II SA/Ke 354/24

II SA/Ke 354/24 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2024-09-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach /sprawozdawca/
Krzysztof Armański
Sylwester Miziołek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 113 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135, art. 200 i art. 205 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 września 2024 r. sprawy ze skargi S. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2024 r. [...] w przedmiocie sprostowania omyłki I. uchyla zaskarżone postanowienie i postanowienie organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz S. B. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Postanowieniem wydanym z upoważnienia Burmistrza [...] i Gminy S. 21 listopada 2023 r. znak: [...] postanowiono w postanowieniu Burmistrza [...] i Gminy S. z 10 listopada 2023 r. znak: [...] o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego nieruchomości położonych w miejscowości M., obręb 0020, gmina S. oznaczonych w ewidencji gruntów jako działka nr [...], stanowiąca własność M. B., na podstawie aktu własności ziemi nr [...], z nieruchomością sąsiednią oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka nr [...] stanowiącą własność Skarbu Państwa będącą w zarządzie Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad w K., na podstawie wpisu w księdze wieczystej nr [...], położonymi w miejscowości M. obręb 0020 gmina S., sprostować następujące omyłki:
- w wierszu nr 13 zastąpić treść "będąca w zarządzie" na "będąca w użytkowaniu";
- na końcu postanowienia dopisać pod pozycją otrzymują: 2. Starosta [...].
Postanowieniem z 13 maja 2024 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu zażalenia Starosty [...], uchyliło powyższe postanowienie organu pierwszej instancji w części: "na końcu postanowienia dopisać pod pozycją otrzymują: 2. Starosta [...]" i w to miejsce orzekło "na końcu postanowienia wpisać pod pozycją otrzymują: 2. Starosta [...]", a w pozostałym zakresie utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Kolegium powołało się na treść art. 113 § 1 k.p.a. i wskazało, że Burmistrz w postanowieniu o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego z 10 listopada 2023 r. błędnie wskazał, że działka nr [...] stanowiąca własność Skarbu Państwa znajduje się w zarządzie Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad w K. (dalej: "GDDKiA"), albowiem w piśmie z
6 listopada 2023 r. GDDKiA podniosła, że działka ta nie została przekazana decyzją Starosty [...] w trwały zarząd GDDKiA. Analiza akt sprawy wskazuje, że ww. działka stanowiąca własność Skarbu Państwa jest wyłącznie użytkowana przez GDDKiA.
Dalej Kolegium, powołując się na art. 17 ust. 1, art. 45 i art. 48 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 344) dalej "u.g.n." uznało, że z akt sprawy nie wynika, aby GDDKiA nabyła własność lub prawo użytkowania wieczystego do działki nr [...]. Zdaniem Kolegium, skoro jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej w wyniku dokonanego przez siebie "nabycia" nie staje się właścicielem ani użytkownikiem wieczystym, to należało uregulować kwestię, jakie korzyści jednostka osiąga z takiego nabycia. Z art. 17 ust. 3 u.g.n. wynika, że jednostki takie uzyskują trwały zarząd do nieruchomości, których własność lub prawo użytkowania wieczystego zostały przez nie nabyte (odpowiednio na rzecz Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego). GDDKiA nie nabyła trwałego zarządu rzeczonej nieruchomości. Dla działki nr [...], usytuowanej w miejscowości M., obręb 0020 gmina S., Sąd Rejonowy w Busku - Zdroju IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...], z której w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że jako właściciel w dziale II został wskazany Skarb Państwa - Starosta [...], będący organem reprezentującym Skarb Państwa. Analiza treści księgi wieczystej wskazuje, że podstawę wpisu stanowił art. 713 Kodeksu Napoleona (K.N.1808.1.1.3 z 21 marca 1804 r.), zgodnie z którym "dobra niemające właściciela należą do państwa". Kolegium wskazało, że Sąd Najwyższy w uchwale z 27 czerwca 2013 r. sygn. III CZP 29/13 wyjaśnił, że art. 713 Kodeksu Cywilnego Napoleona może stanowić samodzielną podstawę dokonania wpisu w księdze wieczystej prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Tym samym, Starosta [...] realizuje uprawnienia właścicielskie Skarbu Państwa, co wynika z art. 11 ust. 1 u.g.n., zgodnie z którym organem reprezentującym Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami jest starosta, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, o ile z przepisów tej ustawy lub odrębnych ustaw nie wynika nic innego. W myśl art. 11a u.g.n., przepis art. 11 ust. 1 stosuje się do czynności prawnych lub do czynności procesowych podejmowanych na rzecz lub w interesie Skarbu Państwa.
