżącego, za pomocą tego typu wag możliwe jest zważenie ww. pojazdu wyłącznie poprzez użycie w procedurze ważenia czterech par tego typu wag. Z takim jednak stanowiskiem Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie się nie zgadza.
Otóż wnikliwa analiza treści Instrukcji obsługi wagi SAW Seria III (dalej w skrócie jako "Instrukcja"), załączona do akt administracyjnych niniejszej sprawy i stanowiąca kluczowy dowód pozwalający zweryfikować prawidłowość przeprowadzonej procedury ważenia pojazdu, wskazuje, że za pomocą użycia pojedynczej pary wag SAW Serii III możliwe jest w procedurze ważenia obliczenie masy całkowitej pojazdu czteroosiowego. Wynika to z treści ww. Instrukcji (pkt 6.3.1). Wskazuje się w niej, że wagi SAW III mogą być stosowane w parach (oddzielnie, czy w grupach) w celu pomiaru nacisku osi (ale też nacisku koła, nacisku zespołu osi lub całkowitej masy wieloosiowej samochodów ciężarowych podczas jednej procedury ważenia). Jedna para wag służy do pomiaru obciążenia dla osi. Zgodnie z tą Instrukcją, sumując wyniki ważenia poszczególnych (pojedynczych) osi można obliczyć masę całkowitą pojazdu (masa brutto). Zatem poprzez zsumowanie wyników ważenia nacisku pojedynczych osi za pomocą jednej pary wag i zsumowania tych wyników możliwe jest zważenie pojazdu wieloosiowego, w tym przypadku czteroosiowego.
W celu dokonania prawidłowego pomiaru masy całkowitej pojazdu konieczne jest jednak zapewnienie odpowiednich warunków określonych w Instrukcji.
Zgodnie z tą Instrukcją (pkt 6.3.2) zalecane jest przez producenta dokonywanie pomiaru wszystkich kół pojazdu jednocześnie w celu uniknięcia błędów pomiarowych powodowanych przez zawieszenie (tarcie statyczne). W sytuacji, gdy nie jest możliwe zważenie wszystkich kół pojazdu jednocześnie, producent zaleca stosowanie podkładów wyrównawczych w procedurze ważenia pojazdu wieloosiowego. Alternatywnie w stosunku do podkładów waga SAW może zostać umieszczona we wnękach (zagłębieniach) przygotowanych w powierzchni drogi w celu ustawienia górnej powierzchni wagi w taki sposób, aby znajdowała się na równi z poziomem terenu. Wymagana głębokość zagłębienia wynosić ma 39mm +/- 4mm (pkt 6.3.3 Instrukcji).
W przedmiotowej sprawie pomiar wagi pojazdu był dokonywany przy pomocy metody polegającej na umieszczeniu wag we wnęce (zagłębieniu). Organ nie ustalił jednak, czy wnęki te posiadały wymiary zalecane przez producenta. W protokole kontroli i jego załączniku brak jest informacji z tym związanych. Ustalenie zawarte w tym protokole, na którym swoje rozstrzygnięcia oparły organy obu instancji, że stanowisko pomiarowe legitymuje się protokołem pomiaru pochylenia terenu, nie jest wystarczające dla zweryfikowania zgodności przeprowadzenia procedury ważenia przedmiotowego pojazdu z Instrukcją, co ma zapewniać uzyskanie wiarygodnego wyniku ważenia. Odpowiednie pochylenie terenu (nieprzekraczające 2% - zob. pkt 6.2 Instrukcji) jest tylko jednym z warunków prawidłowości pomiaru, nietożsamym z pomiarem głębokości wnęk na stanowisku pomiarowym. Kierowcę pouczono o możliwości zapoznania się z instrukcją obsługi użytych wag przenośnych, który nie zgłosił nieprawidłowości. Protokół kontroli potwierdza okazanie kierowcy: świadectw legalizacji i wzorcowania użytych urządzeń i przyrządów pomiarowych oraz protokołu pomiaru pochylenia terenu. Jednakże brak jest w tym protokole jakichkolwiek adnotacji dotyczących wymiaru zagłębienia na wagi na stanowisku wagowym, w tym informacji, że okazano kierowcy dokument stwierdzający prawidłowość wymiaru zagłębienia (wnęk) na użyte wagi, stosownie do wymagań producenta wag. W aktach sprawy w ogóle brak jest dokumentu potwierdzającego, że dokonano sprawdzenia wymiaru zagłębienia (wnęk) i jaki wymiar wnęk stwierdzono na stanowisku ważenia pojazdów, na którym doszło do zważenia przedmiotowego pojazdu.
