II SA/Ke 399/25

II SA/Ke 399/25 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2025-11-05
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Beata Ziomek
Krzysztof Armański
Renata Detka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c w zw z art. 135, art. 200 i art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek Sędzia WSA Krzysztof Armański po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 listopada 2025 r. sprawy ze skargi S. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2025 r. [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia stowarzyszenia do udziału na prawach strony w postępowaniu administracyjnym I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz S. S. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 12 czerwca 2025 r., [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu zażalenia S. S. (zwanego dalej "Stowarzyszeniem") na postanowienie Burmistrza [...] i Gminy S. (dalej "Burmistrz") z 20 marca 2025 r. o odmowie dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału
w charakterze strony w postępowaniu dotyczącym wydania decyzji
o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia pn. "[...]" - uchyliło postanowienie organu I instancji w całości i postanowiło, na podstawie art. 31 § 2 w związku z art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a., odmówić dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału na prawach strony w tym postępowaniu.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że wnioskiem z 5 lutego 2025 r. Stowarzyszenie wystąpiło do Burmistrza o dopuszczenie, na podstawie art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a., do udziału w postępowaniu wszczętym na wniosek [...]
Sp. z o.o. z 7 stycznia 2025 r., dotyczącym wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla ww. przedsięwzięcia. W wyniku rozpatrzenia wniosku Burmistrz działając na podstawie art. 44 ust. 4 w związku z art. 44 ust. 1 ustawy
z dnia 3 października 2008 r. o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1112 ze zm.), zwanej "ustawą środowiskową" oraz art. 31 § 2 w związku z art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. odmówił dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału na prawach strony w postępowaniu administracyjnym, natomiast na podstawie art. 31 § 5 k.p.a. wyraził zgodę na przedstawienie przez Stowarzyszenie poglądu w sprawie, wyrażonego w uchwale lub w oświadczeniu jej organu statutowego w powyższym postępowaniu.
Rozpatrując zażalenie na postanowienie organu I instancji Kolegium powołało treść art. 31 § 1 - 3 i art. 5 § 2 pkt 5 k.p.a., dokonując wykładni tych przepisów.
W oparciu o przytoczone orzecznictwo sądów administracyjnych SKO wyjaśniło, że skuteczność żądania organizacji społecznej została ograniczona dwoma kryteriami, wymagającymi ich łącznego spełnienia. Są nimi cele statutowe organizacji uzasadniające dopuszczenie jej do udziału w sprawie i interes społeczny, który także za tym dopuszczeniem przemawia.
Kolegium podkreśliło, że w ocenie organu I instancji w rozpoznawanej sprawie Stowarzyszenie nie wykazało dostatecznie, że jego cele statutowe rzeczywiście przemawiają za dopuszczeniem go do prowadzonego postępowania. Dalej dodało, że zasadniczo organ I instancji nie kwestionował, że cele statutowe Stowarzyszenia pozostają w związku z przedmiotem postępowania, natomiast uznał, że strona skarżąca nie wykazała, że za jej udziałem w tym postępowaniu przemawia interes społeczny, o którym stanowi art. 31 k.p.a.
SKO stwierdziło nadto, że organ I instancji rozpoznał wniosek Stowarzyszenia na podstawie art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz jednocześnie w oparciu o art. 44 ust. 4
w związku z art. 44 ust. 1 ustawy środowiskowej, w sytuacji gdy wniosek
o dopuszczenie do udziału w postępowaniu administracyjnym złożony został de facto wyłącznie na podstawie art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. Kolegium oceniło zatem, że organ I instancji wydał postanowienie w dwóch odmiennych trybach jednocześnie, co jest wadliwe i powoduje konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego tego postanowienia.
Rozpoznając niniejszą sprawę Kolegium podkreśliło, że statut jest najważniejszym i podstawowym dokumentem regulującym zakres działalności stowarzyszenia oraz podejmowane przez niego inicjatywy. Zaznaczyło, że w tej sprawie Stowarzyszenie powołuje się na to, że do postępowania administracyjnego dotyczącego wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach mogą przystąpić organizacje, których celem statutowym jest ochrona środowiska.
