II SA/Ke 404/22

II SA/Ke 404/22 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2022-09-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Dorota Pędziwilk-Moskal
Jacek Kuza /przewodniczący/
Krzysztof Armański /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne
Rozgraniczenie nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 499/23 - Wyrok NSA z 2024-07-18
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1740
art. 152
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 262 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2021 poz 1990
art. 29 ust. 1
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, po rozpoznaniu w dniu 14 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi S. W. i I. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem z [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (zwane dalej "SKO") utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta [...] z [...] w przedmiocie ustalenia wysokości kosztów postępowania rozgraniczeniowego.
W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia SKO wskazało, że na wniosek A. P. i B. P. – współwłaścicieli nieruchomości o nr ewid. działek [...9 przy ul. [...] – zostało wszczęte postępowanie rozgraniczeniowe z nieruchomością sąsiednią stanowiącą własność S. W. i I. W., oznaczoną w ewid. jako działka nr [...].
Decyzją z [...] Prezydent Miasta [...] orzekł o rozgraniczeniu nieruchomości położonej w Kielcach, oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków Miasta [...] w obrębie 0025 nr działek: [...], stanowiącej współwłasność A. P. i B. P. z nieruchomością sąsiednią oznaczoną nr działki [...] będącą współwłasnością S. W. i I. W. wzdłuż linii łączących punkty o numerach 1001-1002-1003-1004-1005-1006-1007-2053- 4034 oraz 4037-1010-1011, oznaczonych kolorem czerwonym na szkicu granicznym, przyjętym do powiatowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego przez Prezydenta Miasta [...] w dniu 13 stycznia 2022 r.
Postanowieniem z [...] Prezydent Miasta [...], działając na podstawie art. 262 § 1 pkt 2, art. 264 § 1 K.p.a. oraz art. 152 K.c.:
- ustalił koszty postępowania rozgraniczeniowego wszczętego na wniosek A. P. i B. P., dotyczącego ustalenia przebiegu granic nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] ozn. w ewid. gruntów i budynków miasta [...] w obrębie 0025 nr działek [...], stanowiącej współwłasność ww. z nieruchomością sąsiednią oznaczoną nr działki [...], będącą współwłasnością I. W. i S. W., na kwotę 5.424,00 zł;
- zobowiązał A. P. i B. P. do wpłaty kwoty po 1356,00 zł przez każdego z nich oraz małżeństwo I. W. i S. W. do wpłaty kwoty 2712 zł na wskazany rachunek bankowy, w terminie 30 dni od dnia, w którym postanowienie stanie się ostateczne.
W zażaleniu na ww. postanowienie S. W. i I. W. zakwestionowali obciążenie ich kosztami postępowania rozgraniczeniowego w kwocie 2.712,00 zł, wnosząc jednocześnie o zmianę orzeczenia poprzez obciążenie całością kosztów tego postępowania wnioskodawców. Odwołujący się nie zgadzają się z ustalonym przebiegiem granicy i wnieśli o skierowanie sprawy o rozgraniczenie do sądu powszechnego.
SKO, utrzymując w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie, powołało się na uchwałę siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2006 r. o sygn. akt I OPS 5/06 i podkreśliło, że przy ustalaniu kosztów postępowania rozgraniczeniowego na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 K.p.a. znajduje zastosowanie zasada przewidziana w art. 152 K.c., przy czym powołana uchwała nie pozwala organom na uznaniowość w stosowaniu tego przepisu. Skoro zgodnie z jego treścią koszty rozgraniczenia ponoszą właściciele sąsiadujących nieruchomości po połowie, to jest to reguła ich ponoszenia przez obie strony sporu bez względu na towarzyszące im zamiary w zainicjowaniu sporu granicznego i bez względu na sposób jego zakończenia (decyzją rozgraniczeniową rozstrzygającą sprawę co do istoty, aktem ugody czy też decyzją o jego umorzeniu wydaną w trybie art. 34 ust. 2 Prawa geodezyjnego i kartograficznego). Tym samym, branie udziału w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony jest równoznaczne ze stwierdzeniem, że postępowanie to toczy się w interesie każdej ze stron postępowania. Wskazano przy tym, że wynagrodzenie geodety – który działał na podstawie upoważnienia organu I instancji – określała faktura opiewająca na kwotę 5.424,00 zł. W niniejszej sprawie organ I instancji był uprawniony do obciążenia skarżących kosztami postępowania rozgraniczeniowego, gdyż zarówno w ich interesie, jak i A. P. i B. P., leżało ustalenie granic sąsiadujących nieruchomości, a ponadto niewątpliwie byli stronami przedmiotowego postępowania. Podkreślono zarazem, że przebieg ustalonej przez geodetę w postępowaniu rozgraniczeniowym granicy pomiędzy ww. działkami odbiega od dotychczasowego zagospodarowania terenu (ogrodzenia). Nie można zatem przyjąć, że w przedmiotowej sprawie nie było sporu granicznego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach S. i I. W. wnieśli o zmianę orzeczenia poprzez obciążenie w całości kosztami postępowania rozgraniczeniowego wnioskodawców, tj. A. P. i B. P. W uzasadnieniu skarżący szczegółowo opisali cały tok postępowania rozgraniczeniowego i przywołali orzecznictwo, z którego wynika dopuszczalność obciążenia kosztami postępowania rozgraniczeniowego wyłącznie wnioskodawców. Wskazali, że zamieszkują działkę nr [...] i dom na niej posadowiony od 30 lat. Ich działka ma granice niezmienne od tamtej pory – z dwoma poprzednimi właścicielami nie było problemów w tym względzie. Powołując się na załączony szkic graniczny skarżący podnieśli, że ustalona granica w większości nie pokrywa się z granicą faktyczną, a z mapy wynika, że to wnioskodawcy weszli w ich działkę. Skarżący nie mogą zgodzić się z przebiegiem granicy od strony wschodniej, tj. tam gdzie P. dokonali zagrodzenia działki wchodząc na działkę wnioskodawców i gdzie wyrwali ich drzewka. Ze szkicu granicznego wynika, że granica między stronami biegnie od zachodu tj. ul. [...] na wschód w linii prostej, bez żadnych załomów, aż nagle przy granicy z działką nr [...] w punkcie nr 4037 załamuje się, idąc na południowy zachód tj. cofa się robiąc załom, ząbek i potem znowu od punktu nr 1010 biegnie równo na wschód do punktu nr 1011. Tymczasem nigdy takiego załamania w terenie nie odnotowano. Co więcej z żadnej mapy, którymi skarżący dysponowali, również to nie wynika. Skarżący wyrazili pogląd, że skoro postępowanie sądowe o rozgraniczenie nie jest rozstrzygnięte i nadal nie wiadomo, czy zasadnym było w ogóle wszczynanie postępowania rozgraniczeniowego z wniosku A. P. i B. P., to ustalanie kosztów na tą chwilę, a tym bardziej obciążanie nimi w połowie skarżących, nie jest zasadne.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zakwestionowanym rozstrzygnięciu.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329), zwanej dalej "p.p.s.a.".
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Bezspornym jest fakt, że Prezydent Miasta [...] postanowieniem z dnia 13 lipca 2021 r. wszczął na wniosek A. P. i B. P. postępowanie rozgraniczeniowe dotyczące ustalenia przebiegu granicy nieruchomości o nr ewid. działek [...] przy ul. [...] w [...], stanowiącej współwłasność wnioskodawców, z nieruchomością sąsiednią stanowiącą własność S. W. i I. W., oznaczoną w ewid. jako działka nr [...]. W toku postępowania wyłoniono wykonawcę prac geodezyjnych, a następnie na podstawie wykonanych czynności wydana została decyzja orzekająca o rozgraniczeniu nieruchomości. Wykonawcy wypłacono ustalone wynagrodzenie (k. 8-9 akt adm.).
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1990 ze zm.), zwana dalej "ustawą", nie określa zasad ponoszenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Do ustalania wysokości tych kosztów oraz zasad obciążania nimi stron tego postępowania, stosuje się przepisy K.p.a., tj. art. 262-265 tej ustawy.
Stosownie do art. 262 § 1 pkt 2 K.p.a. stronę obciążają te koszty postępowania, które zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. Do kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56, a także koszty spowodowane oględzinami na miejscu, jak również koszty doręczenia stronom pism urzędowych. Przy ustalaniu kosztów postępowania rozgraniczeniowego na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 K.p.a. znajduje zastosowanie zasada przewidziana w art. 152 K.c., o czym jednoznacznie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 11 grudnia 2006 r. sygn. akt I OPS 5/06. Zgodnie z art. 152 K.c. właściciele nieruchomości ponoszą koszty rozgraniczenia po połowie, co wynika z zasady, że właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych.
