II SA/KE 375/25

II SA/Ke 375/25 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2025-11-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Beata Ziomek /sprawozdawca/
Jacek Kuza
Sylwester Miziołek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 39 par. 1-2, art. 24 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 1045
art. 2 pkt 1 i 7, art. 46 ust. 1-3, art. 47 ust. 1-2
Ustawa z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 106 ust. 4 i 4a, art. 107 ust. 4a, art. 11 ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędzia WSA Jacek Kuza, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 listopada 2025 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 22 maja 2025 r., znak: SKO.PS/80/2026/492/2025 w przedmiocie zasiłku celowego (styczeń 2025) oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 22 maja 2025 r., znak: SKO.PS/80/2026/492/2025, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, po rozpatrzeniu odwołania A. G., utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Kielce decyzję z 13 marca 2025 r., znak: MOPR-UR.5102.16733.3.2025, o odmowie przyznania pomocy społecznej w formie jednorazowej i bezzwrotnej zapomogi finansowej w postaci zasiłku celowego na styczeń 2025 r. w kwocie 417 zł.
A. G. w odwołaniu podniósł, że nie wnioskował o przyznanie na styczeń 2025 r. tzw. pomocy społecznej w rozumieniu ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ("u.p.s."). Zarzucił naruszenie art. 24 § 3, art. 26 § 1, art. 6, art. 7, art. 8, art. 35 § 1-3 i art. 36 § 1 k.p.a. Sformułował szereg uwag co do pracy pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie (MOPR) w Kielcach, którzy w jego ocenie działają na jego szkodę, wniósł o odesłanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii wyłączenia pracowników MOPR, organ odwoławczy wskazał, że wnioski strony w tym zakresie zostały rozpatrzone odrębnymi postanowieniami organu I instancji o odmowie wyłączenia. W ocenie Kolegium, postanowienia te zawierają argumentację pozwalającą na uznanie, że nie zachodzą okoliczności, które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracowników. Z treści wydanych postanowień wynika, że zostały one zindywidualizowane w stosunku do każdego z wymienionych przez stronę pracowników organu poprzez wskazanie, jaki jest zakres zadań danego pracownika, czy ma kontakt ze stroną i jaka jest częstotliwość tych kontaktów, udziału danego pracownika w postępowaniu z wniosku strony. Zdaniem Kolegium nie ma podstaw do kwestionowania wiarygodności ustaleń, że pracownicy przy wykonywaniu powierzonych im zadań są bezstronni, obiektywni i rzetelni. Wydane postanowienia pozwalają na ocenę, że podstawy wyłączenia zostały przez bezpośrednich przełożonych pracowników w sposób rzetelny i fachowy rozpatrzone. Nie istnieją więc okoliczności, które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności ww. pracowników, a tym samym, że nie zachodzi konieczność ich wyłączenia od udziału w przedmiotowym postępowaniu. M. S., M. M., A. S. i M. G. (z pisma z 7 lutego 2025 r. wynika, że dodatkowo M. G.) nie są już pracownikami MOPR w Kielcach i nie są zatrudnieni w jednostkach podległych Prezydentowi Miasta Kielce. Nie było więc podstaw do wydawania postanowienia w przedmiocie ich wyłączenia od udziału w niniejszym postępowaniu, o czym strona została poinformowana pismem z 7 lutego 2025 r.
Odnosząc się do zarzutu, że Dyrektor MOPR nie złożył zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, o którym mowa w odwołaniu, Kolegium wyjaśniło, że jeśli strona dysponuje wiedzą oraz dowodami o popełnieniu przestępstwa to sama może powiadomić właściwe organy ścigania.
Dalej organ odwoławczy, przywołując treść art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 4a u.p.s., podkreślił doniosłość i obligatoryjność przeprowadzenia w postępowaniu w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej dowodu w postaci wywiadu środowiskowego. Wskazał, że w niniejszej sprawie pomimo prób przeprowadzenia wywiadu środowiskowego 20 i 25 lutego 2025 r. wnioskodawca uniemożliwiał jego przeprowadzenie. Zdaniem Kolegium organ I instancji prawidłowo uznał, że w związku z brakiem możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, brak było możliwości ustalenia sytuacji faktycznej i bytowej strony.
