II SA/Ke 389/20

II SA/Ke 389/20 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2020-09-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-04-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Dorota Pędziwilk-Moskal /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 565/21 - Wyrok NSA z 2024-05-17
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 65
art. 136-142
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 135, art. 200 i art. 205 par. 2.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Asesor WSA Agnieszka Banach, Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 września 2020 r. sprawy ze skargi M.P. i M.P. na decyzję Wojewody Ś. z dnia 28 stycznia 2020 r. znak: [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody Ś. o na rzecz M.P. i M.P. solidarnie kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 28 stycznia 2020 r. znak: [...] Wojewoda Ś. po rozpatrzeniu odwołania M.P. i M.P., utrzymał w mocy decyzję Starosty S. z dnia 26 listopada 2019 r., znak: [...], orzekającą m.in. o zwrocie na rzecz J.T. w 1/4 części, T.B. w 1/4 części, L.C. w 1/8 części, G.C. w 1/8 części, I.T. w 1/16 części, M.N. w 1/16 części, A.G. w 1/16 części, M.L. w 1/32 części i T.S. w 1/32 części, własności nieruchomości położonej w Kielcach przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] dla której Sąd Rejonowy w Kielcach prowadzi księgę wieczystą [...].
W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił następujący stan faktyczny i argumentację prawną.
Aktem notarialnym z dnia 30 maja 1966 r. Rep. A Nr [...] Skarb Państwa nabył nieruchomość składającą się z działki gruntu nr 25 o pow. 5300 m2 położoną w Kielcach, stanowiącą własność W.T., z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego. Wnioskami z dnia 11 sierpnia 2016 r. spadkobiercy byłych właścicieli: [...] zwrócili się do Prezydenta Miasta Kielce o zwrot części nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów m. Kielce obręb 0006 jako działka nr [...] o pow. 0,0409 ha, jako niewykorzystanej na cel wywłaszczenia.
Wojewoda Świętokrzyski na podstawie art. 26 § 2 k.p.a., wyznaczył Starostę S. do załatwienia wniosków o zwrot ww. nieruchomości.
Organ odwoławczy wskazał, że w trakcie prowadzonego postępowania ustalono, w oparciu m.in. o decyzję o lokalizacji szczegółowej Nr 210/67 PMRN w Kielcach Wydział Budownictwa Urbanistyki i Architektury z dnia 4 listopada 1967 r. znak: Blu-440/297/67 wraz z projektem koncepcyjnym zagospodarowania terenu Kielce [...], którą anulowano decyzję o lokalizacji szczegółowej Nr 118/65 z dnia 21 października 1965 r., a także plan i rejestr własnościowy wpisany do ewidencji pod nr P.2661.1966.29, że działka nr [...] przeznaczona była pod budowę osiedla mieszkaniowego domków jednorodzinnych, a konkretnie pod budowę budynków szeregowych dwukondygnacyjnych.
Oględziny wnioskowanej do zwrotu nieruchomości wykazały, że działka nr [...], stanowiąca część dawnej działki nr 25, została przygrodzona do działki nr 585 stanowiącej własność skarżących, zabudowanej budynkiem mieszkalnym. Na działce tej znajduje się studzienka kanalizacji sanitarnej oraz dwa mury oporowe. Ponadto w teren działki wchodzi fragment opaski domu i schody. Działka porośnięta jest drzewami owocowymi oraz wzdłuż ogrodzenia tujami i bukszpanem.
Dalej Wojewoda wskazał, że organ pierwszej instancji w celu wydzielenia części nieruchomości na potrzeby zwrotu, zlecił wykonanie podziału działki nr [...]. Podział ww. działki na działki nr [...] został uwidoczniony na mapie z projektem podziału nieruchomości przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego prowadzonego przez Prezydenta Miasta Kielce za nr ewid. [...]. Zgodnie z zakresami wniosków, do zwrotu została przeznaczona działka nr [...]o pow. 0,0403 ha. Działka ta odpowiada działce hip. nr [...] o pow. 0,0403 ha, stanowiącej część dawnej działki nr [...] o pow. 0,5300 ha nabytej aktem notarialnym z dnia 30 maja 1966 r. Dawna działka hip. [...] stanowi obecnie w części działkę ewid. nr [...] o pow. 0,0409 ha ujawnioną w księdze wieczystej [...], w której jako właściciel figuruje Gmina Kielce. Działka nr [...], z której wydzielono działkę przeznaczoną do zwrotu obciążona jest służebnością drogi koniecznej na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości oznaczonej, jako działka nr [...]. Przebieg drogi koniecznej został uwidoczniony na mapie sytuacyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego za numerem [...]. Obecnie właścicielami działki nr [...] są skarżący.
Na podstawie opinii z dnia 28 maja 2018 r. sporządzonej przez rzeczoznawcę majątkowego, ustalono wysokość zwaloryzowanego odszkodowania należnego aktualnemu właścicielowi nieruchomości tj. Gminie Kielce na łączną kwotę 791,00 zł, która jest mniejsza od 50% aktualnej wartości rynkowej ustalonej na kwotę 218 976,00 zł. Przy ustalaniu odszkodowania organ pierwszej instancji nie uwzględnił zwiększenia wartości nieruchomości spowodowanego nakładami poniesionymi na nieruchomości, z uwagi na fakt, że nakłady te zostały poczynione przez właścicieli działki sąsiedniej i nie są związane z celem wywłaszczenia.
Starosta S. wydał decyzję z dnia 10 lipca 2018 r. znak: [...] od której odwołanie złożyli M.P. i M.P. Wojewoda decyzją z dnia 5 września 2018 r. znak: [...] umorzył postępowanie odwoławcze od powyższej decyzji Starosty S. uznając, że skarżący nie mają przymiotu strony w przedmiotowym postępowaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach po rozpoznaniu sprawy ze skargi M.P. i M.P., wyrokiem z dnia 20 grudnia 2018 r. sygn. akt II SA/Ke 696/18 uchylił decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 5 września 2018 r., uzasadniając m.in., że w postępowaniu o zwrot nieruchomości, ten kto wykaże, że ma tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości podlegającej zwrotowi, posiada legitymację do udziału w postępowaniu w charakterze strony. Skarżący legitymują się takim tytułem, ponieważ są podmiotami uprawnionymi do służebności gruntowej obciążającej działkę nr [...].