Tym samym, w ocenie Kolegium, Burmistrz prawidłowo wskazał, że stroną postępowania winien być Starosta [...], jednak postanowienie należało uchylić w części co do pkt: "na końcu postanowienia dopisać pod pozycją otrzymują: 2. Starosta [...]" i w to miejsce orzec: "na końcu postanowienia wpisać pod pozycją otrzymują: 2. Starosta [...]", aby oznaczenie stron, a w tym przypadku uczestnika, reprezentującego Skarb Państwa nie budziło wątpliwości.
Nadto Kolegium wskazało, że z art. 20 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 320), dalej "u.d.p.", wynika, że GDDKiA jako użytkownikowi nie przysługuje prawo do decydowania o nieruchomości jak o przedmiocie prawa własności.
Skargę na ww. postanowienie Kolegium wniósł S. B., zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7, art. 77, art. 80 w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego, co doprowadziło do błędnego uznania, że GDDKiA nie przysługuje status strony w tym postępowaniu. Nadto skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to:
a) art. 30 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1151 ze zm.), zwanej dalej "p.g.i.k." w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez niewłaściwe ustalenie kręgu stron postępowania rozgraniczeniowego;
b) art. 18 ust. 1-2, art. 19 ust. 2 i art. 22 ust. 1 u.d.p. przez uznanie, że GDDKIA nie może być stroną postępowania rozgraniczeniowego obejmującego m.in. działkę nr [...] położoną w miejscowości M., obręb 0020 gmina S., stanowiącą własność Skarbu Państwa i będącą w zarządzie GDDKiA.
W uzasadnieniu skargi Skarb Państwa podniósł, że przepisy ustawy p.g.i.k. nie definiują pojęcia strony w postępowaniu rozgraniczeniowym, zatem ustalenie stron w tym postępowaniu winno nastąpić na podstawie art. 28 k.p.a. Zdaniem skarżącego, podmiotem posiadającym interes prawny w postępowaniu rozgraniczeniowym obejmującym ww. działkę jest GDDKiA jako zarządca tej działki będącej częścią drogi krajowej. Pobocznym zagadnieniem jest kwestia wpisu zarządcy drogi do ewidencji gruntów i budynków, jak również do księgi wieczystej obejmującej daną nieruchomość. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego oraz sądów administracyjnych nabycie trwałego zarządu w stosunku do nieruchomości zajętych pod drogi, które stały się własnością Skarbu Państwa następuje z mocy prawa. Tym samym nie jest wymagane wydanie decyzji o przekazaniu w trwały zarząd.
Zdaniem skarżącego, stroną postępowania rozgraniczeniowego obejmującego ww. działkę winna być (obok Skarbu Państwa - Starosty [...]) także GDDKiA jako zarządca drogi, bezpośrednio zainteresowana przebiegiem granicy zarządzanej przez nią działki stanowiącej część drogi krajowej.
Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz poprzedzającego je postanowienia Burmistrza, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów niż w niej wskazane.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Rozpatrując skargę w ramach powyżej zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia postanowień organów obu instancji.
Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu I instancji stanowił art. 113 § 1 k.p.a. zgodnie z którym organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach.