Organ wyjaśnił, że w postępowaniu o udzielenie pomocy społecznej, oprócz czynności, jakie podejmuje sama osoba ubiegająca się o pomoc, szczególnie ważne jest czy współpracuje z instytucjami, które wspierają ją w celu poradzenia sobie z zaistniałą trudną sytuacją życiową. Jednym z aspektów współdziałania jest stosowanie się do zaleceń i propozycji pracownika socjalnego, m.in. respektowanie wspólnie umówionych z pracownikiem socjalnym terminów do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Postawa wnioskodawcy świadczy zdaniem Kolegium, że nie jest on zainteresowany uzyskaniem wsparcia ze strony organu pomocy społecznej.
Z treści § 3 ust. 1, § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że rodzinny wywiad środowiskowy lub jego aktualizacja jest nieodzownym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej lub odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Niemożność jego przeprowadzenia uniemożliwia bowiem dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od strony szczególnej aktywności, bowiem z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej, nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi.
Kolegium podkreśliło, że celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt podatnika osób i ich rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej. Dlatego osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych (zasiłku celowego, okresowego, innego świadczenia pieniężnego) mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu swej trudnej sytuacji pod rygorem odmowy przyznania świadczenia. Działania strony utrudniające przeprowadzenie wywiadu środowiskowego uzasadniają odmowę przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 u.p.s.).
Organ wskazał, że wnioskodawca został prawidłowo pouczony o konsekwencjach uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Nie kwestionując jego trudnej sytuacji życiowej stwierdził jednak, że przywołane wyżej regulacje ustawowe nie pozwalają na pozytywne rozpatrzenie jego wniosku o przyznanie zasiłku celowego.
Zdaniem Kolegium organowi I instancji nie można zarzucić naruszenia przepisów prawa, gdyż postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej. Dokonana ocena stanu faktycznego sprawy znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 7 i art. 77 k.p.a. Natomiast subiektywne przekonanie odwołującego o wrogim wobec niego działaniu pracowników organu pomocowego nie oznacza, że wydając zaskarżoną decyzję naruszono przepisy o obowiązku działania na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.) i w sposób budzący zaufanie obywateli do organów (art. 8 k.p.a.). Organ I instancji nie naruszył też art. 35 § 1, 2 i 3 oraz art. 36 § 1 k.p.a., bowiem zawiadomił stronę o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy.
Odnosząc się do zarzutu strony, że nie wnosiła o przyznanie pomocy w trybie ustawy o pomocy społecznej organ wskazał, że na ten temat wypowiedział się już tut. Sąd w wyroku z 20 września 2017 r., sygn. II SA/Ke 513/17, w sprawie ze skargi strony na decyzję Kolegium. Kwestię wszelkiego rodzaju pomocy społecznej reguluje ww. ustawa, której nieznane jest pojęcie zapomogi. Tym samym, skoro strona domaga się przyznania pieniędzy z uwagi na swoją trudną sytuację życiową i materialną, podstawę prawną przyznania takiej pomocy stanowią przepisy tej właśnie ustawy, na podstawie której mogą być przyznane świadczenia wymienione w jej art. 36. W rezultacie prawidłowo zakwalifikowano pismo o przyznanie zapomogi w wysokości 417 zł jako wniosek o przyznanie zasiłku celowego.
Jednocześnie Kolegium wskazało, wobec podnoszenia przez stronę zarzutów co do działania Prezydenta Miasta Kielce, że odwołanie zawiera również wniosek o wyłączenie organu I instancji od udziału w postępowaniu. Wniosek ten został rozpoznany w odrębnym postępowaniu.