W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania odwoławczego Wojewoda Ś. decyzją z dnia 19 kwietnia 2019 r. znak: [...] orzekł o uchyleniu decyzji Starosty S. z dnia 10 lipca 2018 r. i przekazał sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.
Mając na uwadze zalecenia organu odwoławczego organ pierwszej instancji zwrócił się do Spółdzielni [...] Spółdzielni Domów [...], do Gminy Kielce oraz do Wydziału Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta Kielce w celu ustalenia, czy urządzenia znajdujące się na działce nr [...] mogą stanowić element infrastruktury osiedla mieszkaniowego. Ponadto wystąpił do Sądu Rejonowego w Kielcach X Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego o przesłanie odpisów z rejestru handlowego Spółdzielni [...] wpisanej pod nr RSA 70 Kielce i Spółdzielni Domów [...] wpisanej pod nr RSA 1223 Kielce oraz przesłanie aktualnych odpisów z KRS. Sąd Rejonowy w Kielcach X Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pismem z dnia 25 września 2019 r. poinformował, że oba podmioty figurowały w rejestrze spółdzielczym i zostały uznane za wykreślone z dniem 1 stycznia 2016 r., zaś Skarb Państwa nabył nieodpłatnie z mocy prawa mienie tych podmiotów.
Organ pierwszej instancji dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności szkicu polowego nr 6 i 7 z 1977 r. oraz opisu technicznego do projektu realizacyjnego zagospodarowania terenu obiekt - Osiedle [...] - z operatu technicznego przyjętego do zasobu geodezyjnego za nr P.2661.1977.144 wykonanego na zlecenie Spółdzielczego [...] oraz decyzji Prezydenta Miasta Kielce z dnia 7 marca 1978 r. nr GTII 8381/126/78 udzielającej [...] w Kielcach pozwolenia na budowę obejmującą budynek mieszkalny jednorodzinny na działce oznaczonej wówczas nr [...] wraz z projektem budowlanym, obecnie stanowiącej własność skarżących. W wyniku dokonanej analizy organ stwierdził, że na działce nr 21, obecnie odpowiadającej działce nr [...], zaprojektowano wyłącznie budowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego. Natomiast jak wynika ze szkicu polowego nr 6, na ww. działce planowano infrastrukturę komunikacyjną. Na podstawie pisma Prezydenta Miasta Kielce z dnia 5 czerwca 2019 r. ustalono daty wkreślenia na mapy geodezyjne poszczególnych elementów zagospodarowania działki nr [...], a na podstawie pisma z dnia 14 sierpnia 2019 r., że Gmina Kielce jako właściciel nieruchomości nie była inwestorem znajdujących się na ww. działce murów oporowych. Z żadnego z przedstawionych wyżej dokumentów nie wynika też, aby inwestorem był [...] w Kielcach.
W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ pierwszej instancji decyzją z dnia 26 listopada 2019 r. orzekł m.in. o zwrocie na rzecz spadkobierców byłych właścicieli, własności nieruchomości położonej w Kielcach przy ul. [...] oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0403 ha, stanowiącej część działki ewidencyjnej nr [...], dla której Sąd Rejonowy w Kielcach prowadzi księgę wieczystą [...] oraz ustalił zwaloryzowaną wysokość odszkodowania za zwracaną nieruchomość na łączną kwotę 844,00 zł.
Wojewoda rozpatrując odwołanie M.P. i M.P. od powyższej decyzji wskazał, że w świetle przepisów art. 136 - 142 oraz art. 216 ust. 1 u.g.n. podstawową przesłanką zwrotu nieruchomości jest jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (akcie notarialnym nabycia). Zatem obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest precyzyjne ustalenie celu, na jaki nieruchomości została wywłaszczona, w dalszej kolejności ustalenie czy objęta wnioskiem o zwrot nieruchomość została zagospodarowana w całości bądź w części w sposób określony w dacie wywłaszczenia (nabycia).
Wojewoda ustalił, że cel przejęcia działki hipotecznej nr 25 określony w akcie notarialnym z dnia 30 maja 1966 r. Rep. A Nr 3303/66 jako budowa osiedla mieszkaniowego jest bezsporny i nie kwestionowany przez żadną ze stron postępowania. Na terenie będącym przedmiotem wniosku o zwrot nieruchomości planowane było usytuowanie ciągu pieszo-jezdnego. Ustalenia tego Wojewoda dokonał w oparciu o szkic połowy nr 6 z wyznaczenia działek na gruncie, z którego wynika, że pomiędzy działkami nr 21 i nr 22 taki ciąg był przewidziany oraz w oparciu o projekt zagospodarowania działki nr 21. Z opinii pracowni urbanistycznej zamieszczonej na ww. projekcie wynika, że dojazd do garażu usytuowanego przy budynku na działce nr 21, obecnie oznaczonej nr [...] mógł odbywać się, bezpośrednio z ciągu pieszo-jezdnego, usytuowanego w bezpośrednim sąsiedztwie działki skarżących, o ile pozwoli na to spadek terenu, po którym ciąg pieszo-jezdny będzie przebiegał. Projekt ten przedstawia usytuowanie domu względem granic działki oraz jej zagospodarowanie roślinnością. Brak jest jakichkolwiek innych budowli, w tym murów oporowych, które miałyby stabilizować budynek.
Przeprowadzone w dniu 8 listopada 2017 r. oględziny nieruchomości oraz przeprowadzona w dniu 23 maja 2018 r. przez rzeczoznawcę majątkowego wizja lokalna wykazały, że działka nr [...], stanowiąca część dawnej działki hipotecznej nr 25, została ogrodzona wraz z działką nr [...] stanowiącą własność skarżących, zabudowaną budynkiem mieszkalnym. Na działce nr [...] znajduje się studzienka kanalizacji sanitarnej oraz dwa mury oporowe, wjazd składający się z dwóch pasów utwardzonych betonem, schody zewnętrzne wraz z fragmentem chodnika, kompostownik oraz nasadzenia roślin ozdobnych, krzewów i drzew owocowych.
Porównując wskazane wyżej zagospodarowanie wydzielonej do zwrotu działki nr [...], z celem wywłaszczenia, którym była budowa osiedla mieszkaniowego domków jednorodzinnych, Wojewoda stwierdził, że na ww. nieruchomości cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Zdaniem Wojewody rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w zakresie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0403 ha, powstałej z podziału działki nr 857/106, jest prawidłowe i zasadne.