Tymczasem Kolegium jednoznaczne stwierdziło, że Stowarzyszenie nie posiada jako cel statutowy ochrony środowiska, a dbałość o środowisko naturalne. Zdaniem SKO pojęcia te nie mogą być tożsame ze sobą - są często używane zamiennie, jednak istnieją między nimi istotne różnice. Ochrona środowiska to szerokie systemowe działania mające na celu przeciwdziałanie jego degradacji, podczas gdy dbałość o środowisko naturalne to pojęcie obejmujące codzienne postawy i indywidualne inicjatywy.
Udział organizacji społecznej w postępowaniu musi być uzasadniony jej celami statutowymi, a tym samym określona w statucie organizacji społecznej jej działalność, a więc w istocie cele organizacji społecznej, muszą być jak najściślej określone, tak by dawały możliwość bezspornego ustalenia, że wiążą się bezpośrednio z przedmiotem sprawy, do udziału w której organizacja zamierza przystąpić na prawach strony. Przez cel statutowy uzasadniający dopuszczenie organizacji do udziału w sprawie należy rozumieć merytoryczne powiązanie przedmiotu postępowania administracyjnego z celami i zakresem działania organizacji społecznej. Posiadanie w statucie celu "dbałość o środowisko naturalne" nie jest wystarczającą podstawą do dopuszczenia organizacji społecznej do przedmiotowego postępowania. Nadto samo odwoływanie się do celów statutowych organizacji lub też ich utożsamianie z interesem społecznym nie jest wystarczające do przyjęcia, że interes społeczny w danej sprawie przemawia za dopuszczeniem organizacji do udziału w postępowaniu.
Analizując wskazane w Regulaminie cele Stowarzyszenia i określone w pkt 7 tego Regulaminu sposoby ich realizacji Kolegium stwierdziło, że w Regulaminie Stowarzyszenia nie zawarto, w zakresie celów, udziału Stowarzyszenia
w postępowaniach administracyjnych w przedmiocie wydania decyzji
o środowiskowych uwarunkowaniach, kontroli postępowań administracyjnych
w aspekcie ochrony środowiska, ani temu podobnych działań.
Kolegium zwróciło uwagę, że potencjalny udział organizacji społecznej
w postępowaniu administracyjnym, jeśli wykaże ona spełnienie wszystkich "trzech" ustawowych przesłanek, jest niezwykle ważny, z uwagi na możliwość szerokiej reprezentacji interesów różnych grup społecznych. Przyznane im na mocy przepisów k.p.a. uprawnienie nie ma charakteru absolutnego i podlega ustawowym ograniczeniom. Udział organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym na prawach strony nie może bowiem służyć partykularnym celom samej organizacji społecznej, czy poszczególnym jej członkom, lecz musi odpowiadać wymaganiom racjonalnie pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem administracyjnym
w sprawach indywidualnych i działaniem w nim organów administracji.
Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania organizacji rozkłada się, w postępowaniu wywołanym jej wnioskiem, pomiędzy występującym z roszczeniem procesowym Stowarzyszeniem a organem. Do organizacji należy sformułowanie twierdzenia o występowaniu interesu społecznego
i poparcie go konieczną argumentacją znajdującą uzasadnienie w okolicznościach sprawy i przedmiocie postępowania. Organ zaś w sposób wyczerpujący winien dążyć do wyjaśnienia rzeczywistego zamiaru organizacji społecznej.
W ocenie Kolegium, Stowarzyszenie nie uprawdopodobniło wystąpienia przesłanki interesu społecznego. Jego działalność pozostaje w związku
z przedmiotem wszczętego postępowania, ale cele działania Stowarzyszenia zostały określone bardzo ogólnie i z pewnością nie można ich powiązać (w sensie prawnym) z żadnym konkretnym rodzajem spraw rozstrzyganych w postępowaniach administracyjnych.
SKO wskazało, że co do zasady uczestniczenie organizacji społecznej, działającej zgodnie ze swoimi celami statutowymi na rzecz ekologii, w postępowaniu o wydanie środowiskowej zgody dla inwestycji w oczywisty sposób może pozostawać w interesie społecznym, niemniej interes ten musi być dostatecznie zindywidualizowany, czyli wiązać się z przedmiotem sprawy. Za udziałem organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym interes społeczny przemawia tylko wtedy, gdy będzie ona dysponowała wiedzą merytoryczną w kwestiach objętych swoimi celami statutowymi, ale i rozeznaniem w sprawie, w której ma uczestniczyć. W ocenie organu, ze strony Stowarzyszenia zabrakło konkretyzacji interesu społecznego, powiązania go z konkretną inwestycją i prowadzonym w związku z nią przez Burmistrza postępowaniem administracyjnym.
