II SA/Ke 404/23

II SA/Ke 404/23 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2023-08-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Beata Ziomek /sprawozdawca/
Dorota Pędziwilk-Moskal
Krzysztof Armański /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2759/23 - Wyrok NSA z 2024-11-05
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 75 par. 1, art. 86, art. 7, art. 77 par. 1, art. 107  3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200, art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 27 kwietnia 2023 r. znak: SKO.PS-80/6136/3291/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach na rzecz M. G. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
II SA/Ke 404/23
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach decyzją z 27 kwietnia 2023 r. znak: SKO.PS/80/6136/3291/2022, po rozpatrzeniu odwołania M. G. od decyzji z 2 września 2022 r. wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Kunów, odmawiającej ww. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką M. G., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że M. G. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ostrowcu Świętokrzyskim z 22.07.2021 r. zaliczającym ją do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z orzeczeniem, którego ważność upływa z dniem 31 lipca 2022 r., niepełnosprawność istnieje od 18 października 2016 r. Z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła 24 sierpnia 2021 r. M. G. – córka. Decyzją z 25.05.2022 r. znak: SKO.PS-80/208/68/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (dalej Kolegium), uchyliło decyzję organu I instancji z 29.10.2021 r. orzekającą o odmowie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, zlecając przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego.
Zlecono przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania M. G., na okoliczność ustalenia sprawowania przez nią osobistej opieki nad matką. Organ odwoławczy uznał, że przeprowadzone w sprawie dwa wywiady środowiskowe nie potwierdziły sprawowania przez M. G. osobistej opieki nad matką. Wywiad z dnia 20.07.2022r. pracownik socjalny przeprowadził ze stroną w siedzibie Ośrodka. W tych warunkach nie można stwierdzić ponad wszelką wątpliwość, że odwołująca faktycznie sprawuje opiekę. Podczas wywiadu z dnia 11.07.2022r. przeprowadzonego w miejscu zamieszkania M. G., pracownik socjalny jej nie zastał. Obecni podczas przeprowadzania wywiadu M. G. i mąż M. G. wskazali, że odwołująca jest nieobecna, bowiem jest na badaniach. Strona postępowania nie przedłożyła jednak na żadnym z etapów postępowania dowodu potwierdzającego powyższe wyjaśniania. Z akt sprawy wiadomo, że pracownik socjalny do miejsca zamieszkania matki odwołującej udawał się kilka razy i za każdym razem nie zastano M. G . Uzupełniając postępowanie, podjęto kolejne próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania matki odwołującej. Z przesłanych do Kolegium notatek służbowych pracowników socjalnych wynika, że zarówno w dniu 23.03.2023r., 29.03.2023r. jak i 04.04.2023r. nie zastano strony odwołującej w mieszkaniu matki, w tym w dniach 29.03.2023r. jak i 04.04.2023r. nie zastano nikogo. Pracownicy socjalni przeprowadzili rozmowę z sąsiadami, którzy wskazali, że M. G. jest widywana u matki lecz nie każdego dnia. M. G. jest za to widywana, jak sama robi sobie zakupy, również sama porusza się poza domem. W rozmowie przeprowadzonej z matką odwołującej w dniu 23.03.2023r., M. G. wskazała, że córka nie przyjeżdża do niej kiedy sama źle się czuje.
Zgodnie ze stanowiskiem Kolegium, nie została wykazana osobista opieka M. G. nad niepełnosprawną matką, co oznacza, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm., dalej u.ś.r.), dotycząca sprawowania osobistej i ciągłej opieki.
Z wyjaśnień organu I instancji wynika, że pismem z dnia 17.03.2023 r. zwrócono się do pełnomocnika strony odwołującej o przedłożenie brakujących dowodów dotyczących wykazania m.in. rezygnacji z zatrudnienia. Pismo zostało odebrane przez profesjonalnego pełnomocnika w dniu 22.03.2023r. Pomimo wyznaczenia stronie odwołującej 14 - dniowego terminu do uzupełnienia materiału dowodowego, pełnomocnik nie złożył wymaganych wyjaśnień.
W oparciu o powyższe Kolegium stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie strona odwołująca nie wykazała rezygnacji z aktywności zawodowej.