Błąd pisarski rozumiany jest jako widoczne, niezamierzone i niewłaściwe użycie słowa lub określenia, zastosowanie niewłaściwej pisowni bądź też pominięcie wyrazu lub litery. Błąd rachunkowy odnosi się natomiast do wykonania nieprawidłowej operacji matematycznej lub mylnych obliczeń matematycznych. "Inne oczywiste omyłki" to natomiast inne postacie wadliwości decyzji administracyjnej o podobnym charakterze do wymienionych błędów. Wszystkie te wady muszą mieć charakter techniczny i nieistotny, tj. nie mogą prowadzić do zmiany rozstrzygnięcia lub znacząco modyfikować stan faktyczny ustalony w sprawie. Ponadto błędy pisarskie, rachunkowe i omyłki powinny być oczywiste, czyli łatwo dostrzegalne, niewymagające przeprowadzenia badań. Oczywistość danej nieprawidłowości wynika z jej natury lub z porównania wady z innymi okolicznościami, które nie budzą wątpliwości. Dopiero spełnienie tych wymogów otwiera drogę do sprostowania decyzji administracyjnej (zob. wyrok NSA z 12 marca 2024 r., I OSK 2700/20, LEX nr 3712074). Wyznacznikiem oczywistości omyłki jest możność natychmiastowego i niepozostawiającego wątpliwości wykrycia uchybienia w drodze nawet powierzchownego zestawienia treści rozstrzygnięcia z dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy. Co istotne na gruncie rozpoznanej sprawy sprostowanie nie może także prowadzić do zmiany merytorycznej orzeczenia, czy też ponownego, odmiennego rozpoznania sprawy. Inaczej mówiąc sprostowaniu nie mogą podlegać błędy i omyłki istotne, odnoszące się do ustalenia obowiązującego prawa, stanu faktycznego sprawy, jego kwalifikacji prawnej oraz ustalenia konsekwencji prawnych zastosowania określonej normy prawnej (por. m.in. wyrok WSA w Poznaniu z 17 kwietnia 2024 r., II SA/Po 534/23, LEX nr 3710808). Przedmiotem postępowania o sprostowanie nie mogą być zatem kwestie merytoryczne takie jak mylne ustalenia faktyczne czy też błędne zastosowanie przepisów prawa. Nie podlegają zatem w omawianym trybie sprostowaniu błędy i omyłki istotne, których dopuszczono się w stosowaniu prawa, a więc do ustalenia prawa obowiązującego, stanu faktycznego i jego kwalifikacji prawnej oraz ustalenia konsekwencji prawnych zastosowania określonej normy prawnej (zob. wyrok WSA w Kielcach z 25 października 2023 r., II SA/Ke 425/23, LEX nr 3631544).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że sprostowane aktem postanowienie Burmistrza [...] i Gminy S. z 10 listopada 2023 r. wydane zostało z naruszeniem art. 113 § 1 k.p.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zdaniem Sądu, w realiach kontrolowanej sprawy, wbrew argumentacji organów obu instancji nie sposób przyjąć, że ocena charakteru sprostowanych omyłek byłaby możliwa bez przeprowadzenia wnikliwej analizy całości dokumentów zawartych w aktach administracyjnych oraz treści księgi wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Busku - Zdroju IV Wydział Ksiąg Wieczystych dla działki nr [...], a następnie poczynienia ustaleń faktycznych w zakresie kręgu stron postępowania. Inaczej rzecz ujmując, w ocenie Sądu sprostowane przez organ elementy postanowienia nie miały charakteru "oczywistych omyłek", dostrzegalnych "na pierwszy rzut oka", gdyż wymagały od organów analizy materiału dowodowego i dokonania dodatkowych ustaleń. Ocena, czy dany podmiot jest stroną postępowania administracyjnego wymaga ponadto wykładni przepisów prawa materialnego, z których może wynikać interes prawny danego podmiotu. Jak wnikliwa była to analiza pokazuje zwłaszcza treść uzasadnienia postanowienia organu odwoławczego, który czyni w tym zakresie rozważania oparte o przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, ustawy o drogach publicznych, Kodeksu Napoleona, a nadto orzecznictwa Sądu Najwyższego i sądów administracyjnych.
Sprostowanie postanowienia Burmistrza orzekającego o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego w zakresie ustalenia kręgu stron tego postępowania przekracza w sposób oczywisty uprawnienie organu wynikające z art. 113 § 1 k.p.a. W tym trybie nie ma on możliwości korygowania merytorycznej treści rozstrzygnięcia (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 czerwca 2008 r., I SA/Wa 1910/07, wyrok NSA z dnia 24 września 2009 r., II OSK 1439/08, CBOSA). Błędnego lub niepełnego oznaczenia stron postępowania w akcie prawnym organu nie można zmienić na prawidłowe na podstawie art. 113 k.p.a. w drodze sprostowania. Sprostowanie nie może bowiem prowadzić do zmiany rozstrzygnięcia wydanego postanowienia. Rozbieżność co do ustalenia kręgu stron postępowania administracyjnego należy zakwalifikować do kwestii istotnej, która nie podlega naprawieniu w trybie art. 113 § 1 k.p.a.
Końcowo zauważyć należy, że Kolegium utrzymując w mocy postanowienie Burmistrza nie uzasadniło w sposób wyczerpujący rozstrzygnięcia w odniesieniu do zasadności zastosowania trybu sprostowania określonego w art. 113 § 1 k.p.a,
a także nie odniosło się do zarzutów i twierdzeń zawartych w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji, czym naruszyło art. 107 § 3 k.p.a.
Z tych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjnych w Kielcach w punkcie
I sentencji wyroku uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu pierwszej instancji, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono jak w punkcie II sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.