Wobec powyższego należało za zasadny uznać zarzut skargi odnośnie naruszenia przez organy orzekające w sprawie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. stanowiących o obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego potrzebnego do wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy poprzez brak przeprowadzania postępowania dowodowego celem ustalenia, czy wykorzystane podczas ważenia wnęki ze względu na rodzaj użytych wag są zgodne z wymogami producenta określonymi w Instrukcji.
O naruszeniu powyższych zasad postępowania administracyjnego świadczy również brak ustaleń organów inspekcji transportu drogowego w zakresie prawidłowości przeprowadzonej procedury ważenia z uwagi na to, że pojazd Tatra, którym wykonywano przewóz w dniu 17 kwietnia 2019 r., jak podniósł skarżący, posiada automatyczną skrzynię biegów, co jest okolicznością istotną, jeżeli chodzi o zakres czynności, które powinny towarzyszyć prawidłowemu ustaleniu nacisku osi.
Z protokołu kontroli (pouczenia zamieszczonego na stronie 3) wynika, że w przypadku pojazdów wyposażonych w automatyczną skrzynię biegów ważenie przeprowadza się po zablokowaniu co najmniej jednego koła pojazdu przy użyciu klinów zabezpieczających, chyba że instrukcja wagi wskazuje inaczej. Z Instrukcji wynika (zob. pkt 7.2), że aby unikną nieprawidłowości przy ważeniu spowodowanych przemieszczeniem obciążeń od kół lub osi, hamulce pojazdu powinny być zwolnione przed odczytem wartości. Jak znowu trafnie podnosi skarżący, nie ma pewności co do tego, czy dokonując pomiarów zabezpieczono ważony pojazd za pomocą klina podkładanego pod koło osi innej niż ważona. W aktach sprawy, w szczególności w protokole kontroli, brak jest jakichkolwiek informacji co do tego, czy w trakcie przeprowadzonej w dniu 17 kwietnia 2019 r. procedury ważenia ww. pojazdu marki Tatra zachowano ww. czynności ze względu na jego wyposażenie w automatyczną skrzynię biegów. Brak jest zatem pewności co do tego, czy na uzyskany wynik ważenia nie wypłynęło niekontrolowane przesunięcie się pojazdu, co również dostrzegł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oceniając prawidłowość ww. procedury ważenia w kontekście ustalenia nacisku osi (w sprawie sygn. akt VI SA/Wa 225/20, dost. na www.orzeczenia.nsa.gov.pl, ze skargi M.W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 21 listopada 2019 r. w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia nałożonej na podstawie tej samej kontroli drogowej przeprowadzonej w dniu 17 kwietnia 2019r., której dotyczy niniejsza sprawa).
Uchybienia powyższe bez wątpienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ustalenie, że nie dokonano w sposób prawidłowy pomiaru nacisku poszczególnych osi przedmiotowego pojazdu mogło mieć wpływ na ustalenie masy całkowitej tego pojazdu, a to z kolei na możliwość przypisania skarżącemu odpowiedzialności administracyjnej i nałożenia na niego kary za naruszenie przepisów o transporcie drogowym w wysokości określonej w poz. 10.2.4 załącznika nr 3 do ustawy.
Zasadnie więc także z tych powodów zarzucił skarżący organom naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zakresie ustalenia masy całkowitej pojazdu.