Zapewnienie udziału czynnika społecznego poprzez możliwość dopuszczenia do postępowania organizacji ekologicznej na zasadach odnoszących się do wszystkich organizacji społecznych określonych w art. 31 k.p.a., wiąże się
z koniecznością spełnienia dodatkowych warunków nieprzewidzianych w art. 44 ustawy środowiskowej. Regulacja przyjęta w art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. w sposób istotny - w stosunku do art. 44 ustawy środowiskowej - ogranicza krąg podmiotów uczestniczących w postępowaniu zważywszy, że ocena zasadności żądania dopuszczenia do udziału w postępowaniu przeprowadzana pod kątem ustalenia, czy spełnione jest wskazane w art. 31 § 1 k.p.a. kryterium istnienia interesu społecznego należy do uznania organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie.
Końcowo SKO wskazało, że w tej sprawie Stowarzyszenie nie wykazało woli skorzystania z prawa określonego w art. 31 § 5 k.p.a., stąd rozstrzygnięcie organu
I instancji w tym zakresie w badanym postanowieniu było bezpodstawne.
W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze S. S. zaskarżonemu postanowieniu zarzuciło:
1) naruszenie art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 w związku z art. 126 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Organ nie wyjaśnił bowiem przyczyn uznania, że cele statutowe Stowarzyszenia nie uzasadniają dopuszczenia go do udziału w postępowaniu na prawach strony. Nie wyjaśnił również, na czym polega - jego zdaniem - interes społeczny w okolicznościach sprawy;
2) rażące naruszenie przepisu art. 8, 9 i 11 k.p.a. przez zaniechanie przez organ odwoławczy uzasadnienia postanowienia w części odmawiającej udziału Stowarzyszenia w postępowaniu - w sposób przekonujący. Organ nie odniósł się bowiem do zarzutów zawartych w odwołaniu, co skutkuje - w myśl utrwalonego orzecznictwa - wadliwością naruszającą dyspozycję art. 77 § 1, art. 80 i art. 107
§ 3 k.p.a.
W oparciu o powyższe zarzuty Stowarzyszenie wniosło o uchylenie postanowienia w zaskarżonej części.
W obszernym uzasadnieniu skargi Stowarzyszenie przedstawiło argumentację na poparcie stawianych zarzutów, wskazując w szczególności, że uzyskanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla ww. przedsięwzięcia to wstępny etap inwestycji planowanej na terenie kopalni przez wnioskodawcę tego postępowania. Kolejnym etapem jest uzyskanie, czy też przedłużenie nabytego zezwolenia na eksploatację złoża (tzw. koncesji) kopalni Baranów, a docelowo utworzenie na obszarze kopalni składowiska odpadów.
Stowarzyszenie podniosło, że jego udział w powyższym postępowaniu ma zapewnić społeczną kontrolę nad prawidłowym procedowaniem w zakresie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, z uwzględnieniem wszystkich aspektów środowiskowych, w tym w szczególności warunków hydrologicznych terenu,
na którym zlokalizowane jest planowane przedsięwzięcie. Są to działania w interesie lokalnej społeczności, wśród której planowana inwestycja budzi ogromne emocje związane z zagrożeniami, które inwestycja ta może stwarzać.
Podkreśliło, że do celów Stowarzyszenia należy "Dbałość o środowisko naturalne" (pkt 6.2 Regulaminu Stowarzyszenia), "Wspieranie i podejmowanie inicjatyw ekologicznych" (pkt 6.4) i "Ochrona interesu społecznego i działania na rzecz rozwoju Gminy S."(pkt 2.5). Cele te Stowarzyszenie realizuje m.in. poprzez "Współpracę z samorządem: partnerstwo w realizacji wspólnych celów, np. rewitalizacji przestrzeni (pkt 7.16), "Rozwiązywanie lokalnych problemów" (pkt 7. 22)
i "Działanie na rzecz poprawy jakości życia w miejscowości" (pkt 7.23).