Zdaniem Kolegium zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, że M. G. nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. jej (ewentualna) rezygnacja z zatrudnienia nie ma związku ze sprawowaniem opieki nad matką.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na decyzję Samorządowego Kolegium odwoławczego w Kielcach z 27 kwietnia 2023 r. M. G. zarzuciła:
I. naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. na skutek błędnego uznania, że skarżąca nie podejmuje się sprawowania faktycznej opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką – M. G., w sytuacji gdy jako osoba zobowiązana do świadczeń alimentacyjnych w pierwszej kolejności wykonuje rzetelnie i sumiennie ciążące na niej obowiązki sprawowania opieki względem niepełnosprawnej w stopniu znacznym matki,
II. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącą nad niezdolną do samodzielnej egzystencji matką, w zakresie wymaganym stanem zdrowia M. G., co skutkowało błędnym uznaniem, że w niniejszej sprawie, skarżącej odmówiono przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad jej niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, poprzez przyjęcie, że Skarżąca nie sprawuje faktycznej opieki nad matką,
2. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji i odmówienie przyznania Pani M. G. świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką – M. G. mimo, że Skarżąca spełnia przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji odmawiającej przyznania M. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niezdolną do samodzielnej egzystencji matką – M. G., oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania poniesionych w sprawie w zakresie objętym skargą.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej pod względem legalności, była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Kunów odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką M. G .
Zasadniczą przyczyną zaakceptowania odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było uznanie przez organ odwoławczy, że skarżąca nie wykazała sprawowania osobistej opieki nad matką oraz nie wykazała rezygnacji z aktywności zawodowej. Powyższe stanowisko, zdaniem Kolegium uzasadniają wyniki przeprowadzonego dodatkowego postępowania, w którym na podstawie notatek służbowych sporządzonych przez pracowników socjalnych ustalono, że w dniach 23.03.2023 r., 29.03.2023 r. i 4.04.2023 r. nie zastano skarżącej w mieszkaniu matki, z tym, że w dniach 29.03.2023 r. i 4.04.2023 r. nie zastano tam nikogo. Z rozmów z sąsiadami wynikało, że M. G. nie każdego dnia jest widywana u matki, natomiast M. G. sama robi zakupy, jak również sama porusza się poza domem. M. G. w dniu 23.03.2023 r. potwierdziła, że córka nie przyjeżdża do niej kiedy sama się źle czuje. Wezwany do przedłożenia dowodów odnośnie wykazania rezygnacji z zatrudnienia skarżącej – pełnomocnik strony nie złożył wymaganych wyjaśnień.
W analizowanej sprawie w ocenie Sądu, zebrany materiał dowodowy nie był wystarczający do podjęcia zaskarżonej decyzji.
W orzecznictwie sądowoadministarcyjnym podkreśla się, że jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący, a więc przy podjęciu wszelkich czynności niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści.
Niewątpliwie jedną z niezbędnych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w aspekcie art. 17 ust. 1 u.Ś.r. jest wykazanie osobistej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stanowisko organu, że skarżąca nie spełniła powyższej przesłanki, o czym świadczy fakt niezastania skarżącej w dniach 29.03.2022 r. i 4.04.2023 r. w miejscu zamieszkania matki, nie zasługuje na akceptację. Wyjaśnienie powodów nieobecności skarżącej należy do istotnych okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie. Z tego względu powyższa kwestia wymaga bardziej wnikliwego wyjaśnienia i analizy w zestawieniu z innymi dowodami zebranymi w niniejszej sprawie. Nie można pominąć wskazania że w wywiadzie, który przeprowadził pracownik socjalny w dniu 15.11.2021 r. w mieszkaniu M. G. znajduje się informacja, że nie stwierdzono zaniedbań w opiece nad osobą niepełnosprawną. Z kolei w wywiadzie z 14.07.2022 r. pracownik zaznaczył, że pomimo niezastania skarżącej u M. G. – matka skarżącej potwierdziła, że sprawuje ona nad nią opiekę.
Stwierdzenie, że organ nie zastał w tym mieszkaniu nikogo, nie wyklucza sytuacji, że skarżąca i jej matka przebywały razem poza domem. Podobna sytuacja wystąpiła 11.07.2022 r., a z ustaleń pracownika wynikało, że obie panie były w aptece (dane z wywiadu środowiskowego z 14.07.2022 r.). W przypadku wątpliwości organu co do rzeczywistych przyczyn nieobecności skarżącej w dniach 29.03.2022 r. i 4.04.2023 r istniała zatem konieczność przesłuchania stron (art. 86 k.p.a), co ma ścisły związek z realizacją zasady dochodzenia prawdy obiektywnej. Stosownie do dyspozycji art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.