W ocenie Wojewody, znajdujące się na ww. działce nasadzenia, murki oporowe, schody z kawałkiem chodnika, przyłącze kanalizacji sanitarnej ze studzienką oraz kompostownik, czy też wskazany przez geodetę wykonującego pomiar w 2018 r. zbiornik wody deszczowej, powstały wyłącznie na potrzeby skarżących, w związku z zakupioną sąsiednią nieruchomością, zabudowaną domem mieszkalnym z garażem. Nie służą one ogółowi mieszkańców powstałego osiedla mieszkaniowego lecz wyłącznie skarżącym. Zatem cel wywłaszczenia w postaci budowy osiedla mieszkaniowego, czy też np. w postaci ciągu pieszo-jezdnego, na ww. nieruchomości nie został zrealizowany, nie można bowiem za zrealizowanie celu wywłaszczenia uznać przyłącza kanalizacyjnego, kompostownika (czy zbiornika na wody opadowe), jak i murków oporowych, które zapobiegają osuwaniu się ziemi na dojazd do garażu.
Nadto w ocenie Wojewody, prawidłowo organ pierwszej instancji ustalił wysokość zwaloryzowanego odszkodowania z tytułu zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości na kwotę 844,00 zł oraz zobowiązał osoby na rzecz których zwrot następuje, do zapłaty tego odszkodowania na rzecz Gminy Kielce proporcjonalnie do posiadanych udziałów w zwracanej nieruchomości. Wojewoda badając operat przyjęty jako dowód w niniejszej sprawie, uznał, że został on sporządzony poprawnie, z zastosowaniem zasad i trybu określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. nr 207, poz. 2109).
Odnosząc się do treści odwołań Wojewoda wskazał w szczególności, że jakkolwiek organowi pierwszej instancji nie udało się ustalić, kto był inwestorem znajdujących się na działce nr [...] urządzeń, to jest to bez znaczenia, wobec ustalenia, że tego typu zabudowa nie stanowiła celu wywłaszczenia, tym samym nie koliduje ze zwrotem nieruchomości. Funkcjonowanie osiedla mieszkaniowego nie jest bowiem w jakikolwiek sposób uzależnione od infrastruktury usytuowanej na zwracanej działce. Wojewoda uznał za bezpodstawne twierdzenie, że mury oporowe usytuowane na sąsiedniej działce względem działki skarżących, zapobiegają osiadaniu budynku oraz stabilizują teren wokół niego, gdyż przeczy temu usytuowanie omawianych murków względem budynku i ukształtowania terenu, co wynika z mapy sytuacyjno-wysokościowej.
Zdaniem Wojewody, ustalenie granicy działki nr [...] bezpośrednio przy ścianie domu skarżących oraz podejmowane próby przekwalifikowania działki nr [...] na działkę budowlaną, nie mogą być przedmiotem rozpatrywania w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.
Jak podkreślił Wojewoda istotnym w sprawie jest fakt, że pismem z dnia 14 sierpnia 2019 r. Prezydent Miasta Kielce poinformował, że Gmina Kielce, jako właściciel nieruchomości, nie była inwestorem znajdujących się na zwracanej działce żelbetowych murów oporowych oraz infrastruktury technicznej i sanitarnej.
Zdaniem Wojewody, twierdzenie skarżących, że inwestor osiedla w całości przeznaczył teren obecnie oznaczony jako działka nr [...] na cele związane z zaplanowanym wybudowaniem domu jednorodzinnego i z powodu niekorzystnych warunków topograficznych usytuowania domu na działce nr [...] niezbędne było wykonanie dwóch żelbetonowych murów oporowych zespolonych konstrukcyjnie z fundamentami domu - jest bezpodstawne. Wobec usytuowania tych urządzeń nie w części południowej działki nr [...] gdzie teren jest najniższy, lecz obok na sąsiedniej działce, w kierunku prostopadłym do budynku, nie dochodząc do budynku, a do chodników otaczających dom. Również dostęp komunikacyjny do domu od strony działki nr 857/224 nie jest jedynym, z uwagi na usytuowanie domu skarżących bezpośrednio przy ul. [...], tak jak i pozostałych domów znajdujących się przy tej ulicy.
Odnośnie zarzutu nieuwzględnienia przez inwestora przy sprzedaży domów jednorodzinnych terenów bezpośrednio związanych z nieruchomością, Wojewoda wskazał, że z opisu technicznego do projektu realizacyjnego zagospodarowania terenu wynika, że budynek jednorodzinny (nabyty przez skarżących), został zaplanowany do zrealizowania wyłącznie na działce nr 21 o pow. 450 m2 i była to powierzchnia przewidziana do zabudowy dla większości budynków jednorodzinnych wskazanych w tym dokumencie.
W ocenie organu odwoławczego, wybudowane urządzenia na zwracanej działce nie stanowiły celu wywłaszczenia, gdyż nie stanowią infrastruktury osiedla mieszkaniowego, a są jedynie związane z wybudowanym na sąsiedniej działce budynkiem mieszkalnym, co obliguje organy do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Wojewoda dodał, że dalsze poszukiwania np. wykonawców wybudowanych bez zgody właściciela nieruchomości urządzeń, nie przyniosłoby zmiany ustalonego stanu faktycznego zagospodarowania działki, zaś stanowiłoby bezpodstawne przedłużanie postępowania i oddalenie w czasie zaspokajania słusznych roszczeń spadkobierców byłych właścicieli nieruchomości wywłaszczonej.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższą decyzję Wojewody wnieśli M.P. i M.P., zarzucając temu rozstrzygnięciu:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie:
- art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n. wobec przyjęcia, że zachodzą okoliczności uzasadniające zwrot nieruchomości z uwagi na fakt, że nieruchomość stała się zbędna na cel określony w akcie notarialnym nabycia, mimo iż cel wywłaszczenia w postaci budowy osiedla mieszkaniowego został zrealizowany poprzez zlokalizowanie na tej działce niezbędnych urządzeń pozwalających na prawidłowe korzystanie z wzniesionego na działce sąsiedniej budynku;
- art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n. wobec uznania, że w skład infrastruktury osiedla mieszkaniowego nie mogą wchodzić urządzenia znajdujące się na działce nr [...] zapewniające podstawowe funkcje użytkowe jednego z domów jednorodzinnych wchodzących w skład osiedla, które powstało dla realizacji celu publicznego;
2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez ograniczenie kontroli legalności postępowania administracyjnego tylko do wybranych dowodów tego postępowania i wydanie decyzji bez prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co w konsekwencji prowadziło do przyjęcia dowolnych ustaleń faktycznych, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. W szczególności organy administracji nie zebrały dowodów na okoliczność, czy przed zgłoszeniem wniosku o zwrot nieruchomości nastąpiła na niej faktyczna realizacja planowanego zagospodarowania terenu;
- art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia istotnych okoliczności w sprawie, m.in. tych wskazanych w uzasadnieniu decyzji Wojewody z dnia 19.04.2019 r., znak: [...] i ustalenie stanu faktycznego na niewystarczającym materiale dowodowym, na podstawie którego nie można ustalić w sposób niebudzący wątpliwości, że cel wywłaszczenia nieruchomości nie został spełniony.
