II SA/Ke 400/25

II SA/Ke 400/25 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2025-12-18
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach /przewodniczący/
Magdalena Chraniuk-Stępniak /sprawozdawca/
Magdalena Stępniak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 438
art. 27 ust. 1, art. 30 ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.) Asesor WSA Magdalena Stępniak Protokolant Starszy inspektor sądowy Sebastian Styczeń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2025 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Kielcach Magdaleny Łukawskiej sprawy ze skargi G. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 26 czerwca 2025 r. [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach zaskarżoną decyzją z 26 czerwca 2025 r. [...], po rozpatrzeniu odwołania G. P. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy M. z 29 kwietnia 2025 r. orzekającej o odmowie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że G. P. posiada następujące zobowiązania: - należności na rzecz MOPR w K. oraz CUS w M. (zaliczka alimentacyjna) - [...] zł, należności na rzecz MOPR w K. oraz CUS w M. (fundusz alimentacyjny) - [...] zł i dalsze odsetki w kwocie [...]zł za każdy dzień.
Następnie cytując art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 438) Kolegium stwierdziło, że finansowanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego odbywa się z budżetu państwa, a więc z pieniędzy podatników. Zatem wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego mają charakter wyjątkowy i z tego względu powinny być interpretowane w sposób ścisły, nie rozszerzający.
Dalej organ podał, że G. P. (lat 65) jest rozwiedziony, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i choć cierpi na różne dolegliwości zdrowotne, nie legitymuje się orzeczeniem wskazujących na całkowitą niezdolność do pracy - orzeczeniem z 11 grudnia 2019 r. został uznany za trwale częściowo niezdolnego do pracy od grudnia 2007 r. Mając zatem na uwadze opisywane przez odwołującego naruszenie sprawności organizmu oraz schorzenia o charakterze przewlekłym organ II instancji zauważył, że orzeczenie to jest tożsame z obowiązującym orzeczeniem z 3 grudnia 2009 r. zaliczającym stronę do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. W orzeczeniu tym wskazano, że odwołujący jest zdolny do pracy w warunkach pracy chronionej. Ponadto w obydwóch orzeczeniach uznano, że nie wymaga on konieczności pomocy i opieki innych osób przy wykonywaniu podstawowych czynności życiowych. Z akt sprawy wiadomo również, że odwołujący posiada wykształcenie zawodowe - kierowca-mechanik. Jak podaje do marca 2024 r. korzystał z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego. Od marca 2024 r. uzyskuje emeryturę w kwocie [...]zł, która zajęta jest na poczet zobowiązań alimentacyjnych i do dyspozycji pozostaje mu [...] zł. Wskazał, że ponosi następujące opłaty: energia elektryczna [...] zł, gaz - [...] zł, leki [...] zł opał [...] zł, śmieci [...] zł oraz woda [...] zł.
Wobec powyższego organ II instancji zauważył, że choć istotnie stan zdrowia odwołującego może stanowić utrudnienie w znalezieniu pracy, to jednak nie jest to niemożliwe. Skoro jest on zdolny do pracy w warunkach pracy chronionej, to schorzenia, na które cierpi nie wykluczają pracy, a jedynie wymagają pewnych ograniczeń. Organ także dodał, że z raportu Powiatowego Urzędu Pracy w K. wynika, że strona wielokrotnie była zarejestrowana jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy, lecz ze względu na niestawianie się w wyznaczonym terminie był wyrejestrowywany, przez co nie wykorzystał możliwości do polepszenia swojej sytuacji na rynku pracy.
Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że choć sytuacja finansowa odwołującego jest obiektywnie trudna, to jednak nie można zakwalifikować jej jako szczególnej, a przez to dającej podstawy do zastosowania najdalej idącej ulgi w postaci umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. SKO zauważyło, że egzekucja komornicza prowadzona wobec strony nie pochłania jej dochodów w całości, gdyż celem zapewnienia dłużnikowi minimum socjalnego, jest ograniczona do około 70% jego dochodów. Jakkolwiek po odliczeniu dokonywanych potrąceń, środki finansowe pozostające do dyspozycji odwołującego są obiektywnie niskie, to jednak nie jest to okoliczność szczególna i wyjątkowa na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych i jako taka nie może przesądzać o konieczności uwzględnienia jego wniosku. Zła sytuacja finansowa jest bowiem cechą większości zobowiązanych, za których fundusz alimentacyjny wypłacał należności i umarzanie należności z tej tylko przyczyny czyniłoby praktycznie martwy obowiązek zwrotu organowi równowartości wypłaconych z funduszu świadczeń. Kolegium zaznaczyło, że strona posiada stałe dochody, a prowadzona z nich egzekucja komornicza skutkuje stopniowym zaspokajaniem powstałego zadłużenia.
Organ II instancji także podkreślił, że zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest się w stanie utrzymać samodzielnie. Zobowiązania o charakterze alimentacyjnym mają charakter obligatoryjny, a zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dziecka alimentów i spoczywa na nim obowiązek podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce jedynie w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Za taką nie może być uznana sytuacja, będąca efektem działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. Istotnym jest również, że każde umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych (por wyrok NSA z 30 sierpnia 2024 r.). Co więcej, wydanie pozytywnej dla dłużnika decyzji może być odebrane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji, gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje (por. wyrok NSA z 18 grudnia 2020 r., I OSK 269/20). Kolegium podniosło, że zadłużenie skarżącego jest skutkiem wieloletniego uchylania się od obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci, a zatem nie można uznać, że jego obecna, trudna sytuacja finansowa wynikająca z prowadzonej egzekucji komorniczej z jego dochodów, mającej na celu zaspokojenie zadłużenia wobec funduszu, wynika z przyczyn niezależnych od dłużnika. Odmiennej oceny nie uzasadnia podniesiony w odwołaniu argument stanu zdrowia. Jak wynika bowiem z orzeczeń, od 2009 r. strona nie była pozbawiona możliwości podjęcia pracy w warunkach pracy chronionej.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję G. P. podał, że jest i był w trudnej sytuacji finansowej, ponieważ kilkakrotnie ulegał wypadkom, a od 2007 r. jest osobą niepełnosprawną, nie mogącą podjąć pracy. Autor skargi zaznaczył, że jego stan zdrowia się pogarsza, gdyż cierpi na choroby urazowe, złamania nóg, uszkodzenia kręgosłupa, poważne choroby przewlekłe i ma amputowane palce. Skarżący także podkreślił, że żyje w skrajnej biedzie, nie stać go na zakup lekarstw, opału, podstawowych środków do życia oraz na uregulowanie opłat za dom. Stwierdził, że będąc w takiej sytuacji od 2007 r., nie mógł spłacić zadłużenia.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie sądowej skarżący poparł skargę. Prokurator Prokuratury Okręgowej w Kielcach wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U.2024.935 ze zm.), dalej zwanej: "p.p.s.a." wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1993 ze zm.), dalej zwanej: "ustawą".
Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Z kolei stosownie do art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Jak wynika z treści skargi skarżący domagał się umorzenia spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, powołując się na trudną sytuację osobistą, zdrowotną i dochodową.
Wobec powyższego zasadnym jest zaznaczenie, że art. 30 ust. 2 ustawy stanowi podstawę do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego, które oznacza rodzaj swobody decyzyjnej co do wyboru sposobu rozstrzygnięcia. Swoboda ta wyraża się w możliwości odmowy przyznania wnioskowanej ulgi nawet wówczas, gdy istnieją okoliczności obiektywne wskazujące na złą sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia jednak organu administracji od szczegółowego zbadania stanu faktycznego sprawy i rozważenia wszystkich okoliczności istotnych prawnie (art. 7 kpa). Rolą sądu administracyjnego kontrolującego legalność decyzji uznaniowych w sprawie przyznania bądź odmowy przyznania ulgi jest natomiast sprawdzenie prawidłowości przeprowadzonego postępowania i prawidłowości wyprowadzonej oceny materiału dowodowego, która powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Uzasadnienie to powinno być spójne wewnętrznie, zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, zawierać ocenę materiału dowodowego oraz odnosić się do prawnych podstaw decyzji.