Wątpliwości w świetle dotychczas zebranego materiału budzi również stanowisko organu w kwestii niewykazania przez skarżącą rezygnacji z aktywności zawodowej, stanowiącej kolejną przesłankę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W wezwaniu z 29.06.2022 r. organ I instancji zobowiązał skarżącą do "wskazania ostatniego okresu zatrudnienia i wyjaśnienia okoliczności mających wpływ na konieczność rezygnacji z aktywności zawodowej zważywszy na fakt, że Pani M. G. jest niepełnosprawna w znacznym stopniu od 2017 r." W odpowiedzi skarżąca złożyła w dniu 6 lipca 2022 r. oświadczenie wskazując, że jest jedynym dzieckiem M. G. i dlatego wszelka opieka spoczywa na niej. Pracowała do 2020 r., w którym musiała zrezygnować z pracy, ponieważ opieka nad matką stała się bardziej absorbująca i nie była w stanie połączyć jej z pracą zawodową. Wyjaśniła, że od 2017 r. do 2020 r. opiekę nad matką sprawował jej mąż, który później sam wymagał opieki i zmarł w 2019 r. Stwierdziła, że od 2020 r. pełni faktyczną, codzienną opiekę nad matką. Nadto oświadczyła, że nie jest rolnikiem ani małżonkiem rolnika ani domownikiem rolnika.
W dniu 17.03.2023 r. organ I instancji wezwał stronę do "uzupełnienia w terminie 14 dni od dnia otrzymania niniejszego wezwania wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego o dokumentację niezbędną do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego poprzez złożenie przez stronę stosownego oświadczenia pod odpowiedzialnością karną zawierającego m.in. wskazanie czy posiada grunty rolne we współwłasności z mężem, czy wyjeżdżała w celach zarobkowych za granicę, czy pobiera świadczenia wypłacane przez inne państwa (jeśli tak to jakie), wskazanie okresów zatrudnienia na podstawie jakiej umowy pracowała i doręczenie np. świadectw pracy lub innych dowodów zaprzestania pracy."
Z uwagi na treść oświadczenia z 6 lipca 2022 r., stwierdzić należy, że zachowanie skarżącej było zgodne z żądaniami organu określonymi w piśmie z 29.06.2022 r. Natomiast organ nie uzasadnił jaki wpływ na wykazanie m.in. rezygnacji z zatrudnienia miało niezłożenie wyjaśnień przez pełnomocnika, który reprezentował skarżącą w postępowaniu administracyjnym, w wykonaniu wezwania z 17.03.2023 r.
Brak ustaleń organu w opisanym wyżej zakresie prowadzi do wniosku, że organ nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy, mających wpływ na rozstrzygnięcie, co narusza art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a.
Powyższe rozważania świadczą o naruszeniu przez organ II instancji przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r., które miało wpływ na wynik sprawy, a także o naruszeniu przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, 77 §1, art. 80 oraz art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a., w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego zaskarżona decyzja, a także decyzja organu I instancji, podlegały uchyleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634).
Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji uwzględni poczynione w uzasadnieniu przez Sąd rozważania. W szczególności w celu wyjaśnienia przyczyn nieobecności skarżącej w dniach 29.03.2022 r. i 4.04.2023 r. w miejscu zamieszkania matki organ powinien przesłuchać obie strony. Konieczne jest też ustalenie wpływu jaki na wyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, w tym rezygnacji z zatrudnienia – miało nieprzedłożenie przez stronę skarżącą dowodów, zgodnie z wezwaniem z 17.03.2023 r. Dopiero całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i jego wnikliwa ocena pozwoli organowi w sposób niebudzący wątpliwości ustalić, czy w aspekcie art. 17 ust. 1 u.ś.r. występują przesłanki do odmowy przyznania M. G. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką M. G .
Wobec uwzględnienia skargi należało zasądzić od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego (art. 200 w związku z art. 205 § 2 Ppsa), na które złożyło się wynagrodzenie reprezentującego skarżącą pełnomocnika – radcy prawnego obliczone według stawek przyjętych na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).