Stowarzyszenie dzięki współpracy z ekspertami w dziedzinie hydrologii
i geologii posiada specjalistyczną wiedzę na temat warunków hydrologicznych terenu, stref ochronnych i obszarów ochronnych Głównego Zbiornika Wód Podziemnych (GZWP) nr [...] "G. K.". Stowarzyszenie w ramach swojej działalności na rzecz lokalnej społeczności dotarło do dokumentacji hydrogeologicznej określającej warunki dotyczące Głównego Zbiornika Wód Podziemnych (GZWP) nr [...] "G. K." zapewniającego wodę pitną dla S.. Dokumentacja ta powstała w 2015 r. jako "Dodatek do dokumentacji hydrogeologicznej określającej warunki hydrogeologiczne dla ustanowienia stref ochronnych Głównego Zbiornika Wód Podziemnych (GZWP) nr [...] "G. K." w związku z ustanawianiem obszarów ochronnych GZWP nr [...]". Wykonawcą dokumentacji jest Państwowy Instytut Geologiczny - Państwowy Instytut Badawczy, Oddział w K.. Dokumentacja ta powinna być znana organowi
I instancji. Gdyby jednak tak było, organ ten działając w interesie mieszkańców Gminy S. wystąpiłby do Wojewody Ś. za pośrednictwem Wód [...] o ustanowienie stref ochronnych dla Głównego Zbiornika Wód Podziemnych (GZWP) nr [...] "G. K.".
Zdaniem Stowarzyszenia, uzasadnienie zaskarżonego postanowienia jest chaotyczne, opiera się na cytowanych interpretacjach przepisów bez wykazania związku z postępowaniem. Z uzasadnienia wynika, że decyzja o odmowie dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu została podjęta a priori, bez rzetelnej, bezstronnej analizy wniosku. Organy nie wyjaśniły bowiem przyczyn uznania, że cele statutowe Stowarzyszenia nie uzasadniają wniosku o wzięcie udziału w postępowaniu. Nie wykazały również na czym, ich zdaniem, polega interes społeczny w okolicznościach tej sprawy, skoro Stowarzyszenie nie udowodniło tego interesu.
Odnosząc się do spełnienia przesłanki uzasadnienia udziału w postępowaniu celami statutowymi, Stowarzyszenie powołało definicje ustawowe pojęć: "środowisko" i "ochrona środowiska" oraz definicje słownikowe "środowiska naturalnego"
i "dbałości o środowisko naturalne". W konsekwencji stwierdziło, że jego udział
w przedmiotowym postępowaniu uzasadniony jest celami statutowymi zawartymi
w Regulaminie Stowarzyszenia.
Co do przesłanki uzasadnienia udziału w postępowaniu interesem społecznym strona skarżąca podniosła, że analiza wniosku, a zwłaszcza celów
i zadań Stowarzyszenia prowadzi do konkluzji, że działa ono w interesie społecznym. Stowarzyszenie we wniosku wskazało, że udział w postępowaniu daje możliwość kontrolowania, czy wszystkie aspekty środowiskowe zostały odpowiednio uwzględnione w analizie i ocenie wpływu inwestycji na środowisko. Udział Stowarzyszenia w postępowaniu dawałby możliwość wnioskowania o analizę wpływu planowanej eksploatacji kopalni na jakość powietrza, wód gruntowych, poziom hałasu, degradacje krajobrazu (ochrona środowiska i interesu społecznego).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Uczestnik postępowania [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W.
w piśmie z 4 listopada 2025 r. wniósł o oddalenie skargi przyłączając się do stanowiska organu, że Stowarzyszenie nie wykazało, aby za dopuszczeniem go do udziału w sprawie przemawiał interes społeczny. Spółka odniosła się także do twierdzeń skargi w zakresie tez o współpracy z ekspertami dysponującymi specjalistyczną wiedzą określając je jako "gołosłowne". Wskazała również, że fakt usytuowania planowanego przedsięwzięcia na obszarze Głównego Zbiornika Wód Podziemnych nr [...] "G. K." jest znany wszystkim uczestnikom postępowania, co znalazło wyraz w opinii Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody [...] z 7 kwietnia 2025 r. oraz w postanowieniu RDOŚ w K.
z 6 października 2025 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia w tak zakreślonych granicach Sąd doszedł do przekonania, że oba orzekające organy odmawiając Stowarzyszeniu dopuszczenia do udziału w sprawie naruszyły przepisy art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. Zgodnie z tym ostatnim przepisem, organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny.