W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli w szczególności, że organ nie wziął pod uwagę faktu, iż działka nr 857/224 poprzez znajdujące się na niej urządzenia stanowi istotny element infrastruktury mieszkaniowej nieruchomości wchodzącej w skład kompleksu domków jednorodzinnych. Zdaniem skarżących, organ w swojej ocenie pominął czynnik zapewnienia niezbędnej funkcjonalności budynków mieszkalnych wchodzących w skład osiedla, dla budowy którego doszło do wywłaszczenia nieruchomości. Skarżący wskazali, że urządzenia powstałe na ww. działce są elementami infrastruktury towarzyszącej inwestycji, jaką była budowa osiedla mieszkaniowego. To z kolei potwierdza, że działka ta była wykorzystywana na cel jej wywłaszczenia, wskazany w akcie notarialnym z dnia 30 maja 1966 r., gdyż inwestycja określona jako budowa osiedla mieszkaniowego zakłada nie tylko wzniesienie jednorodzinnych budynków mieszkalnych, ale także stworzenie infrastruktury towarzyszącej. Skarżący wskazali na treść art. 6 pkt 2 u.g.n., z którego wynika, że celami publicznymi w rozumieniu ustawy są budowa i utrzymywanie m.in. urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej, a także innych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, co oznacza, że doprowadzenie sieci wodnokanalizacyjnej nawet do pojedynczego budynku może być uznane za inwestycję służącą całej społeczności lokalnej.
Zdaniem skarżących, oceniając realizację celu wywłaszczenia organ nie powinien brać pod uwagę szkicu polowego z 1977 r., gdyż cel wywłaszczenia, choć określony ogólnikowo, został wskazany w ww. akcie notarialnym. Niezależnie od powyższego skarżący podnieśli, że na działce nr 857/224 znajduje się wjazd składający się z dwóch pasów utwardzonych betonem, na którym ustanowiono służebność drogi koniecznej na rzecz właściciela nieruchomości sąsiedniej, a zatem powyższy cel jest na tej działce realizowany do chwili obecnej, skoro jest ona wyłożona utwardzonym betonem i służy mieszkańcom osiedla, jako dojazd umożliwiający dostęp do drogi publicznej.
Dalej skarżący zarzucili, że skoro organowi nie udało się ustalić, kto był inwestorem znajdujących się na działce nr [...] urządzeń oraz na jakiej podstawie urządzenia te zostały wybudowane, to organ ten nie sprostał obowiązkowi prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, co jest niezbędne w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Co więcej skarżący zarzucili, że niezrozumiałe i niepoparte żadnymi argumentami są wnioski organu, że mury oporowe usytuowane na spornej działce nie zapobiegają osiadaniu budynku skarżących i nie służą stabilizacji terenu wokół niego, gdyż mury oporowe powinny zostać usytuowane w części południowej działki nr [...], gdzie teren jest najniższy, a nie na granicy z sąsiednią działką, gdzie teren gruntu gwałtownie się wznosi. Powyższe wnioski wskazują, że organ nie zbadał w sposób wystarczający problemu sprawy, bowiem gdyby tak się stało zauważyłby, że na płaskiej części terenu nie ma potrzeby budować murów oporowych zabezpieczających przed osuwaniem się ziemi czy stabilizacji tego gruntu.
Skarżący nie zgodzili się także z twierdzeniem organu, że wykonany w 2018 r. przez geodetę pomiar do podziału działki nr [...] dowodzi, że mur oporowy nie dochodzi do budynku, a do chodników otaczających ich dom. Zdaniem skarżących, takie wnioski są sprzeczne z treścią operatu szacunkowego, z którego wynika, że mury oporowe są zespolone z fundamentami budynku mieszkalnego usytuowanego na działce sąsiedniej i zabezpieczają przed osuwaniem się ziemi.
Wobec wyżej postawionych zarzutów skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Świętokrzyski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.
W piśmie procesowym z dnia 15 sierpnia 2020 r. skarżący podtrzymali zarzuty i wnioski skargi, dodając w szczególności, że budowa ich domu oraz infrastruktury z nim związanej zrealizowane zostały na niestabilnych terenach działek [...] tj. na osuwającej się skarpie o nachyleniu ok. 4 m (wg mapy sytuacyjno-wysokościowej różnica poziomu na działce [...] wynosi 4,37 m) stąd zostały wykonane 2 mury oporowe na całej długości skarpy zespolone z fundamentami domu. Podnieśli, że tylko taki układ konstrukcyjny zapobiega osiadaniu budynku i stabilizuje teren wokół tego budynku oraz zabezpiecza przed osuwaniem się ziemi na ciągi komunikacyjne domu. Zorganizowany na gruncie dojazd do domu na całej długości działki [...] (służebność drogi koniecznej o powierzchni 77 m2 wraz z murem oporowym) jest chroniony przed zasypaniem przez jeden z murów oporowych. Ustanowiona przez Sąd droga konieczna była poprzedzona szczegółową analizą techniczno-prawną, która potwierdziła, że dojazd jest możliwy tylko i wyłącznie przez teren działki obecnie oznaczonej nr [...].
