II SA/Ke 41/25

II SA/Ke 41/25 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2025-02-27
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-01-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Beata Ziomek /sprawozdawca/
Jacek Kuza
Krzysztof Armański /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 17b ust. 1 i ust. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.) Sędzia WSA Jacek Kuza Protokolant Starszy inspektor sądowy Urszula Opara po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2025 r. sprawy ze skargi G. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2024 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 25 listopada 2024 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej też jako "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania G. C., utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Wójta Gminy M. decyzję z 9 października 2024 r., znak: [...], o odmowie świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, wnioskowanego na A. C..
W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy.
Po rozpatrzeniu wniosku G. C. z 20 sierpnia 2024 r. organ I instancji wydał opisaną na wstępie decyzję z 9 października 2024 r. W odwołaniu wnioskodawca podniósł, że jego ojciec A. C. wymaga całodobowej opieki i pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego, przez co nie jest w stanie podjąć pracy. Wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 38/13 oraz obowiązujące przepisy wniósł o zmianę decyzji i przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że w świetle dyspozycji art. 63 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym organ prowadzący postępowanie w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego i rozpatrujący po 31 grudnia 2023 r. wniosek o ustalenie prawa do tego świadczenia w pierwszej kolejności musi ustalić, czy stronie będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, oraz czy co najmniej na dzień 31 grudnia 2023 r. spełnione są przesłanki przyznania świadczenia wskazane w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ("u.ś.r.") w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.
Kolegium ustaliło, że A. C. jest wdowcem, zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z 29 lipca 2024 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, przy czym nie da się ustalić, od kiedy niepełnosprawność istnieje, samo zaś orzeczenie zostało wydane na okres do 31 lipca 2026 r. Organ wskazał, że G. C., na podstawie decyzji Kolegium z 24 lutego 2021 r., znak: [...], był uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki na ojcem na okres do 31 lipca 2024 r. W dniu 20 sierpnia 2024 r. złożył wniosek, który jest kontynuacją wcześniej otrzymywanego świadczenia.
Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 38/13 oraz stosowne orzecznictwo sądów administracyjnych, organ wyjaśnił, że nie jest dopuszczalne, jak to uczynił organ I instancji, oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej podstawie, że niepełnosprawność nie powstała przed 18 lub 25 rokiem życia, tj. w wieku określonym w art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Kolegium zakwestionowało natomiast oświadczenie wnioskodawcy, który podał, że jest małżonkiem rolnika, natomiast sam od 1 grudnia 2020 r. zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego, nie posiada obowiązku płacenia KRUS, nie pobiera żadnych dopłat. Tymczasem, według pisma z Urzędu Gminy M. z 30 sierpnia 2024 r. wnioskodawca w 2024 r. wystąpił o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej i otrzymał zwrot w kwocie [...]zł. W kolejnym piśmie z 19 listopada 2024 r. Urząd Gminy w M. poinformował m.in., że w 2024 r. wnioskodawca wystąpił o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej i otrzymał zwrot w wysokości [...] zł na wniosek złożony w lutym i [...] zł na wniosek z sierpnia. W oświadczeniu z 15 listopada 2024 r. wnioskodawca podał, że nie wykonuje żadnej pracy w gospodarstwie rolnym, w razie potrzeby prace w gospodarstwie rolnym wykonuje jego brat M. C., a zwrot za podatek akcyzowy złożył w imieniu brata, który kosi raz w roku łąki, które posiada.
W ocenie organu odwoławczego, w świetle art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 marca 2006 r. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej, art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym nie sposób przyjąć, aby wnioskodawca zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym z dniem 1 grudnia 2020 r., albowiem w lutym i sierpniu 2024 r. ubiegał się o wsparcie dla rolników w postaci zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego i taka pomoc otrzymał. Brat wnioskodawcy M. C. w oświadczeniu z 11 września 2024 r. podał, że utrzymuje się z prac dorywczych, również poza miejscem zamieszkania. Nie podał, aby wykonywał prace polowe na łąkach należących do wnioskodawcy, czy otrzymywał od niego zwrot podatku akcyzowego. Wnioskodawca nie zrezygnował więc z aktywności zawodowej, a tym samym nie spełnił przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W skardze o tut. Sądu G. C. zarzucił powyższemu rozstrzygnięciu naruszenie art. 138 § 1 k.p.a., błąd w ustaleniach faktycznych poprzez ustalenie, że jest producentem rolnym i nie zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym, naruszenie art. 17b ust. 1 i 2 u.ś.r. Wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji.
W uzasadnieniu skarżący podniósł, że z samego faktu stania się beneficjentem zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wcale nie wynika, że strona nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Organ odwoławczy nie zbadał, czy decyzja o zwrocie podatku akcyzowego była słuszna. Organy nie zaprzeczyły, jakoby skarżący sprawował opiekę nad ojcem i nie jest możliwe sprawować tę opiekę i osobiście pracować w gospodarstwie rolnym. Zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego przemawiają za wnioskami wręcz odwrotnymi.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie 27 lutego 2025 r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, że jego mocodawca jest gotów złożyć choćby jutro wniosek o wycofanie z obrotu prawnego decyzji w sprawie przyznania zwrotu podatku akcyzowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.).
Na wstępie należy wyjaśnić, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. poz. 1429 ze zm.), wprowadzając w art. 43 zmiany w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej jako "u.ś.r."), w tym również w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym, osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. Natomiast art. 63 ust. 3 cyt. ustawy przewiduje, że osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności.
