II SA/Ke 390/23

II SA/Ke 390/23 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2023-10-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Beata Ziomek /przewodniczący/
Dorota Pędziwilk-Moskal
Jacek Kuza /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 267, art. 15
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal po rozpoznaniu w dniu 18 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia [...] kwietnia 2023 r. [...] w przedmiocie zwolnienie z kosztów postępowania rozgraniczeniowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata J. K. kwotę [...](czterysta czterdzieści dwa [...]) złotych, w tym VAT w kwocie [...](osiemdziesiąt dwa [...]) złotych, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach postanowieniem z 24 kwietnia 2023 r. [...], po rozpatrzeniu zażalenia A. K. na postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy w Kunowie z 9 września 2022 r. w przedmiocie zwolnienia z kosztów postępowania rozgraniczeniowego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. utrzymało zaskarżone postanowienie w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że zaskarżonym postanowieniem Burmistrz Miasta i Gminy w Kunowie postanowił zwolnić A. K. w połowie z kosztów postępowania z tytułu rozgraniczenia stanowiącej jej własność nieruchomości położonej w miejscowości J., oznaczonej nr [...] z nieruchomością stanowiącą własność Gminy K., oznaczoną nr [...], tj. z kwoty [...]zł oraz oddalić wniosek o zwolnienie z pozostałej części kosztów wynoszących [...] zł.
Dalej Kolegium zaznaczyło, że w toku postępowania organ I instancji wezwał wnioskodawczynię do złożenia oświadczenia o stanie majątkowym oraz sytuacji finansowej. W odpowiedzi strona podała, że jest osobą samotną, utrzymuje się z renty rodzinnej w wysokości [...] zł i nie ma innych dochodów i oszczędności. Wskazała wysokość kosztów utrzymania mieszkania (media, ogrzewanie) na poziomie [...] zł. Podkreśliła, że jest osobą schorowaną w wieku 74 lat, co wiąże się z koniecznością zakupu leków w kwocie około 200-300 zł miesięcznie i więcej w okresie zimowym i jesiennym. Podała schorzenia, na które choruje i wyjaśniła, że świadczenie rentowe nie pokrywa potrzeb leczenia, a dojazdy do placówek leczniczych wynoszą około [...] zł miesięcznie. W związku z tym zmuszona jest korzystać z kart kredytowych, które spłaca w wysokości 200-300 zł miesięcznie. Dodatkowo ponosi koszty ubezpieczenia domu, który wymaga remontu w związku z cieknącym dachem oraz zagrzybieniem. Ponosi też koszty wyżywienia, zakupu ubrań, środków czystości i zmuszona jest pożyczać pieniądze od znajomych. Strona załączyła deklarację podatkową, oświadczenie o stanie majątkowym, wykaz kosztów stałych miesięcznych (faktury), zestawienie spłat karty kredytowej, potwierdzenia opłat za media, podatki i odpady oraz oświadczenie, że jest właścicielką nieruchomości o powierzchni 0,93 ha zabudowanej domem jednorodzinnym o powierzchni 90 m2, posiada nieruchomości rolne o łącznej powierzchni 1,75 ha, które nie są wykorzystywane rolniczo.
Organ odwoławczy wskazał, że ze złożonego oświadczenia o stanie majątkowym dodatkowo wynika, że na miesięczne opłaty stałe składają się koszty energii elektrycznej - [...] zł i więcej, gazu - [...] zł, wody wraz z kanalizacją - [...] zł oraz podatek - [...] zł, telefon - [...] zł, leki około 200-300 zł, dojazdy do przychodni lekarskich oraz prywatne wizyty lekarskie około [...] zł. Wnioskodawczyni podała również, że ponosi koszty ubezpieczenia domu w wysokości [...] zł rocznie oraz polisy na życie w wysokości [...] zł rocznie.
