II SA/KE 404/25

II SA/Ke 404/25 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2025-12-18
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-08-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach /przewodniczący sprawozdawca/
Magdalena Chraniuk-Stępniak
Magdalena Stępniak
Symbol z opisem
6339 Inne o symbolu podstawowym 633
Hasła tematyczne
Bezrobocie
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 214
art. 76 ust. 7
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 77 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak Asesor WSA Magdalena Stępniak Protokolant Starszy inspektor sądowy Sebastian Styczeń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 16 maja 2025 r. [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zwrotu bonu na zasiedlenie dla bezrobotnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokat A. A. kwotę [...](pięćset dziewięćdziesiąt [...]) złotych, w tym VAT w kwocie [...](sto dziesięć [...]) złotych, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Uzasadnienie
Wojewoda Świętokrzyski decyzją z 16 maja 2025 r., znak:[...]
po rozpatrzeniu odwołania A. B. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta K. 24 marca 2025 r. w sprawie odmowy umorzenia należności w zakresie proporcjonalnego zwrotu bonu na zasiedlenie dla bezrobotnego podejmującego zatrudnienie, inną pracę zarobkową lub działalność gospodarczą w łącznej kwocie: [...] zł, w tym:
- należność główna: [...] zł
- odsetki na dzień 19 marca 2025 r.: [...] zł
na podstawie art. 76 ust. 7 pkt 2 i ust. 7a ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 214 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu Wojewoda, powołując się na ustalenia organu I instancji podał, że z wypełnionego przez A. B. druku oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe i ponosi stałe opłaty za abonament telefoniczny w wysokości [...] zł oraz z tytułu kredytu ratalnego na zakup pralki w wysokości [...] zł miesięcznie. Dodatkowo zainteresowany przedstawił zaświadczenie ze Ś. Centrum Psychiatrii w [...] orzekające o jego niezdolności do pracy. Ponadto ustalono, że ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, a jego jedynym źródłem utrzymania jest renta socjalna w wysokości [...] zł oraz zasiłek pielęgnacyjny - [...] zł miesięcznie. Z kolei z informacji sporządzonej przez pracownika socjalnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie wynika, że A. B. mieszka z matką, która ma na utrzymaniu niepełnosprawną córkę i ze względu na uzależnienie od środków psychotropowych, nie podejmuje żadnego zatrudnienia.
Dalej Wojewoda wskazał, że A. B. na mocy decyzji z 9 stycznia 2024r. został uznany za osobę bezrobotną. Następnie 2 lutego 2024 r. pomiędzy Gminą Miasto K. a A. B. została zawarta umowa w zakresie realizacji bonu na zasiedlenie dla bezrobotnego podejmującego zatrudnienie, inną pracę zarobkową lub działalność gospodarczą. Kwota pomocy finansowej w formie bonu na zasiedlenie z tytułu tej umowy wyniosła [...] zł brutto. Ze znajdującej się w materiale dowodowym umowy zlecenia z 2 marca 2024 r. wynika, że A. B. podjął zatrudnienie. Decyzją z 12 marca 2024 r. organ I instancji orzekł o utracie przez A. B. statusu osoby bezrobotnej z dniem 2 marca 2024 r., a 24 października 2024 r., wskutek stwierdzenia niedotrzymania warunków powyższej umowy, wezwano stronę do zwrotu proporcjonalnego przyznanego bonu na zasiedlenie w kwocie [...]zł.