W skardze do tut. Sądu ("nr 94") A. G. podniósł, że Kolegium nie przesłało mu oryginału omawianej decyzji, otrzymał bowiem jedynie niepodpisany i nieopieczętowany wydruk, który może być "fałszywką". Zarzucił powyższemu rozstrzygnięciu naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 24 § 3 i art. 26 § 1 k.p.a., jak również sprzeczne z siedmioma decyzjami Kolegium wydanymi 4 marca 2019 r. oraz legalizujące łamanie prawa przez organ I instancji, tj. Prezydenta Kielc, które polega na specjalnym podejmowaniu działań pozornych, uchybianiu procedurze, niewypełnianiu obowiązków służbowych, niezakończeniu sprawy i jej przewlekaniu, aby była rozpatrywana równocześnie wraz z innymi jego sprawami. Organowi chodzi bowiem o to, aby ilość nagromadzonych spraw uniemożliwiła ich załatwienie oraz aby nie miał możliwości uczestniczenia w nich z powodu braku wystarczającej ilości czasu i pieniędzy. W efekcie sprawy te ulegną przeterminowaniu i pozostaną bez rozpatrzenia, rzekomo z winy strony. Skarżący wniósł o:
– stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji;
– stwierdzenie, że pozorne działania oraz przewlekłość postępowania organu I instancji miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i nałożenie na ten organ grzywny wskazanej w uzasadnieniu;
– zobowiązanie organu I instancji do załatwienia jego wniosku ze stycznia 2025 r. w nieprzekraczalnym terminie jednego miesiąca od dnia otrzymania wyroku, pod rygorem kary przewidzianej w przepisach prawa;
– zasądzenie na jego rzecz, zgodnie z art. 149 § 2 p.p.s.a., sumy wskazanej w uzasadnieniu;
– zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według dołączonego spisu;
– odroczenie posiedzenia Sądu o 6 miesięcy, tj. do 25 grudnia 2025 r., z powodów wskazanych w uzasadnieniu skargi i w nawiązaniu do art. 183 § 3 pkt 5 p.p.s.a.
W uzasadnieniu skarżący podniósł, że od wielu lat boryka się z problemami zdrowotnymi, które uniemożliwiają mu podjęcie pracy, jego stan zdrowia się pogarsza. Od października 1999 r. prowadzi własne gospodarstwo domowe, utrzymując się z drobnych kwot pieniężnych, które otrzymuje od matki emerytki oraz z tytułu pożyczek od sąsiadek i znajomych, nadto nieregularnie otrzymuje bony pieniężne. Jak wyjaśnił, wcześniej (do kwietnia 2016 r.) utrzymywał się z zasiłków pieniężnych i pomocy żywnościowej przyznawanych przez MOPR, jednak już w pierwszych miesiącach korzystania z pomocy w 2013 r. odkrył, że pracownicy organu m.in. celowo nie chcą udzielać informacji na temat możliwych form pomocy i przyznawać świadczeń, wyśmiewają ludzi z powodu ich chorób. W dniu 22 kwietnia 2014 r. złożył do ówczesnego Prezydenta Kielc skargę na pracowników i dyrektora MOPR w Kielcach, w której to skardze szczegółowo opisał te zachowania – co jednak zostało całkowicie zlekceważone. Ośmieleni tym pracownicy MOPR rozpoczęli regularne ataki na niego: na jesieni 2015 r. został pozbawiony statusu osoby bezrobotnej i bezpowrotnie stracił prawo do bezpłatnej opieki zdrowotnej, od kwietnia 2016 r. został pozbawiony jakiejkolwiek pomocy z MOPR w Kielcach. Od sierpnia 2016 r. co miesiąc składa wnioski o przyznanie jednorazowej i bezzwrotnej zapomogi finansowej w wysokości 417 zł z tych samych powodów, opisując przestępstwa i celowe działania na jego szkodę kilkunastu (wskazanych z nazwiska) pracowników MOPR. W konsekwencji, nie wierząc w dobre intencje tych pracowników, nie może występować do MOPR o przyznanie mu zapomogi – dopóki nie zostaną wyciągnięte konsekwencje wobec tych osób. Od września 2016 r. skarżący złożył 105 wniosków o przyznanie zapomogi i żadna z tych spraw nie została zakończona.