Zdaniem Kolegium, na uwagę zasługuje fakt, że do oświadczenia o stanie majątkowym nie została dołączona dokumentacja potwierdzająca okoliczność poniesienia wydatków na wyżywienie, środki czystości, odzież, opłaty za gaz, koszty dojazdów i wizyt lekarskich. Nie załączono również dokumentacji na potwierdzenie pożyczek pieniędzy od znajomych (np. w zwykłej formie pisemnej ze wskazaniem wysokość pożyczki). W ocenie organu II instancji brak jest podstaw do uwzględnienia jako miesięcznych wydatków kosztów związanych ze spłatą zaciągniętego kredytu. Z oświadczenia wnioskodawczyni wynika bowiem, że posiada bankowy kredyt odnawialny w wysokości [...] zł niespłacony do końca oraz spłaca kartę kredytową w wysokości [...] zł miesięcznie. W aktach sprawy znajdują się potwierdzenia wpłaty środków - spłaty karty dokonane w miesiącach czerwiec oraz lipiec 2022 r. na kwotę [...]zł i [...] zł dokonane tytułem "wcześniejszej spłaty karty kredytowej". Z powyższego wynika, że wnioskodawczyni dokonała "nadpłacenia" zobowiązania wynikającego z konieczności spłaty karty kredytowej, a co z kolei świadczy o tym, że w miesiącu posiada dodatkowe środki finansowe pozwalające na wcześniejszą spłatę karty kredytowej. Dodatkowo zdaniem Kolegium zobowiązania z tytułu zaciągniętego kredytu, wskazują na realne możliwości płatnicze wnioskodawczyni. Nie można przy tym przyjąć, że należności z tytułu umów cywilnych mają pierwszeństwo w zaspakajaniu przed należnościami z tytułu opłat administracyjnych właśnie z tytułu kosztów postępowania rozgraniczeniowego.
Organ odwoławczy także zaznaczył, że to strona złożyła wniosek o rozgraniczenie. Postępowanie w sprawie rozgraniczenia zostało zakończone przez organ I instancji decyzją z 21 października 2019 r. Następnie postanowieniem z 21 października 2019 r. organ ustalił koszty tego postępowania. Natomiast WSA w Kielcach wyrokiem z 20 czerwca 2020 r., II SA/Ke 223/20 oddalił skargę A. K. w zakresie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego i zobowiązania jej do poniesienia kosztów postępowania. Dodatkowo organ wskazał, że postępowanie w przedmiocie zwolnienia z kosztów postępowania rozgraniczeniowego zostało zainicjowane wnioskiem z 27 sierpnia 2020 r. Wnioskodawczyni miała zatem świadomość poniesienia kosztów postępowania rozgraniczeniowego.
Kolegium zwróciło także uwagę, że wnioskodawczyni jest uprawniona do renty rodzinnej w wysokości [...] zł netto. Począwszy od 2019 r. wypłacane jest dodatkowe świadczenie tzw. trzynasta emerytura - wypłacane w wysokości najniższej emerytury. Ponadto od 2021 r. emerytom i rencistom wypłacono tzw. czternastą emeryturę, a w 2022 r. dodatkowe roczne świadczenie pieniężne. Zatem w związku z otrzymaniem wsparcia finansowego w postaci wskazanych świadczeń, wnioskodawczyni miała realne możliwości do zabezpieczenia odpowiednich środków pieniężnych w celu uregulowania należności związanych z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego.
Organ II instancji podniósł, że po odliczeniu miesięcznych wydatków, na które składają się koszty energii elektrycznej w wysokości około [...] zł miesięcznie (zgodnie z oświadczeniem miesięczna kwota za energię elektryczną wynikająca z załączonych faktur w łącznej wysokości [...] zł dzielona na 12 miesięcy wynosi [...] zł), koszt zakupu leków około [...] zł (wnioskująca załączyła faktury zakupu leków w okresie od marca do lipca 2022 r., gdzie średnia miesięczna kwota ich zakupu wynosi około [...] zł), koszt gazu w wysokości [...] zł (brak dokumentów potwierdzających wysokość opłat), koszt wody wraz z odprowadzaniem ścieków w wysokości [...] zł miesięcznie, podatek w wysokości [...] zł miesięcznie, telefon [...] zł miesięcznie, ubezpieczenie nieruchomości oraz polisa w wysokości [...] zł miesięcznie (zgodnie z oświadczeniem strony [...] zł + [...] zł: 12 miesięcy), dojazdy na leczenie oraz wizyty lekarskie około [...] zł (zgodnie z oświadczeniem, brak paragonów biletów oraz paragonów z wizyt lekarskich) - łącznie około [...] zł, stronie pozostaje kwota około [...] zł (1.998,21 -900= [...] zł).
Zdaniem Kolegium, mając na uwadze powyższe wyliczenia, trudno jest dać wiarę, że wnioskodawczyni znajduje się w sytuacji, w której zachodzi niewątpliwa niemożność poniesienia części kosztów postępowania rozgraniczeniowego w kwocie [...]zł, zwłaszcza, że może ona ubiegać się o rozłożenie należności na raty.
Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniosła A. K., która wskazała, że ma 75 lat i utrzymuje się z renty rodzinnej, która od marca 2023 r. po waloryzacji wynosi [...] zł. Podniosła, że jest osobą schorowaną, leczy się i ponosi duże wydatki na zakup leków (około [...] zł miesięcznie). Dodatkowo podała, że ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania - za energię elektryczną, gaz z butli, a także koszty za telefon, środki higieniczne, środki czystości, zakupu odzieży, okularów do czytania i chodzenia, dojazdów do przychodni, sklepów, fryzjera, z tytułu opłat za prowadzenie konta bankowego, koszty prac porządkowych na terenie i wokół nieruchomości, spłatę kredytu na zakup pralki. Płaci także podatek rolny, opłaty za śmieci, polisę na życie, polisę za dom i opłatę za wodę. Na cele związane z konsumpcją przeznacza około [...] zł miesięcznie. Spłaca także bankowy kredyt odnawialny.
Ponadto skarżąca podała, że często pożycza od znajomych niewielkie kwoty około 200 – [...] zł, celem uzupełnienia braków w miesięcznym budżecie. Stwierdziła również, że mieszka w domu, który wymaga generalnego remontu, gdyż dach przecieka, a pokrycie dachowe jest wykonane ze starego eternitu, który popękał. Skarżąca zaznaczyła też, że z uwagi na specyfikę terenu dochodzi do zalewania sutereny oraz kotłowni, dom wymaga odwodnienia, jest wilgoć i grzyb. Dodała też, że wprawdzie posiada pole, nieużytki, ale nikt go nie chce wydzierżawić, aby mogła uzyskać dodatkowy dochód.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z 17 października 2023 r. pełnomocnik skarżącej, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji, zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:
1. art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. przez niepodjęcie z urzędu wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów w postaci rachunków, paragonów i oświadczeń skarżącej zawartą w wywiedzionych przez nią pismach;
2. art. 15 kpa poprzez zaniechanie merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ II instancji i ograniczenie się jedynie do podtrzymania argumentacji zawartej w uzasadnieniu decyzji organu I instancji;
3. art. 267 k.p.a, polegające na obciążeniu skarżącej częścią kosztów postępowania, podczas gdy w sprawie zachodzą przesłanki umożliwiające organowi zwolnienie jej w całości od kosztów postępowania rozgraniczeniowego.
W uzasadnieniu pisma, jego autor podniósł, że analiza akt administracyjnych, a w szczególności uzasadnienia zaskarżonego postanowienia prowadzi do wniosku, że Kolegium nie rozważyło możliwości poniesienia przez skarżącą kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Z akt sprawy nie wynika aby organy podjęły wnikliwe starania w celu ustalenia sytuacji majątkowej skarżącej. Wnosząca skargę zaznaczyła, że Kolegium posiadając tak obszerny materiał dowodowy, uzasadniający w ocenie skarżącej, żądanie zwolnienia w całości z kosztów postępowania rozgraniczeniowego, w sposób arbitralny, mało wnikliwy, wydało rozstrzygnięcie błędne. Dodała, że skarżąca odnosiła się każdorazowo do okoliczności związanych z jej sytuacją materialną, szczegółowo wyjaśniając, jakie są jej miesięczne koszty utrzymania i z czego są one finansowane. SKO nieprawidłowo twierdzi, że skoro skarżąca nie wykazała stosownymi dokumentami, że kupuje chociażby żywność, to oznacza, że tych kosztów nie ponosi. Rozumowanie takie jest sprzeczne z jakimikolwiek zasadami logiki, albowiem oczywistym jest, że każdy zaspokaja swoje potrzeby żywieniowe i przedstawianie rachunków na kwoty rzędu [...] zł, na wyżywienie oraz bieżącą konsumpcję nie jest konieczne, aby uznać, że takie koszty osoba w wieku 75 lat, jaka jest skarżąca, jednak ponosi. Ponadto skarżąca z racji wieku i potwierdzonych stosownymi dokumentami chorób, ponosi koszty leków. Podała także, że samodzielnie utrzymuje dom, w którym mieszka i, że pożycza drobne kwoty na bieżące życie i oddaje je po 13 i 14 emeryturze. Dodatkowo, spłaca limit odnawialny w rachunku bieżącym w banku w kwotach [...]-150 zł miesięcznie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie była kwestia dotycząca spełnienia przez skarżącą przesłanek uprawniających do zwolnienia w całości z kosztów postępowania rozgraniczeniowego.
Zgodnie z art. 267 k.p.a. w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. Zwolnienie od opłat skarbowych następuje z zachowaniem przepisów o tych opłatach.