Po wpłynięciu prośby o umorzenie należności z tytułu bonu na zasiedlenie, MUP w K. uzyskał informację, że A. B. prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, leczy się przewlekle psychiatrycznie i jest osobą niepełnosprawną Ponadto pobiera rentę socjalną i zasiłek pielęgnacyjny, a jego dochód przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej. Miejska Rada Rynku Pracy uchwałą nr [...]/2025 z 19 marca 2025 r. pozytywnie zaopiniowała stanowisko Dyrektora Miejskiego Urzędu Pracy w K. w sprawie odmowy umorzenia zadłużenia A. B. z tytułu niewywiązania się z warunków umowy dotyczącej przyznania środków na realizację bonu na zasiedlenie. W związku z powyższym, po zasięgnięciu opinii Miejskiej Rady Rynku Pracy organ zatrudnienia w postępowaniu egzekucyjnym stwierdził, że dłużnik jest osobą młodą, wchodzącą na rynek pracy i dlatego nie ma zastosowania art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.
Mając to wszystko na uwadze Wojewoda uznał, że postępowanie organu I instancji mające na celu ustalenie sytuacji życiowej skarżącego było przeprowadzone prawidłowo i zgodził się z tym organem, że nie zachodzą przesłanki umożliwiające zastosowanie ulgi w spłacie należności, jaką jest umorzenie należności w zakresie proporcjonalnego zwrotu bonu na zasiedlenie dla bezrobotnego podejmującego zatrudnienie, inną pracę zarobkową lub działalność gospodarczą.
Skargę na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł A. B.. Skarżący zarzucił, że decyzja Wojewody rażąco narusza przepisy prawa materialnego, a w szczególności art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Wskazał, że w myśl art. 76 ust.7 pkt 2 tej ustawy, dochodzenie należności mogłoby pozbawić go niezbędnych środków utrzymania oraz, że nie posiada majątku, z którego można dochodzić należności, a więc istnieje więcej niż jedna przesłanka umożliwiająca umorzenie należności.
Autor skargi nie zgodził się z organami, że jest "osobą młodą, wchodzącą na rynek pracy", a jeśli nawet można byłoby zakwalifikować go jako taką osobę, to i tak nie stawiałoby go to w pozycji uprzywilejowanej na rynku pracy. Poza tym nie jest sprawiedliwe pozbawienie go szansy na umorzenie należności, tylko ze względu na to, że jest się osobą młodą. Podał, że ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności oraz cierpi na poważne zaburzenia zdrowia psychicznego, nie posiada żadnego majątku, oszczędności ani wsparcia finansowego ze strony rodziny. Jedynym źródłem utrzymania był do niedawna zasiłek pielęgnacyjny i renta socjalna. Obecnie nie jest w stanie uregulować należności. Dodatkowo zobowiązał się do spłaty kilkudziesięciotysięcznego długu czynszowego swojej matki, która samotnie opiekuje się jego siostrą - osobą z niepełnosprawnością w stopniu znacznym i traumą. Matka musi przejść operację, ale MOPR nie może zapewnić w tym czasie opieki dla siostry. Grozi im eksmisja i całkowity rozpad bezpieczeństwa rodzinnego. Pomimo tych okoliczności - zdaniem strony - jej sytuacja życiowa nie została należycie oceniona przez organ.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
Na rozprawie sądowej pełnomocnik skarżącego poparł skargę, wniósł o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że koszty te nie zostały pokryte w żadnej wysokości. Stwierdził, że argumentacja przedstawiona przez skarżącego w skardze jest aktualna na dzień dzisiejszy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Sąd dopatrzył się takich naruszeń przepisów postępowania, które skutkowały uchyleniem kontrolowanych decyzji.
Materialnoprawną podstawę wydania decyzji w tej sprawie stanowił art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 214, zwanej dalej tez "ustawą o promocji zatrudnienia", "u.p.z.").
Zgodnie z treścią art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, zwrot refundacji oraz jednorazowo przyznanych środków w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 2 i 3, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady rynku pracy umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek:
1) w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie, refundację lub otrzymały jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności;
2) dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania;
3) osoba, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności;
4) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne.
Przepis ust. 7 stosuje się odpowiednio do innych niewymienionych w tym przepisie świadczeń finansowanych z Funduszu Pracy, w szczególności do refundacji uzyskiwanych z tytułu umowy o zorganizowanie prac interwencyjnych oraz robót publicznych (art. 76 ust. 7 ww. ustawy).