W sprawie jest niesporne, że wniosek Stowarzyszenia złożony został na podstawie art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. i dotyczył dopuszczenia do udziału
w postępowaniu, toczącym się na wniosek [...] Sp. z o.o. z siedzibą
w W. o wydanie decyzji środowiskowej dla inwestycji pod nazwą "[...]".
Słusznie przy tym Kolegium podniosło, że organ I instancji w postanowieniu
z 20 marca 2025 r. niezasadnie rozpatrywał wniosek pod kątem zastosowania art. 44 § 1 ustawy środowiskowej, uprawniającym organizacje ekologiczne – po spełnieniu określonych w nim warunków - do uczestniczenia na prawach strony w postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa. Przepis ten nie stanowił bowiem podstawy złożonego przez Stowarzyszenie wniosku. Nie ma przy tym wątpliwości, że w dacie orzekania przez oba organy, w postępowaniu prowadzonym przez Burmistrza nie zostało wydane postanowienie o obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko w trybie art. 63 ust. 1 ustawy środowiskowej, a tym samym nie wymagało ono zapewnienia przez organ udziału społeczeństwa (art. 79 ust. 1 ww. ustawy). Przepis art. 44 § 1 ustawy środowiskowej nie miał więc zastosowania na tym etapie postępowania głównego.
O ile z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika wyraźnie, że -zdaniem SKO - Stowarzyszenie nie uprawdopodobniło wystąpienia przesłanki interesu społecznego, to już stanowisko organu odwoławczego co do wykazania, że dopuszczenie strony skarżącej do udziału w sprawie uzasadnione jest celami statutowymi Stowarzyszenia, nie zostało tak jednoznacznie sformułowane.
W postanowieniu objętym skargą organ przytoczył wszystkie cele Stowarzyszenia
i sposoby ich realizacji wymienione w pkt. 6 ppkt 1)-13) i w pkt. 7 Regulaminu, stwierdzając, że "Posiadanie w statucie celu "dbałość o środowisko naturalne" nie jest wystarczającą podstawą do dopuszczenia organizacji społecznej do przedmiotowego postępowania." oraz, że "(...) w Regulaminie Stowarzyszenia nie zawarto, w zakresie celów, udziału Stowarzyszenia w postępowaniach administracyjnych w przedmiocie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, ani kontroli postępowań administracyjnych w aspekcie ochrony środowiska, ani temu podobnych działań.".
Przyjmując, że powyższe twierdzenia są wyrazem oceny, że dopuszczenie strony skarżącej do udziału w sprawie nie jest uzasadnione celami statutowymi Stowarzyszenia, Sąd wskazuje, że z taką oceną się nie zgadza, gdyż poza "dbałością o środowisko naturalne" (pkt 6 ppkt 2 Regulaminu), Regulamin wymienia inne cele i sposoby ich realizacji, które Kolegium pominęło w ocenie powiązania przedmiotu sprawy, w której złożono wniosek, z celami statutowymi w rozumieniu art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. Celami Stowarzyszenia objęte zostały m.in.: wspieranie
i podejmowanie inicjatyw ekologicznych, ochrona interesu społecznego i działania na rzecz rozwoju Gminy S., wspieranie edukacji w zakresie ochrony przyrody (pkt 6 ppkt 4), 5) i 8) Regulaminu). Cele te realizowane są m.in. poprzez warsztaty
i szkolenia z ekologii, kampanie informacyjne, rozwiązywanie lokalnych problemów
i działania na rzecz poprawy jakości życia mieszkańców (pkt 7 ppkt 7), 17), 22) i 23) Regulaminu). Jeśli powiązać te cele, włącznie z wymienioną w pkt 6 ppkt 2) Regulaminu "dbałością o środowisko", oraz sposoby ich realizacji, z przedmiotem postępowania, jakim jest wydanie decyzji środowiskowej dla inwestycji mogącej potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko (co jest okolicznością bezsporną), a więc mogącej mieć negatywny wpływ na środowisko naturalne oraz zdrowie ludzi, a także – co nie wymaga szerszego wywodu – rodzącej zazwyczaj sprzeciw lokalnej społeczności, to oczywistym dla Sądu jest, że wniosek Stowarzyszenia
o dopuszczenie do udziału w tego rodzaju postępowaniu jest uzasadniony celami statutowymi wnioskodawcy. Taka ocena jest tym bardziej zasadna, że z regulaminu wynika, że cele statutowe realizowane są głównie na rzecz lokalnej społeczności,
a więc działalność strony skarżącej osadzona jest przede wszystkim na obszarze miasta S., gdzie planowana jest opisana na wstępie inwestycja.