Powyższa regulacja wprowadza instytucję tzw. prawa ubogich, która pozwala organowi administracyjnemu na zwolnienie strony w części lub w całości z obowiązku ponoszenia opłat i kosztów postępowania, przy czym zwolnienie to ma charakter uznaniowy. O niewątpliwej niemożności poniesienia kosztów można mówić wtedy, gdy zostanie stwierdzony brak możliwości ich poniesienia, zaś użyte przez ustawodawcę sformułowanie "niewątpliwe", należy rozumieć jako granicząca z pewnością. Ciężar dowodzenia tych okoliczności spoczywa na wnioskodawcach (zob. wyrok WSA w Warszawie z 3 września 2019 r., IV SA/WA 944/19, dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie nie zostały przekroczone granice uznania administracyjnego. Organy prawidłowo uznały, że sytuacja majątkowa skarżącej nie jest dobra, jednak zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, że występuje przesłanka zawarta w art. 267 k.p.a., czyli niewątpliwa niemożność poniesienia przez skarżącą kosztów postępowania administracyjnego pozwalająca na całkowite zwolnienie jej od kosztów postępowania rozgraniczeniowego. W toku niniejszego postępowania zebrano materiał dowodowy, który został obiektywnie przeanalizowany. Porównano dochody skarżącej z ponoszonymi przez nią wydatkami. Z tej analizy wynikało, że na dzień rozstrzygania przez organy, dochody skarżącej wynosiły [...] zł a wydatki około [...] zł. Kwoty te ustalono na podstawie twierdzeń skarżącej oraz przedstawionej przez nią dokumentacji. Słusznie więc organy obu instancji uznały, że skarżąca może opłacić połowę kosztów postępowania rozgraniczeniowego czyli [...] zł, gdyż kwota pozostała stronie po opłaceniu niezbędnych wydatków, nawet przy uwzględnienia oczywistych, standardowych kosztów żywności, pozwala na poczynienie przez nią odpowiednich oszczędności. Należy się także zgodzić ze stanowiskiem Kolegium, że brak jest podstaw do uwzględnienia jako miesięcznych wydatków kosztów związanych ze spłatą zaciągniętego kredytu. Skoro bowiem skarżąca dokonała w czerwcu i lipcu 2022 r. wcześniejszej spłaty karty kredytowej, to świadczy to o tym, że posiada ona dodatkowe środki finansowe, a nie ma przy tym podstaw do przyjęcia, że należności z tytułu umów cywilnych mają pierwszeństwo w zaspakajaniu przed należnościami z tytułu opłat administracyjnych. Podkreślić także należy, że zawarte w art. 267 k.p.a. sformułowanie "niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów" ogranicza możliwość udzielenia zwolnienia do przypadków, w których mamy do czynienia z niekwestionowanym ubóstwem, a nie tylko z trudną sytuacją materialną, która można przezwyciężyć. A właśnie w takiej sytuacji znajduje się, zdaniem Sądu, skarżąca.
Nie bez znaczenia jest również okoliczność, na którą trafnie zwrócił uwagę organ odwoławczy, że poniesienie przez stronę kosztów postępowania rozgraniczeniowego nie było wydatkiem koniecznym do pokrycia w krótkim okresie czasu. W niniejszym przypadku organ I instancji wydał decyzję w przedmiocie rozgraniczenia 21 października 2019 r. i postanowieniem z tego samego dnia ustalił koszty postępowania rozgraniczeniowego. Ponadto trzeba zauważyć, że ponieważ skarżąca była inicjatorką postępowania rozgraniczeniowego, to powinna liczyć się z konsekwencją swoich działań, a więc, że zostanie obciążona jego kosztami i począwszy od dnia złożenia wniosku o wszczęcie tego postępowania powinna poczynić oszczędności, które pozwoliłyby na pokrycie jego kosztów.
W ocenie Sądu, wbrew zarzutom pisma pełnomocnika skarżącej, organy obu instancji przy ocenie sytuacji majątkowej strony, wzięły pod uwagę i prawidłowo oceniły wszystkie istotne okoliczności oraz dowody. Postępowanie wyjaśniające było wyczerpujące i nie naruszało przepisów postępowania administracyjnego, w tym zasady dwuinstancyjności postępowania wyrażonej w art. 15 k.p.a. Ponadto wbrew zarzutowi pełnomocnika, organy dokonały prawidłowej wykładni i właściwie zastosowały art. 267 k.p.a.
W tym stanie rzeczy, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. Sąd przyznał, jak w punkcie II wyroku, ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi wynagrodzenie w wysokości ustalonej zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 18 ze zm.). Sąd uwzględnił przy tym nakład pracy adwokata, mający swój wyraz w: zapoznaniu się z aktami sprawy w WSA w Kielcach w dniu 11 września 2023 r. oraz w ustanowieniu pełnomocnika substytucyjnego, który sporządził obszerne pismo złożone do akt sprawy w dniu 17 października 2023 r.
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. W myśl tego przepisu – sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.