II SA/Ke 36/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KielcachKielcach2024-03-20
NSAnieruchomościŚredniawsa
nieruchomościodszkodowaniedroga publicznadroga wewnętrznagospodarka nieruchomościamipostępowanie administracyjneprawo rzeczowewspółwłasnośćplanowanie przestrzenne

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za działkę drogową, uznając, że działka ta nie stanowi drogi publicznej.

Skarżący domagał się odszkodowania za działkę oznaczoną jako 'G', która jego zdaniem została przejęta pod drogę gminną. Organy administracji odmówiły wszczęcia postępowania, wskazując, że działka ta, zgodnie z prawomocnymi decyzjami podziałowymi, stanowi drogę wewnętrzną i pozostaje we współwłasności osób fizycznych, a nie drogę publiczną. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał odmowę wszczęcia postępowania za zasadną, podkreślając brak podstawy materialnoprawnej do ustalenia odszkodowania w trybie art. 129 ust. 5 u.g.n. dla działki niebędącej drogą publiczną.

Sprawa dotyczyła skargi A. B. na postanowienie Wojewody Świętokrzyskiego utrzymujące w mocy postanowienie Starosty Kieleckiego o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia odszkodowania za działkę nr G. Skarżący twierdził, że działka ta została zajęta pod drogę gminną i domagał się odszkodowania. Organy administracji obu instancji odmówiły wszczęcia postępowania, opierając się na analizie decyzji podziałowych nieruchomości. Ustalono, że działka nr D, z której wydzielono m.in. działkę G, została pierwotnie wydzielona jako droga wewnętrzna. Kolejne podziały nie zmieniły jej statusu na drogę publiczną, a działka G pozostała we współwłasności osób fizycznych, z ujawnioną służebnością przejazdu. Wojewoda podkreślił, że brak jest podstawy materialnoprawnej do ustalenia odszkodowania w trybie art. 129 ust. 5 u.g.n., gdyż przepis ten dotyczy wywłaszczonych nieruchomości lub sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości, a działka G nie jest drogą publiczną. Wojewódzki Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę, potwierdził zasadność odmowy wszczęcia postępowania. Sąd wskazał, że postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. ma charakter proceduralny i wydaje się je, gdy istnieją inne uzasadnione przyczyny uniemożliwiające merytoryczne rozpatrzenie wniosku, w tym brak podstawy materialnoprawnej. Sąd analizując przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami (art. 98 ust. 1 i 3 oraz art. 129 ust. 5) stwierdził, że działka G nie spełnia definicji drogi publicznej, a zatem nie można ustalić odszkodowania w trybie przewidzianym dla takich sytuacji. Sąd oddalił skargę jako niezasadną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, ponieważ przepis art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami precyzyjnie wskazuje, że dotyczy on jedynie dróg publicznych (gminnych, powiatowych, wojewódzkich, krajowych), a działka nr G nie posiada takiego statusu.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że brak jest podstawy materialnoprawnej do ustalenia odszkodowania w trybie art. 129 ust. 5 u.g.n., gdyż działka nr G, zgodnie z prawomocnymi decyzjami podziałowymi, stanowi drogę wewnętrzną i nie została zakwalifikowana do żadnej z kategorii dróg publicznych wymienionych w ustawie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (18)

Główne

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.g.n. art. 129 § 5

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 98 § 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

k.p.a. art. 61a § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 119 § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 3 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.g.n. art. 98 § 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 131

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

k.p.a. art. 61

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 28

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.p.z.p. art. 28 § 1

Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Konstytucja RP art. 91 § 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Działka nr G nie stanowi drogi publicznej, a jedynie drogę wewnętrzną, co wyklucza możliwość ustalenia odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 u.g.n. Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. jest zasadna z uwagi na brak podstawy materialnoprawnej do merytorycznego rozpatrzenia wniosku.

Odrzucone argumenty

Argumentacja skarżącego, że działka nr G została zajęta pod drogę gminną i należy się za nią odszkodowanie. Zarzuty naruszenia przepisów K.p.a. (art. 7, 8, 77, 80) poprzez niewłaściwą ocenę stanu faktycznego i prawnego.

