II SA/Ke 350/23

II SA/Ke 350/23 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2023-08-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Beata Ziomek /przewodniczący sprawozdawca/
Dorota Pędziwilk-Moskal
Sylwester Miziołek
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 pkt 1-4 i ust. 5 pkt 2 lit. b, art. 3 pkt 14
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 447
art. 41 ust. 1
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1359
art. 128
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 32
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 27 kwietnia 2023 r. znak: SKO.PS/80/2209/1341/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
II SA/Ke 350/23
Uzasadnienie
Decyzją z 27 kwietnia 2023 r., znak: SKO.PS/80/2209/1341/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, po rozpatrzeniu odwołania A. W., utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Krasocin decyzję z 17 stycznia 2023 r., znak: SR.5211.000010.2023, o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na K. Z.
W uzasadnieniu organ II instancji ustalił, że Sąd Rejonowy w Busku-Zdroju postanowieniem z 4 listopada 2021 r., sygn. III Nsm [...] postanowił, do czasu prawomocnego zakończenia postępowania o ograniczenie władzy rodzicielskiej E. M. i Ł. Z. nad małoletnim K. Z., powierzyć pieczę nad ww. małoletnim jego ciotce macierzystej A. W . Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we Włoszczowie z 7 grudnia 2022 r. K. Z. został zaliczony do osób niepełnosprawnych od urodzenia, a orzeczenie zostało wydane do 31 grudnia 2024 r.
Organ stwierdził, że A. W. jako ciotka niepełnosprawnego małoletniego, której zarazem powierzona została piecza nad nim, nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego w świetle art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ("uśr"). Na poparcie tego stanowiska przywołał stosowne orzecznictwo sądów administracyjnych, m.in. wyrok NSA w sprawie I OSK 4353/18, z którego wynika, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 3 uśr świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Stosownie zaś do art. 41 ust. 2 tej ostatniej ustawy, rodzinę zastępczą spokrewnioną tworzą małżonkowie lub osoba samotna, będący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka.
W skardze do tut. Sądu A. W. wniosła o uchylenie powyższej decyzji i orzeczenie co do istoty poprzez przyznanie prawa do przedmiotowego świadczenia, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że różnicowanie sytuacji rodzin zastępczych spokrewnionych i pozostałych rodzin zastępczych stanowi przejaw niczym nieuzasadnionej dyskryminacji. Zaskarżona decyzja, mimo że zgodna z literalnym brzmieniem przepisów jest sprzeczna z poglądami orzecznictwa. Na poparcie swego stanowiska skarżąca przywołała m.in. wyrok WSA w Gdańsku w sprawie II SA/Gd 378/19, w którym Sąd powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 22 lipca 2008 r., sygn. P 41/07.
Do skargi dołączono kserokopię odpisu postanowienia Sądu Rejonowego w Busku-Zdroju z 3 stycznia 2023 r., sygn. III Nsm [...], na mocy którego ograniczona została władza rodzicielska E. M. i Ł. Zi. nad K. Z. poprzez umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej niezawodowej A. W. i T. W .
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa).
Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 Ppsa).
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.), dalej "uśr", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie do art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2022 r. poz. 447 ze zm.) rodzinę zastępczą lub rodzinny dom dziecka tworzą małżonkowie lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim, u których umieszczono dziecko w celu sprawowania nad nim pieczy zastępczej, z zastrzeżeniem art. 55 i 58. Rodzinę zastępczą spokrewnioną tworzą małżonkowie lub osoba, o których mowa w ust. 1, będący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka (ust. 2). Rodzinę zastępczą zawodową lub rodzinę zastępczą niezawodową tworzą małżonkowie lub osoba, o których mowa w ust. 1, niebędący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka (ust. 3).
Lektura akt wskazuje, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji skarżąca i jej małżonek stanowili dla wymagającego opieki małoletniego K. Z. rodzinę zastępczą niezawodową (postanowienie Sądu Rejonowego w Busku-Zdroju z 3 stycznia 2023 r.). Skarżąca jako ciotka małoletniego (siostra jego matki) nie jest dla małoletniego rodziną zastępczą spokrewnioną, uprawnioną z mocy art. 17 ust. 1 pkt 3 uśr do świadczenia pielęgnacyjnego. Wynika to jednoznacznie z zestawienia treści art. 17 ust. 1 pkt 3 uśr i art. 41 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Równocześnie bezsporne jest to, że skarżąca nie spełnia przesłanek wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 1 i 2 uśr. Świadczenie nie może być też przyznane skarżącej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr. Stosownie bowiem do art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ("Kro"), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z powyższej regulacji zatem wynika, że obowiązek alimentacyjny nie obciąża skarżącej, jako siostry matki osoby wymagającej opieki.