Analiza zgromadzonego materiału dowodowego dostarcza podstaw do stwierdzenia, że organy w pełni zachowały opisane wyżej wymogi dotyczące postępowania w tego rodzaju sprawie. W judykaturze przyjmuje się bowiem, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wszelkiego zatem rodzaju zwolnienia z tego obowiązku mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający, bowiem obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka, poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Fakt wypłaty przez państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka. Każde natomiast umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych (por. wyrok NSA z 30 stycznia 2018 r. I OSK 611/16, wszystkie powoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Istotnym jest również zaznaczenie, że dłużnik alimentacyjny jest co do zasady osobą borykającą się z problemami finansowymi, dlatego sytuacja dochodowa, rodzinna i zdrowotna dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń powinna wyróżniać go spośród innych dłużników alimentacyjnych.
Niewątpliwie sytuacja finansowa skarżącego jest trudna, jednak nie szczególnie wyróżniająca. G. P. utrzymuje się bowiem z przysługującego świadczenia emerytalnego, z którego prowadzona jest skutecznie egzekucja zaległości alimentacyjnych. Posiada zatem stałe źródło dochodu. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Posiada majątek w postaci nieruchomości – jest współwłaścicielem (wraz z byłą żoną) domu i działki o powierzchni około 2 ha.
Legitymuje się orzeczeniem o trwałej częściowej niezdolności do pracy, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że jest zdolny do pracy w warunkach pracy chronionej i nie wymaga pomocy drugiej osoby w samodzielnej egzystencji. Skarżący deklaruje choroby przewlekłe, co potwierdza złożona do akt dokumentacja lekarska.
W kontekście sytuacji skarżącego podkreślić jednak trzeba, że pomimo posiadania wykształcenia zawodowego – kierowca, mechanik oraz kursu na koparko – ładowarkę G. P. nie pracował, prawo jazdy zostało mu zatrzymane, ponieważ prowadził pojazd pod wpływem alkoholu (k. 19 akt administracyjnych). Skarżący od 1993 roku, co wynika z raportu PUP K. (k. 77 akt administracyjnych) był osobą bezrobotną z prawem do zasiłku, lub bez tego prawa, nie stawiał się na wizyty w Urzędzie Pracy w wyznaczonych terminach, nie podejmując nawet próby uzyskania zatrudnienia. Przez wiele lat skarżący w żaden sposób nie dążył do poprawy swojej sytuacji finansowej oraz swojej rodziny. Korzystał z pomocy społecznej pobierając zasiłek stały.
Wobec powyższych ustaleń należy zgodzić się z wnioskami organów obu instancji, co do braku - na obecną chwilę - uzasadnionych podstaw do umorzenia zaległości w jakiejkolwiek części.
Wbrew treści skargi, zdaniem sądu, ani wiek ani stan zdrowia skarżącego nie uniemożliwia mu podjęcia pracy (choćby w warunkach pracy chronionej), czym byłby w stanie poprawić swoją sytuację finansową. Uwzględnienie wniosku na obecnym etapie sprawy, gdzie możliwa jest egzekucja zaległości z majątku skarżącego byłoby zatem co najmniej przedwczesne i powodowałoby przerzucenie kosztów wychowania dzieci skarżącego na ogół obywateli. Wieloletnie uporczywe uchylanie się przez skarżącego od obowiązku ponoszenia kosztów utrzymania dzieci wraz z zaniechaniem jakichkolwiek prób podjęcia pracy zarobkowej, pomimo posiadanych umiejętności, które są poszukiwane na rynku pracy, nie może skutkować następczym umorzeniem długów skarżącemu. Oznaczałoby to dodatkowo premiowanie negatywnych postaw społecznych i wyróżnianie osób lekceważących skutki podejmowanych przez siebie decyzji życiowych i zawodowych.