Nie ulega wątpliwości, zresztą nie było co do tej kwestii sporu, że skarżący należy do powyższej kategorii podmiotów, gdyż należność objęta obowiązkiem zwrotu dotyczy środków sfinansowanych z Funduszu Pracy, a przyznanych mu tytułem bonu na zasiedlenie. Oznacza to, że w jego przypadku podstawę do umorzenia wskazanych należności mogła stanowić przesłanka z art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia.
Kontrola sądu administracyjnego w tej sprawie sprowadza się do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie, organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym ma uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę.
Zgodnie bowiem z art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej stoją w toku postępowania na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względnie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jak wynika zarazem z art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, przy czym wedle art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Ponadto, w myśl art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zawierać w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia w całości lub w części nienależnie pobranego świadczenia następuje w drodze decyzji uznaniowej właściwego organu. Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego organ administracji ma prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy spośród przynajmniej dwóch możliwych. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jednak dowolności. Zakres swobody działania organu administracyjnego, wynikający z przepisu prawa materialnego, ograniczony jest wyżej przytoczonymi ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, jak i kryteriami, które organ musi uwzględnić w każdym indywidualnym przypadku.
Takich wymogów nie spełnia zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji. W decyzjach tych brak jest dostatecznej analizy materiału dowodowego i w konsekwencji brak jest odniesienia się do kwestii pozbawienia skarżącego niezbędnych środków utrzymania w razie dochodzenia należności podlegającej zwrotowi, a także pozostałych przesłanek z art. 76 ust. 7 u.p.z.
Wnikliwa analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pokazuje, że A. B. na dzień wydania kwestionowanych skargą decyzji był osobą bez majątku i oszczędności, poważnie schorowaną, od maja 2024 r. całkowicie niezdolną do pracy, utrzymującą się wyłącznie ze środków publicznych (otrzymywanych w związku z całkowitą niezdolnością do pracy) i nie mogącą liczyć na wsparcie finansowe ze strony rodziny (matka opiekująca się niepełnosprawną córką).
Organy orzekające w sprawie – w podanych okolicznościach - odmówiły jednak skarżącemu umorzenia należności w jakiejkolwiek części. Organy przeciwstawiają sytuacji, w jakiej znalazł się wnioskodawca, argument, że dłużnik jest osoba młodą, wchodzącą na rynek pracy, a jego dochód przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej. Taka argumentacja jest jednak w przedstawionych wyżej okolicznościach sprawy niewystarczająca.
Przywołany wyżej przepis art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia nie uzależnia możliwości umorzenia opisanych w nim należności ani od wieku osoby ubiegającej się o umorzenie, ani od wysokości osiąganego przez tę osobę dochodu. Jedynym i zasadniczym kryterium, jakim ma kierować się organ rozpoznający wniosek w trybie art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia jest to, czy dochodzenie należności mogłoby pozbawić dłużnika (albo osoby pozostające na jego utrzymaniu) niezbędnych środków utrzymania. Do tego potrzebna jest wnikliwa analiza całokształtu okoliczności sprawy ustalonych w oparciu o wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy.