W odniesieniu do argumentacji zaskarżonego postanowienia należy podkreślić, że - zdaniem Sądu – w tym konkretnym przypadku dbałość o środowisko, przy uwzględnieniu innych wymienionych wyżej celów Stowarzyszenia, jest wystarczającą przesłanką do uznania, że wniosek jest uzasadniony celami statutowymi. Wymienienie w statucie "ochrony środowiska" w ramach celów działania organizacji społecznej, wymagane jest wyłącznie w przypadku organizacji ekologicznych zdefiniowanych w art. 3 ust. 1 pkt 10 ustawy środowiskowej, które występują o dopuszczenie do udziału w postępowaniu, w którym wymagany jest udział społeczeństwa, na podstawie art. 44 ust. 1 tej ustawy.
Dla przyjęcia, że udział organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym uzasadniony jest celami statutowymi, nie jest także konieczne ujęcie w statucie działań, polegających na udziale organizacji w konkretnych postępowaniach administracyjnych, czy też kontroli tych postępowań. Oczywistym jest, że zawarcie w statucie danej organizacji społecznej takich właśnie celów bądź sposobów realizacji celów statutowych znacząco ułatwia ocenę zaistnienia przesłanek wymienionych w art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a., jednak ich brak nie wyklucza przyjęcia, że przesłanki te zachodzą w konkretnym przypadku, jeśli inne cele statutowe uzasadniają udział organizacji społecznej w danym postępowaniu administracyjnym.
Jeśli chodzi o stanowisko organu II instancji dotyczące braku uprawdopodobnienia przez skarżące Stowarzyszenie, że za dopuszczeniem go do udziału w postępowaniu środowiskowym przemawia interes społeczny, to zdaniem Sądu, zostało ono wyrażone co najmniej przedwcześnie.
Nie ulega wątpliwości, że pojęcie "interesu społecznego" nie zostało zdefiniowane w przepisach k.p.a. Obowiązkiem organu administracji publicznej jest więc wyważenie w konkretnym wypadku wymagań interesu społecznego i wymagań realizacji konkretnych celów statutowych organizacji społecznej. Pojęcie "interesu społecznego" wymaga każdorazowo indywidualnej oceny.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, że nie wystarczy ogólnikowe sformułowanie przez organizację społeczną, że działa
w interesie społecznym, powoływanie się na ochronę środowiska, ochronę zdrowia czy życia ludzi, bo są to cele wskazane bardzo ogólnie i na tej zasadzie każda organizacja musiałaby być dopuszczona do udziału w każdym postępowaniu. Chodzi o to, aby powołując się na interes społeczny, który jest interesem ogólnym, organizacja nie używała ogólnikowych stwierdzeń, lecz wskazywała konkretne okoliczności faktyczne, prawne, które mogą świadczyć o tym, że powinna w tym postępowaniu uczestniczyć bądź, że powinno być z urzędu wszczęte przez organ postępowanie administracyjne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego
z 10 maja 2023 r., sygn. akt III OSK 2181/21, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej CBOSA). Jednocześnie stwierdzić należy, że nie muszą to być takie okoliczności, które już rzeczywiście wystąpiły lub na pewno wystąpią po realizacji przedsięwzięcia, dla którego mają zostać określone środowiskowe uwarunkowania, ale okoliczności, które mogą zaistnieć. Aby organizacja społeczna została dopuszczona do udziału w danym postępowaniu na prawach strony winna wskazać takie okoliczności, które będą świadczyć o tym, że jej udział w danym postępowaniu jest zasadny, bo zachodzą wątpliwości co pewnego rodzaju okoliczności - w niniejszej sprawie oddziaływanie planowanego przedsięwzięcia na stan powietrza i w konsekwencji na stan zdrowia lokalnej społeczności i jej udział w postępowaniu może dodatkowo zagwarantować, że okoliczności te zostaną prawidłowo wyjaśnione (por. wyroki NSA z 5 