Godne uwagi sformułowania

brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w postępowaniu administracyjnym działka nr G nie stanowi drogi publicznej postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania ma charakter proceduralny

Skład orzekający

Dorota Pędziwilk-Moskal

przewodniczący

Beata Ziomek

członek

Krzysztof Armański

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących ustalania odszkodowania za działki drogowe, zastosowanie art. 61a K.p.a. w przypadku braku podstawy materialnoprawnej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej działki drogowej, która nie uzyskała statusu drogi publicznej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa ilustruje złożoność prawną ustalania statusu działek drogowych i odszkodowań z tym związanych, co jest istotne dla właścicieli nieruchomości i praktyków prawa administracyjnego.

Czy twoja działka drogowa to droga publiczna? Sąd wyjaśnia, kiedy przysługuje odszkodowanie.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Ke 36/24 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2024-03-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Beata Ziomek
Dorota Pędziwilk-Moskal /przewodniczący/
Krzysztof Armański /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
art. 129 ust. 5 w związku z art. 98 ust. 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 2000
. 61a § 1 , art. 28
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. B. na postanowienie Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 1 grudnia 2023 r. znak: SPN.I.7534.33.2023 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 1.12.2023 r. znak: SPN.I.7534.33.2023 Wojewoda Świętokrzyski utrzymał w mocy postanowienie Starosty Kieleckiego z 13.10.2023 r. znak: GN-I.683.6.9.2023.MN w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego.
Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Pismem z 9.05.2023 r. A. B. (zwany dalej "stroną") zwrócił się do Wojewody Świętokrzyskiego z wnioskiem o wydanie rozstrzygnięcia nadzorczego stwierdzającego nieważność części uchwały nr XXXIl/254/06 Rady Gminy w [...] z 28.06.2006 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (dalej "m.p.z.p.") części sołectwa [...] na terenie gminy [...], w zakresie ustaleń dotyczących ul. [...] oraz o ujawnienie prawa własności gminy do ul. [...] wraz z wypłaceniem stosownego odszkodowania.
Pismem z 6.06.2023 r. Wojewoda Świętokrzyski poinformował stronę, że nie może stwierdzić nieważności ww. uchwały, gdyż akt ten nie obowiązuje. Obecnie obowiązuje dla ul. [...] uchwała nr XXIII/165/2012 Rady Gminy [...] z dnia 28.12.2012 r. w sprawie zmiany nr 6 m.p.z.p. części sołectwa [...] na terenie gminy [...].
Wnioskiem z 19.06.2023 r. A. B. wystąpił do Starosty Kieleckiego o przeprowadzenie stosownego postępowania w kwestii przejęcia prawa własności działek drogowych stanowiących ul. [...] przez Gminę [...].
Organ I instancji ustalił, że prawomocną decyzją z 5.07.2000 r. Wójt Gminy [...] zatwierdził projekt podziału działek nr B, [...], C, [...] i A, obr[...], z których została wydzielona droga wewnętrzna składająca się z działek nr D, [...], z zastrzeżeniem że w przypadku zbywania przyległych działek gruntu, którym ta droga zapewnia dostęp do drogi publicznej, zostanie na niej ustanowiona gruntowa służebność przejazdu lub sprzedany udział. Postępowanie podziałowe zostało zainicjowane pismem J. T., A. B. i W.B. z 22.12.1999 r., którzy to wyrazili zgodę na wydzielenie, wzdłuż działek nr A i B do nr C drogi o szerokości 10 m. Z działki nr A wydzielono pas o szerokości 3,5 m, a pozostałe 6,5 m z działek nr B-C. Decyzją z 4.01.2017 r. Wójt Gminy [...], na zgodny wniosek J. i A. B. oraz W.B., zatwierdził podział działki nr D o pow. 0,0780 ha na działkę nr B1 pow. 0,0012 ha z przeznaczeniem na poszerzenie publicznej drogi gminnej, która z mocy prawa przeszła na własność Gminy [...] oraz działkę nr B2 o pow. 0,0768 ha pod drogę wewnętrzną. Następnie, decyzją Starosty Kieleckiego