II SA/Ke 426/24

II SA/Ke 426/24 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2024-09-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach /sprawozdawca/
Beata Ziomek /przewodniczący/
Krzysztof Armański
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art.  8 ust. 1 i 3, art. 48
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2024 r. sprawy ze skargi R. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2024 r. [...] w przedmiocie świadczenia z pomocy społecznej w formie niepieniężnej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2024 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej też jako "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania R. A., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta O. Ś. z 22 marca 2024 r. znak: [...] o odmowie przyznania stronie świadczenia z pomocy społecznej w formie niepieniężnej w postaci wyżywienia - obiadu przygotowanego przez [...] z siedzibą w O. Ś..
W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Kolegium powołało się na treść art. 8 ust. 1 i ust. 3, art. 48 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 901, ze zm.), zwanej dalej "ustawą" i wskazało, że zgodnie z III.2.1 modułem programu dla osób dorosłych, stanowiącym załącznik do uchwały Rady Ministrów nr 149 z 23 sierpnia 2023 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2024-2028, ze środków przekazywanych w ramach tego Programu, gminy udzielają wsparcia w postaci posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności, świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 200% kryterium, o którym mowa w art. 8 ustawy, osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy. Dodało, że uchwałą nr LXXXVIII/144/2023 z 28 grudnia 2023 r. Rada Miasta Ostrowca Świętokrzyskiego podwyższyła kryterium dochodowe uprawniające do przyznania pomocy w zakresie dożywiania oraz ustaliła odstąpienie od zwrotu wydatków w zakresie dożywiania w formie posiłku albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2024-2028.
Jak wskazało Kolegium, decyzja organu pierwszej instancji została wydana w wyniku rozpoznania wniosku skarżącego z 26 lutego 2024 r. o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w postaci wyżywienia. Z materiału dowodowego sprawy, w tym wywiadu środowiskowego przeprowadzonego ze skarżącym 1 marca 2024 r., wynika, że jest on rozwiedziony, ma czworo dorosłych dzieci, z którymi nie utrzymuje żadnego kontaktu, nie posiada własnego mieszkania, jest osobą w kryzysie bezdomności, korzysta ze wsparcia w mieszkaniu treningowym oraz prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Wiadomo, że skarżący jest bierny zawodowo z uwagi na wiek poprodukcyjny, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe, leczy się z powodu przewlekłych chorób, systematycznie zażywa leki. Źródłem utrzymania skarżącego jest emerytura z ZUS w kwocie [...]zł. Z zaświadczenia ZUS Oddział w K. z 6 lutego 2024 r. wynika, że w miesiącu styczniu 2024 r. kwota emerytury brutto wynosiła [...] zł, która po potrąceniach podatku w kwocie [...]zł, składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...]zł oraz po potrąceniu egzekucyjnym w kwocie [...]zł kwota netto wynosiła [...] zł.
Jak potwierdza zaświadczenie [...] przy Sądzie Rejonowym w O. Ś. z 5 lutego 2024 r. przeciwko skarżącemu prowadzone jest postępowanie o egzekucję należności alimentacyjnych. Nadto wiadomo, że 18 stycznia 2024 r. wyegzekwowano od strony łączną kwotę [...]zł, z której kwota [...]zł jako zadłużenie z tytułu Funduszu Alimentacyjnego została przekazana do wierzyciela, tj. MOPS w Ostrowcu Św. tytułem zaległości alimentacyjnych, zaś pozostała kwota, tj. [...] zł to koszty egzekucji komorniczej.
Mając na uwadze powyższe organ I instancji przyjął, że dochód skarżącego z tytułu świadczenia emerytalnego za miesiąc styczeń 2024 r. wyniósł [...] zł.
Na dochód ten od stycznia 2024 r. składał się bowiem dochód z emerytury, bez uwzględnienia potrąceń komorniczych na zaległości z tytułu wypłaconych przez MOPS w Ostrowcu Św. świadczeń z funduszu alimentacyjnego i kosztów egzekucji komorniczej. Tym samym w ocenie organu dochód ten przekracza 200% kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, które na osobę samotnie gospodarującą wynosi [...] zł (776,00 zł x 200%), a więc skarżący nie kwalifikuje do przyznania pomocy w formie obiadów w stołówce.
Zdaniem Kolegium, prawidłowo organ I instancji ocenił, że sytuacja dochodowa skarżącego stanowiła podstawę odmowy przyznania mu wnioskowanego świadczenia z pomocy społecznej w formie niepieniężnej w postaci wyżywienia, przyznawanej w ramach rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu".
Kolegium wyjaśniło, że w art. 8 ust. 3 ustawy wyraźnie wskazano, że chodzi o każdy dochód, niezależnie od źródła jego pozyskania, zatem weryfikując dochód strony należało brać pod uwagę każdą uzyskaną kwotę, o ile pochodzi ona z okresów wskazanych w tym przepisie lub art. 8 ust. 11 ustawy.