Wskazując na wielość otrzymywanych rozstrzygnięć skarżący podniósł, że potrzebuje więcej czasu na analizę dokumentów, chce aktywnie uczestniczyć w sprawie. Wskazał, że potrzebuje czasu na odszukanie dowodów i odłożenie pieniędzy na ich skopiowanie. Podniósł, że zaskarżona decyzja legalizuje decyzję dyrektora MOPR, której nie miał on prawa wydać, ponieważ wydane w sprawie postanowienie o niewyłączeniu go ze spraw skarżącego zostało wydane bezprawnie, z uwagi na to, że wydał je pracownik MOPR a nie zwierzchnik dyrektora MOPR, którym jest Prezydent Miasta Kielce. Na pismach tych podpisany jest wprawdzie Prezydent Miasta, ale widnieje na nich sygnatura MOPR.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyjaśniło, że przesłana skarżącemu decyzja została sporządzona w prawidłowej formie i podpisana podpisem elektronicznym każdego z członków składu orzekającego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.).
Na wstępie, odnosząc się do wątpliwości skarżącego co do autentyczności decyzji Kolegium, wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 39 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej doręcza pisma na adres do doręczeń elektronicznych, o którym mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1045 ze zm.), zwany dalej "adresem do doręczeń elektronicznych", chyba że doręczenie następuje na konto w systemie teleinformatycznym organu albo w siedzibie organu. Stosownie zaś do § 2 art. 39 k.p.a., w przypadku braku możliwości doręczenia w sposób, o którym mowa w § 1, organ administracji publicznej doręcza pisma za pokwitowaniem: 1) przez operatora wyznaczonego z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych, albo 2) przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione osoby lub organy.
W niniejszej sprawie, wobec braku możliwości zastosowania przez organ w stosunku do skarżącego art. 39 § 1 k.p.a., tj. doręczenia na adres do doręczeń elektronicznych, doręczenie miało miejsce na podstawie art. 39 § 2 pkt 1 k.p.a., a więc przez operatora wyznaczonego z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej (PUH), o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy o doręczeniach elektronicznych. Ten ostatni przepis definiuje publiczną usługę hybrydową, przez którą należy rozumieć usługę pocztową, o której mowa w art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz.U. z 2025 r., poz. 366), świadczoną przez operatora wyznaczonego, jeżeli nadawcą przesyłki listowej jest podmiot publiczny. Jak stanowi art. 46 ust. 1 cyt. ustawy. operator wyznaczony, świadcząc publiczną usługę hybrydową, przekształca dokument elektroniczny nadany przez podmiot publiczny z adresu do doręczeń elektronicznych w przesyłkę listową w celu doręczenia korespondencji do adresata. Przekształcenie odbywa się w sposób zautomatyzowany, zapewniający ochronę tajemnicy pocztowej na każdym etapie realizacji usługi. Stosownie do art. 46 ust. 2 omawianej ustawy operator wyznaczony zapewnia potwierdzenie daty i czasu wykonania czynności przekształcenia dokumentu elektronicznego. Do zawartości przesyłki listowej, o której mowa w ust. 1, operator wyznaczony dołącza wydruk dokumentu zawierającego wynik weryfikacji podpisu lub pieczęci elektronicznej albo potwierdzenie, że integralność oraz pochodzenie dokumentu elektronicznego od podmiotu publicznego zostały zapewnione z wykorzystaniem środka identyfikacji elektronicznej (art. 46 ust. 3).