Jak wyżej wskazano, instytucja umorzenia należności stosowana jest w wypadkach szczególnych, kiedy trudna sytuacja rodzinna, majątkowa czy finansowa strony jest wynikiem okoliczności niezależnych od strony i nie rokuje poprawy. Co istotne, przyjmuje się, że organ rozpoznający wniosek o umorzenie zaległości powinien mieć na względzie nie tylko obecną sytuację dłużnika, ale również ewentualność zmiany tej sytuacji. W powyższym kontekście istotne jest również to, że skarżący ma stałe źródło dochodu – emeryturę oraz majątek nieruchomy, a prowadzona wobec niego egzekucja jest skuteczna, co pozwala na stopniowe zaspokajanie powstałego zadłużenia.
W niniejszej sprawie nie można uznać, że trudności finansowe skarżącego wynikają z przyczyn niezależnych od strony, czy też z okoliczności, obiektywnie rzecz biorąc, niemożliwych do przezwyciężenia. Wieloletnia bierność zawodowa dorosłej osoby, czy decyzja prowadzenia pojazdu pod wpływem alkoholu i jej skutki, nie mogą zostać uznane za okoliczności niezależne od strony, stanowiące podstawę uwzględnienia złożonego wniosku. Nadto stan zdrowia skarżącego nie wyklucza możliwości podjęcia pracy w warunkach pracy chronionej.
Kończąc powyższy wątek zasadnym jest również zaznaczenie, że w podobnej jak skarżący trudnej sytuacji finansowej znajduje się zdecydowana większość dłużników alimentacyjnych, jednak skarżący miał i nadal ma szanse na poprawę swojej sytuacji. Ciężar utrzymania dzieci nie spoczywa na ogóle podatników, lecz na rodzicach, którzy w pierwszej kolejności obciążeni są obowiązkiem alimentacyjnym względem swoich dzieci. Trzeba też mieć na względzie, jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, że samo uzyskiwanie niskich dochodów, bądź nawet nieuzyskiwanie dochodów, nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych (zob. wyrok NSA z 6 grudnia 2022 r., I OSK 1096/20).
Na zmianę wyniku kontroli zaskarżonej decyzji nie mogły wpłynąć złożone przez skarżącego na rozprawie dokumenty. Po pierwsze należy zwrócić uwagę, że większość z nich znajduje się w aktach sprawy (np. zaświadczenie o stanie zdrowia, orzeczenia lekarskie), po drugie przedłożone faktury i rachunki zostały wystawione w listopadzie i grudniu 2025 r., zatem już po wydaniu decyzji przez organ odwoławczy. Z przyczyn oczywistych więc nie mogły być wzięte pod uwagę przy ocenie wysokości wydatków strony. Natomiast, co wymaga podkreślenia, sąd administracyjny dokonuje kontroli prawidłowości zaskarżonej decyzji na datę jej wydania, stąd okoliczności mające miejsce po tej dacie nie mogą mieć znaczenia dla oceny właściwego ustalenia stanu faktycznego sprawy.
Zauważyć trzeba, że w razie zmiany okoliczności skarżący może ponowić wniosek o umorzenie należności. Nie jest także wykluczone wnioskowanie w pierwszej kolejności o zastosowanie innego rodzaju ulg, np. rozłożenia spłaty zaległości na raty. Takie rozwiązanie spowodowałoby jednocześnie sukcesywne zmniejszanie zaległości skarżącego, jak i dysponowanie przez stronę wyższą kwotą otrzymywanego świadczenia emerytalnego.
Podsumowując stwierdzić należy, że organy obydwu instancji prawidłowo ustaliły i oceniły stan faktyczny sprawy, czemu w sposób wyczerpujący dały wyraz w uzasadnieniach wydanych decyzji. Sąd nie stwierdził tym samym naruszenia przepisów prawa procesowego, czy też naruszenia przepisu prawa materialnego.
Organy obu instancji zgromadziły kompletny, a zarazem wystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy materiał dowodowy, który poddały wnikliwej i szczegółowej analizie, czemu dały wraz w motywach wydanych rozstrzygnięć. Orzeczona odmowa umorzenia jest w realiach kontrolowanej sprawy w pełni uzasadniona. Organom nie można zatem postawić skutecznego zarzutu naruszenia granic uznania administracyjnego, co mogłoby uzasadniać uwzględnienie skargi.
Skoro podniesione w skardze argumenty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.