Skarżący podnieśli, że Gmina Kielce dokonała w latach dziewięćdziesiątych (po otrzymaniu tych terenów w ramach komunalizacji) wtórnego podziału działek, doprowadzając w przedmiotowej sprawie do rażącego naruszenia prawa budowlanego, ustalając granice nowoutworzonej działki nr [...] bezpośrednio przy ścianie frontowej domu skarżących (ok. 10 cm). Taki stan posiadania uniemożliwia właściwe użytkowanie domu skarżących, poprzez brak swobodnego dostępu do domu oraz jego uzbrojenia technicznego.
Nadto skarżący wskazali, że podejmowane przez Gminę Kielce próby przekwalifikowania działki nr [...] na działkę budowlaną z przeznaczeniem jej na zabudowę inną od zrealizowanej przez [...] tj. na zabudowę domem jednorodzinnym, jako samodzielnej działki budowlanej zostały skutecznie i ostatecznie uchylone wyrokiem WSA w Krakowie sygn. akt II SA/KR 2496/02, a następnie wyrokiem NSA sygn. akt II OSK 1741/06. Planowane przez Gminę Kielce utworzenie na tak powstałej działce [...] samodzielnej działki budowlanej z przeznaczeniem na budowę domu jednorodzinnego nie jest dopuszczalne, gdyż działka ta nie jest samodzielną działką budowlaną, na co wskazano w uzasadnieniach ww. wyroków.
Skarżący zarzucili również, że organ nie wykazał żadnych dokumentów wskazujących na brak podstaw zagospodarowania działki [...] przez inwestora osiedla zgodnie z celem wywłaszczenia (nabycia) tej działki. Inwestor osiedla jako podmiot kwalifikowany i władający terenem obecnie oznaczonym jako działka nr [...] nie był pozbawiony prawa zabudowy tego terenu zgodnie z potrzebami inwestycyjnymi budowanego osiedla. Natomiast żadne z przedkładanych przez organ dokumentów będących podstawą realizacyjną osiedla [...] nie obejmowały w ogóle infrastruktury sieciowej (wodnej, elektrycznej, kanalizacji deszczowej i sanitarnej) żadnego z wybudowanych na osiedlu domów jednorodzinnych, również w części dotyczącej wykonania tej infrastruktury na działce [...]. Zdaniem skarżących, organy nie wykazały, że zrealizowana infrastruktura na ww. działce nie była wykonana dla potrzeb osiedla [...] w tym domu skarżących przed datą jego nabycia.
Skarżący podkreślili, że organy postawiły tezę, iż wybudowana dla potrzeb funkcjonalnych domów mieszkalnych infrastruktura techniczna nie jest zgodna z celem budowy osiedla [...], co sprowadza się do założenia, że użytkowanie poszczególnych domów mieszkalnych może być realizowane bez wybudowania dla tych domów infrastruktury zabezpieczającej te domy m.in. w wodę i odprowadzanie ścieków, dojazd i dojście, jak to ma miejsce na działce nr [...].
Zdaniem skarżących, weryfikacji wymaga przyjęcie przez organ twierdzenia, że daty wkreślania map do rejestru kartograficznego przez Gminę Kielce są tożsame z datami budowy. Jak ocenił organ, data wkreślenia do zasobów geodezyjnych studni kanalizacyjnej na działce [...] w 1981 r. nie przeszkadza uznaniu, że samą budowę tej kanalizacji z rzeczoną studnią datuje się na rok 2018. Przyjmuje się zatem, że data wybudowania kanalizacji sanitarnej do domu skarżących jest tożsamą z datą wykonania dokumentacji geodezyjnej podziału działki [...] (operat techniczny) na zlecenie Starosty S. w 2018 r. zaewidencjonowanej pod nr P.2661.2018.561. Odnośnie do muru oporowego na działce [...] również przyjęto, że datą jego wykonania jest data podziału geodezyjnego działki jak wyżej. Podczas gdy, urzędowe potwierdzenia chociażby z roku 2006 wskazują na istnienie muru oporowego - droga konieczna sporządzona przez biegłego sądowego na działce nr [...]rżący podnieśli, że pozostałe dowody na których oparł się organ, wkreślane do zasobów geodezyjnych przez podmioty realizujące inne przypadkowe niezwiązane z terenem osiedla [...] różnym czasie zadania, nie mogą świadczyć o dacie budowy infrastruktury na działce [...].
Z kolei w piśmie procesowym z dnia 27 sierpnia 2020 r. skarżący wyjaśnili, że działka nr [...] o powierzchni 0,0403 ha, będąca przedmiotem zwrotu nieruchomości, stanowi znikomą część tej nieruchomości, tj. 7,6 % jej powierzchni i znajduje się w środku osiedla. Inwestorem tego osiedla było [...], od którego skarżący kupili w 1980 r. dom znajdujący się na sąsiedniej działce, obecnie oznaczonej nr [...]. Usytuowanie domu skarżących w bliskim sąsiedztwie działki będącej przedmiotem zwrotu oraz wybudowanie części jego infrastruktury w granicach tej działki wynika niewątpliwie stąd, że inwestor dysponując całym tym terenem, tj. nabytą nieruchomością nr 25 o pow. 5300 m2, ze względu na wyjątkowo niekorzystne warunki topograficzne posadowienia domu na osuwającej się skarpie, był zmuszony część infrastruktury domu skarżących wybudować z wykorzystaniem posiadanego przez niego sąsiedniego terenu, obecnie oznaczonego jako działka nr [...].
W ocenie skarżących, bez wykorzystania tej działki na cele związane z wybudowanym domem na działce nr [...], a mianowicie umieszczenia na niej części niezbędnej infrastruktury, tj. kanalizacji sanitarnej wraz ze studzienką kanalizacyjną, kanalizacji deszczowej oraz dwóch murów oporowych zespolonych z fundamentem domu, ich dom nie mógłby w żadnym wypadku być przekazany do użytkowania na cele mieszkalne, a następnie sprzedany, bowiem nie miałby zapewnionej niezbędnej funkcjonalności. Jako jedyny na osiedlu został przez inwestora skierowany nie w kierunku ul. [...], a w kierunku działki będącej przedmiotem zwrotu, w związku z tym część tej działki jest niezbędna do korzystania z tego domu.