Zaskarżona decyzja została przekazana do doręczenia Poczcie Polskiej S.A. jako operatorowi wyznaczonemu w wersji elektronicznej, podpisana przez wszystkich trzech członków składu orzekającego Kolegium. Dokument elektroniczny został przekształcony na wersję papierową zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy o dręczeniach elektronicznych. W aktach administracyjnych znajduje się zaskarżona decyzja wydana w formie "tradycyjnej" i prawidłowo podpisana elektronicznie, o czym świadczy wydruk z systemu eDokument "Potwierdzam zgodności kopii wydruku z dokumentem elektronicznym" (k. 44 akt adm.). Stosownie do art. 47 ust. 1 cyt. ustawy, w ramach przekształcania, o którym mowa w art. 46 ust. 1, operator wyznaczony zapewnia: 1) wykonanie z należytą starannością i jakością techniczną wydruku dokumentu elektronicznego, zgodnie z minimalnymi wymaganiami określonymi na podstawie art. 48, umożliwiającego adresatowi zapoznanie się z treścią korespondencji bez konieczności weryfikacji tej treści z dokumentem elektronicznym; 2) zgodność treści wydrukowanego dokumentu elektronicznego oraz dokumentu zawierającego wynik weryfikacji podpisu lub pieczęci elektronicznej z treścią odpowiadających im dokumentów elektronicznych. Wykonane przez operatora wyznaczonego wydruki dokumentów, o których mowa w ust. 1, mają moc zrównaną z mocą dokumentów, z których zostały wykonane (art. 47 ust. 2).
Powyższe oznacza, że jeżeli wydruk został wykonany z elektronicznego dokumentu urzędowego, dokumentowi takiemu przysługuje domniemanie autentyczności i wiarogodności. Doręczenie nastąpiło w trybie przywołanych wyżej przepisów k.p.a. i ustawy o doręczeniach elektronicznych. Nie ulega wątpliwości, że skarżący otrzymał decyzję, mógł zapoznać się z jej treścią i wnieść w związku z tym skargę do Sądu, co też uczynił. W niniejszej sprawie nie ma więc podstaw do kwestionowania autentyczności i wiarygodności doręczonej skarżącemu decyzji Kolegium.
Podstawą faktyczną odmowy przyznania skarżącemu pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego na styczeń 2025 r. był brak współdziałania z pracownikami Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Kielcach, w tym w szczególności uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Natomiast w toku całego postępowania skarżący – już od momentu złożenia wniosku – kwestionował bezstronność wskazywanych przez siebie pracowników MOPR.
W tym miejscu należy więc wskazać, że wnioski o wyłączenie pracowników MOPR w odniesieniu do K. W., D. Ł., A. G., M. T., M. F., M. S., A. W. i S. P. zostały rozpatrzone negatywnie, w trybie art. 24 § 3 k.p.a., postanowieniami Dyrektora MOPR lub Kierownika Rejonu Opiekuńczego "U." z 7 lutego 2025 r. Zgodnie z art. 24 § 3 k.p.a. bezpośredni przełożony pracownika jest obowiązany na jego żądanie lub na żądanie strony albo z urzędu wyłączyć go od udziału w postępowaniu, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności niewymienionych w § 1, które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracownika. W orzecznictwie przyjmuje się, że w przedmiocie wyłączenia pracownika na podstawie powołanego przepisu rozstrzyga bezpośredni przełożony pracownika w formie postanowienia, na które nie przysługuje zażalenie (por. wyrok NSA z dnia 29 maja 1990 r. sygn. SA/Po 1555/89).