Przedstawiona w uzasadnieniu kontrolowanych decyzji na podstawie dowodów zebranych w sprawie lakoniczna argumentacja nie przekonuje Sądu, że dochodzenie od skarżącego należności z tytułu zwrotu środków wypłaconych tytułem bonu na zasiedlenie nie spowoduje utraty niezbędnych środków jego utrzymania. Jak bowiem wynika z akt sprawy skarżący obecnie znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej i - prawdopodobnie, bo brakuje prawidłowej analizy dowodów organów w tym zakresie - osiągane przez niego dochody nie są w stanie zaspokoić mu niezbędnych środków utrzymania. W sprawie niniejszej bowiem, poza wydatkami na opłaty za abonament telefoniczny w wysokości [...] zł oraz z tytułu kredytu ratalnego na zakup pralki w wysokości [...] zł miesięcznie, organy nie przeanalizowały szeregu innych, a podstawowych wydatków, które pokrywane są w związku z podstawowym utrzymaniem każdego dłużnika. Winny one być uwzględnione z uwagi na zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego także w sytuacji, gdy dłużnik na takowe się nie powołuje. Chodzi tu w szczególności o środki pieniężne potrzebne na wyżywienie, odzież, środki higieny osobistej, leczenie i zakup leków, zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych. Organy prowadzące postępowanie powinny z urzędu przeanalizować tego rodzaju potrzeby skarżącego, a w razie konieczności uzupełnić materiał dowodowy o wyjaśnienia strony, wywiad środowiskowy, zeznania świadków, dokumenty uzyskane w drodze zapytań o informacje dotyczące skarżącego skierowane do instytucji publicznych dysponujących właściwymi danymi (np. ewidencyjnymi, rejestrowymi, statystycznymi).
Zbadanie, czy dochodzenie należności może pozbawić daną osobę niezbędnych środków utrzymania wymaga bowiem nie tylko ustalenia wysokości dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę, lecz także przeanalizowania koniecznych wydatków. Tym samym umorzenie należności staje się w istocie formą udzielenia pomocy społecznej, gdyż przeciwdziałanie pozbawieniu niezbędnych środków utrzymania, jest rodzajem wsparcia w zakresie zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (zob. wyrok WSA Warszawie 25 maja 2017 r., II SA/Wa 1474/16, lex nr 2314785). W konsekwencji organy administracji, przed wydaniem decyzji w sprawie umorzenia należności powstałej w związku z obowiązkiem zwrotu środków wypłaconych tytułem bonu na zasiedlenie, winien zebrać materiał dowodowy zawierający dane pozwalające na weryfikację przesłanki z art. 76 ust. 7 pkt 2 u.p.z., umożliwiający zobrazowanie sytuacji materialnej skarżącej. Dopiero wtedy można będzie ocenić, czy dochodzenie należności podlegającej zwrotowi spowoduje pozbawienie skarżącego niezbędnych środków utrzymania.
Jak wynika z akt sprawy organy I i II instancji, pomimo szczegółowego przytoczenia podstawy prawnej wydanej decyzji, pobieżnie odniosły się do kluczowej w świetle art. 76 ust. 7 pkt 2 u.p.z kwestii ewentualnego pozbawienia skarżącego niezbędnych środków utrzymania w razie dochodzenia zaległej należności. Rzecz jasna niewystarczające jest przywołanie opinii Rady Rynku Pracy. Wydanie decyzji i ocena przesłanek z art. 76 ust. 7 u.p.z. spoczywa na prezydencie miasta jako organie właściwym do wydania decyzji w sprawie w I instancji i wojewodzie jako organie odwoławczym.
W sprawie konieczne stało się zastrzeżenie, że art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia zawiera kilka możliwych sytuacji, w których możliwie jest umorzenie świadczeń wypłaconych z Funduszu Pracy. Organy odniosły się do jednej z nich (pkt 2), choć zasadniczo powinny wyjaśnić powody, dla których nie zachodzą pozostałe.
W tej sytuacji należało uchylić zaskarżoną decyzję Wojewody Świętokrzyskiego oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Rozpatrując ponownie sprawę, organy administracji publicznej powinny uzupełnić i przeanalizować materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy i rozważyć, czy zaistniały przesłanki z art. 76 ust. 7 u.p.z., a w szczególności czy dochodzenie przedmiotowej należności nie pozbawi skarżącego niezbędnych środków utrzymania, przy czym ustalenia te powinny znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji.
Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku w punkcie 1.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w związku z § 4 ust. 1 i 2 oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r., poz. 763 ze zm.).