W orzecznictwie sądów administracyjnych formułowany był wyraźnie pogląd o konieczności istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy opiekunem a osobą niepełnosprawną, jako warunku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazywano tam wprost, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie, na której nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Podsumowaniem tego orzecznictwa była uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 9 grudnia 2013 r., sygn. I OPS 5/13. Jakkolwiek została ona podjęta na tle przepisów uśr w brzmieniu obowiązującym do 1 stycznia 2013 r., to jednak powszechnie przyjmuje się, że zachowała ona aktualność także w obowiązującym stanie prawnym (por. wyroki NSA: z 26 stycznia 2022 r., sygn. I OSK 911/21; z 12 lipca 2022 r., sygn. I OSK 1761/21).
Spośród osób wskazanych w art. 17 ust. 1 uśr jako uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko opiekun faktyczny dziecka nie wypełnia warunku obciążenia obowiązkiem alimentacyjnym względem osoby niepełnosprawnej. Należy jednak wskazać na specyficzne rozumienie tego pojęcia na gruncie przepisów uśr. Opiekunem faktycznym dziecka jest bowiem osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka (art. 3 pkt 14). Tak więc nawet w tym wypadku podstawą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest swoiste antycypowanie pozycji prawnej takiego podmiotu, bowiem orzeczone przysposobienie niepełnosprawnego dziecka, o co wystąpił już jego opiekun faktyczny, powodować będzie powstanie obowiązku alimentacyjnego (art. 121 § 1, art. 124 § 1 i art. 131 Kro).
W przywołanym w skardze wyroku z 22 lipca 2008 r., sygn. P 41/07, Trybunał Konstytucyjny wskazał, że norma wynikająca z art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) uśr, w zakresie, w jakim wyłącza możliwość uzyskania zasiłku przez rodzinę zastępczą, na której jednocześnie ciąży obowiązek alimentacyjny, stanowi naruszenie zasady równości i jest niezgodna z konstytucyjnymi standardami ochrony rodziny wynikającymi z art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, oraz nie jest niezgodny z art. 20 i art. 23 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. Tym samym, również w przypadku rodzin zastępczych odwołano się do przesłanki obowiązku alimentacyjnego w rozumieniu przepisów Kro. Kwestia istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobami tworzącymi rodzinę zastępczą okazała się więc istotna z punktu widzenia stwierdzonej niekonstytucyjności ww. przepisów uśr.
Przepisy Kro nie kreują obowiązku alimentacyjnego na skutek umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Rozstrzygnięcie w tym zakresie stanowi bowiem wyłącznie formę ograniczenia władzy rodzicielskiej w trybie art. 109 Kro. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b uśr wyraźnie wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w razie umieszczenia dziecka m.in. w rodzinie zastępczej, czyniąc wyjątek jedynie dla rodzin zastępczych spokrewnionych, właśnie z uwagi na istnienie obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobami tworzącymi ową rodzinę zastępczą.
Podsumowując, siostra matki dziecka (ciotka) nie jest osobą wymienioną w katalogu osób zaliczonych do rodziny zastępczej spokrewnionej w rozumieniu ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Tym samym nie należy do grona osób, którym przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd w niniejszej sprawie nie podziela przywołanych w skardze poglądów wojewódzkich sądów administracyjnych. Treść przywołanych przepisów nie pozwala na uzupełnianie katalogu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego poprzez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Norma art. 32 Konstytucji RP, ustanawiająca zasadę równości i zakaz dyskryminacji, nie może być samoistnym źródłem roszczeń. Spełnia bowiem jedynie rolę wzorca konstytucyjnego określającego w sposób ogólny zakres i formy zabezpieczenia społecznego. Nawet jeśli wykluczenie przez ustawodawcę określonych podmiotów z kręgu osób uprawnionych do alimentacji może budzić wątpliwości natury społecznej, to uzupełnienie kręgu tych podmiotów należy do ustawodawcy, a nie do organów, czy sądów (por. wyroki NSA; z 7 marca 2019 r., sygn. I OSK 4353/18; z 6 lipca 2023 r., sygn. I OSK 677/21).
W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 Ppsa.