W zaskarżonej decyzji rozstrzygnięcia te zostały uznane za prawidłowe, ze wskazaniem, że zawarta w nich argumentacja pozwala na uznanie, iż nie zachodzą okoliczności, które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracowników w sprawie z wniosku skarżącego o udzielenie pomocy finansowej. W szczególności, jak podkreśliło Kolegium, z treści wydanych postanowień wynika, że zostały one zindywidualizowane w stosunku do każdego ze wskazanych przez stronę pracowników organu poprzez wskazanie, jaki jest zakres zadań danego pracownika, czy ma kontakt ze stroną i jaka jest częstotliwość tych kontaktów, udziału danego pracownika w postępowaniu z wniosku strony. Nie było zatem podstaw do kwestionowania wiarygodności ustaleń co do tego, że ww. pracownicy przy wykonywaniu powierzonych im zadań są bezstronni, obiektywni i rzetelni. Zdaniem Kolegium, wydane postanowienia pozwalają na ocenę, że podstawy wyłączenia zostały przez bezpośrednich przełożonych pracowników w sposób rzetelny i fachowy rozpatrzone i nie istnieją okoliczności, które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracowników, a tym samym nie zachodzi konieczność ich wyłączenia od udziału w przedmiotowym postępowaniu.
W ocenie Sądu postępowanie organów w powyższym zakresie nie może budzić zastrzeżeń. Skład orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela stanowisko tut. Sądu zaprezentowane w tym przedmiocie w licznych zawisłych w tut. Sądzie sprawach ze skargi A. G. na decyzję odmawiającą przyznania mu zasiłku celowego, m.in. w sprawach II SA/Ke 32/23, II SA/Ke 33/23 (w których również został złożony wniosek o wyłączenie pracowników MOPR w Kielcach z taką samą argumentacją).
Wyłączenie pracownika od udziału w postępowaniu może zgodnie z art. 24 § 3 k.p.a. nastąpić jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności (niewymienionych w § 1), które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracownika. Chodzi tu przy tym o okoliczności natury obiektywnej. Wyłączenia pracownika nie może uzasadniać samo subiektywne przekonanie skarżącego o braku jego bezstronności. W niniejszym przypadku obawy skarżącego w tym zakresie wynikają z jego przekonania o celowym – wręcz przestępczym – działaniu na jego szkodę pracowników MOPR, polegającym m.in. na manipulowaniu faktami, tworzeniu fałszywych dowodów w postępowaniu administracyjnym – po to aby na ich podstawie wydawać niekorzystne dla niego decyzje administracyjne. Jednym z tego powodów jest w ocenie skarżącego pismo, jakie 22 kwietnia 2014 r. wystosował do ówczesnego Prezydenta Miasta Kielce, wskazujące na negatywne zachowania pracowników pomocy społecznej, które to pismo zostało zignorowane przez jego adresata.
Powyższe stanowisko opiera się, zdaniem Sądu, wyłącznie na jednoznacznie negatywnej ocenie przez skarżącego pracy osób zatrudnionych w MOPR w Kielcach, która to ocena ma w całości charakter subiektywny. Skarżący, choć żądał w tym celu odroczenia rozprawy, nie przedstawił – tak w toku niniejszego postępowania sądowego, jak i postępowania administracyjnego – choćby jednego dowodu, który uprawdopodobniałby jego twierdzenia, wykazując czy to złą wolę czy niezgodne z prawem zachowania pracowników organu. Dokumentacja zawarta w aktach sprawy nie potwierdza takich okoliczności. Jeśli chodzi o termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ starał się dostosować go do potrzeb skarżącego – próby przeprowadzenia wywiadu były podejmowane dwukrotnie, 20 i 25 lutego 2025 r. o godz. 13:30, o terminach skarżący był poinformowany w piśmie z 7 lutego 2025 r., w trakcie odwiedzin pracowników skarżący miał możliwość zaproponowania innego terminu, informowano go też o możliwości kontaktu z pracownikiem (w siedzibie organu lub telefonicznie) w celu ustalenia innego dogodnego terminu wywiadu oraz o skutkach niewyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu (k. 21 akt adm.).
Nie sposób wywodzić złej woli pracowników, jak chce skarżący, z długości prowadzonego postępowania. Była ona uzasadniona tym, że rozpoznaniu podlegały wnioski skarżącego o wyłączenie pracowników MOPR, a ponadto podejmowanymi przez organ kolejnymi próbami przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Wnioski o wyłączenie pracowników zostały rozpatrzone indywidualnie co do poszczególnych osób, o których wyłączenie skarżący wnioskował, przez bezpośrednich przełożonych, stosownie do art. 24 § 3 k.p.a. W aktach sprawy brak jest postanowienia o odmowie wyłączenia Dyrektora MOPR, Sąd nie może więc odnieść się do twierdzenia skarżącego, że wniosek o jego wyłączenie rozpatrywali pracownicy MOPR.