Odnośnie do pomniejszenia dochodu o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy takich alimentów nie stanowią należności uiszczane przez dłużnika alimentacyjnego, czy to dobrowolnie czy też podlegających ściągnięciu w drodze egzekucji sądowej, na rzecz funduszu alimentacyjnego. Stanowisko w tym przedmiocie zostało podjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w drodze uchwały z 8 listopada 2021 r. sygn. akt
I OPS 2/21.
Organ odwoławczy zauważył, że organ I instancji mimo ustalonego dochodu skarżącego przekraczającego kryterium dochodowe, nie pozostawił go bez wsparcia finansowego z pomocy społecznej, gdyż w wyniku rozpatrzenia jego wniosku z 26 lutego 2024 r., decyzją z 22 marca 2024 r. znak: [...] przyznał specjalny bezzwrotny zasiłek celowy z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu leków w łącznej wysokości [...] zł.
Jednocześnie Kolegium podniosło, że nie ma przeszkód, aby skarżący w kolejnych miesiącach ubiegał się o uznaniową pomoc społeczną przyznawaną na zasadach specjalnych w postaci zasiłku celowego specjalnego, tj. w warunkach przekroczenia kryterium dochodowego, na zakup najpilniejszych potrzeb bytowych jak leki czy żywność. Ponadto skarżący jako dłużnik alimentacyjny może wystąpić do MOPS w Ostrowcu Św. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, z uwagi na trudną sytuację dochodową, zdrowotną i rodzinną.
R. A. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego zarzucił organom orzekającym w sprawie w szczególności niegodziwe traktowanie, skutkujące stwierdzeniem braku podstaw do przyznaniu mu pomocy w formie obiadów. Skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca i czuje się potraktowany niehumanitarnie. Tym bardziej, że Kolegium w uzasadnieniu swojej decyzji wyraziło zrozumienie jego trudnej sytuacji, ale nie znaleziono podstaw do przyznania mu wnioskowanej pomocy.
Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji
i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez ten organ.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z 3 września 2024 r. skarżący podtrzymał stanowisko zawarte w skardze i dodał, że organ I instancji miał świadomość jego realnych dochodów, a nawet odnosił się do nich z udawanym współczuciem i tylko z sobie wiadomego powodu uznał, że o 60 % wyższy dochód wirtualny będzie stanowił jedyną podstawę do rozliczeń świadczeniowo-czynszowych. Zdaniem skarżącego, Kolegium ograniczyło się z kolei do "luźnych komentarzy" na temat przytoczonych przez niego przepisów k.p.a. Skarżący zwrócił uwagę na zróżnicowanie wysokości czynszu dla niektórych współlokatorów w zależności od posiadanego dochodu i wskazał, że wyznaczono mu drastycznie niski czynsz wynikający z "trudnej sytuacji finansowej", a jednocześnie odmówiono przyznania obiadów i części zasiłku stałego.
W rozmowie telefonicznej z pracownikiem Sądu 24 września 2024 r. skarżący poinformował, że tego dnia nadał pismo procesowe z wnioskiem o odroczenie rozprawy m.in. w niniejszej sprawie. Jednak z uwagi na to, że pismo nie dotrze do Sądu w dniu następnym, wniósł telefonicznie o odroczenie rozprawy wyznaczonej na 25 września 2024 r. Powyższe potwierdza notatka urzędowa z 24 września 2024 r.
Na rozprawie 25 września 2024 r. nikt się nie stawił, zawiadomienia o terminie rozprawy doręczone prawidłowo. Sąd oddalił wniosek skarżącego z 24 września 2024 r. o odroczenie rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, zwanej dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością wyeliminowania decyzji organu odwoławczego z obrotu prawnego.
Przedmiotem rozpoznania w sprawie było rozstrzygnięcie polegające na odmowie przyznania skarżącemu pomocy społecznej w formie niepieniężnej w postaci posiłku. Pomoc taka przyznawana jest zgodnie z art. 36 pkt 2 lit. j ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.), zwanej również dalej "u.p.s.". Zgodnie z art. 48b ust. 2 u.p.s., pomoc doraźna albo okresowa w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. Środki na sfinansowanie posiłków przyznawane są gminom w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2024-2028, przy czym gminy udzielają wsparcia w postaci posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności, świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 200% kryterium, o którym mowa w art. 8 ustawy, osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy.
Stosownie zaś do treści art. 8 ust. 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje:
1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej",
2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie",
3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny"
- przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.