z 25.11.2019 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej w ramach rozbudowy drogi gminnej wraz z odwodnieniem ul. [...] w [...], działka nr B2 o pow. 0,0768 ha została podzielona na działki nr [...] o pow. 0,0018 ha, która stała się własnością Gminy [...], natomiast działka nr G o pow. 0,0750 ha pozostała jako współwłasność J. i A. B. i W.B. Zgodnie z decyzją Starosty Kieleckiego z 21.04.2022 r. za działkę nr H o pow. 0,0018 ha przejętą na poszerzenie drogi publicznej, na rzecz J., A. i W.B., zostało ustalone odszkodowanie, a Wójt Gminy [...] został zobowiązany do jego wypłacenia.
Pismem z 8.08.2023 r. organ I instancji zwrócił się do Wójta Gminy [...] o przesłanie wypisu z wyrysem z m.p.z.p. Gminy [...] na dzień 5.07.2000 r., tj. dzień wydania decyzji podziałowej, obejmującego teren nieruchomości oznaczonej jako działki nr B1, nr H, nr G.
Przy piśmie z 25.08.2023 r. Wójt Gminy [...] przesłał wypis i wyrys z m.p.z.p. dla działek nr B1, H, G (część tekstowa - wyciąg zuchwały nr 1/2/92 Rady Gminy w [...] z 20.01.1992 r. ze zm. oraz fragment załącznika graficznego planu) wraz z informacją, że działka nr B1 znajduje się na terenach istniejącej drogi gminnej oznaczonej symbolem 011-KDG, natomiast działki nr H i nr G - na terenie zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej, oznaczonej w planie symbolem 7.1-MN.
W piśmie z 7.09.2023 r. Starosta poinformował stronę, że odszkodowanie przysługuje jedynie za działki gruntu przejęte pod drogi publiczne, czyli za działkę nr B1 o pow. 0,0012 ha, na stosowny wniosek, po uprzednim przeprowadzeniu uzgodnień wysokości odszkodowania z Wójtem Gminy [...]. Natomiast brak jest po stronie organu instrumentów prawnych do przeprowadzenia postępowania przymuszającego Gminę [...] do przejęcia nieruchomości oznaczonej nr G, której wnioskodawca jest współwłaścicielem.
W piśmie z 22.09.2023 r. strona, działając na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U z 2023r., poz. 344 ze zm.), zwanej dalej " u.g.n.", wystąpiła z żądaniem ustalenia odszkodowania za działki gruntu wydzielone pod drogę publiczną tj. ul. [...] w [...], opisując kolejne podziały swojej nieruchomości oraz wskazując w treści nr działki G jako zajętej, jej zdaniem, pod drogę gminną. W rezultacie, wobec bezprawnych działań Gminy, stronę pozbawiono możliwości wyłącznego korzystania z tej działki, stanowiącej obecnie ogólnodostępną drogę.
Mając na uwadze powyższe postanowieniem z 13.10.2023 r. organ I instancji, działając na podstawie art. 61a § 1 K.p.a., odmówił wszczęcia postępowania o ustalenie odszkodowania w trybie art. 129 ust. 5 w związku z art. 98 ust. 3 u.g.n., za prawo własności nieruchomości gruntowej położonej w obrębie [...], gmina [...], oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr G o pow. 0,0730 ha. W uzasadnieniu wskazano, że działka nr D o pow. 0,0780 ha została wydzielona pod drogę wewnętrzną ww. decyzją z 5.07.2000 r. i nie przeszła z mocy prawa na rzecz Gminy [...], a po kolejnych podziałach jako działka nr G o pow. 0,0730 ha dalej stanowi współwłasność strony.
W zażaleniu na ww. postanowienie A. B. zarzucił Staroście Kieleckiemu naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 K.p.a. poprzez ustalenie stanu faktycznego odmiennego od wynikającego z akt sprawy. Mianowicie, strona została zmuszona do wyrażenia zgody na wydzielenie drogi gminnej o szerokości 10 m, podczas gdy razem z sąsiadem składała wniosek o wydzielenie drogi 5 m, maksymalnie 8 m – na co Gmina nie wyraziła zgody. W rezultacie, niezgodnie z m.p.z.p. zatwierdzono podział działki, wydzielając jej część jako drogę publiczną o szerokości 10 m, której maksymalna szerokość mogła wynosić 8 m – co stanowi rażące naruszenie prawa, przesądzające o konieczności unieważnienia decyzji podziałowej. Ta, zdaniem organu, droga wewnętrzna, posiada takie same parametry i przeznaczenie jak ul. [...] i [...], które są ulicami gminnymi.