Skarżący nie zgodzili się z twierdzeniami organów obu instancji, że urządzenia na działce nr [...], stanowiące infrastrukturę ich domu, nie stanowią elementu infrastruktury osiedla mieszkaniowego, gdyż nie stanowiły one celu wywłaszczenia i nie służą ogółowi mieszkańców osiedla, lecz tylko skarżącym. Podkreślili, że wspomniane urządzenia stanowią infrastrukturę ich domu, służą i są niezbędne do jego funkcjonowania, a dom skarżących stanowi część wybudowanego osiedla mieszkaniowego, którego budowa było celem wywłaszczenia. Zatem cel wywłaszczenia został zrealizowany.
Skarżący dodali, że zgodnie z decyzją Wojewody Ś. o z dnia 19 kwietnia 2019 r. organ pierwszej instancji przy ponownym rozpatrywaniu sprawy miał ustalić na jakiej podstawie urządzenia na działce nr [...] zostały wybudowane oraz rozważyć czy nie stanowią one faktycznie elementów infrastruktury osiedla. Zdaniem Wojewody wątpliwość budziły ustalenia Starosty S., że składniki na działce będącej przedmiotem zwrotu stanowią nakłady skarżących. Pomimo to, organ pierwszej instancji ponownie bezpodstawnie, bez jakichkolwiek dowodów uznał skarżących za inwestorów tej infrastruktury i orzekł o zwrocie nieruchomości. Z kolei Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Starosty pomimo braku dokonania przez ten organ ustaleń, które wcześniej zalecił i braku dowodów na twierdzenia przyjęte w sprawie niniejszej.
Jak podkreślili skarżący, inwestor, którego celem biznesowym było wybudowanie jak największej ilości domów na posiadanym terenie nie zdecydował się na budowę kolejnego domu na działce nr [...], co było oczywiście spowodowane zajęciem jej części pod infrastrukturę domu skarżących i brakiem możliwości wybudowania kolejnego domu na pozostałej części tej działki. Brak możliwości zabudowy ww. działki potwierdza wyrok WSA w Krakowie z dnia 22 maja 2006 r. sygn. akt SA/Kr 2496/02, który w całości uchylił decyzje dotyczące możliwości zabudowy ww. działki pod budownictwo jednorodzinne oraz wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2007 r. sygn. akt. II OSK 1741/06, który oddalił skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji.
Skarżący wyjaśnili również, że inwestor na skutek nagłego i nieprzewidywanego przez mieszkańców osiedla powodu zaprzestał działalności statutowej w zakresie ww. osiedla, nie doprowadzając do uregulowania stanu prawnego posiadanych przez mieszkańców (przekazanych do użytkowania) wszystkich terenów, w tym posiadanej przez skarżących działki nr [...]. W związku z powyższym skarżący wystąpili o ustanowienie służebności drogi koniecznej, w celu dojazdu do ich domu przez działkę będącą przedmiotem zwrotu, o czym orzekł Sąd Rejonowy w Kielcach. Podkreślili, że przebieg ustanowionej drogi koniecznej jest zgodny z planem realizacyjnym pozwolenia na budowę ich domu.
Reasumując skarżący stwierdzili, że część działki nr [...] będącej przedmiotem zwrotu, która jest zabudowana infrastrukturą ich domu i służy do jego prawidłowego funkcjonowania, nie podlega zwrotowi, ponieważ została wykorzystana na cel wywłaszczenia, tj. budowę osiedla mieszkaniowego domków jednorodzinnych, a którego dom skarżących jest częścią.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W konsekwencji powyższego, sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, ocenia legalność decyzji administracyjnej w szerokim zakresie niezależnie od trafności zarzutów sformułowanych w skardze jak i ponad te zarzuty – w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego bądź postępowania mającego wpływ na wynik postępowania.
W pierwszej kolejności, odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania Sąd uznał, że są one nieuzasadnione.
Postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości podlega ogólnym regułom postępowania administracyjnego. Z tego też względu postępowanie to winno być przeprowadzone z zachowaniem wszystkich reguł określonych w k.p.a., m.in. z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.). Organ, stojąc na straży praworządności, podejmuje bowiem wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli – i w tym zakresie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego tak, aby ustalić stan faktyczny zgodny z rzeczywistością (art. 77 § 1 k.p.a.), a samo postępowanie administracyjne prowadzić tak, by wzbudzać zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.). W szczególności organ jest obowiązany do przeprowadzenia wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego (art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a.), a stanowisko wyrażone w decyzji powinien uzasadnić (art. 107 § 3 k.p.a.) w sposób pozwalający na jednoznaczne stwierdzenie wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i prawnych sprawy. Z kolei uzasadnienie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia powinno być skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady ogólnej przekonywania (art. 11 k.p.a.), jak i umożliwiać sądowi administracyjnemu sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia.
W realiach rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że organy obu instancji w toku postępowania wyjaśniającego zgromadziły obszerny, a zarazem kompletny materiał dowodowy, który poddały wnikliwej i wszechstronnej ocenie. Ustalony na tej podstawie stan faktyczny, przedstawiony szczegółowo w motywach zaskarżonej decyzji sporządzonej z poszanowaniem reguł art. 107 § 3 k.p.a., nie budzi zastrzeżeń Sądu co do jego prawidłowości. Z tego też względu Sąd poczynione przez organ ustalenia faktyczne akceptuje i uznaje za własne.
Zasady i tryb zwrotu wywłaszczonych nieruchomości uregulowane zostały w art. 136-142 zawartych w rozdziale 6 działu III ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 65) zwanej dalej: "u.g.n.". Wskazane przepisy miały zastosowanie w sprawie niniejszej, gdyż, jak wynika z treści art. 216 ust. 1 tej ustawy, przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio m.in. do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. Nr 11, poz. 79).
Przepis art. 136 ust. 1 u.g.n., wprowadza normatywny zakaz używania wywłaszczonych nieruchomości na cele inne niż te, dla których nastąpiło ich wywłaszczenie. Wykorzystanie nieruchomości na inny cel lub niewykorzystanie na cel stanowiący podstawę wywłaszczenia w określonym terminie - implikuje ustawowy obowiązek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do treści art. 140 u.g.n. W związku z czym organ orzekający w przedmiocie zwrotu nieruchomości musi, przy zastosowaniu reguł wynikających z przepisów art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n., ustalić w sposób niebudzący wątpliwości, czy dana nieruchomość stała się zbędna na cel, dla którego została przejęta. W myśl art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (pkt 2). Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust.2 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (ust. 2).