Jak wynika z niekwestionowanych ustaleń organów, skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest rozwiedziony, ma czworo dzieci, z którymi nie utrzymuje kontaktu. Nie posiada własnego mieszkania, jest osobą w kryzysie bezdomności. Ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe, leczy się z powodu przewlekłych chorób. Pobiera emeryturę z ZUS w wysokości [...] zł. W miesiącu styczniu 2024 r. kwota emerytury brutto wynosiła [...] zł, przy czym podatek wyniósł [...] zł, a składka na ubezpieczenie zdrowotne [...] zł. Ustaklono również, że przeciwko skarżącemu prowadzone jest postępowanie o egzekucję należności alimentacyjnych, w trakcie którego w dniu 18 stycznia 2024 r. wyegzekwowano łączną kwotę [...]zł, której część w wysokości [...] zł stanowiła zadłużenie z tytułu Funduszu Alimentacyjnego i została przekazana do wierzyciela, tj. MOPS w Ostrowcu Św. tytułem zaległości alimentacyjnych, a pozostała kwota, tj. [...] zł to koszty egzekucji komorniczej.
Jak wynika z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:
1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu;
2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Słusznie organy orzekające w sprawie zwróciły uwagę na treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 listopada 2021 r., sygn. I OPS 2/21, w której przyjęto, że alimenty, o których mowa w art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. nie stanowią należności uiszczanych przez dłużnika alimentacyjnego, czy to dobrowolnie czy też podlegających ściągnięciu w drodze egzekucji sądowej, na rzecz funduszu alimentacyjnego. Skoro obowiązek alimentacyjny realizowany jest w ramach nawiązanego stosunku alimentacyjnego, powstałego z mocy prawa, niezależnie od woli stron, wskutek istnienia określonych relacji rodzinnych, takich jak pokrewieństwo, powinowactwo czy przysposobienie, to zapłaty alimentów świadczonych przez zobowiązanego na rzecz tych osób uprawnionych nie można utożsamiać z kwotami należności wyegzekwowanych lub zwróconych przez dłużnika na rzecz funduszu alimentacyjnego w ramach nie prywatnoprawnego lecz przecież, co istotne, publicznoprawnego zobowiązania (por. też wyrok NSA z dnia 23 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 721/21).
W świetle powyższej uchwały NSA, do uwzględnienia której tutejszy Sąd jest zobowiązany na mocy art. 269 § 1 p.p.s.a., należy uznać, że w niniejszej sprawie organy nie mogły uwzględnić, przy wyliczeniu dochodu skarżącego, potrącenia z emerytury dokonanego przez komornika na poczet zaległości alimentacyjnych wypłacanych z funduszu alimentacyjnego i musiały przyjąć, że jego miesięczny dochód netto wynosi [...] zł, tj. obejmuje emeryturę w wysokości [...] zł, pomniejszoną o składkę na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości [...] zł. Prawidłowo zatem organy uznały, że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe, które uprawniałoby go do uzyskania wnioskowanej pomocy. Kryterium to wynosi 200 % kryterium, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., czyli [...] zł.
W kontekście zarzutów skarżącego trzeba podkreślić, że to przepisy obowiązującego prawa określają przesłanki przyznania świadczeń z pomocy społecznej, w tym posiłku, o który wnioskował skarżący, uzależniając jego wysokość m.in. od spełnienia kryterium dochodowego i przewidują szczegółowy sposób wyliczenia dochodu, do którego organy się w tej sprawie zastosowały. Trudno zatem zarzucić organom wydającym decyzje naruszenie przepisów postępowania. Prawidłowość zastosowania tych przepisów jest determinowana konkretną treścią przepisów prawa materialnego. Tymczasem tylko spełnienie łącznie wszystkich kryteriów, od których ustawa uzależnia przyznanie świadczenia z pomocy społecznej stwarza podstawę do jego przyznania. Z tych względów organ, przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, nie może kierować się zasadami sprawiedliwości społecznej i słusznym interesem prawnym strony (por. wyrok NSA z 8 sierpnia 2024 r., sygn. I OSK 1918/23, wyrok WSA w Warszawie z 10 października 2019 r., sygn. VIII SA/Wa 400/19).
Na marginesie wypada jedynie zaznaczyć, co wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, że skarżący - mimo iż jego dochód przekracza kryterium dochodowe - może liczyć na wsparcie finansowe ze strony organów pomocy społecznej np. bezzwrotnych zasiłków celowych.
Sąd nie odroczył rozprawy wyznaczonej na 25 września 2024 r., o co w rozmowie telefonicznej wnosił skarżący. Po pierwsze, zawiadomienie o terminie rozprawy skarżący otrzymał 22 sierpnia 2024 r., więc na ponad miesiąc przed wyznaczonym terminem rozprawy, dysponując odpowiednio długim czasem na przedstawienie Sądowi swojego stanowiska. Po drugie zaś, Sąd ocenia stan faktyczny i prawny sprawy na dzień wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. A zatem okoliczności zaistniałe po tej dacie, na jakie skarżący powołuje się w wypowiedzi opisanej w notatce, nie mogły mieć dla rozstrzygnięcia sprawy istotnego znaczenia.
Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.