Zgodzić trzeba się również ze skarżącym, że załączone do akt sprawy świadectwo wzorcowania z dnia 31 maja 2016 r. i świadectwo legalizacji ponownej z dnia 20 kwietnia 2016 r. nie dotyczą użytych do ważenia przedmiotowego pojazdu wag nieautomatycznych nr 85 7536 i nr 85 7537. Można jednak zaakceptować twierdzenie organów, w świetle przepisów rozporządzenia Ministra Rozwoju z dnia 2 czerwca 2016 r. w sprawie wymagań dla wag automatycznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 802), że przedłożona do akt sprawy deklaracja zgodności CE z dnia 26 lutego 2018r. dotycząca m.in. użytych w kontrolowanej procedurze wag statycznych potwierdza zgodność tych urządzeń z wymaganiami przepisów prawa określonymi w przepisach prawa unijnego i krajowego, gwarantując, że określona przy użyciu tych urządzeń masa pojazdu jest wiarygodna dla obliczania kary administracyjnej - oczywiście przy zachowaniu procedury określonej w instrukcji obsługi tego urządzenia, co jak wyżej podniesiono, nie zostało w tej sprawie wnikliwie wyjaśnione.
Rację ma strona skarżąca, zarzucając organom również naruszenie art. 10 § 1 i art. 73 § 1 k.p.a. Uwzględniając stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w uchwale z dnia 8 października 2018 r. (sygn. akt I OPS 1/18, ONSAiWSA 2019/1/1), należy dojść do przekonania, że w tej sprawie organ pierwszej instancji, czego nie dostrzegł organ odwoławczy, nie uwzględnił żądania strony w zakresie przesłania kserokopii akt sprawy, dopuszczając się naruszenia przepisów prawa procesowego. W ramach udostępnienia akt stronie na podstawie art. 73 § 1 k.p.a. mieści się sporządzenie przez organ, w sposób wynikający z jego możliwości technicznych i organizacyjnych, na wniosek strony, kopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy (zob. ww. uchwała NSA). Organy zastosowały zatem wadliwą wykładnię art. 73 § 1 i 2 k.p.a. Dodatkowo, wbrew dyspozycji art. 74 § 2 k.p.a., omawianego wniosku strony nie rozstrzygnięto w adekwatnej do tego formie procesowej (postanowienia). Uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodatkowo organy zaniedbały wypełnienia obowiązków procesowych wynikających z art. 10 § 1 k.p.a. Umożliwienie stronie obrony swoich praw m.in. poprzez złożenie wyjaśnień czy wniosków dowodowych w kontekście treści Instrukcji obsługi wagi, co w zasadzie nastąpiło kompleksowo dopiero na etapie postępowania sądowego, mogło doprowadzić do poczynienia przez organy dalej idących istotnych ustaleń faktycznych w sprawie, w szczególności tych, których zabrakło i co wytknął powyżej Sąd.
Z tych wszystkich przyczyn, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią powyższe rozważania Sądu, w szczególności zobowiązane będą ustalić, czy w dniu kontroli zagłębienia (wnęki) na stanowisku ważenia pojazdów, na którym przeprowadzona została procedura ważenia ww. pojazdu marki Tatra posiadały wymagane Instrukcją wymiary, co potwierdzone winno być dowodami, a także ustalą, czy pomiar nacisku osi odbywał się z uwzględnieniem okoliczności, że ważony pojazd miał automatyczną skrzynię biegów i w zależności od wyniku tych ustaleń, ocenią, czy istnieje podstawa do przypisania skarżącemu odpowiedzialności za naruszenie przepisów prawa w transporcie drogowym, wyrażając swoje stanowisko we właściwym procesowym i uzasadnionym rozstrzygnięciu sprawy odpowiednim do wyników powyższych ustaleń. Prowadząc ponownie postępowanie administracyjne organy dołożą starań, aby przestrzegane były zasady tego postępowania, zapewniając skarżącemu czynny udział w każdym stadium tego postępowania.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a., na które złożyły się: 400 złotych tytułem wpisu od skargi, wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem w wysokości 480 złotych (§ 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800)) oraz 17 złotych tytułem opłaty od pełnomocnictwa.