Stosownie do art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283 ze zm.), dalej "u.p.s.", pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zgodnie z art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. W sytuacji uchylania się od tego obowiązku organ może odmówić udzielenia pomocy, o czym stanowi art. 11 ust. 2 u.p.s.
Zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s. decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wywiad środowiskowy jest szczególnie doniosłym i obligatoryjnym rodzajem dowodu. Stanowi on istotną część postępowania wyjaśniającego poprzedzającego wydanie decyzji w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej. Wywiad jest specyficznym sposobem zbierania informacji o sytuacji strony, stanowiącym dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia, będąc podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie. Brak rodzinnego wywiadu środowiskowego uniemożliwia organowi pomocowemu dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, ubiegającego się o przyznanie świadczenia (por. wyroki NSA: z 29 maja 2020 r., sygn. I OSK 1966/19; z 17 lutego 20-23 r., sygn. I OSK 764/22).
Przepis art. 107 ust. 4a u.p.s. wprost stanowi, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
W świetle powyższych przepisów, mając na uwadze postawę skarżącego w toku postępowania administracyjnego, odmowa przyznania mu wnioskowanego w niniejszym przypadku świadczenia, była uzasadniona. Pomimo prób podejmowanych od początku postępowania skarżący uniemożliwiał przeprowadzenie wywiadu środowiskowego odmawiając podjęcia współpracy z pracownikami socjalnymi. Pracownicy socjalni podejmowali próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego 20 i 25 lutego 2025 r., jednak nikt nie otworzył im drzwi.
W świetle powyższego niewątpliwie zaistniały przesłanki przewidziane w art. 107 ust. 4a i art. 11 ust. 2 u.p.s., przemawiające za odmową przyznania wnioskowanego świadczenia skarżącemu, który bez istotnego powodu uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, co z kolei nie pozwoliło organowi na dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej. Niewyrażenie przez stronę zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego – a za takie wypada uznać uchylanie się od przeprowadzenia tej czynności – może stanowić samodzielną podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia (por. wyrok NSA z 30 października 2020 r., sygn. I OSK 1211/20, oddalający skargę kasacyjną A. G. od wyroku tut. Sądu z 18 września 2019 r., sygn. II SA/Ke 517/19, w przedmiocie zasiłku celowego).
Nie kwestionując zatem trudnej sytuacji życiowej skarżącego, na którą powołuje się w skardze, przytoczone wyżej regulacje u.p.s. nie pozostawiają wątpliwości, że aby organ miał w ogóle szansę rozpatrzyć pozytywnie wniosek o przyznanie zasiłku celowego, musi w tym celu dokonać stosownych ustaleń faktycznych, co umożliwia w szczególności (obligatoryjny) dowód w postaci wywiadu środowiskowego. Uniemożliwienie przeprowadzenia takiego dowodu powołanym do tego pracownikom organu, przy założeniu z góry ich złej woli, skutkować musi odmową przyznania świadczenia.
W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Odnosząc się do wniosku o odroczenie rozstrzygnięcia sprawy do 25 grudnia 2025 r. Sąd stwierdza, że jego uzasadnienie nie wskazuje, aby odroczenie rozstrzygnięcia miało jakikolwiek wpływ na wynik sprawy. Akta sprawy są kompletne, wynika z nich jednoznacznie, że skarżący uniemożliwił pracownikom socjalnym przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a sam skarżący nie podaje, jakie konkretnie dowody miałby przedstawić i na jaką okoliczność. Skarżący został zawiadomiony o terminie rozprawy i nie zajął w tej kwestii żadnego stanowiska.