W orzecznictwie sądowym powszechnie przyjmuje się, że kryterium "interesu prawnego" dotyczy interesu prawnego jednostki, który musi być własny, indywidualny i oparty o konkretny przepis prawa powszechnie obowiązującego. Zatem uznać należy, że branie udziału w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony jest równoznaczne ze stwierdzeniem, że postępowanie to toczy się w interesie każdej ze stron postępowania. Interes prawny jest bowiem kategorią obiektywną. Twierdzenie, że posiada go jedynie strona, która żąda wszczęcia postępowania, ponieważ postępowanie toczy się w jej interesie – gdyż to ona domaga się konkretyzacji swojego interesu prawnego w sprawie – pozostawałoby w sprzeczności z pojęciem legitymacji strony w postępowaniu administracyjnym. W przypadku postępowania rozgraniczeniowego wszczętego na wniosek właściciela jednej nieruchomości, właściciel sąsiedniej nieruchomości może stać na stanowisku, że przeprowadzenie postępowania rozgraniczeniowego nie leży w jego interesie, gdyż nie kwestionuje on przebiegu granic, a co za tym idzie, nie powinien ponosić kosztów rozgraniczenia, które w jego ocenie zostało wszczęte zbyt pochopnie. Jednakże ustalenie granic sąsiadujących nieruchomości leży w interesie prawnym wszystkich właścicieli, gdyż granice gruntów sąsiadujących stały się sporne lub nie jest znany ich przebieg.
Przepis art. 152 K.c. stanowi zatem podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia o kosztach rozgraniczenia, także w przypadku, gdy rozgraniczenie następuje w postępowaniu przed organem administracji publicznej. Należy jednak mieć na względzie, że w postępowaniu administracyjnym będzie miał również zastosowanie art. 262 § 1 pkt 2 K.p.a., którego wykładnia gramatyczna skłania do wniosku, że przepis ten ustala zasady rozdziału kosztów postępowania pomiędzy stronę (strony), a organ administracyjny. Oznacza to, że koszty postępowania, których poniesienie nie jest ustawowym obowiązkiem organu, obciążają strony, a więc w przypadku kosztów rozgraniczenia koszty te obciążają strony będące właścicielami rozgraniczanych nieruchomości, według zasady wyrażonej w art. 152 K.c. (por. wskazana powyżej uchwała NSA z 11 grudnia 2006 r.).
Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. W postępowaniu rozgraniczeniowym organ ustala więc materialnoprawne przesłanki rozgraniczenia. Innymi słowy, postępowanie to rozstrzyga o zasięgu prawa własności danego podmiotu. Prawo własności do nieruchomości stanowiącej przedmiot rozgraniczenia równoznaczne jest więc z posiadaniem interesu prawnego w postępowaniu rozgraniczeniowym.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że organ dokonał prawidłowej wykładni przepisów art. 262 § 1 pkt 2 K.p.a. oraz art. 152 K.c. i właściwie je zastosował. Koszty postępowania, na które składało się wynagrodzenie biegłego geodety, poniesione zostały w interesie stron tego postępowania. Koszty te nie wynikały także z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. Dlatego obowiązkiem ich poniesienia prawidłowo obciążono strony po połowie (z jednej strony A. P. i B. P. jako współwłaścicieli – odpowiednio do udziałów, zaś z drugiej strony skarżących jako małżonków, na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej). Należy zaznaczyć, że w niniejszej sprawie nie było bezzasadne żądanie wszczęcia postępowania w celu jednoznacznego ustalenia granic nieruchomości. Nie zapadła stosowna decyzja administracyjna (art. 33 ust. 1 ustawy) ani orzeczenie sądu powszechnego (art. 36 ustawy), które regulowałyby wspomnianą materię. Wystąpienie z żądaniem przeprowadzenia postępowania rozgraniczeniowego zainicjowało spór o granice, co świadczy o wątpliwościach w tym zakresie. Postępowanie rozgraniczeniowe toczyło się zatem w interesie wszystkich stron postępowania. Wymaga przy tym podkreślenia, że przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest wyłącznie postanowienie ustalające koszty dokonanego rozgraniczenia, a nie kontrola prawidłowości przeprowadzonego postępowania rozgraniczeniowego.
Wbrew stanowisku skarżących, przekazanie sprawy o rozgraniczenie do sądu powszechnego nie stoi na przeszkodzie orzeczeniu przez organ administracji w przedmiocie powstałych kosztów administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego. Na podstawie art. 264 § 1 K.p.a. organ ma obowiązek orzeczenia o tych kosztach, chodzi bowiem o koszty faktycznie wyłożone przez organ w sytuacji, gdy ich poniesienie nie jest obowiązkiem organu oraz rozliczenie ich w relacji organ - strona. Ponadto w postępowaniu przed sądem powszechnym powstaną koszty związane z postępowaniem sądowym, które jest postępowaniem odrębnym od postępowania administracyjnego, a sąd powszechny nie będzie rozstrzygał o kosztach postępowania administracyjnego (por. też m.in. wyrok WSA w Łodzi z dnia 7 lipca 2021 r., sygn. III SA/Łd 406/21).
Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.