W rozpoznawanej sprawie skarżący miał ustalone, na mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 24 lutego 2021 r., prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem na okres do 31 lipca 2024 r. W dniu 29 lipca 2024 r. ojciec skarżącego uzyskał nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zaliczające ww. do znacznego stopnia niepełnosprawności, zaś wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony 20 sierpnia 2024 r. W tej sytuacji zastosowanie mają zasady obowiązujące do 31 grudnia 2023 r.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Tymczasem w niniejszej sprawie stopień niepełnosprawności ojca skarżącego został ustalony ze wskazaniem, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawności istnieje. W tym miejscu należy stwierdzić, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, bez znaczenia pozostaje wiek, w którym niepełnosprawność ojca skarżącego powstała, a istotne jest, że występuje ona w stopniu znacznym. Została zatem spełniona przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, dotycząca sytuacji osoby wymagającej opieki.
Zasadna jest jednak odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazana przez organ odwoławczy. Ustawodawca w art. 63 ust. 2 i 3 u.ś.r. ustalił zasady ochrony praw nabytych dla osób, którym wcześniej przyznano prawo do przedmiotowego świadczenia. Przepisy te miały na celu zapewnienie stabilności i przewidywalności prawa. Zasada ochrony praw nabytych zapewnia ochronę praw podmiotowych, zarówno publicznych jak i prywatnych nabytych w drodze skonkretyzowanych decyzji, przyznających świadczenia, jak i praw nabytych in abstracto (zgodnie z ustawą przed zgłoszeniem wniosku o ich przyznanie), a także ekspektatyw maksymalnie ukształtowanych, tj. takich, które spełniają wszystkie zasadnicze przesłanki ustawowe nabycia praw pod rządami danej ustawy bez względu na stosunek do nich późniejszej ustawy (por. Trybunał Konstytucyjny: orzeczenie z 11 lutego 1992 r. sygn. K 14/91 i wyrok z 22 czerwca 1999 r. sygn. K 5/99). Powyższa zasada sprowadza się do takiego nakazu stanowienia i stosowania prawa, by obywatel mógł układać swoje sprawy w zaufaniu, że nie naraża się na skutki prawne, których nie mógł przewidzieć w momencie podejmowania decyzji (por. wyrok TK z 2 czerwca 1999 r. sygn. K 34/98).
Przepisy art. 63 ust. 2 i 3 ustawy o świadczeniu wspierającym urzeczywistniają zatem zasadę demokratycznego państwa prawnego, wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP oraz zasadę praworządności z art. 7 Konstytucji RP, których rozwinięcie zawarte zostało w art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. O ile ustalenia faktyczne wskazują, że wniosek skarżącego jest kontynuacją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i nie zaszły zmiany w okolicznościach faktycznych uzasadniających przyznanie dotychczasowego świadczenia, badanie możliwości sprawowania tej opieki kierując się uchwałą NSA o sygn. akt I OPS 2/22, nie ma racji bytu. W niniejszej sprawie tak nie jest, ponieważ w 2024 r., czyli po wydaniu decyzji Kolegium z 24 lutego 2021 r. zaistniały okoliczności wskazujące, że skarżący, wbrew oświadczeniu z 20 sierpnia 2024 r. nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Zgodnie z art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:
1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;
2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.
Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia." Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 u.ś.r.).
Dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest zatem w świetle art. 17b ust. 2 u.ś.r. stosowne oświadczenie złożone przez rolnika, pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów, wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej (por. wyrok WSA w Lublinie z 30 marca 2022 r., sygn. II SA/Lu 99/22). W rezultacie, organ powinien dokonać ustalenia, czy wnioskodawca zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego z uwzględnieniem treści art. 80 oraz art. 77 § 1 k.p.a., a zatem ocenić, czy okoliczność zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego została udowodniona, w oparciu o całokształt dowodów zgromadzonych w toku postępowania.
W rozpoznawanej sprawie skarżący, na skutek wniosków złożonych w lutym i sierpniu 2024 r., otrzymał zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej, w łącznej kwocie [...]zł, co jest okolicznością niesporną. W orzecznictwie prezentowany jest trafny pogląd, że zwrot podatku akcyzowego na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 marca 2006 r. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej przysługuje wyłącznie w przypadku wykorzystania oleju napędowego oznaczonego kodem CN 2710 19 43 do 2710 19 48, kodem CN 2710 20 11 do CN 2710 20 19 oraz kodem CN 3826 00 do produkcji rolnej, o czym świadczy brzmienie art. 1 tej ustawy. Wprawdzie zgodnie z art. 3 ust. 1 cyt. ustawy zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej przysługuje producentowi rolnemu, za którego w myśl art. 3 ust. 2 uważa się osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym, to jednak, z uwagi na treść art. 1 tej ustawy zwrot ten przysługuje wyłącznie w sytuacji, gdy olej napędowy był wykorzystany do produkcji rolnej (por. wyrok NSA z 23 listopada 2023 r., sygn. I OSK 1948/22).
Uzyskanie zatem przez skarżącego zwrotu podatku akcyzowego za 2024 r., tj. za rok, w którym złożył on wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazuje, że pozostawał on w tym okresie czynnym zawodowo rolnikiem, co wykluczało możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia. Ani organ, ani sąd administracyjny nie mają kompetencji do kwestionowania w sprawie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego prawidłowości decyzji o zwrocie podatku akcyzowego. Sąd administracyjny ocenia legalność zaskarżonej decyzji na datę jej wydania. W dacie wydania zaskarżonej decyzji Kolegium stan faktyczny sprawy wyglądał w ten sposób, że skarżący otrzymał za rok 2024 zwrot podatku akcyzowego. Ewentualny wniosek o wycofanie z obrotu prawnego decyzji w sprawie przyznania zwrotu podatku akcyzowego może mieć skutek jedynie na przyszłość.
W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.