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 985/13, z 15 kwietnia 2015 r., sygn. akt II OSK 2194/13, CBOSA). Udział organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym nie ma służyć wyłącznie zapewnieniu aktywnego i lepszego wypełnieniu jego celów. Te cele co do zasady ma realizować organ prowadzący postępowanie. Natomiast udział organizacji społecznej ma służyć "uspołecznieniu" tego postępowania, a więc działaniu organu w realiach kontroli społecznej, którą gwarantuje podmiot "społeczny" niebędący stroną w sprawie (por. wyrok NSA z 16 marca 2023 r., sygn. akt II GSK 1505/19, dostępny j.w.). Jeżeli organizacja społeczna podnosi na przykład, że zostaną przekroczone normy jakości powietrza, czy też dopuszczalne normy hałasu, bądź planowana inwestycja spowoduje degradację terenów zielonych, to nie musi już udowadniać, że tak faktycznie się stanie. Organizacja ta winna natomiast wskazać takie okoliczności, które świadczą o tym, że tak może się stać. Okoliczności te powinny zostać następnie wnikliwie sprawdzone w postępowaniu administracyjnym. Nie jest oczywiście wystarczające samo twierdzenie, że wystąpi negatywne oddziaływanie inwestycji na podlegające ochronie dobra, ale należy to uprawdopodobnić uwzględniając przedmiot postępowania. Tylko w sytuacji, gdyby organizacja społeczna z tego obowiązku się nie wywiązała, to samo takie twierdzenia można uznać za niewystarczające do wykazania interesu społecznego uzasadniającego dopuszczenie jej do udziału w sprawie na prawach strony (por. wyrok NSA z 5 października 2023 r., sygn. akt III OSK 2790/21, CBOSA).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stoi na stanowisku, że orzekające w sprawie organy nie rozważyły w sposób wyczerpujący i nie oceniły w sposób właściwy, czy w świetle przesłanek i celów z art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. Stowarzyszenie powinno zostać dopuszczone do udziału
w postępowaniu, którego przedmiotem jest wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia polegającego na eksploatacji sposobem odkrywkowym glin kamionkowych i piaskowców jako kopaliny towarzyszącej z części złoża [...] o pow. 3,53 ha na działce nr [...] w S.. W piśmie procesowym z 26 lutego 2025 r., stanowiącym uzupełnienie wniosku o dopuszczenie do udziału w sprawie, Stowarzyszenie podnosiło, że planowana inwestycja może mieć wpływ na lokalną społeczność, gdyż eksploatacja odkrywkowa wiąże się
z istotnymi zmianami w środowisku, które mogą mieć wpływ na zdrowie mieszkańców, ich jakość życia oraz wartość nieruchomości. Wskazano także, że obszar wydobycia może obejmować tereny cenne przyrodniczo lub siedliska chronionych gatunków roślin i zwierząt, a Stowarzyszenie może zgłaszać uwagi dotyczące potencjalnych zagrożeń dla ekosystemu oraz domagać się działań kompensacyjnych. Z kolei w odwołaniu od postanowienia organu I instancji Stowarzyszenie wskazało, że "(...) udział w postępowaniu środowiskowym daje możliwość kontrolowania, czy wszystkie aspekty środowiskowe zostały odpowiednio uwzględnione w analizie i ocenie wpływu inwestycji na środowisko. Udział Stowarzyszenia w postępowaniu dawałby bowiem możliwość wnioskowania
o analizę wpływu planowanej eksploatacji kopalni na jakość powietrza, wód gruntowych, poziom hałasu, degradacje krajobrazu (ochrona środowiska i interesu społecznego)". Podkreślono również, że wykazanie wpływu planowanego przedsięwzięcia na wskazane wyżej elementy środowiska, a co za tym idzie także na życie i zdrowie miejscowej ludności, nie jest wymagane już na etapie wniosku, gdyż na tym etapie postępowania organizacja społeczna nie dysponuje jeszcze pełnym wglądem do zgromadzonych dokumentów, aby odnieść się do zagrożeń, jakie niesie ze sobą realizacja przedsięwzięcia.