Wojewoda Świętokrzyski, utrzymując w mocy zakwestionowane postanowienie, stwierdził, że stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób wyczerpujący i prawidłowy i przytoczył treść art. 98 ust. 1 u.g.n. Powołał się na decyzję, wydaną po rozpatrzeniu wniosku współwłaścicieli, o zatwierdzeniu projektu podziału z 5.07.2000 r., przy czym zaznaczył, że działka nr D została wydzielona, zgodnie z ustaleniami m.p.z.p. gminy [...], pod drogę wewnętrzną. Również kolejne podziały tej działki nie dotyczyły jej przejęcia pod drogę gminną (2017 r. – podział działki nr D o pow. 0,0780 ha na działkę nr B1 pow. 0,0012 ha z przeznaczeniem na poszerzenie publicznej drogi gminnej oraz działkę nr B2 o pow. 0,0768 ha pod drogę wewnętrzną; 2019 r. – podział działki nr B2 o pow. 0,0768 ha na działki nr H o pow. 0,0018 ha pod poszerzenie drogi gminnej), przy czym działka nr G o pow. 0,0750 ha pozostała jako współwłasność A. i J. małż. B. (1/2 części) oraz W.B. (1/2 części). W rezultacie brak jest podstawy materialnoprawnej do rozstrzygania sprawy, w której fundamentem stanu faktycznego pozostaje będąca w obiegu prawnym prawomocna decyzja podziałowa z 5.07.2000 r. oraz odpowiednie wpisy w księdze wieczystej. W sprawie niewątpliwym jest, że działka nr G nie stanowi drogi publicznej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach A. B. zarzucił postanowieniu organu II instancji naruszenie:
1. art. 129 ust. 5 pkt 3 w związku z art. 98 ust. 3 u.g.n. poprzez błędną wykładnię i ustalenie, że nie zostały spełnione ustawowe przesłanki do ustalenia odszkodowania w trybie tego przepisu;
2, art. 7, art. 8 art. 77 i art. 80 K.p.a. oraz art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. Dz. U. z 2023, poz. 977 ze zm.) poprzez:
- niewłaściwą ocenę zaistniałego stanu faktycznego i prawnego oraz stwierdzenie, że działka nr G nie jest (częścią) drogi publicznej, a stanowi drogę wewnętrzną;
- naruszenie równowagi interesu publicznego Gminy i strony skarżącej poprzez wydzielenie drogi dojazdowej o szerokości 10,0 m, czyli w parametrach drogi publicznej, podczas gdy pierwotnie wnioskowana szerokość drogi przez współwłaścicieli dla potrzeb dojazdu wynosiła 4-6 m;
- odmowę ustalenia słusznego odszkodowania za pozbawienie władztwa nad nieruchomością, pomimo formalnego pozostawienia tytułu prawnego, gdzie takie rozumienie zastosowanej w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. przesłanki "pozbawienia praw do nieruchomości" stanowi naruszenie konstytucyjnej ochrony prawa własności, wyrażonej w art. 91 ust 2 Konstytucji RP w związku z ustawą z dnia 8.04.1994 r. o ratyfikacji Protokołu Nr 1 i Protokołu Nr 4 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. nr 67 poz. 287).
Uzasadniając swe stanowisko skarżący wskazał, że wydzielenie drogi o szer. 10m – ulicy [...] w [...] – nie zostało dokonane na wniosek właścicieli, wraz z podziałem na działki budowlane, ale na żądanie gminy, która usilnie wymagała wyrażenia zgody na utworzenie zgodnie z m.p.z.p. drogi publicznej – o takich samych parametrach i przeznaczeniu jak drogi publiczne, które łączy, tj. ul. [...] i [...]. Ostatecznie taka zgoda została wyrażona. W tej sytuacji niewątpliwie zachodzą okoliczności wywłaszczenia przez gminę, bo to na jej żądanie została wyrażona zgoda na utworzenie gminnej drogi publicznej o szer. 10 m, zgodnie z m.p.z.p. Drogi połączone z siecią dróg publicznych, które służą zarówno mieszkańcom domów, jak i ogółowi użytkowników, są zaś drogami publicznymi.
Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji – w celu ponownego przeprowadzenia postępowania i ustalenia odszkodowania zgodnie z art. 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 98 ust. 3 i art. 106 pkt 1 u.g.n.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Świętokrzyski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.".
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Kontrolą sądowoadministracyjną w niniejszej sprawie zostało objęte postanowienie w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o ustalenie odszkodowania w trybie art. 129 ust. 5 w związku z art. 98 ust. 3 u.g.n.