Z przywołanych wyżej unormowań wynika, że wydanie przez właściwy organ decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości wymaga ustalenia w sposób niebudzący jakichkolwiek wątpliwości dwóch zasadniczych kwestii, po pierwsze - jaki był cel wywłaszczenia, po drugie - czy cel wywłaszczenia został zrealizowany w terminach, o których stanowi art. 137 ust. 1 u.g.n. Należy mieć jednak na względzie, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r. sygn. akt P 38/11 (OTK-A 2014/3/31) ocena zbędności nieruchomości na cel określony w wywłaszczeniu poprzez pryzmat terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 u.g.n., nie odnosi się do wywłaszczenia dokonanego przed wprowadzeniem ich do obrotu prawnego. Terminy te zaczęły obowiązywać: 7 – letni z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, czyli z dniem 1 stycznia 1998 r. (art. 242 u.g.n.), 10 – letni z dniem 22 września 2004 r. (art. 1 pkt 89 lit. a i art. 19 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r. nr 141, poz. 1492). Przed tymi datami przepisy obowiązującego prawa nie przewidywały żadnych okresów na realizację celu wywłaszczenia nieruchomości, ponieważ nie uzależniały jej zbędności od upływu jakiegokolwiek terminu. Innymi słowy, podstawową przesłanką zwrotu jest bowiem, nie zrealizowanie w ogóle celu wywłaszczenia. Natomiast zrealizowanie celu wywłaszczenia w każdym przypadku wyklucza możliwość zwrotu chociażby do niego doszło nawet z naruszeniem terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 991/18, Lex nr 2774656).
Dokonując kontroli legalności zaskarżonego w sprawie niniejszej rozstrzygnięcia, Sąd stwierdził, że organy obu instancji naruszyły przepisy prawa materialnego, a mianowicie art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n. poprzez błędną ich wykładnię i uznanie, że znajdujące się na przedmiotowej działce schody z kawałkiem chodnika, przyłącze kanalizacji sanitarnej ze studzienką powstały wyłącznie na potrzeby skarżących, w związku z zakupioną sąsiednią nieruchomością, zabudowaną domem mieszkalnym z garażem (działka nr 585), a w konsekwencji nie służą ogółowi mieszkańców powstałego osiedla mieszkaniowego i tym samym nie stanowią realizacji celu wywłaszczenia.
Cel przejęcia działki hipotecznej nr 25 określony w akcie notarialnym z dnia 30 maja 1966 r. Rep. A Nr 3303/66 jako budowa osiedla mieszkaniowego jest bezsporny i nie był kwestionowany przez żadną ze stron postępowania.
Z ustaleń organu wynika, że na terenie będącym przedmiotem wniosku o zwrot nieruchomości planowane było usytuowanie ciągu pieszo-jezdnego. Ustalenia tego Wojewoda dokonał w oparciu o szkic polowy nr 6 z wyznaczenia działek na gruncie, z którego wynika, że pomiędzy działkami nr 21 i nr 22 taki ciąg był przewidziany oraz w oparciu o projekt zagospodarowania działki nr 21. Z opinii pracowni urbanistycznej zamieszczonej na ww. projekcie wynika, że dojazd do garażu usytuowanego przy budynku na działce nr 21, obecnie oznaczonej nr [...]mógł odbywać się, bezpośrednio z ciągu pieszo-jezdnego, usytuowanego w bezpośrednim sąsiedztwie działki skarżących, o ile pozwoli na to spadek terenu, po którym ciąg pieszo-jezdny będzie przebiegał. Projekt ten przedstawia usytuowanie domu względem granic działki oraz jej zagospodarowanie roślinnością. Brak jest jakichkolwiek innych budowli, w tym murów oporowych, które miałyby stabilizować budynek.
Przeprowadzone w dniu 8 listopada 2017 r. oględziny nieruchomości oraz przeprowadzona w dniu 23 maja 2018 r. przez rzeczoznawcę majątkowego wizja lokalna wykazały, że działka nr [...], stanowiąca część dawnej działki hipotecznej nr 25, została ogrodzona wraz z działką nr 585 stanowiącą własność skarżących, zabudowaną budynkiem mieszkalnym. Na działce nr [...] znajduje się studzienka kanalizacji sanitarnej oraz dwa mury oporowe, wjazd składający się z dwóch pasów utwardzonych betonem, schody zewnętrzne wraz z fragmentem chodnika, kompostownik oraz nasadzenia roślin ozdobnych, krzewów i drzew owocowych.
Porównując wskazane wyżej zagospodarowanie wydzielonej do zwrotu działki nr [...], z celem wywłaszczenia, którym była budowa osiedla mieszkaniowego domków jednorodzinnych, Wojewoda stwierdził, że na ww. nieruchomości cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Zdaniem Wojewody rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w zakresie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0403 ha, powstałej z podziału działki nr [...], jest prawidłowe i zasadne. W ocenie Wojewody, znajdujące się na działce nasadzenia, murki oporowe, schody z kawałkiem chodnika, przyłącze kanalizacji sanitarnej ze studzienką oraz kompostownik, czy też wskazany przez geodetę wykonującego pomiar w 2018 r. zbiornik wody deszczowej, powstały wyłącznie na potrzeby skarżących, w związku z zakupioną sąsiednią nieruchomością, zabudowaną domem mieszkalnym z garażem. W ocenie Wojewody nie służą one ogółowi mieszkańców powstałego osiedla mieszkaniowego lecz wyłącznie skarżącym. Zdaniem Wojewody cel wywłaszczenia w postaci budowy osiedla mieszkaniowego, czy też np. w postaci ciągu pieszo-jezdnego, na ww. nieruchomości nie został zrealizowany, nie można bowiem za zrealizowanie celu wywłaszczenia uznać przyłącza kanalizacyjnego, kompostownika (czy zbiornika na wody opadowe), jak i murków oporowych, które zapobiegają osuwaniu się ziemi na dojazd do garażu.
W ocenie Sądu, błędne jest stanowisko Wojewody w zakresie w jakim uznał, że znajdujące się na przedmiotowej działce schody z kawałkiem chodnika, przyłącze kanalizacji sanitarnej ze studzienką powstały wyłącznie na potrzeby skarżących, w związku z zakupioną sąsiednią nieruchomością, zabudowaną domem mieszkalnym z garażem, a w konsekwencji nie służą ogółowi mieszkańców powstałego osiedla mieszkaniowego i tym samym nie stanowią realizacji celu wywłaszczenia.
Zaznaczyć w tym miejscu należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zgodnie podkreśla się, iż celu wywłaszczenia nieruchomości na budowę osiedla mieszkaniowego w żaden sposób nie niweczy realizacja infrastruktury tego osiedla w postaci budynków handlowych, usługowych oraz urządzeń towarzyszących, jak ciągi komunikacyjne, parkingi, boiska i inne urządzenia. Osiedle mieszkaniowe obejmuje bowiem nie tylko domy mieszkalne, lecz również jego infrastrukturę i urządzenia służące jego mieszkańcom. Zatem, przy ocenie realizacji celu, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego, należy uwzględniać nie tylko budowę typowych obiektów mieszkalnych, ale również budowę takich jego elementów, jak ciągi komunikacyjne, sieci wodociągowe, kanalizacyjne, ciepłownicze oraz tereny zieleni osiedlowej, niezbędnych do jego prawidłowego funkcjonowania. Instalację osiedlową stanowią także instalacje podziemne tj. jak np. kabel elektryczny czy instalacja gazowa i sanitarna (por. wyrok NSA z dnia 7 września 2007 r., sygn. akt I OSK 1324/06, LEX nr 383797).Osiedle mieszkaniowe jest pewnym, swego rodzaju, mikroorganizmem urbanizacyjnym, który rządzi się zasadami, uwzględniającymi potrzeby jego mieszkańców. Zatem również chodnik należy do osiedla, także domów jednorodzinnych (por.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 3 września 2010 r. sygn. akt I OSK 1537/09, 7 września 2007 r. sygn. akt I OSK 1324/06, 10 kwietnia 2014 r. sygn. akt I OSK 2391/12, 4 sierpnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1044/14, 27 lipca 2017 r. I OSK 2824/15 – dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Celu wywłaszczenia nie można sprowadzać do konkretnego elementu tego osiedla (ławki, słupa, budynku, zieleni, rodzaju infrastruktury), jak również, a może przede wszystkim, nie można go postrzegać w odniesieniu do niewielkiego fragmentu całości wywłaszczonego obszaru. Z tego też względu nie można co do zasady wykluczyć możliwości by na terenie osiedlowym, w miejscu, które pierwotnie było przeznaczone pod konkretny obiekt osiedlowy lub określony użytek, powstał inny obiekt albo inna przestrzeń, spełniająca aktualne potrzeby mieszkańców osiedla (vide: wyroki NSA z: 4 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 991/18 – Lex nr 2774656, 13 czerwca 2018 r. sygn. akt I OSK 340/18 – Lex nr 2504448, 22 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 3608/18 – Lex nr 2785381, 8 stycznia 2019 r. sygn. akt I OSK 1162/18 – Lex nr 2717312).
Podzielając w całości przedstawione stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego skład orzekający wyraża pogląd, że budowa przyłączy kanalizacyjnych, studzienek kanalizacyjnych jak również schodów zewnętrznych z chodnikiem służących do prawidłowego funkcjonowania jednego z domów jednorodzinnych, wchodzącego w skład osiedla mieszkaniowego, nie niweczy celu wywłaszczenia w postaci budowy osiedla mieszkaniowego domów jednorodzinnych. Infrastruktura ta była bowiem i jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania budynku mieszkalnego jednorodzinnego, zrealizowanego w ramach budowy osiedla mieszkaniowego. Zdaniem Sądu, infrastruktura jest niezbędnym uzupełnieniem podstawowej roli mieszkaniowej osiedla i wpisuje się w cel wywłaszczenia, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego. Takie zagospodarowanie służy bowiem z całą pewnością mieszkańcom osiedla domów jednorodzinnych – mieszkańcom poszczególnych domów jednorodzinnych, a przez to jest niezbędne do prawidłowego funkcjonowania osiedla domów jednorodzinnych i tworzy z nim jedną spójną całość.
Tak więc, w realiach rozpoznawanej sprawy, nie tylko sam budynek, ale również urządzenie w postaci przyłącza kanalizacyjnego ze studzienką oraz schody zewnętrzne z kawałkiem chodnika poprzez to, że są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania budynku skarżących, wchodzącego niewątpliwie w skład osiedla domów jednorodzinnych, uznać należy za realizację celu wywłaszczenia.
W tym stanie rzeczy Sąd, nie podzielając argumentacji organu w powyższym zakresie, uznał, że organ naruszył przepisy art. 136 ust. 3 u.g.n. i art. 137 u.g.n. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Nie mogły natomiast odnieść zamierzonego skutku zarzuty i argumentacja skarżących w odniesieniu do pozostałych elementów nieruchomości ujawnionych przez organ w trakcie oględzin nieruchomości w dniu 8 listopada 2017 r. oraz przeprowadzonej przez rzeczoznawcę majątkowego wizji lokalnej w dniu 23 maja 2018 r. W tym zakresie Sąd akceptuje w pełni stanowisko Wojewody wskazujące na niezasadność twierdzeń skarżących, że mury oporowe usytuowane na sąsiedniej działce względem działki skarżących, zapobiegają osiadaniu budynku oraz stabilizują teren wokół niego, gdyż jak trafnie zauważa organ, przeczy temu usytuowanie murków względem budynku i ukształtowania terenu, co wynika z mapy sytuacyjno-wysokościowej. W ocenie Sądu, mury oporowe nie tworzą infrastruktury osiedla w przedstawionym powyżej jej rozumieniu, jak również nie zabezpieczają budynku skarżących, a przez to nie są niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania. Zauważyć przede wszystkim trzeba, że mury oporowe nie były planowane w projekcie budowlanym - na co wskazuje uważna analiza projektu znajdującego się w aktach sprawy. Podobnie ocenić należy pozostałe elementy znajdujące się na przedmiotowej działce tj.: wjazd składający się z dwóch pasów utwardzonych betonem, kompostownik oraz nasadzenia roślin ozdobnych, krzewów i drzew ozdobnych. W tym zakresie Sąd przychyla się do argumentacji organu zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a w związku z tym – mając na uwadze przedstawione na wstępie rozważania - uznaje ze zbędne ponowne jej przytaczanie w całości.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., uwzględni poczynione wyżej uwagi, wyeliminuje dotychczasowe uchybienia i wyda stosowne rozstrzygnięcie.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.
O kosztach postępowania (pkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.