Tej argumentacji, odnoszącej się do konkretnego przedsięwzięcia planowanego do realizacji na terenie S., gdzie Stowarzyszenie prowadzi swoją działalność, oba organy nie przeanalizowały w powiązaniu z:
1) celami statutowymi wnioskodawcy i sposobami ich realizacji, dotyczącymi
w szczególności: dbałości o środowisko naturalne, wspierania
i podejmowania inicjatyw ekologicznych, ochrony interesu społecznego
i działań na rzecz rozwoju Gminy S., rozwiązywania lokalnych problemów i podejmowania działań na rzecz poprawy jakości życia mieszkańców. Z Regulaminu wynika także, że celem Stowarzyszenia jest m.in. wspieranie edukacji w zakresie ochrony przyrody, realizowanym m.in. poprzez organizowanie warsztatów i szkoleń z ekologii. Te zapisy mogą świadczyć o tym, że Stowarzyszenie ma dostęp do profesjonalnej wiedzy
z zakresu ekologii rozumianej jako nauka o funkcjonowaniu przyrody oraz wzajemnych oddziaływaniach między organizmami i ich środowiskiem (por. definicję zawartą w encyklopedii PWN), tj. wiedzy przydatnej
w postępowaniu administracyjnym, którego przedmiotem jest wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla planowanego przedsięwzięcia;
2) przedmiotem przedsięwzięcia, którego dotyczy postępowanie środowiskowe, w którym złożony został wniosek organizacji społecznej
o dopuszczenie do udziału w sprawie. Przywołano jedynie nazwę inwestycji, bez nawiązania do charakterystyki przedsięwzięcia i jego potencjalnego oddziaływania na środowisko w obszarze działalności Stowarzyszenia.
Sąd podziela przy tym stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyżej wyroku NSA z 5 października 2023 r., sygn. akt II OSK 2790/21, że nałożony przez ustawodawcę na organ w postępowaniu
o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach obowiązek badania z urzędu oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko nie stanowi wystarczającej przesłanki do stwierdzenia, że wyklucza to obawę co do braku należytej ochrony dóbr prawnie chronionych, jakimi są niewątpliwie jakość powietrza, życie i zdrowie ludności. Udział organizacji społecznych w takich postępowaniach stanowi dodatkową gwarancję skuteczności tej ochrony, co w sposób oczywisty zostało wyrażone przez ustawodawcę między innymi w art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a.
Odmowa dopuszczenia skarżącego Stowarzyszenia do udziału w sprawie nastąpiła zatem przedwcześnie, a stwierdzone przez Sąd naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. niewątpliwie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powoduje to konieczność uchylenia obu postanowień, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a.
Orzeczenie o kosztach znajduje podstawę w art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a., przy czym na zasądzoną kwotę składa się uiszczony przez stronę skarżącą wpis od skargi w kwocie 100 zł.
Odnosząc się do twierdzeń zawartych w piśmie procesowym uczestnika [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W. z 4 listopada 2025 r. należy wskazać, że dokonując kontroli legalności aktu poddanego pod osąd, sąd administracyjny ocenia jego zgodność z prawem obowiązującym w dacie podjęcia tego aktu oraz w stanie faktycznym ustalonym na datę jego wydania. Dlatego podnoszone w skardze twierdzenia o współpracy Stowarzyszenia z ekspertami posiadającymi specjalistyczną wiedzę na temat warunków hydrologicznych terenu nie podlegały ocenie Sądu pod kątem ich zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Nie były one podnoszone na etapie postępowania administracyjnego. Sąd jedynie zauważa, że określone zapisy Regulaminu strony skarżącej mogą świadczyć o tym,
że Stowarzyszenie może mieć dostęp do takiej wiedzy, co powinno być wzięte pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Z uwagi na zakres i przedmiot kontrolowanego postępowania, wyznaczony treścią art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a., znaczenia prawnego nie mają także postanowienia organów uzgodnieniowych, wydane
w postępowaniu dotyczącym określenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia planowanego przez uczestnika. W postępowaniu, którego przedmiotem był wniosek Stowarzyszenia o dopuszczenie go do udziału w sprawie, ani organy administracji ani Sąd nie oceniają realnego wpływu inwestycji na środowisko i warunków, jakie musi ona spełniać, aby nie szkodziła środowisku, w tym zdrowiu ludzi.
W ponownym postępowaniu organ administracji wyeliminuje dotychczasowe naruszenia prawa i po raz kolejny rozpatrzy wniosek Stowarzyszenia uwzględniając wskazane wyżej uwagi i zaprezentowaną ocenę prawną.