Podstawę prawną kontrolowanego postanowienia stanowił art. 61a § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Omawiany przepis został dodany do Kodeksu postępowania administracyjnego przez art. 1 pkt 11 ustawy z 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2014 r. nr 6, poz.18) i wszedł w życie 11 kwietnia 2011 r. Celem wprowadzenia tej nowelizacji było odróżnienie postępowania wstępnego, polegającego na wszczęciu lub odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego od postępowania właściwego, które kończy się rozstrzygnięciem sprawy co do istoty przez wydanie decyzji administracyjnej. W orzecznictwie podkreśla się, że postanowienie wydane na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. ma charakter proceduralny, co oznacza, że organ wydając postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, nie może odnosić się do meritum sprawy będącej przedmiotem wniosku (por. wyrok WSA w Krakowie z 22.02.2012 r., sygn. akt II SA/Kr 1356/11, wyrok WSA w Olsztynie z 13.12.2011 r., sygn. akt II SA/Ol 893/11, wyrok WSA w Poznaniu z 13.08.2014 r., sygn. akt IV SA/Po 618/14, dostępne na stronie http://orzeczenia. nsa.gov.pl). Z treści art. 61a § 1 K.p.a. wynika obowiązek organu w zakresie przeprowadzenia wstępnej analizy wniosku pod kątem ewentualnego wystąpienia okoliczności uniemożliwiających merytoryczne rozpatrzenie podania. Na wstępnym etapie rozpoznania sprawy organ administracji przeprowadza więc badanie istnienia przesłanek formalnoprawnych, warunkujących jego dopuszczalność. Ustawodawca wprowadził we wskazanym przepisie dwie samodzielne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, tj. nie ma legitymacji materialnej w rozumieniu art. 28 k.p.a. do złożenia wniosku. Natomiast drugą przesłanką jest zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn", uniemożliwiających wszczęcie postępowania, do których zalicza się przypadki, które, w sposób oczywisty, stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Przez "inne uzasadnione przyczyny", o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a., należy bowiem rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa – tak jak w niniejszym przypadku – brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w postępowaniu administracyjnym (por. m.in. wyrok WSA w Warszawie z 15 stycznia 2024 r., sygn. II SA/Wa 636/23).
Zakwestionowane przez skarżącego postanowienia zostały wydane w rezultacie złożenia przezeń pisma z 19.06.2023 r., w którym wystąpił do Starosty Kieleckiego "o przeprowadzenie stosownego postępowania w kwestii przejęcia prawa własności działek drogowych stanowiących ul. [...] przez Gminę [...] (k. 13), a w konsekwencji wniosku z 22.09.2022 r., w którym domagał się ustalenia odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 98 ust. 3 u.g.n. za nieruchomość położoną w obrębie [...], gmina [...], oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka nr G o pow. 0,0730 ha.
Zgodnie z art. 129 ust. 5 u.g.n., znajdującym się w rozdziale "Odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości", starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu:
1) w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124-126;
2) na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości;
3) gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.
Przywołany przez skarżącego art. 98 u.g.n. w ust. 1 stanowi, że działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe - z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą, z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis ten stosuje się także do nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek użytkownika wieczystego, z tym że prawo użytkowania wieczystego działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne wygasa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis stosuje się odpowiednio przy wydzielaniu działek gruntu pod poszerzenie istniejących dróg publicznych. Zgodnie z ust. 2 art. 98 u.g.n. właściwy organ składa wniosek o ujawnienie w księdze wieczystej praw gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa do działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne lub pod poszerzenie istniejących dróg publicznych. Podstawą wpisu tych praw do księgi wieczystej jest ostateczna decyzja zatwierdzająca podział. Z kolei ust. 3 art. 98 stanowi, że za działki gruntu, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem. Przepis art. 131 stosuje się odpowiednio. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości.
Jak wynika z ustaleń dokonanych przez organy, prawomocną decyzją z 5.07.2000r. Wójt Gminy [...] zatwierdził projekt podziału działek nr B, [...], C, [...], [...] i A, obr[...], z których została wydzielona droga wewnętrzna składająca się z działek nr D, [...], z zastrzeżeniem że w przypadku zbywania przyległych działek gruntu, którym ta droga zapewnia dostęp do drogi publicznej, zostanie na niej ustanowiona gruntowa służebność przejazdu lub sprzedany udział. Postępowanie podziałowe zostało zainicjowane pismem J. T., A. B. i W.B. z 22.12.1999 r., którzy wyrazili zgodę na wydzielenie, wzdłuż działek nr A i B do nr C, drogi o szerokości 10 m. Działka nr D została wydzielona, zgodnie z ustaleniami m.p.z.p., pod drogę wewnętrzną. Jak zauważył Wojewoda, również kolejne podziały tej działki nie dotyczyły jej przejęcia pod drogę gminną. I tak, w 2017 r. dokonano podziału działki nr D o pow. 0,0780 ha na działkę nr B1 pow. 0,0012 ha z przeznaczeniem na poszerzenie publicznej drogi gminnej oraz działkę nr B2 o pow. 0,0768 ha pod drogę wewnętrzną. W 2019 r. z kolei nastąpił podział działki nr B2 o pow. 0,0768 ha na działki nr H o pow. 0,0018 ha pod poszerzenie drogi gminnej oraz nr G o pow. 0,0750 ha, która pozostała we współwłasności A. i J. małż. B. (1/2 części) oraz W.B. (1/2 części), co potwierdza treść księgi wieczystej o nr [...], w której ujawniono służebność gruntową przechodu i przejazdu. W tej sytuacji, wobec pozostawania w obrocie prawnym ostatecznej decyzji Wójta Gminy [...] z 5.07.2000 r., słusznie wywodzą organy, że działka nr G nie stanowi drogi publicznej i brak jest podstawy materialno-prawnej do orzekania o odszkodowaniu za nieruchomość. Przepis art. 98 ust. 1 u.g.n. precyzyjnie wskazuje, że chodzi w nim jedynie o drogi publiczne, dokładnie wymieniając ich kategorie. Jak zaś wynika z m.p.z.p. i decyzji podziałowych, działka G posiada aktualnie status drogi wewnętrznej, należy do osób fizycznych i nie została podjęta uchwała o jej zakwalifikowaniu do którejkolwiek z kategorii dróg wymienionych w art. 98 ust. 1 u.g.n. Rację ma w tej sytuacji Wojewoda, że ustalenie odszkodowania za działkę stanowiącą drogę wewnętrzną stanowiłoby wydanie decyzji bez podstawy prawnej. Nie można tym samym również mówić w tym przypadku o naruszeniu art. 91 ust 2 Konstytucji RP w związku z ustawą z dnia 8.04.1994r. o ratyfikacji Protokołu Nr 1 i Protokołu Nr 4 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.
Końcowo zauważyć należy, że w aktach sprawy znajduje się decyzja Starosty Kieleckiego z 21.04.2022 r. (k. 23), którą ustalono (m.in. dla skarżącego) odszkodowanie m.in. za działkę nr H o pow. 0,0018 ha, przeznaczoną pod poszerzenie drogi gminnej – powstałej w rezultacie dokonanego w 2019 r. podziału działki nr B2 o pow. 0,0768. Ponadto, w odniesieniu do zarzutów skargi co do tego, że ulice równoległe do [...], tj. ul. [...] i [...], stanowią drogi gminne (oznaczone na rysunku planu symbolem KD-L) należy wskazać, że tak wynika z obecnie obowiązującego m.p.z.p. – w którym ul. [...] posiada odmienne oznaczenie – KDW2 – droga wewnętrzna. Jak trafnie zauważono w zaskarżonym postanowieniu, kwestia okoliczności wydania decyzji podziałowej z 5.07.2000r., wobec jej ostateczności i funkcjonowania w obrocie prawnym, pozostaje bez znaczenia dla podjętego rozstrzygnięcia.
Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI